# خنر (خ-ن-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والراء والنون معهما
خ ن ر، ن خ ر يستعملان فقط خنر: الخَنَوَّرُ: قصب النشاب، قال:
يرمون بالنشـاب ذي الآ		ذانِ في القصب الخَنَوَّرْ
ويقال: الخَنَورُ كل شجرةٍ رخوةٍ خوارة، ويقال: إنما هو الخَوَار فزيدَ النّون فيه، والنّون من الحروف العسرة.
نخر: نَخَرَ الحِمارُ رأنفه نَخِيراً أي: مد نفسه في الخياشيم كأنه نغمة خاء مضطربة. ونُخرتا الأنف خرقاه.
والمِنْخِر لجميع الأنف، والقياس مِنْخَر بفتحة الخاء، ولكن أراد "مِنْخيرٌ"، وفي "مِنْتِنٌ" "مِنْتينٌ"، قال:
إني زعيمٌ لـك أنْ تَـزَهَّـري		عن وارِم الجَبْهةِ ضَخْم المِنْخِرِ
وقال:
صِياماً تذُبُّ البق عن نُخَراتِها		بنَهْزٍ كإيماءِ الرُءوسِ الموانِعِ
ونَخِرَتِ الخَشَبةُ أي: بَلِيَتْ فاستَرْخَت حتى تَفَتَّتَتْ إذا مُسَّتْ، وكذلك العظم الناخر.
والنَّخُورُ: الناقة التي لا تدرُّ حتى تدخل إصبعك في أنفها.
وقوله تعالى: "عِظاماً نَخِرةً" من "نَخِرَ العظمُ" أي بَلِيَ ورَمَّ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الراء** ve **النون**’un ikisiyle birlikte

خ ن ر، ن خ ر yalnızca kullanılırlar.

**خنر**: **الخَنَوَّرُ**: ok kamışı; dedi ki:
“Ok kamışı **الخَنَوَّرْ** içinde kulaklı olan oklarla atarlar.”

Ve denilir: **الخَنَورُ** her yumuşak, içi boş (hıvır) ağaçtır. Ve denilir: O ancak **الخَوَار**’dır; içine **النّون** artırıldı; ve **النّون** zor harflerdendir.

**نخر**: Eşek **نَخَرَ**; burun deliklerinden **نَخِيراً** (ses) çıkardı; yani, kendini burun deliklerinde uzattı; sanki çalkantılı bir **خاء** nağmesi gibi. Ve **نُخرتا الأنف**: burnun iki deliği; ikisi de onun iki deliğidir.

Ve **المِنْخِر** bütün burun içindir; kıyas, **مِنْخَر** ( **الخاء**’ın fethasıyla)dır; fakat “**مِنْخيرٌ**”ü istedi; ve “**مِنْتِنٌ**”de “**مِنْتينٌ**” (vardır); dedi ki:
“Ben sana kefilim ki sen çiçeklenesin;
alnı şişkin, **المِنْخِرِ**’i iri olandan (uzaklaşarak).”

Ve dedi ki:
“Oruc(la) onun **نُخَراتِها**’sından sivrisineği defeder;
engelleyici başların işareti gibi bir dürtüşle.”

Ve **نَخِرَتِ الخَشَبةُ**: yani, eskidi de gevşedi; dokunulunca parçalanıncaya kadar; ve aynı şekilde **العظم الناخر**.

Ve **النَّخُورُ**: parmağını onun burnuna sokuncaya kadar süt vermeyen dişi deve.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**عِظاماً نَخِرةً**”, “**نَخِرَ العظمُ**”dandır; yani eskidi ve çürüdü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أم خَنُّورٍ: الضَبع. وأم خَنُّورٍ أيضاً: الداهية.

