# خنزر (خ-ن-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Domuz

- Harfler: خ - ن - ز
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 3 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْخِنْزِيرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90.md) | الْفِعْلِيلِ | Domuz | 3 | 3 | [2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/2:173.md) |
| [خِنْزِيرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8D.md) | فِعْلِيلٍ | Domuz | 1 | 1 | [6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/6:145.md) |
| [وَالْخَنَازِيرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8E.md) | وَالْفَعَالِيلَ | Ve domuzlar | 1 | 1 | [5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:60.md) |

## Mücavir kökler — 60 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 57 · Boğazlandı
2. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 48 · Ve kan
3. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 47 · Et
4. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 31 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
5. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 31 · Hiram keçe demektir
6. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
7. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
8. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 23 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
9. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
10. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Buğa boğa demektir
11. [خنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Haneke (Kef) çene demektir
12. [ذكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Kestiniz
13. [نطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Ve toslanan
14. [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Ve vurularak öldürülen
15. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · İsm hurmadan yapılan içkidir
16. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
17. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
18. [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ecnef kambur demektir
19. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
20. [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
21. [قرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Maymunlar
22. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
23. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
24. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tam
25. [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
26. [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zebih kesilmiş hayvan demektir
27. [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kir demektir
28. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hayızdan kesilen kadın demektir
29. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
30. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kızgınlık
31. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sevb dış elbise demektir
32. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yırtıcı hayvan demektir
33. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dikili taş demektir
34. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Şerareden gelen bir kelimedir
35. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
36. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
37. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
38. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Taşkınlaştıran
39. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
40. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yiyecek demektir
41. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kevn tepe demektir
42. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
43. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
44. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
45. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
46. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
47. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
48. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
49. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
50. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
51. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
52. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
53. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
54. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ana kapının önündeki bekçidir
55. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
56. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
57. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
58. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
59. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
60. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خنزر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md), [نجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md), [خنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İrilik, kabalık, kütlük ve biyolojik olarak bilinen domuz türü |
| Çekirdek Özet 2 | Tüketimi kesin haram kılınan murdar beden ve ahlaki soysuzlaşmanın cezalandırılma timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Temiz fıtrattan sapmanın somutlaşması, nesnel necislik ve manevi mesh göstergesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün getirdiği yasağın yalnızca biyolojik ete indirgenerek necaset ve mahiyet boyutunun dışlanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خن | Burnun basıklığı, kokuşma, içeri gömülme ve boğukluk; nitekim [خنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B3.md) geri çekilip gizlenmeyi, [خنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md) nefesi boğazda tıkamayı ifade eder | ز | Basıklık ve gömüklük hareketine sertlik, keskin bir yöneliş ve ayrışma boyutu katılmıştır |
