# خنر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خنر

الخانر: الصديق المصافي، عن أبي العباس، ج خنر، بضمتين، هكذا هو مضبوط في النسخ، والصواب خنر، مثال ركع. يقال: فلان ليس من خنري، أي ليس من أصفيائي. والخنور، بفتح الخاء والنون وتشديد الواو، كعذور، ولو قال كعلملس كان أحسن لشهرته، الخنور، مثل تنور: قصب النشاب. أنشد أبو حنيفة:
  يرمون بالنشـاب ذي ال                      آذان في القصب الخنور قيل: كل شجرة رخوة خوارة فهي خنورة. قال أبو حنيفة. فلذلك قيل لقصب النشاب خنور. والنعمة الظاهرة. الخنور، كعلوص، أي على مثال بلور، وعذور، الدنيا، كأم خنذور. عبد الملك بن مروان: وفي رواية أخرى سليمان بن عبد الملك:
  وطءنا أم خنور بقوة. فما مضت جمعة حتى مات.

  وإسماعيل بن إبراهيم بن خنرة، كسكرة، محدث صنعاني، روى عنه عبيد بن محمد الكشوري. وأم خنور، كتنور، وخنور كبلور: الضبع، وقيل: كنيته، وقيل هي أم خنور كبلور، عن أبي رياش، والذي في الجمهرة لابن دريد الخنور، والخنور مثال التنور، بالراء والزاي: الضبع. فتأمله مع سياق المصنف. أم خنورو خنور: البقرة، عن أبي رياش أيضا، وقيل: الداهية، يقال: وقع القوم في أم خنور، أي في داهية. الخنور: النعمة الظاهرة، وقيل: الكثيرة، ضد، وفيه تأمل إذ لا مناسبة بين النعمة والداهية، وإنما هو بحسب المامات والعوارض، كما لا يخفى. أم خنور: مصر، صانها الله تعالى، قا كراع: لكثرة خيرها ونعمتها، ومنه الحديث الذي رواه أبو حنيفة الدينوري في كتاب النبات أم خنور يساق إليها القصار الأعمار. قال أبو منصور وفي خنور ثلاث لغات. قلت: وقد صرح البكري وعده من أسماء مصر، وكذا المقريزي في الخطط. وقرأت في بعض تواريخ مصر ما نصه: وإنما سميت مصر بأم خنور لما فيها من الخيرات التي لا توجد في غيرها، وساكنها لا يخلوا من خير يدر عليه فيها، فكأنها البقرة الحلوب النافعة، وقيل غير ذلك، وهو كلام حسن، وعلى هذا فيكون مجازا ويمكن أن يكون تسميتها به بمعنى الدنيا، وقد سميت بأم الدونيا أيضا. ويقال: وقعوا في أم خنور، إذا وقوا في خصب ولين من العيش. من ذلك أيضا تسمية البصرة بأم خنور، لكثرة أشجارها ونخيلها وخصب عيشها. أم خنور: الاست. وشك أبو حاتم في شد النون. وقال أبو سهل: هي أم خنور كبلور. وقال ابن خالويه: هي اسم لاست الكلبة. ومما يستدرك عليه: أم خنور: الصحارى، وبه فسر بعض قولهم: وقعوا في أم خنور.

### Türkçe

**الخانر**: arı-duru (saf) dost; Ebû’l-‘Abbâs’tan. Çoğulu **خنر**; iki ötre ile; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir; doğrusu **خنر**’dır, **ركع** misali. Denir ki: “Falan benim **خنري**’mden değildir”, yani benim en saf (en seçkin) dostlarımdan değildir.

Ve **الخنور**, **الخاء** ve **النون**’u fetha ile ve **الواو**’u şeddeli olarak, **عذور** gibi; eğer **علملس** gibi deseydi şöhreti sebebiyle daha iyi olurdu: **الخنور**, **تنور** gibi: ok kamışı. Ebû Hanîfe inşâd etti:
  Ok atarlar, kulaklı olan okla,
  ok kamışında **الخنور**.