##### Türkçe

أم **خَنُّورٍ**: sırtlan. Ve أم **خَنُّورٍ** ayrıca: musibet.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ر ن
خنر ، نخر
استعمل من وجوههِ : خنر ، نَخَر .
نخر : قال الفَرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( أإذا
كنا عظاماً ناخرة ) ، وقرىء ) نَّخِرَةً (
[ النَّازعَات : 11 ] .
قال : وَ ) ( نَاخِرَةٌ ) ( أَجْوَدُ الْوَجْهَيْن . . لأنَّ
الآياَتِ : بالألِفِ .
ألا ترى أَنَّ ) ( نَاخِرَةً ) ( مع ) ( الحافِرَةِ ) (
و ) ( السَّاهِرَةِ ) ( : أَشْبَهُ بمجِيء التَّنْزِيل ؟
قال : وَ ) ( النَّاخِرَةُ ) ( وَ ) ( النَّخِرَةُ ) ( سواءٌ في
المعنى ، بِمنْزلةِ الطَّامِع والطَّمِع .
وقد فَرَّقَ بَعضُهمْ بين ) ( النَّاخِرَة ) ( و ) ( النَّخِرَةِ ) ( .
فقال : النّخِرَةُ : البَالِيَةُ .
والنَّاخِرَةُ : العِظَامُ الْمُجَوَّفَةُ التي تَمُرُّ فيها
الرِّياحُ فَتَنْخِرُ .
وقال أبو نَصْرٍ في قول عَدِيِّ بن زَيْدٍ
الْعَبَادِيِّ :
بَعْدَ بَنِي تُبَّعٍ نَخَاورَةٌ
قد اطْمَأَنَّتْ بِهِمْ مَرَازِبُهَا
قال : ) ( النَّخَاوِرَةُ ) ( : الأشْرَافُ . . وَاحِدُهُمْ
نِخْوَارٌ ، وَنخْوَرِيٌّ .
ويقال : هُمُ المتَكبِّرونَ .
عمرٌ و _ عن أبيه _ : النَّاخرُ : الْخِنْزِيرُ
الضَّارِي ، وجَمْعُه : نُخُرٌ .
الليث : نَخَرَ الحِمَارُ نخِيراً بأَنفِه ، وهو مَدُّ
النفَس في الخياشيم وصوْتٌ كأنه نَغْمَةٌ
جاءت مُضْطَربةً .
قال : ونُخْرَتا الأنْفِ خَرْقاه _ الواحدةُ
نُخْرَةٌ .
ويقولون : مَنْخِرٌ ومِنْخِرٌ .
فمنْ قال : ) ( مَنْخِرٌ ) ( فهو اسمٌ جاء على
) ( مَفْعِلٍ ) ( وهو قياس .
ومن قال : ) ( مِنْخِرٌ ) ( قال : كان في الأصل
) ( مِنْخِيرٌ ) ( عَلَى ) ( مِفْعِيلٍ ) فحذفوا المَدَّة كما
قالوا : ) ( مِنْتِنٌ ) ( _ وكان في الأصل ) ( مِنْتِينٌ ) ( .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : النُّخْرَةُ
رَأسُ الأنف .
وقال الليث : النَّخُورُ : الناقةُ التي يَهلِكُ
وَلدُها فلا تَدِرُّ حتى تُنَخَّرَ تَنْخِيراً .
والتَّنخِيرُ : أن يَدْلُكَ حالبُهَا مَنْخِرَيْهَا
بإبْهامَيْه ، وهي مُناخَةٌ _ فتَثورُ دَارَّةً .
وقال الليث : نَخَرَت الخَشَبةُ نَخَراً _ إذا
بَلِيَتْ فاسترْخَت تتفَتّتُ إذا مُسَّتْ . .
وكذلك العَظْم .
وامرأةٌ منخَارٌ _ إذا كانت تَنْخُرُ عند الجماعِ
كأنها مَجْنونةٌ .
ومن الرِّجال من ينْخُرُ عند الجِماع _ حتى
يُسْمَعَ نَخِيرُه .
خنر : قال الليث : الخَنَوَّرُ : قصَب النُّشَّاب
وأنشد :
يَرْمُونَ بالنُّشَّابِ ذِي الآذَانِ
في الْقَصَبِ الخَنَوَّرْ
ويقال : الخَنَوَّرُ : كلُّ شَجَرة رِخْوَة خَوَّارَة .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ قال :
الخَنَوَّرُ : النِّعْمَةُ الظَّاهِرة _ والخِنَّوْرُ :
الضَّبُعُ .
وأُمُّ خِنَّوْرٍ : هي الدُّنيا .
عمرو _ عن أبيه _ قال : أُمُّ خِنَّوْرٍ :
الصَّحَارَى أيضاً .
قال : وهي الدنيا ، وهي الضَّبُع .
قلتُ : وفي ) ( الخِنَّوْر ) ( ثلاثُ لُغاتٍ :
يقال : خِنَّوْرٌ : مثْلُ بِلَّوْرٍ وعِلَّوْصٍ .
وخَنُّورٌ : مثلُ سَفُّودٍ وكَلُّوبٍ .
وخَنَوَّرٌ : مثْلُ عَذَوَّرٍ ، وكَرَوَّسٍ .
وقال أبو العباس : الخَانِرُ : الصَّدِيقُ
المُصافي ، وجَمْعه خُنَّرٌ .
يقال : فلانٌ ليس من خُنَّرِي _ أي : ليْسَ
من أَصْفِيائي .