| خن | Basıklık, kokuşma ve içeri çekilme anlamındaki ilksel çekirdek | ر | Çekirdeğin kazandığı sertliğe baş, küt kafa yapısı, irilik ve belirgin bir gövde formu eklenerek dörtlü isim kalıbına dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesi üzerinden sürtünmeli türetme | Dış dünyadan ayrılan, kapalılık ve pürüz barındıran fiziksel sınır |
| ن | Filiz, yılan veya tohum | Canlılık, biyolojik üreme, süreklilik ve içsel dürtü |
| ز | Kesici alet veya kama | Keskin ayrım, sert hareket, yarılma ve saldırganlık potansiyeli |
| ر | İnsan veya canlı başı | Öne çıkan baş yapısı, yönlendirici merkez ve bedensel kabalık |
| خنزر | Başını öne eğerek toprağı yaran, kaba ve kapalı beden formuna sahip canlı | Kapalı ve kalın bir gövde üzerinde toprağı süren, küt başlı ve iştihası sınır tanımayan hayvansal hareket tipini canlandırır |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin kaba ve kalın olması, küt balta anlamındaki kullanım ve gözü kısarak dik bakma eylemi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında bir mevki adı olarak geçer: بالغُرابات فَزَرَّافاتِها / فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî şiirinde bir yer adı olarak zikreder: أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً / طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânu Lebîd.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خنزر kökü, erken Proto-Sami dönemden itibaren domuz hayvanını adlandıran köklü bir isim köküdür. Proto-Sami formun *hazīr- biçiminde olduğu kabul edilir. Akadcada *ḫuzīru(m)*, İbranicede *ḥăzīr* (חֲזִיר), Aramice ve Süryanicede *ḥzīrā* (ܚܙܝܪܐ) şeklinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. Ugarit dilinde *ḫnzr* biçiminde genizcil ses türemesi (nazalizasyon) görülür; Arapçadaki خنزر formu da Ugaritçe ile paralel olarak nun harfinin araya girmesiyle oluşan bu genişlemiş kök varyantını temsil eder. Arap filologları kökü bazen kaba ve gözü kısık bakış anlamındaki [خزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1.md) kökünden türemiş saymışlarsa da karşılaştırmalı Sami dilbilimi bunun doğrudan Proto-Sami hayvan adına uzandığını ve biyolojik bir adlandırma olduğunu doğrular.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [خزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1.md) kökünden genizcil eklemeli yapı | Gözü kısık ve kaba bakışlı olmayı anlatan kökten ilave nun ile türetildiği görüşü dilcilerce tartışılmıştır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca *ḫuzīru*, İbranice *ḥăzīr*, Ugaritçe *ḫnzr* | Proto-Sami hayvan adının Arapça ve Ugaritçede nazalize varyantla devam eden doğrudan ortak mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dillerin diğer kollarında güvenilir ve düzenli bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خنزر | Anlamlı | Domuz; kabalık ve kütlük | Biyolojik domuz türünü ve kabalık gösteren beden yapısını ifade eder | Hedef kök; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خنزر | Merkez | Biyolojik hayvan ve haramlık | Somut biyolojik varlığı, necis kabul edilen eti ve fıtri sapkınlığı temsil eder | Varlığı bizatihi necis ve haram kılınmış nesne |
| [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) | Komşu | Maddi ve manevi pislik | Biyolojik türe bağlı kalmaksızın iğrençlik, haramlık ve murdarlık vasfını belirtir | Kur'an'da domuz etinin gerekçesi olarak nitelenir |
| [نجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md) | Komşu | Hükmi ve fiziki kirlilik | Dinen arınmayı gerektiren, temizlik karşıtı somut veya soyut kirliliği anlatır | Domuzun bizatihi yapısına yüklenen kirlilik vasfı |
| [خنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) | Komşu | Kokuşma ve bozulma | Etin veya gıdanın bekleyerek bozulup çürümesini ve kokuşmasını ifade eder | Biyolojik çürüme ile türemişlik arasındaki fonetik akrabalık |
| [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) | Zıt | Temizlik, helallik ve fıtrilik | İnsana şifa veren, temiz, nezih ve helal kılınmış rızıkları kapsar | Tüketimi mübah ve fıtrata uygun olan her türlü nimet |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خنزر | Domuz | Biyolojik hayvan türü ve dinen necis kabul edilen beden | Kesin |
| Latince | Sus, porcus | Domuz | Biyolojik hayvanı ve onun etini karşılar; dinsel yasaklık boyutu Latince sözcüklerin özünde yer almaz | Kesin |
| İngilizce | Swine, pig, pork | Domuz, domuz eti | Swine genel ve aşağılayıcı mecazlara açık türü, pig canlı hayvanı, pork ise yalnızca tüketilen etini karşılar | Kesin |
| Almanca | Schwein | Domuz | Biyolojik türü karşılar; ahlaki veya dinsel necislik anlamı sözcüğe sonradan yüklenen mecazi kullanımlara bağlıdır | Kesin |
| Fransızca | Porc, cochon | Domuz | Canlı türü ve etini ifade eder; Kur'an'daki ontolojik pislik ve yasaklık alanını doğrudan taşımaz | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْخِنْزِيرِ / خِنْزِيرٍ | Tüketimi haram kılınan murdar et | Yiyeceklerin helal ve haram sınırlarının çizildiği fıkhi bağlamlar (Bakara [2:173](https://lisan.digital/tr/ayet/2:173.md), Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md), En'âm [6:145](https://lisan.digital/tr/ayet/6:145.md), Nahl [16:115](https://lisan.digital/tr/ayet/16:115.md)) |
| الْخَنَازِيرَ | Fıtrattan sapma cezası olarak mesh | Lanetlenmiş ve ilahi gazaba uğramış kimselerin dönüştürüldüğü aşağılık suret (Mâide [5:60](https://lisan.digital/tr/ayet/5:60.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lanet ve mesh meselesi | Mâide [5:60](https://lisan.digital/tr/ayet/5:60.md) ayetinde geçen domuzlara dönüştürülmenin fiziksel bir başkalaşım mı yoksa ahlaki soysuzlaşma mı olduğu tartışması | İnsani fıtratın ilahi irade tarafından en aşağı hayvani mertebeye düşürülmesi |
