# خندم (خ-ن-د-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - د - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخِنْدِمانُ: إسم قبيلة: وخِنْدِم: اسم موضع بناحية مكة. وفي حديث العباس حين أَسَرَهُ أَبو اليَسَرِ يوم بَدْرٍ قال: إنه لأَعظم في عيني من الخَنْدَمَةِ؛ قال أَبو موسى: أَظنه جبلاً، قال ابن الأَثير: هو جبل معروف عند مكة؛ قال ابن بري: كانت به وقعة يوم فتح مكة، ومنه يوم الخَنْدَمَةِ، وكان لقيهم خالد بن الوَليد فهَزَمَ المشركين وقَتَلَهم؛ وقال الرَّاعِشُ لامرأَته وكانت لامَتْهُ على انهزامه:
إنَّكِ لو شاهَدْتِ يومَ الخَنْدَمَهْ،
إذ فَرَّ صَفْوانُ وفَرَّ عِكْرِمَهْ،
ولَحِقَتْنا بالسُّيوف المُسْلِمَهْ،
يَفْلِقْنَ كلَّ ساعِدٍ وجُمْجُمَهْ
ضَرْباً، فلا تُسْمَعُ إلا غَمْغَمَهْ،
لهم نَهِيتٌ، حَوْلَهُ، وحَمْحَمَهْ،
لم تَنْطِقِي باللوم أَدنى كَلِمهْ
وكان قد قال قبل ذلك:
إن يُقْبِلُوا اليومَ فما بي عِلَّهْ،
هذا سِلاحٌ كامِل وأَلَّهْ،
وذو غِرارَيْنِ سَريعُ السِّلَّهْ
رأيت هنا حاشية أَظنها بخط الشيخ الشاطبي اللغوي صاحبنا، رحمه الله، قال: هذا الرجز نسبه ابن السيد البَطَلْيُوسِيّ في المُثَلَّث للرَّاعِشِ الهُذَليّ وأَنشده السَّلّة، بكسر السين، قال: وأَنشده الجموهري في ترجمة سلل بفتحها، ولم يُسَمِّ الراجز، وذكر ابن بري هناك أَنه حِماسُ بن قَيْس بن خالد الكنائي، قال: كانت هذه الحاشية، وكذلك شاهدتُ في حاشية المُثَلَّثِ ما مِثاله: كان حِماسُ بن قَيْس ابن خالد أَحْدِ بني بكر بن كِنانة يُعِدُّ سلاحاً ويصلحه قبل قدوم سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مكة يوم الفتح، فقالت له امرأَته: لماذا تُعِدُّهُ؟ فقال: لمحمد وأَصحابه وإني لأَرجو أَن أُخْدِمَكِ بعضَهُمْ؛ ثم قال:
إن يَلْقَني اليوم فَما بي علَّه
. . . الأَبيات. ولقيهم خالد وقتل من المشركين أُناساً، ثم انهزموا فخرج حِماسُ بن قَيْس منهزماً، قال: وقيل إن هذا الرجز لهُرَيْم بن الحَطيم، قاله وهو يحارب بني جعفر، وكانوا قتلوا أَخاه فحَمَلَ هُرَيْمٌ على قاتله فقتله، وجعل يَرْتَجِزُ بها، وذكر ابن هشام في سِيرة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الرَّاعِشَ وحِماساً ولم يذكر هُريماً، وهذا اختلاف ظاهر.

##### Türkçe

**الخِنْدِمانُ**: bir kabilenin adıdır; ve **خِنْدِم**: Mekke nahiyesinde bir yerin adıdır. Ve

Abbâs hadîsinde, Bedir günü Ebû’l-Yeser onu esir aldığı vakit dedi ki: “Şüphesiz o, gözümde **الخَنْدَمَةِ**’den daha büyüktür”; Ebû Mûsâ dedi ki: “Zannederim o bir dağdır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: “O, Mekke yanında bilinen bir dağdır”; İbn Berî dedi ki: “Mekke’nin fethi günü orada bir vâkıa oldu; ve ondan **يوم الخَنْدَمَةِ** (Hendeme günü) [adı geldi]; Hâlid b. el-Velîd onlarla karşılaşmıştı da müşrikleri bozup yenmiş ve onları öldürmüştü”; ve er-Râiş, karısına—onu yenilgisi üzerine kınamıştı—dedi:

Şüphesiz sen, **يومَ الخَنْدَمَهْ**’yi görseydin,
Safvân kaçtığı ve İkrime kaçtığı vakit,
Ve bize Müslüman kılıçlarıyla yetişildi,
Her pazuyu ve kafatasını yarıyorlardı
Vuruşla; artık yalnızca bir mırıldanma işitilirdi,
Onlar için, çevresinde, bir inleme ve kişneme vardır,
Kınamayla en yakın bir kelimeyi söylemezdin.