##### Türkçe

خ ر ن
**خنر** , **نخر**
Onun vechlerinden kullanıldı: **خنر** , **نَخَر** .

**نخر** : el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( أإذا
كنا عظاماً **ناخرة** ) , ve ( **نَّخِرَةً** ) diye okundu
[ النَّازعَات : 11 ] .
Dedi: ve ( **نَاخِرَةٌ** ) iki vechin daha iyisidir... çünkü
âyetler: elif iledir.
Görmüyor musun ki ( **نَاخِرَةً** ) ( **الحافِرَةِ** ) ile
ve ( **السَّاهِرَةِ** ) ile: tenzîlin gelişi bakımından daha çok benzer?
Dedi: ve ( **النَّاخِرَةُ** ) ve ( **النَّخِرَةُ** ) mânâda eşittir;
**الطَّامِع** ve **الطَّمِع** menzilesinde.
Ve bazısı ( **النَّاخِرَة** ) ile ( **النَّخِرَةِ** ) arasında ayırdı.
Böyle dedi: **النّخِرَةُ** : eskimiş olan.
Ve **النَّاخِرَةُ** : içinde rüzgârların geçtiği, böylece **تَنْخِرُ** ettiği
oyuk kemiklerdir.

Ebû Nasr, Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî’nin sözü hakkında dedi:
بَعْدَ بَنِي تُبَّعٍ نَخَاورَةٌ
قد اطْمَأَنَّتْ بِهِمْ مَرَازِبُهَا
Dedi: ( **النَّخَاوِرَةُ** ) : eşraf... onların teki
**نِخْوَارٌ** , ve **نخْوَرِيٌّ** .
Ve denir: onlar kibirlenenlerdir.

Amr ve _ babasından _ : **النَّاخرُ** : azgın
domuzdur; cem‘i: **نُخُرٌ** .

el-Leys: eşek burnuyla **نَخَرَ** , **نخِيراً**; o,
nefesin genizlerde uzatılmasıdır ve bir sestir; sanki bir nağme
çalkantılı olarak gelmiştir.
Dedi: ve burnun iki deliği onun iki yarığıdır _ teki
**نُخْرَةٌ** .
Ve derler: **مَنْخِرٌ** ve **مِنْخِرٌ** .
Kim ( **مَنْخِرٌ** ) derse, o,
( **مَفْعِلٍ** ) üzere gelmiş bir isimdir ve o kıyastır.
Kim ( **مِنْخِرٌ** ) derse, dedi ki: aslında
( **مِنْخِيرٌ** ) idi, ( **مِفْعِيلٍ** ) üzere; böylece uzatmayı sildiler; nitekim
( **مِنْتِنٌ** ) dediler _ aslında ( **مِنْتِينٌ** ) idi.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi: **النُّخْرَةُ**
burnun başıdır.

Ve el-Leys dedi: **النَّخُورُ** : yavrusu helâk olan, bu yüzden
**تُنَخَّرَ تَنْخِيراً** edilinceye kadar süt vermeyen dişi devedir.
Ve **التَّنخِيرُ** : sağanın, onun iki **مَنْخِر**’ini
iki başparmağıyla ovmasıdır; o, **مُناخَةٌ**’dır _ böylece sütlü olarak kabarır.

Ve el-Leys dedi: tahta **نَخَرَت** , **نَخَراً** _ eğer
eskidi de gevşedi, dokunulunca parçalanır...
ve kemik de böyledir.

Ve bir kadın **منخَارٌ**’dır _ eğer cinsî birleşme sırasında **تَنْخُرُ** ederse;
sanki o delidir.
Ve erkeklerden, cinsî birleşme sırasında **ينْخُرُ** eden vardır _ ta ki
onun **نَخِيرُه** işitilinceye kadar.