| Fıkıh | Haram gıdalar ve necaset hükümleri | Domuzun yalnızca etinin mi yoksa yağ, deri ve kemik dahil bütün cüzlerinin mi necis ve gayri mütekavvim olduğu | Aynen necis olma ve hiçbir cüzünden istifade edilememe kuralı |
| Tefsir | Lahmü'l-hınzîr terkibinin kapsamı | En'âm [6:145](https://lisan.digital/tr/ayet/6:145.md) ayetindeki zamirin domuza dönerek onun bizatihi pislik sayılması gerekçesi | Biyolojik haramlığın ontolojik gerekçesi olarak pislik vasfı |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve deccal dönemi | Domuzun öldürülmesi ve haçın kırılması rivayetleri üzerinden tahrif edilmiş ibadetlerin tasfiyesi | Batıl ritüel ve haram tüketim alışkanlıklarının nihai olarak ilga edilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve helal-haram ayrımı | Aynen necis nesne | Tüketim alanından mutlak men | Biyolojik yapısı gereği arındırılamaz kabul edilen varlık kategorisi | Kesin |
| İlmi | Hijyen ve parazitoloji | Patojen ve biyolojik risk taşıyıcı | Beslenme zincirinde sınır çekme | İnsan sağlığına zararlı biyolojik unsurların fıtri korunma refleksiyle elenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki egemenlik ve kamu düzeni | Kamusal alanda yasaklı madde | Fıkhi sınırların korunması | İslam toplumunun kamu düzeninde alım-satımı ve serbest dolaşımı engellenen emtia | Güçlü |
| İktisadi | Mütekavvim mal statüsü | Gayri mütekavvim varlık | İktisadi değersizlik | Müslümanlar arasında hukuki ve ticari değere konu olamama ilkesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Toksik girdi ve kirletici unsur | Bir sistemin çalışma döngüsüne girdiğinde filtreleri tıkayan veya yapıyı bozan arındırılamaz bileşen | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fıtri kimliğin yozlaşması (deformasyon) | Toplumsal veya bireysel ahlakın insani vasıflarını yitirerek en alt içgüdüsel düzeye gerilemesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Yasağın yalnızca domuz etindeki trişin veya parazitlere bağlanarak tıbbi tedbirlerle tüketilebileceğinin zannedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an kökü hem bedensel kirlilik hem de insani şerefin yitirilerek aşağılık bir forma dönüşmesiyle irtibatlandırır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yasağın nesnel ve ontolojik boyutunun yok sayılarak salt dönemsel bir sağlık tedbirine indirgenmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram sınırlarında nesnel necaset kavramını ve ahlaki bozulmanın varacağı nihai fıtrat kaybını somutlaştırdığı için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecek yasaklarını bildiren ahkâm ayetlerinde ve Ehl-i Kitab'ın saptırıcı tutumlarının eleştirildiği mesih bağlamlı ceza ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Domuz yasağının rastgele bir tabu olduğu veya sadece pişirme yetersizliğinden kaynaklandığı iddiasını reddederek fıtri arılık ile ilahi sınır bilincini tesis eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Biyolojik domuz türü, kaba, küt ve kalın beden yapısı.
- Soyut anlam: Temiz fıtrattan kopuş, ontolojik kirlilik ve insani haysiyetin hayvani bayağılığa gerilemesi.
- Sistematik karşılık: İktisadi ve fıkhi alanda gayri mütekavvim, dini alanda aynen necis ve mutlak surette yasaklanmış unsur.
- LaTeX modeli: $$H = \{x \in B \mid N(x) = 1\} \implies T(x) = 0 \land V(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B$ biyolojik varlıklar kümesini, $x$ incelenen varlığı, $N(x)$ nesnel necaset ve murdarlık fonksiyonunu temsil eder. $N(x) = 1$ olması durumunda varlık haramlık kümesi $H$ içine girer; bunun kaçınılmaz sonucu olarak $T(x) = 0$ ile tüketim ve istifadenin mutlak sıfırlanması, $V(x) = 0$ ile de iktisadi ve hukuki değerin bütünüyle iptal edilmesi gösterilmiştir.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/2:173.md) — الْخِنْزِيرِ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:3.md) — الْخِنْزِيرِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:60.md) — وَالْخَنَازِيرَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/6:145.md) — خِنْزِيرٍ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/16:115.md) — الْخِنْزِيرِ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O; size ancak ölüyü, kanı, domuz etini, bir de Allah’tan başkası için kesilmiş olanı haram kıldı. Mecbur olan; saldırmamak ve haddi aşmamak şartıyla bunun dışındadır. Şüphesiz Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من النَّخْروب، وكذلك من كل شيء.
فنخر: الفِنْخيرةُ: شبه صخرة تتقلع من أعلى الجبل، وفيها رخاوة وهي اصغر من الفنديرة وارخى.
ويقال للمرأة إذا تدحرجت في مشيتها، إنها لفُناخِرة، ويقال:
رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة
والفَناخيرُ: حجارة متقلعة عظام.
فرفخ: الفَرْفَخُ والفَرْفَخَةُ يقال لهاك بقلة الحمقاء.
بربخ: البَرْبَخَةُ: الإردبة.
برزخ: البَرْزَخُ: ما بين كل شيئين. والميت في البَرْزَخِ، لأنه بين الدنيا والآخرة.
وبَرازِخُ الإيمان: ما بين الشك واليقين.
والبَرْزَخُ: أمد ما بين الدنيا والآخرة بعد فناء الخلق. وما بين الظل والشمس بَرْزَخٌ. ويقال: البَرْزَخ فسحة ما بين الجنة والنار.
خنزر: خَنْزَرَ فلان خَنْزَرةً كما تخنزر الخَنازير.
خنصر: الخِنْصِرُ: الإصبع الصغرى القصوى من الكف.
صخبر: الصَّخْبَرُ: نبات.
زخرف: الزُّخْرُفُ: الزينة، وبيت مُزَخْرَفٌ.
وتَزَخْرَفَ الرجل: تزين.
والزَّخْرُفُ: الذهب.
والزَّخارِفُ: ما يُزَخْرَفُ من السفن.
والزَّخارِفُ: دويبات تطير على الماء ذوات أربع مثل الذباب.
زمخر: زَمْخَرَ الصوت وازْمَخَرَّ أي: اشتد. والنمر إذا غضب فصاح، يقال لصوته: تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً.
والزَّمْخَرُ: اسم المزمار الكبير الأسود.
والزَّمْخَرَةُ والازمِخرْارُ: الصوت الشديد