Denildi ki: Her yumuşak, gevşek, içi boş (hâvî) ağaç **خنورة**’dır. Ebû Hanîfe dedi ki: Bu sebeple ok kamışına **خنور** denildi.

Ve açık (zâhir) nimet.

**الخنور**, **علوص** gibi; yani **بلور** ve **عذور** vezni üzere: dünya; **أم خنذور** gibi. ‘Abdülmelik b. Mervân: ve başka bir rivayette Süleymân b. ‘Abdülmelik:
  Güçle **أم خنور**’a bastık.
  Bir hafta geçmeden öldü.

Ve İsmâ‘îl b. İbrâhîm b. **خنرة**, **سكرة** gibi; San‘ânî muhaddis; ondan ‘Ubeyd b. Muhammed el-Keşûrî rivayet etti.

Ve **أم خنور**, **تنور** gibi; ve **خنور** **بلور** gibi: sırtlan; ve denildi ki: onun künyesidir; ve denildi ki: o, Ebû Riyâş’tan, **أم خنور**’dur, **بلور** gibi. İbn Düreyd’in el-Cemhere’sinde olan: **الخنور**; ve **الخنور** **التنور** misalidir; **الراء** ve **الزاي** ile: sırtlan. Onu, musannifin siyakı ile birlikte düşün.

**أم خنورو** **خنور**: inek; yine Ebû Riyâş’tan. Ve denildi ki: musibet; denir ki: “Kavim **أم خنور**’a düştü”, yani bir musibete.

**الخنور**: açık (zâhir) nimet; ve denildi ki: çok (bol) olan; zıddı; ve bunda teemmül vardır; zira nimet ile musibet arasında münasebet yoktur; ancak bu, makamlar ve ârızalar göredir; gizli olmadığı üzere.

**أم خنور**: Mısır; Allah Teâlâ onu korusun; **كراع** dedi ki: hayrının ve nimetinin çokluğundan dolayı. Ve ondan, Ebû Hanîfe ed-Dîneverî’nin Kitâbü’n-Nebât’ta rivayet ettiği hadis: “**أم خنور**’a kısa ömürlüler sevk olunur.” Ebû Mansûr dedi ki: **خنور**’da üç lügat vardır. Dedim ki: el-Bekrî bunu açıkça söylemiş ve onu Mısır’ın isimlerinden saymıştır; aynı şekilde el-Makrîzî de el-Hıtat’ta. Mısır tarihlerinden bazısında şu lafzı okudum: “Mısır, kendisinde başkasında bulunmayan hayırlar bulunduğu için **أم خنور** diye isimlendirildi; onun sakini, onda kendisine akıp gelen bir hayırdan hâlî olmaz; sanki o, faydalı, süt veren inek gibidir.” Ve başka türlü de denildi; bu güzel bir sözdür. Buna göre mecaz olur; ve onun bu adla isimlendirilmesi, “dünya” manasıyla da olabilir; nitekim **أم الدونيا** diye de isimlendirilmiştir.

Ve denir ki: “**أم خنور**’a düştüler”, yani bolluk ve yaşayışta yumuşaklık içine düştülerse. Bundan da: Basra’nın **أم خنور** diye isimlendirilmesi; ağaçlarının, hurmalıklarının çokluğu ve yaşayışının bolluğu sebebiyle.

**أم خنور**: makat. Ebû Hâtim, **النون**’un şeddelenmesinde şüphe etti. Ebû Sehl dedi ki: o, **أم خنور**’dur, **بلور** gibi. İbn Hâleveyh dedi ki: o, dişi köpeğin makatının ismidir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أم خنور**: çöller; ve bununla, onların “**أم خنور**’a düştüler” sözünün bazısı tefsir edilmiştir.