**خنر** : el-Leys dedi: **الخَنَوَّرُ** : okların kamışıdır.
Ve inşâd etti:
يَرْمُونَ بالنُّشَّابِ ذِي الآذَانِ
في الْقَصَبِ الخَنَوَّرْ
Ve denir: **الخَنَوَّرُ** : her yumuşak, gevşek ağaçtır.

Ebû’l-‘Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi:
**الخَنَوَّرُ** : açık (görünen) nimet; ve **الخِنَّوْرُ** :
sırtlandır.
Ve **أُمُّ خِنَّوْرٍ** : o, dünyadır.

Amr _ babasından _ dedi: **أُمُّ خِنَّوْرٍ** :
çöller de.
Dedi: ve o dünyadır, ve o sırtlandır.

Dedim: ve ( **الخِنَّوْر** )da üç lügat vardır:
denir: **خِنَّوْرٌ** : **بِلَّوْرٍ** ve **عِلَّوْصٍ** gibi.
Ve **خَنُّورٌ** : **سَفُّودٍ** ve **كَلُّوبٍ** gibi.
Ve **خَنَوَّرٌ** : **عَذَوَّرٍ** ve **كَرَوَّسٍ** gibi.

Ebû’l-‘Abbâs dedi: **الخَانِرُ** : arı-duru dosttur; cem‘i **خُنَّرٌ** .
Denir: falan **خُنَّرِي**’den değildir _ yani:
benim en safîlerimden değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أُم خِنَّوْر وخَنُّورٍ، على وزن تنور: الضبع والبقرة؛ عن أَبي رياش؛ وقيل: الداهية. ويقال: وقع القوم في أُم خِنَّورٍ أَي في داهية. والخِنَّوْرُ: الضَّبُعُ، وقيل: أُم خَنُّورٍ من كُنَى الضبع، وقيل: هي أُم خِنَّوْر، بكسر الخاء وفتح النون، وقيل: هي خنُّور، بفتح الخاء وضم النون. وأُم خَنُّور: الصَّحارى. وأُم خَنُّور وخَنَوَّرٍ وخِنَّوْرٍ: الدنيا. قال: قال عبد الملك بن مروان، وفي رواية أُخرى سليمان بن عبد الملك: وطِئْنَا أُمَّ خَنُّورٍ بقوة، فما مضت جمعة حتى مات، وأُمُّ خَنُّورٍ: مصر، صانها الله تعالى. وفي الحديث: أُمُّ خَنُّورٍ يساق إِليها القِصَارُ الأَعمار؛ رواه أَبو حنيفة الدِّيْنَوَريُّ. قال أَبو منصور: وفي الخنور ثلاث لغات: خِنَّورٌ مثل بِلَّوْر، وخَنُّورُ مثل سَفُّود، وخَنَوَّر مثل عَذَوَّر. والخَنُّور: النِّعْمة الظاهرة، وقيل: إِنما سميت مصر بذلك لنعمتها، وذلك ضعيف. ويقال: وقعوا في أُم خِنَّوْر إِذا وقعوا في خِصْب ولين من العَيْشِ، ولذلك سميت الدنيا أُم خِنَّوْرٍ. وأُمُّ خَنُّور: الاسْتُ؛ وشك أَبو حاتم في شدّ النون، ويقال لها أَيضاً: أُم خِنَّوْرٍ؛ قال أَبو سهل: وأَما أُم خِنَّوْرٍ، بكسر الخاء، فهو اسم الاست؛ وقال ابن خالويه: هي اسم لاست الكلبة. والخَنَوَّر: قَصَبُ النُّشَّاب، ورواه أَبو حنيفة الخَنُّور، وقال مرة: خَنَوَّرٌ أَو خَنُّور، فأَفْصَحَ بالشك؛ وأَنشد: يَرْمُونَ بالنُّشَّاب ذي الآ
ذان في القَصَبِ الخَنَوَّرْ
وقيل: كل شجرة رِخْوَةٍ خَوَّارَةٍ، وقال أَبو حنيفة: كل شجرة رِخْوَة خَوَّارَة، فهي خَنُّورة، ولذلك قيل لقصب النشاب: خَنُّور، بفتح الخاء وضم النون.
أَبو العباس: الخانِرُ الصَّديق المُصافي، وجمعه خُنُرٌ؛ يقال: فلان ليس من خُنُرِي أَي ليس من أَصفيائي.