##### Türkçe

**الخاء** ve **الراء**

**خرمل**: yıkılmış bir **خِرْمِلٌ** kocakarı.

Ve **الخِرْمِلُ**: ahmak (kadın).

**خرنب**: **الخَرنُوبُ** ve **الخَرُّوبُ**, Şam’da biten bir ağaçtır; onun tanesi **الينبوت** tanesi gibidir; Irak ehli ona **القثاء الشامي** adını verir; o kuru, siyah(tır).

**نخرب**: **النُّخْروبُ**, **النَّخاريب**’in biridir; o, **الزنابير**’in **نَخاريب**’i gibi bir yerde bulunan deliklerdir.

Ve **القادح** ağacı **يُنَخْرِبُ**; ve bir ağaç, eskimiş ve onda **النَّخاريب** olmuşsa **مُنَخْرَبْةٌ** (olur).

Ve **النَّخْروبُ**: içinde **الزنابير** bulunan delik. Denir: “O, **النَّخْروب**’dan daha dardır”; ve bunun gibi her şeyden (daha dardır).

**فنخر**: **الفِنْخيرةُ**: dağın tepesinden koparılan kaya benzeri (şey); onda yumuşaklık vardır; o, **الفنديرة**’den daha küçüktür ve daha yumuşaktır.

Ve kadına yürüyüşünde yuvarlanır gibi yürüdüğünde denir: “O, elbette **فُناخِرة**’dir”; ve denir:

رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة

Ve **الفَناخيرُ**: büyük kopmuş taşlar.

**فرفخ**: **الفَرْفَخُ** ve **الفَرْفَخَةُ**, ona “ahmak otu” denir.

**بربخ**: **البَرْبَخَةُ**: **الإردبة**.

**برزخ**: **البَرْزَخُ**: her iki şey arasındaki (şey). Ve ölü **البَرْزَخِ**’tedir; çünkü o, dünya ile âhiret arasındadır.

Ve **بَرازِخُ الإيمان**: şüphe ile yakîn arasındaki (şeyler).

Ve **البَرْزَخُ**: yaratılmışların yok oluşundan sonra dünya ile âhiret arasındaki sürenin uzaması. Ve gölge ile güneş arasındaki (şey) **بَرْزَخٌ**’tur. Ve denir: **البَرْزَخ** cennet ile ateş arasındaki genişliktir.

**خنزر**: falan kimse **خَنْزَرةً** **خَنْزَرَ**; domuzların **تخنزر** etmesi gibi.

**خنصر**: **الخِنْصِرُ**: avuçtan en uçtaki küçük parmak.

**صخبر**: **الصَّخْبَرُ**: bir bitki.

**زخرف**: **الزُّخْرُفُ**: süs; ve **مُزَخْرَفٌ** ev.

Ve adam **تَزَخْرَفَ**: süslendi.

Ve **الزَّخْرُفُ**: altın.

Ve **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenen şeyler.

Ve **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört kanatlı, sinek gibi küçük canlılar.

**زمخر**: ses **زَمْخَرَ** ve **ازْمَخَرَّ**, yani: şiddetlendi. Ve kaplan öfkelendiğinde bağırırsa, onun sesine denir: **تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً**.

Ve **الزَّمْخَرُ**: büyük siyah düdüğün adı.

Ve **الزَّمْخَرَةُ** ve **الازمِخرْارُ**: şiddetli ses.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخِنْزيرُ: واحد الخَنازير. والخَنازيرُ أيضاً: عِلَّةٌ معروفة، وهي قُروحٌ صُلْبَةٌ تَحْدُثُ في الرقبة.