Ve bundan önce şöyle demişti:

Eğer bugün gelirlerse, bende bir illet yoktur,
Bu, tam bir silâhtır ve âlettir,
Ve iki ağızlı, çekilişi hızlıdır.

Burada bir hâşiye gördüm; zannederim ki, lugavî olan, arkadaşımız, Allah rahmet eylesin, Şâtıbî şeyhinin hattıyla idi; dedi ki: “Bu recezi, İbnü’s-Seyyid el-Batlayûsî, **المُثَلَّث**’te er-Râiş el-Hüzelî’ye nisbet etti ve onu **السَّلّة** diye okudu; **السين**’in kesresiyle; dedi ki: ve el-Cevherî onu **سلل** maddesinde fethasıyla okudu, ve râcizi isimlendirmedi; ve İbn Berî orada, onun Kinânî Hımâs b. Kays b. Hâlid olduğunu zikretti”; dedi ki: “Bu hâşiye böyle idi; ve yine **المُثَلَّثِ** hâşiyesinde bunun misali olanı gördüm: Hımâs b. Kays b. Hâlid, Kinâne b. Bekr oğullarından biriydi; efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, feth günü Mekke’ye gelişinden önce bir silâh hazırlıyor ve onu ıslah ediyordu; karısı ona dedi ki: ‘Onu niçin hazırlıyorsun?’ O dedi ki: ‘Muhammed ve ashabı için; ve ben, onların bir kısmını sana hizmetçi kılmayı umuyorum’; sonra dedi ki:

Eğer bugün beni karşılar ise, bende bir illet yoktur
. . . beyitler.”

Ve Hâlid onlarla karşılaştı ve müşriklerden birtakım kimseleri öldürdü; sonra bozguna uğradılar; Hımâs b. Kays bozguna uğramış olarak çıktı; dedi ki: “Ve denildi ki: bu recez, Hureym b. el-Hatîm’indir”; onu, Benî Ca‘fer ile savaşırken söylemişti; onlar onun kardeşini öldürmüşlerdi; Hureym, onun katiline hücum etti de onu öldürdü; ve onunla recez söyleyip duruyordu; ve İbn Hişâm, efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sîretinde er-Râiş’i ve Hımâs’ı zikretti ve Hureym’i zikretmedi; ve bu, açık bir ihtilaftır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الخَنْدَمَةُ ) ، أهمله الجوهَرِيُّ . | وفي اللِّسان والنِّهاية : هو ( جَبَلٌ | بِمَكَّةَ ) . ومنه قَولُ العَبَّاس لَمَّا أسرَه | أَبُو اليُسْر يَوْم بَدْر : إِنَّه لأعظَم في | عَيْني من الخَنْدَمة . قال ابنُ بَرِّيّ : | كانت به وَقعَة يوم فَتْح مكة . ومنه : | يَومُ الخَنْدَمة . وكان لَقِيَهم خالِدُ بنُ | الوَلِيد فَهَزَم المُشْرِكين وقَتَلهم ، | ومنه قَولُ الرَّاعِش الهُذَلِيّ | يُخاطِبُ امرَأَتَه : | % ( إِنَّك لو شاهَدْتِ يوم الخَنْدَمَهْ % ) % | % ( إِذ فَرَّ صَفْوانٌ وَفَرَّ عِكْرِمَهْ % ) % | % ( ولَحِقَنْنا بالسُّيُوفِ المُسْلِمَهْ % ) % | % ( يفلقن كُلَّ ساعِدٍ وجُمْجُمَهْ % ) % |

##### Türkçe

| | ( **الخَنْدَمَةُ** ) , el-Cevherî onu ihmal etti. | Ve Lisân ile Nihâye’de: o, ( **جَبَلٌ** | **بِمَكَّةَ** )’dir. Ve ondan, el-‘Abbâs’ın, onu Ebû’l-Yusr’un Bedir günü esir aldığı vakit sözü: “Şüphesiz o, benim gözümde **الخَنْدَمة**’den daha büyüktür.” İbn Berrî dedi ki: Mekke’nin fethi günü onda bir vukuat olmuştu. Ve ondan: | **يَومُ الخَنْدَمة**. Ve Hâlid b. el-Velîd onlarla karşılaştı da müşrikleri bozguna uğrattı ve onları öldürdü; ve ondan, er-Râ‘iş el-Hüzelî’nin, karısına hitap ederek sözü: | % ( **إِنَّك لو شاهَدْتِ يوم الخَنْدَمَهْ** % ) % | % ( **إِذ فَرَّ صَفْوانٌ وَفَرَّ عِكْرِمَهْ** % ) % | % ( **ولَحِقَنْنا بالسُّيُوفِ المُسْلِمَهْ** % ) % | % ( **يفلقن كُلَّ ساعِدٍ وجُمْجُمَهْ** % ) % |