##### Türkçe

**أُم خِنَّوْر** ve **خَنُّورٍ**, **تنور** vezninde: sırtlan ve inek; Ebû Riyâş’tan. Ve denildi: felâket. Ve denilir: kavim **أُم خِنَّورٍ**’a düştü; yani bir felâkete.

Ve **الخِنَّوْرُ**: sırtlan; ve denildi: **أُم خَنُّورٍ**, sırtlanın künyelerindendir; ve denildi: o, **أُم خِنَّوْر**’dur; **الخاء**’ın kesri ve **النون**’un fethi ile; ve denildi: o, **خنُّور**’dur; **الخاء**’ın fethi ve **النون**’un zammı ile.

Ve **أُم خَنُّور**: çöller.

Ve **أُم خَنُّور** ve **خَنَوَّرٍ** ve **خِنَّوْرٍ**: dünya.

Dedi: Abdülmelik b. Mervân dedi; başka bir rivayette Süleyman b. Abdülmelik: “Güçle **أُمَّ خَنُّورٍ**’u çiğnedik; bir hafta geçmeden öldü.” Ve **أُمُّ خَنُّورٍ**: Mısır; Allah Teâlâ onu korusun.

Ve hadiste: “**أُمُّ خَنُّورٍ**’a kısa ömürler sevk olunur”; bunu Ebû Hanîfe ed-Dîneverî rivayet etti.

Ebû Mansûr dedi: Ve **الخنور**’da üç lugat vardır: **خِنَّورٌ** ( **بِلَّوْر** gibi), ve **خَنُّورُ** ( **سَفُّود** gibi), ve **خَنَوَّر** ( **عَذَوَّر** gibi).

Ve **الخَنُّور**: açık (görünen) nimet; ve denildi: Mısır ancak bununla adlandırıldı, nimeti sebebiyle; ve bu zayıftır.

Ve denilir: **أُم خِنَّوْر**’a düştüler; ne zaman bolluğa ve yaşayışta yumuşaklığa düşseler; ve bunun için dünya **أُم خِنَّوْرٍ** diye adlandırıldı.

Ve **أُمُّ خَنُّور**: makat; Ebû Hâtim **النون**’un şeddinde şüphe etti; ve ona ayrıca denilir: **أُم خِنَّوْرٍ**. Ebû Sehl dedi: **أَمّا أُم خِنَّوْرٍ**, **الخاء**’ın kesri ile, o makatın adıdır. İbn Hâlaveyh dedi: o, dişi köpeğin makatının adıdır.

Ve **الخَنَوَّر**: ok kamışı; Ebû Hanîfe onu **الخَنُّور** diye rivayet etti; ve bir kere dedi: **خَنَوَّرٌ** yahut **خَنُّور**; böylece şüpheyi daha fasihçe açıkladı. Ve inşâd etti:

يَرْمُونَ بالنُّشَّاب ذي الآ
ذان في القَصَبِ الخَنَوَّرْ

Ve denildi: her yumuşak, gevşek ağaç. Ebû Hanîfe dedi: her yumuşak gevşek ağaç, o **خَنُّورة**’dır; ve bunun için ok kamışına **خَنُّور** denildi; **الخاء**’ın fethi ve **النون**’un zammı ile.

Ebû’l-Abbâs: **الخانِرُ** arı-duru dosttur; çoğulu **خُنُرٌ**’dür; denilir: falan benim **خُنُرِي**’mden değildir; yani benim en saf (dost)larımdan değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخانر: الصديق المصافي، عن أبي العباس، ج خنر، بضمتين، هكذا هو مضبوط في النسخ، والصواب خنر، مثال ركع. يقال: فلان ليس من خنري، أي ليس من أصفيائي. والخنور، بفتح الخاء والنون وتشديد الواو، كعذور، ولو قال كعلملس كان أحسن لشهرته، الخنور، مثل تنور: قصب النشاب. أنشد أبو حنيفة:
  يرمون بالنشـاب ذي ال                      آذان في القصب الخنور قيل: كل شجرة رخوة خوارة فهي خنورة. قال أبو حنيفة. فلذلك قيل لقصب النشاب خنور. والنعمة الظاهرة. الخنور، كعلوص، أي على مثال بلور، وعذور، الدنيا، كأم خنذور. عبد الملك بن مروان: وفي رواية أخرى سليمان بن عبد الملك:
  وطءنا أم خنور بقوة. فما مضت جمعة حتى مات.