##### Türkçe

**الخِنْزيرُ**: **الخَنازير**’den bir tanedir. Ve **الخَنازيرُ** ayrıca: bilinen bir illet(tir); o, boyunda meydana gelen sert yaralardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة.
وخَنْزَرَةُ والخَنْزَرُ: موضعان؛ أَنشد سيبويه:
أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ،
في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ
وأَنشد أَيضاً:
أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا،
أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا
ودارَةُ خَنْزَرٍ: موضع هناك؛ عن كراع التهذيب: وخَنْزَرٌ اسم موضع؛ قال الجعدي:
أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً
طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ
وقال الراعي في خنزر:
يعني لتبلغني خنزر
(* قوله: «يعني إلخ» كذا بالأصل).
وخنزير: موضع ذكره لبيد:
بالغُرابات فَزَرَّافاتِها،
فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ
وقال بعضهم: خَنْزَرَ الرجلُ إِذا نظر بمؤخر عينه، جعله فَنْعَلَ من الأَخْزَرِ، وكل مُومِسةٍ: أَخْزَر. أَبو عمرو: الخَنْزُوانُ الخِنْزِير، ذكره في باب الهَيْلُمَان والنَّيْدُلان والكَيْذُبان والخَنْزُوان (*
قوله: «الخنزوان» بفتح الخاء وضمها كما في القاموس). ابن سيده: خَنْزَرٌ اسم رجل، وهو الحَلالُ ابن عم الراعي يتهاجيان، وزعموا أَن الراعي هو الذي سماه خَنْزَراً. والخِنْزِيرُ من الوحش العادي: معروف من ذلك. وقال كراع: هو من الخَزَرِ في العين لأَن ذلك لازم له، قال: فهو على هذا ثلاثي؛ وقد تقدم ذكره في ترجمة خزر. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير. وخِنْزِيرٌ: اسم موضع؛ قال الأَعشى يصف الغيث:
فالسَّفْحُ يَجْري فَخِنْزِيرٌ فَبُرْقَتُه،
حتى تَدَافَعَ منه السَّهْلُ والجَبَلُ
وخِنْزِير: اسم ابن أَسْلَم بن هُنَاءَةَ الأَسَديِّ؛ حكاه ابن سيده وقال: فيما أُرَى. والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في الرقبة.

##### Türkçe

**الخَنْزَرَةُ**: kalınlık. Ve **الخَنْزَرَةُ**: kalın balta.

Ve **خَنْزَرَةُ** ve **الخَنْزَرُ**: iki yer; Sîbeveyh inşâd etti:
A‘râf ederim **خَنْزَرَهْ**’nin Himyer’inden bir eşeği,
her eşekte iki yüz **كَمَرَهْ**

Ve yine inşâd etti:
A‘râf ederim **الخَنَزَرا**’yı otlamış eşekleri,
onları eşekler ve **كَمَرَا** olarak a‘râf ederim

Ve **دارَةُ خَنْزَرٍ**: orada bir yer; Kurrâ‘ et-Tehzîb’den: ve **خَنْزَرٌ** bir yer adıdır; dedi
el-Ca‘dî:
Ümeyme’den bir hayal, gevşek bir vakitte bana uğradı,
geceleyin gelen olarak; hâlbuki ashabım **دارَةِ خَنْزَرِ**’dedir

Ve er-Râ‘î **خنزر** hakkında dedi:
yani bana **خنزر**’i ulaştırsın diye
(* Sözü: “yani ilh.” asılda böyle).

Ve **خنزير**: Lebîd’in zikrettiği bir yer:
**الغُرابات**’ta, onun **فَزَرَّافاتِها**’sında,
sonra **بخنْزِيرٍ**’de, sonra **حُبَلْ**’in uçlarında

Ve bazısı dedi: **خَنْزَرَ** adam, gözünün arkasından baktığı zaman; onu **الأَخْزَرِ**’den **فَنْعَلَ** yaptı; ve her fahişe: **أَخْزَر**. Ebû Amr: **الخَنْزُوانُ** **الخِنْزِير**’dir; onu **الهَيْلُمَان** ve **النَّيْدُلان** ve **الكَيْذُبان** ve **الخَنْزُوان** babında zikretti
(* Sözü: “الخنزوان” **الخاء**’ın fethi ve zammı iledir; Kāmûs’ta olduğu gibi). İbn Sîde: **خَنْزَرٌ** bir adam adıdır; o, er-Râ‘î’nin amcaoğlu **الحَلالُ**’dır; birbirleriyle hicivleşirler; ve er-Râ‘î’nin onu **خَنْزَراً** diye adlandıran kimse olduğunu iddia ettiler. Ve **الخِنْزِيرُ** azgın vahşîden: bundan bilinen (bir hayvan)dır. Ve Kurrâ‘ dedi: o, gözdeki **الخَزَرِ**’dendir; çünkü o, ona lâzımdır; dedi: şu hâlde o üç harflidir; ve onun zikri **خزر** tercümesinde geçmişti. Ve **خَنْزَرَ**: domuzun fiilini yaptı. Ve **خِنْزِيرٌ**: bir yer adıdır; el-A‘şâ yağmuru vasfederek dedi:
Yamaç akar; sonra **فَخِنْزِيرٌ**; sonra onun **فَبُرْقَتُه**’si,
ondan ova ve dağ birbirini itişinceye kadar

