# خنذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خنذ

الخِنْذِيانُ: الكثير الشر. ورجلِ خِنْذيذُ اللسان: بَذِيُّه. والخنْذيذُ: الفحل؛ قال بشر:
وخِنْذيذٍ ترى الغُرْمُولَ منه
كَطَيِّ الزِّقِّ عَلَّقهُ التِّجارُ
والخنذيذ: الخصيُّ أَيضاً، وهو من الأَضداد. ابن سيده: الخنذيذ، بوزن فِعْلِيلٍ، كأَنه بني من خَنَذَ وقد أُمِيتَ فِعْلُه، وهو من الخيل الخصي والفحل؛ وقيل: الخناذيذ جياد الخيل؛ قال خُفافُ بن عبد قيس من البَراجِمِ:وبَراذِينَ كابِيَاتٍ، وأُتْنَا،
وخَناذيذَ خِصْيَةً وفُحُولا
وصفها بالجودة أَي منها فحول ومنها خصيان، فخرج بذلك من حد الأَضداد. قال ابن بري: زعم الجوهري أَن البيت لخفاف بن عبد قيس، وهو للنابغة الذبياني؛ وقبله:
جمعوا من نوافل الناس سَيْباً،
وحميراً مَوْسُومَةً وخُيولا
قال: وجعل هذا البيت شاهداً على أَن الخنذيذ يكون غير الخصي؛ قال: والأَكثر في اللغة أَن الخِنْذيذ هو الخصي، وقيل: الخنذيذ الطويل من الخيل. ابن الأَعرابي: كل ضخم من الخيل وغيره خِنْذِيذ، خصياً كان أَو غيره؛ وأَنشد بيت بشر:
وخنذيذ ترى الغرمول منه
والخِنْذِيذُ: الشاعر المجيد المُنَقِّح المُفْلِقُ. والخِنْذِيذُ: الشجاع البُهْمَةُ الذي لا يُهْتَدَى لقتاله. والخِنْذيذ: السخي التام السخاء. والخنذيذ: الخطيب المُصْقِعُ. والخنذيذ: السيد الحليم. والخنذيذ: العالم بأَيام العرب وأَشعار القبائل. ورجل خِنْظِيانٌ وخِنْذِيانٌ، بالخاء المعجمة، أَي فحاش. ورجل خِنْذيانٌ: كثير الشر. التهذيب: والخِنذيذ البذيّ اللسان من الناس، والجمع الخناذيذ، قال أَبو منصور: والمسموع من العرب بهذا المعنى الخِنْذِيانُ والخِنْظِيانُ؛ وقد خَنْذَى وخَنْطى وحَنْظى وعَنْظَى إِذا خرج إِلى البذاءة وسَلاطَة اللسان؛ قال: ولم أَسمع الخِنْذِيذَ بهذا المعنى. قال: وكذلك خَنَادِي الجبال، واحدتها خِنْذُوَةٌ، وقيل: خِنْذِيذُ الريح إِعْصاره؛ وقال الشاعر:
نِسْعيَّة ذات خِنْذِيذٍ يُجاوِبُها
نِسْعٌ لها بِعِضاه الأَرض تَهْزِيرُ
نِسْعٌ ومِسْعٌ: من أَسماء الريح الشمال لدقة مهبّها، شبهت بالنسع الذي تعرفه. ابن سيده: والخِنْذِيذ الجبل الطويل المشرف الضخم، وفي الصحاح: رأْس الجبل المشرف. وخناذيذ الجِبال: شُعَب دقاق الأَطراف طوال في أَطرافها خِنْذيذة؛ فأَما قوله:
تَعْلُو أَواسِيَه خَناذِيذُ خِيَمْ
فقد تكون الخناذيذ هنا الجبال الضخام وتَكون المشرفة الطوال. والخناذيذ: هي الشماريخ الطوال المشرفة، واحدتها خِنْذِيذَةٌ. وخناذيذ الغيم: أَطراف منه مشرفة شاخصة مشبهة بذلك. والخُنْذُوَة: الشعْبَةُ من الجبل، مثل بها سيبويه وفسرها السيرافي، قال: ووجدت في بعض النسخ حُنْذُوَةً، وفي بعضها جُنْذُوَةً، وخُنذوة، بالخاء معجمة، أَقعد بذلك يشتقها من الخِنْذِيذِ، وحكيت خِنْذُوَة، بكسر الخاء، وهو قبيح لأَنه لا يجتمع كسرة وضمة بعدها واو وليس بينهما إِلا ساكن لأَنَّ الساكن غير معتدٍّ به فكأَنه خِذُوَة، وحكيت جِنْدِوَة وخِنْذِوَة وحِنْذِوَة، لغات في جميع ذلك حكاه بعض أَهل اللغة؛ وكذلك وجد في بعض نسخ كتاب سيبويه وهذا لا يعضده القياس ولا السماع، أَما الكسرة فإِنها توجب قلب الواو ياء، وإِن كان بعدها ما يقع عليه الإِعراب وهو الهاء، وقد نفى سيبويه مثل ذلك؛ وأَما السماع فلم يجئ لها نظير وإِنما ذكرت هذه الكلمة بالحاء والخاء والجيم لأَنَّ نسخ كتاب سيبويه اختلفت فيها.