  وإسماعيل بن إبراهيم بن خنرة، كسكرة، محدث صنعاني، روى عنه عبيد بن محمد الكشوري. وأم خنور، كتنور، وخنور كبلور: الضبع، وقيل: كنيته، وقيل هي أم خنور كبلور، عن أبي رياش، والذي في الجمهرة لابن دريد الخنور، والخنور مثال التنور، بالراء والزاي: الضبع. فتأمله مع سياق المصنف. أم خنورو خنور: البقرة، عن أبي رياش أيضا، وقيل: الداهية، يقال: وقع القوم في أم خنور، أي في داهية. الخنور: النعمة الظاهرة، وقيل: الكثيرة، ضد، وفيه تأمل إذ لا مناسبة بين النعمة والداهية، وإنما هو بحسب المامات والعوارض، كما لا يخفى. أم خنور: مصر، صانها الله تعالى، قا كراع: لكثرة خيرها ونعمتها، ومنه الحديث الذي رواه أبو حنيفة الدينوري في كتاب النبات أم خنور يساق إليها القصار الأعمار. قال أبو منصور وفي خنور ثلاث لغات. قلت: وقد صرح البكري وعده من أسماء مصر، وكذا المقريزي في الخطط. وقرأت في بعض تواريخ مصر ما نصه: وإنما سميت مصر بأم خنور لما فيها من الخيرات التي لا توجد في غيرها، وساكنها لا يخلوا من خير يدر عليه فيها، فكأنها البقرة الحلوب النافعة، وقيل غير ذلك، وهو كلام حسن، وعلى هذا فيكون مجازا ويمكن أن يكون تسميتها به بمعنى الدنيا، وقد سميت بأم الدونيا أيضا. ويقال: وقعوا في أم خنور، إذا وقوا في خصب ولين من العيش. من ذلك أيضا تسمية البصرة بأم خنور، لكثرة أشجارها ونخيلها وخصب عيشها. أم خنور: الاست. وشك أبو حاتم في شد النون. وقال أبو سهل: هي أم خنور كبلور. وقال ابن خالويه: هي اسم لاست الكلبة. ومما يستدرك عليه: أم خنور: الصحارى، وبه فسر بعض قولهم: وقعوا في أم خنور.

##### Türkçe

**الخانر**: arı-duru (saf) dost; Ebû’l-‘Abbâs’tan. Çoğulu **خنر**; iki ötre ile; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir; doğrusu **خنر**’dır, **ركع** misali. Denir ki: “Falan benim **خنري**’mden değildir”, yani benim en saf (en seçkin) dostlarımdan değildir.

Ve **الخنور**, **الخاء** ve **النون**’u fetha ile ve **الواو**’u şeddeli olarak, **عذور** gibi; eğer **علملس** gibi deseydi şöhreti sebebiyle daha iyi olurdu: **الخنور**, **تنور** gibi: ok kamışı. Ebû Hanîfe inşâd etti:
  Ok atarlar, kulaklı olan okla,
  ok kamışında **الخنور**.

Denildi ki: Her yumuşak, gevşek, içi boş (hâvî) ağaç **خنورة**’dır. Ebû Hanîfe dedi ki: Bu sebeple ok kamışına **خنور** denildi.

Ve açık (zâhir) nimet.

**الخنور**, **علوص** gibi; yani **بلور** ve **عذور** vezni üzere: dünya; **أم خنذور** gibi. ‘Abdülmelik b. Mervân: ve başka bir rivayette Süleymân b. ‘Abdülmelik:
  Güçle **أم خنور**’a bastık.
  Bir hafta geçmeden öldü.

Ve İsmâ‘îl b. İbrâhîm b. **خنرة**, **سكرة** gibi; San‘ânî muhaddis; ondan ‘Ubeyd b. Muhammed el-Keşûrî rivayet etti.