Ve **خِنْزِير**: Esedî **أَسْلَم** b. **هُنَاءَةَ**’nin oğlunun adıdır; onu İbn Sîde nakletti
ve dedi: zannettiğim kadarıyla. Ve **الخنازير**: bilinen bir illet; o, boyunda meydana gelen katı yaralardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخنزرة، أهمله الجوهري هنا، وأورده في تركيب خزر وقال ابن دريد: هو الغلظ قال: ومنه اشتقاق الخنزير، على رأي. الخنزرة: فأس غليظة عظيمة تكسر بها الحجارة، أورده في تركيب خزر. ودارة خنزر، كجعفر: موضع، عن كراع. وفي التهذيب: خنزر من غيؤ ذكر دارة، قال الجعدي:
  ألم خيال من أميمة مـوهـنـا                      طروقا وأصحابي بدارة خنزر. والخنزرتين: من داراتهم وقد تقدم في خزر. وخنزرة موضع، أنشد سيبويه:
  أنعت عيرا من حمير خنزره. والخنزير: حيوان معروف، وقد ذكر في خزر، وأعاده هنا على رأي منلمة لا تزاد إلا بثبت، وقد تقدم الكلام عليه. بقي عليه مما لم نستدرك في خزر.
 خنزر: فعل فعل الخنزير. وخنزر: نظر بمؤخر عينه. وخنزر بن الأرقم اسمه الحلال هو ابن عم الراعي يتهاجيان. وزعموا أن الراعي هو الذي سماه خنزرا، وهو أحد بني بدر بن عبد الله بن ربيعة ابن الحارث بن نمير، والراعي من بني قطن بن ربيعة، ومناظرتهما في الحماسة. وأبو بكر أحمد وأبو إسحاق إبراهيم، ابنا محمد بن إبراهيم بن جعفر الكندي الصيفي، الخنازيريان، محدثان. ومنية الخنازير، قرية بمصر، وكفر الخنازير، أخرى بها.

##### Türkçe

**الخنزرة**: Cevherî bunu burada ihmal etti; onu **خزر** terkibinde zikretti. İbn Düreyd dedi ki: O, kalınlıktır. Dedi ki: Ondan, bir görüşe göre, **الخنزير**’in اشتقاقı türetilmiştir. **الخنزرة**: Taşların kendisiyle kırıldığı kalın, büyük balta; onu **خزر** terkibinde zikretti. Ve **دارة خنزر**, **جعفر** gibi: bir yer; Kırâ‘dan. Ve **التهذيب**’de: **خنزر** (bir) غيؤ’dan, **دارة**’yı zikretti. el-Ca‘dî dedi ki:
  Ümeyme’den bir hayal mi bizi gevşeterek (gelir),
  geceleyin; ben ve arkadaşlarım **بدارة خنزر**’deyken.

Ve **الخنزرتين**: onların **دارات**’ından; ve **خزر**’da geçmişti. Ve **خنزرة** bir yer; Sîbeveyh inşad etti:
  **خنزره**’den Himyer’den bir eşeği vasfederim.

Ve **الخنزير**: bilinen bir hayvan; ve **خزر**’da zikredilmişti; ve onu burada, ancak bir sabitle (delille) ziyade edilmez görüşü üzere tekrar etti; ve onun hakkında söz geçmişti. Üzerinde kaldı: **خزر**’da istidrâk etmediğimizden.

**خنزر**: **الخنزير**’in fiilini yaptı. Ve **خنزر**: gözünün arkas tarafıyla baktı. Ve **خنزر بن الأرقم**: onun adı **الحلال**’dır; o, **الراعي**’nin amcaoğludur; birbirleriyle hicivleşirlerdi. Ve zannettiler ki **الراعي** onu **خنزرا** diye adlandıran kimsedir. Ve o, **بني بدر بن عبد الله بن ربيعة ابن الحارث بن نمير**’den biridir; ve **الراعي** **بني قطن بن ربيعة**’dendir; ve ikisinin münazarası **الحماسة**’dadır. Ve Ebû Bekir Ahmed ve Ebû İshak İbrâhîm, Muhammed b. İbrâhîm b. Ca‘fer el-Kindî es-Sayfî’nin iki oğlu, **الخنازيريان**, iki muhaddistir. Ve **منية الخنازير**, Mısır’da bir köydür; ve **كفر الخنازير**, onda başka (bir köy)dür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنْزَرَ
خَنْزَرَ خنزر : and خِنْزِيرٌ: see art. خزر.