### Türkçe

**الخِنْذِيانُ**: çok şer (kötülük) sahibi. Ve **رجلِ خِنْذيذُ اللسان**: dili **بَذِيُّه** (ağzı bozuk olanı).

Ve **الخنْذيذُ**: aygır; Bişr dedi:
وخِنْذيذٍ ترى الغُرْمُولَ منه
كَطَيِّ الزِّقِّ عَلَّقهُ التِّجارُ

Ve **الخنذيذ**: hadım da; o, zıt anlamlılardandır. İbn Sîde: **الخنذيذ**; **فِعْلِيلٍ** vezninde; sanki **خَنَذَ**’dan bina edilmiş gibidir; fiili öldürülmüştür; ve o, atlardan hadım ve aygırdır; ve denildi ki: **الخناذيذ** atların iyileridir; **خُفافُ بن عبد قيس**’ten, **البَراجِمِ**’den, dedi:
وبَراذِينَ كابِيَاتٍ، وأُتْنَا،
وخَناذيذَ خِصْيَةً وفُحُولا

Onu kalite ile vasfetti; yani onlardan aygırlar ve onlardan hadımlar (vardır); böylece zıt anlamlıların sınırından çıktı. İbn Berrî dedi: Cevherî, beytin **خفاف بن عبد قيس**’e ait olduğunu iddia etti; hâlbuki o, **النابغة الذبياني**’nindir; ve ondan önce:
جمعوا من نوافل الناس سَيْباً،
وحميراً مَوْسُومَةً وخُيولا

Dedi: Ve bu beyti, **الخنذيذ**’in hadım olmayan (şey) olabileceğine şahit yaptı; dedi: Dilde daha çok olan, **الخِنْذيذ**’in hadım olmasıdır; ve denildi ki: **الخنذيذ** atlardan uzun olandır. İbnü’l-A‘râbî: Atlardan ve başkasından her iri olan **خِنْذِيذ**’dir; hadım olsun veya olmasın; ve Bişr’in beytini okudu:
وخنذيذ ترى الغرمول منه

Ve **الخِنْذِيذُ**: iyi (usta) şair; arıtıp düzelten, üstün gelen. Ve **الخِنْذِيذُ**: yiğit, katıksız (sert) olan; onunla savaşmaya yol bulunmayan. Ve **الخِنْذيذ**: tam cömertlik sahibi cömert. Ve **الخنذيذ**: beliğ hatip. Ve **الخنذيذ**: halim (yumuşak huylu) efendi. Ve **الخنذيذ**: Arapların günlerini ve kabilelerin şiirlerini bilen. Ve **رجل خِنْظِيانٌ وخِنْذِيانٌ**; noktalı **الخاء** ile; yani küfürbaz. Ve **رجل خِنْذيانٌ**: çok şer sahibi. **التهذيب**: ve **الخِنذيذ** insanlardan dili ağzı bozuk olan; çoğulu **الخناذيذ**; Ebû Mansûr dedi: Araplardan bu anlamda işitilen **الخِنْذِيانُ** ve **الخِنْظِيانُ**’dır; ve **خَنْذَى** ve **خَنْطى** ve **حَنْظى** ve **عَنْظَى** (yaptı) —ağzı bozukluğa ve dilin saldırganlığına çıktığı zaman; dedi: Bu anlamda **الخِنْذِيذ**’i işitmedim. Dedi: Aynı şekilde **خَنَادِي الجبال**; onun teki **خِنْذُوَةٌ**’dur; ve denildi ki: **خِنْذِيذُ الريح** onun kasırgasıdır; şair dedi:
نِسْعيَّة ذات خِنْذِيذٍ يُجاوِبُها
نِسْعٌ لها بِعِضاه الأَرض تَهْزِيرُ

**نِسْعٌ** ve **مِسْعٌ**: esişinin inceliğinden dolayı kuzey rüzgârının adlarındandır; bildiğin **النسع**’a benzetildi. İbn Sîde: ve **الخِنْذِيذ** uzun, yüksekten bakan, iri dağdır; ve **الصحاح**’ta: yüksekten bakan dağın başı. Ve **خناذيذ الجِبال**: uçları ince, uzun şubeler; uçlarında **خِنْذيذة** (vardır); fakat onun sözü:
تَعْلُو أَواسِيَه خَناذِيذُ خِيَمْ

Burada **الخناذيذ** iri dağlar olabilir ve yüksekten bakan uzunlar olabilir. Ve **الخناذيذ**: yüksekten bakan uzun sivri çıkıntılardır; onun teki **خِنْذِيذَةٌ**’dir. Ve **خناذيذ الغيم**: ondan yüksekten bakan, dikilen uçlardır; bununla benzetilmiştir. Ve **الخُنْذُوَة**: dağdan şube; Sîbeveyh onunla örnek verdi ve Sîrâfî onu açıkladı; dedi: Bazı nüshalarda **حُنْذُوَةً** buldum; bazılarında **جُنْذُوَةً**; ve **خُنذوة**; noktalı **الخاء** ile; bununla onu **الخِنْذِيذِ**’den türetmek için oturttu. Ve **خِنْذُوَة** (diye) rivayet edildi; **الخاء**’ın kesresiyle; bu çirkindir; çünkü bir kesre ile ardından bir vavdan sonra bir damme bir araya gelmez; aralarında sadece bir sâkin vardır; çünkü sâkin hesaba katılmaz; sanki o **خِذُوَة** gibidir. Ve **جِنْدِوَة** ve **خِنْذِوَة** ve **حِنْذِوَة** rivayet edildi; bütün bunlarda diller (varyantlar)dır; bunu bazı dil ehli rivayet etti; ve Sîbeveyh kitabının bazı nüshalarında da böyle bulundu; bu, ne kıyası ne de semâı destekler: kesreye gelince, o vavın yâ’ya çevrilmesini gerektirir; her ne kadar ondan sonra i‘râbın üzerine geldiği şey, yani **الهاء** bulunsa da; Sîbeveyh bunun benzerini nefyetmiştir. Semâa gelince, onun için bir benzer gelmemiştir; ancak bu kelime **الحاء** ve **الخاء** ve **الجيم** ile zikredildi; çünkü Sîbeveyh kitabının nüshaları onda ihtilaf etti.