Ve **أم خنور**, **تنور** gibi; ve **خنور** **بلور** gibi: sırtlan; ve denildi ki: onun künyesidir; ve denildi ki: o, Ebû Riyâş’tan, **أم خنور**’dur, **بلور** gibi. İbn Düreyd’in el-Cemhere’sinde olan: **الخنور**; ve **الخنور** **التنور** misalidir; **الراء** ve **الزاي** ile: sırtlan. Onu, musannifin siyakı ile birlikte düşün.

**أم خنورو** **خنور**: inek; yine Ebû Riyâş’tan. Ve denildi ki: musibet; denir ki: “Kavim **أم خنور**’a düştü”, yani bir musibete.

**الخنور**: açık (zâhir) nimet; ve denildi ki: çok (bol) olan; zıddı; ve bunda teemmül vardır; zira nimet ile musibet arasında münasebet yoktur; ancak bu, makamlar ve ârızalar göredir; gizli olmadığı üzere.

**أم خنور**: Mısır; Allah Teâlâ onu korusun; **كراع** dedi ki: hayrının ve nimetinin çokluğundan dolayı. Ve ondan, Ebû Hanîfe ed-Dîneverî’nin Kitâbü’n-Nebât’ta rivayet ettiği hadis: “**أم خنور**’a kısa ömürlüler sevk olunur.” Ebû Mansûr dedi ki: **خنور**’da üç lügat vardır. Dedim ki: el-Bekrî bunu açıkça söylemiş ve onu Mısır’ın isimlerinden saymıştır; aynı şekilde el-Makrîzî de el-Hıtat’ta. Mısır tarihlerinden bazısında şu lafzı okudum: “Mısır, kendisinde başkasında bulunmayan hayırlar bulunduğu için **أم خنور** diye isimlendirildi; onun sakini, onda kendisine akıp gelen bir hayırdan hâlî olmaz; sanki o, faydalı, süt veren inek gibidir.” Ve başka türlü de denildi; bu güzel bir sözdür. Buna göre mecaz olur; ve onun bu adla isimlendirilmesi, “dünya” manasıyla da olabilir; nitekim **أم الدونيا** diye de isimlendirilmiştir.

Ve denir ki: “**أم خنور**’a düştüler”, yani bolluk ve yaşayışta yumuşaklık içine düştülerse. Bundan da: Basra’nın **أم خنور** diye isimlendirilmesi; ağaçlarının, hurmalıklarının çokluğu ve yaşayışının bolluğu sebebiyle.

**أم خنور**: makat. Ebû Hâtim, **النون**’un şeddelenmesinde şüphe etti. Ebû Sehl dedi ki: o, **أم خنور**’dur, **بلور** gibi. İbn Hâleveyh dedi ki: o, dişi köpeğin makatının ismidir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أم خنور**: çöller; ve bununla, onların “**أم خنور**’a düştüler” sözünün bazısı tefsir edilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنَوَّرٌ
خَنَوَّرٌ خنور : and الخَنَوَّرٌ: and أُمُّ خَنَوَّرٍ: see what follows, in four places.

خَنُّورٌ
خَنُّورٌ خنور and ↓ خَنَوَّرٌ Any soft and weak tree: (K:) or such is called خنورة [i. e. خَنُّورَةٌ or حَنَوَّرَةٌ: each, without ة, being app. a coll. gen. n.; and with ة, a n. un.]. (TA.) ― -b2- And hence, accord. to AHn, (TA,) The reeds of [which are made] arrows. (K.) -A2- أُمُّ خَنُّورٍ (S, K) and أُمُّ خِنَّوْرٍ (K) The female hyena: (S, K:) or she is called by the latter appellation, accord. to Aboo-Riyلsh: or, as some say, these are surnames of the hyena. (TA.) And The cow [probably the wild cow]. (Aboo-Riyلsh, K.) ― -b2- Also Calamity, or misfortune. (S, K.) You say, وَقَعَ القَوْمُ فِى أُمِّ خَنُّورٍ The people, or party, fell into calamity, or misfortune. (L, TA. But see two other explanations in what follows.) ― -b3- And Plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life; or a life of softness or delicacy, and ease, comfort, or affluence; syn. النَّعْمَةُ: [in the CK النِّعْمَةُ; which is in many instances in the CK, as I hold it to be in the present instance, erroneously substituted for النَّعْمَةُ:] thus bearing two contrary significations: and الخَنُّورُ and ↓ الخَنَوَّرُ signify the same, such as is apparent; (K;) or, as some say, abundant. (TA.) Some explain the saying above-mentioned as meaning The people, or party, fell into a state of plenty, or abundance, and softness or delicacy or easiness of life. (TA.) ― -b4- And The present world; or the present life, or state of existence; as also ↓ أُمُّ خَنَوَّرٍ: (L:) or so الخِنَّوْرُ and ↓ الخَنَوَّرُ. (K.) ― -b5- And The deserts; syn. الصَّحَارَى: and so accord. to some in the saying mentioned above. (TA.) ― -b6- And The podex, or the anus; syn. الاِسْتُ: (K:) but AHلt doubts respecting the teshdeed of the ن; [app. whether this letter be doubled, or the و;] Aboo-Sahl says that it is أُمُّ خِنَّوْرٍ [only]: and IKh says that it means the اِسْت of the bitch. (TA.)

##### Türkçe

**خَنَوَّرٌ**
**خَنَوَّرٌ** خنور: ve **الخَنَوَّرٌ**: ve **أُمُّ خَنَوَّرٍ**: aşağıda gelecek olana bak, dört yerde.

**خَنُّورٌ**
**خَنُّورٌ** خنور ve ↓ **خَنَوَّرٌ** Her yumuşak ve zayıf ağaç: (K:) yahut böylesine **خنورة** denir [yani **خَنُّورَةٌ** veya **حَنَوَّرَةٌ**: her biri, ة olmaksızın, görünüşe göre bir cins topluluk ismi; ve ة ile, bir tekil isim]. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, AHn’e göre, (TA,) [kendilerinden] oklar yapılan kamışlar. (K.) -A2- **أُمُّ خَنُّورٍ** (S, K) ve **أُمُّ خِنَّوْرٍ** (K) Dişi sırtlan: (S, K:) yahut Aboo-Riyلsh’e göre o, ikinci lakapla adlandırılır: yahut, bazılarınca söylendiği üzere, bunlar sırtlanın lakaplarıdır. (TA.) Ve İnek [muhtemelen yaban ineği]. (Aboo-Riyلsh, K.) ― -b2- Ayrıca Felâket, yahut musibet. (S, K.) Şöyle dersin: **وَقَعَ القَوْمُ فِى أُمِّ خَنُّورٍ** Kavim, yahut topluluk, felâkete, yahut musibete düştü. (L, TA. Fakat aşağıda gelenlerde iki başka açıklamaya bak.) ― -b3- Ve Bolluk, ve hayatın hoşluğu yahut kolaylığı, ve yumuşaklığı yahut inceliği; yahut yumuşaklık yahut incelik, ve kolaylık, rahat, yahut refah hayatı; eş anlamlısı **النَّعْمَةُ**: [CK’de **النِّعْمَةُ**; ki bu, CK’de birçok yerde, benim kanaatimce bu yerde de, yanlışlıkla **النَّعْمَةُ** yerine konulmuştur:] böylece iki zıt anlam taşır: ve **الخَنُّورُ** ve ↓ **الخَنَوَّرُ** aynı şeyi ifade eder, açık olan üzere; (K;) yahut, bazılarınca, bol. (TA.) Bazıları, yukarıda anılan sözü, “Kavim, yahut topluluk, bolluk yahut bereket, ve hayatın yumuşaklığı yahut inceliği yahut kolaylığı hâline düştü” diye açıklar. (TA.) ― -b4- Ve Şimdiki dünya; yahut şimdiki hayat, yahut varoluş hâli; keza ↓ **أُمُّ خَنَوَّرٍ**: (L:) yahut böyledir **الخِنَّوْرُ** ve ↓ **الخَنَوَّرُ**. (K.) ― -b5- Ve Çöller; eş anlamlısı **الصَّحَارَى**: ve bazılarına göre, yukarıda anılan sözde de böyledir. (TA.) ― -b6- Ve Mak‘ad, yahut anüs; eş anlamlısı **الاِسْتُ**: (K:) fakat AHلt, **النون**’un şeddelenmesi hakkında şüphe eder; [görünüşe göre, bu harfin mi iki kat yapıldığı, yoksa **الواو**’nun mu;] Aboo-Sahl, bunun yalnızca **أُمُّ خِنَّوْرٍ** olduğunu söyler: ve IKh, bunun, dişi köpeğin **اِسْت**’i anlamına geldiğini söyler. (TA.)