##### Türkçe

**خَنْزَرَ**
**خَنْزَرَ** **خنزر** : ve **خِنْزِيرٌ**: **خزر** maddesine bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خنزر
خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ - خِنْزِيْر - خَنَازِيْر
خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ + الكائن: يغلظ في رقبته وجلده وجسمه
خِنْزِيْر: الدابة المعروفة
خَنازِيْر: جمع " خِنْزِيْر"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي:
جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ - يَبْدُنُ، خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ، نَعَجَ - يَنْعُجُ (نَعِجَ - يَنْعَجُ)
خنزير - خنازير
 	﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (173)﴾ البقرة ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشون اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم (3)﴾ المائدة ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم (145) وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون (146)﴾ الأنعام
الخنازير
 ﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوتأولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل (60)﴾ المائدة
الراغب
خنزير
- قوله تعالى: }وجعل منها القردة والخنازير{ [المائدة/60]، قيل: عنى الحيوان المخصوص، وقيل: عنى من أخلاقه وأفعاله مشابهة لأخلاقها، لا من خلقته خلقتها، والأمران مرادان بالآية، فقد روي (أن قوما مسخوا خلقه) (وذلك ما أخرجه الطيالسي ص 39 وأحمد 1/395 عن ابن مسعود قال: سألنا رسول الله صلى الله عليه وسلم عن القردة والخنازير، أهي من نسل اليهود؟ فقال: (لا، إن الله لم يلعن قوما قط فمسخهم فكان لهم نسل، ولكن هذا خلق، فلما غضب الله على اليهود فمسخهم جعلهم مثلهم) انظر: الدر المنثور 3/109؛ وفيه مجهول)، وكذا أيضا في الناس قوم إذا اعتبرت أخلاقهم وجدوا كالقردة والخنازير؛ وإن كانت صورهم صور الناس.
ملخص اللسان
1.     الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة
2. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير
3.     والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في  الرقبة.
لسان العرب
● - خنزر: الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة.  وخَنْزَرَةُ والخَنْزَرُ: موضعان؛ أَنشد سيبويه:  أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ،  في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ  وأَنشد أَيضاً:  أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا،  أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا  ودارَةُ خَنْزَرٍ: موضع هناك؛ عن كراع التهذيب: وخَنْزَرٌ اسم موضع؛ قال  الجعدي:  أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً  طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ  وقال الراعي في خنزر:  يعني لتبلغني خنزر  (* قوله: «يعني إلخ» كذا بالأصل).  وخنزير: موضع ذكره لبيد:  بالغُرابات فَزَرَّافاتِها،  فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ  وقال بعضهم: خَنْزَرَ الرجلُ إِذا نظر بمؤخر عينه، جعله فَنْعَلَ من  الأَخْزَرِ، وكل مُومِسةٍ: أَخْزَر. أَبو عمرو: الخَنْزُوانُ الخِنْزِير،  ذكره في باب الهَيْلُمَان والنَّيْدُلان والكَيْذُبان والخَنْزُوان  (*  قوله: «الخنزوان» بفتح الخاء وضمها كما في القاموس). ابن سيده: خَنْزَرٌ اسم  رجل، وهو الحَلالُ ابن عم الراعي يتهاجيان، وزعموا أَن الراعي هو الذي  سماه خَنْزَراً. والخِنْزِيرُ من الوحش العادي: معروف من ذلك. وقال كراع:  هو من الخَزَرِ في العين لأَن ذلك لازم له، قال: فهو على هذا ثلاثي؛ وقد  تقدم ذكره في ترجمة خزر. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير. وخِنْزِيرٌ:  اسم موضع؛ قال الأَعشى يصف الغيث:  فالسَّفْحُ يَجْري فَخِنْزِيرٌ فَبُرْقَتُه،  حتى تَدَافَعَ منه السَّهْلُ والجَبَلُ  وخِنْزِير: اسم ابن أَسْلَم بن هُنَاءَةَ الأَسَديِّ؛ حكاه ابن سيده  وقال: فيما أُرَى. والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في  الرقبة.
القاموس المحيط:
الخَزَرُ، محركةً كسرُ العينِ بَصَرَها خِلْقَةً، أو ضِيقُها وصِغَرُها، أو النَّظَرُ كأنه في أحد الشِّقَّيْنِ، أو أن يَفْتَحَ عَيْنَيْهِ ويُغَمِّضَهُما، أو حَوَلُ إحدَى العَيْنَيْنِ، خَزِرَ، كفَرِحَ، فهو أخْزَرُ، واسمُ جِيلٍ خُزْرِ العُيُونِ، والحَسَاءُ من الدَّسَمِ، كالخَزِيرَةِ، وبسكونِ الزاي النَّظَرُ بِلَحْظِ العينِ. والخِنْزِيرُ م، وع باليمامةِ، أو جَبَلٌ، والخَنازِيرُ الجمعُ، وقُرُوحٌ تَحْدُثُ في الرَّقَبَةِ. والخَزِيرُ والخَزِيرَةُ شِبْهُ عَصِيدَةٍ بِلَحْمٍ، وبِلا لَحْمٍ عَصِيدَةٌ، أو مَرَقَةٌ من بُلالَةِ النُّخالَةِ.
والخَزْرَةُ، بالفتح وكهُمَزَةٍ: وَجعٌ في الظَّهْرِ. والخَيْزَرَى والخَوْزَرَى: مِشْيَةٌ بِتَفَكُّكٍ. والخَيْزُرانُ، بضم الزايِ: شَجَرٌ هِنْدِيٌّ، وهو عُرُوقٌ مُمْتَدَّةٌ في الأرضِ كالخَيْزُورِ، والقَصَبُ، وكلُّ عُودٍ لَدْنٍ، والرِّماحُ، ومُرْدِيُّ السفينةِ وسُكَّانُها.
ودارُ الخَيْزُرانِ: بِمكةَ، بَنَتْها خَيْزُرانُ جاريةُ الخَليفةِ. والخازِرُ: الرجلُ الداهيةُ، ونَهْرٌ بينَ المَوْصِلِ وإرْبِلَ.
وخَزَرَ: تَداهَى، وهَرَبَ. والأَخْزَرِيُّ والخَزَرِيُّ: عَمائِمُ من نِكْثِ الخَزِّ. وخَزَرٌ، محركةً: لَقَبُ يوسُفَ بنِ المباركِ، والقاسِمُ بنُ عبدِ الرحمنِ بنِ خَزَرٍ، ومحمدُ بنُ عُمَرَ بنِ خَزَرٍ: محدِّثونَ. وكغُرابٍ: ع قُرْبَ وخْشَ. ودَارَةُ الخَنازِيرِ، ودارَةُ خَنْزَرٍ، ويكسرُ، ودارَةُ الخِنْزِيرَيْنِ، ويقالُ: الخَنْزَرَتَيْنِ: مواضِعُ. والخَزَنْزَرُ: السَّيِّىءُ الخُلُقِ. والتَّخْزِيرُ: التَّضْيِيقُ. وتَخازَرَ: ضَيَّقَ جَفْنَهُ ليُحَدِّدَ النَّظَرَ.
- الخَنْزَرَةُ الغِلَظُ، وفأسٌ عظيمةٌ يكسرُ بها الحِجارَةُ. ودارَةُ خَنْزَرٍ والخَنْزَرَتَيْنِ والخَنْزيرَيْنِ من داراتِهِم.
والخِنْزيرُ: في خ ز ر.
تاج العروس:
خنزر
الخَنْزَرَةُ أَهْمَلَه الجَوْهَرِيُّ هنا وأَوردَه في تَرْكيبِ خزر وقال ابنُ دُرَيْد : هو الغِلَظُ قال : ومنه اشْتِقَاق الخِنْزِيرِ على رَأْيٍ . الخَنْزَرَة : فأَسٌ غَلِيظَةٌ عَظِيمَةٌ تُكْسَر بِهَا الحِجَارَةُ أَورده في تَرْكِيب خزر . ودَارَةُ خَنْزَرٍ كجَعْفَر : مَوْضع عن كُرَاع . وفي التَّهْذِيب : خَنْزَرَ من غَيْؤ ذِكْر دارَة قال الجَعْدِيّ :
أَلمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً ... طُرُوقاً وأَصْحابِي بِدَارَةِ خَنْزَرِ . والخَنْزَرَتَيْن : مِنْ دَارَاتِهِم وقد تَقَدَّم في خَزَر . وخَنْزَرَةُ مَوْضعٌ أَنشد سِيبَوَيْه :
" أَنْعَتُ عَيْراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ . والخِنْزِيرُ : حَيوان مَعْرُوف وقد ذُكِرَ في خزر وأَعادَه هُنا على رَأْي مَنَْلِمَة لا تُزادُ إِلاّ بِثَبتٍ وقد تقَدَّم الكَلاَمُ عَلَيْه . بَقِيَ عَلَيْه مما لم نَسْتَدْرِك في خزر
خَنْزَرَ : فَعَلَ فِعْلَ الخِنْزِيرِ . وخَنْزَرَ : نَظَرَ بِمُؤْخِرِ عَيْنِه . وخَنْزَرُ بنُ الأَرْقَمِ اسْمُه الحَلال هو ابنُ عَمّ الرَّاعِي يَتَهَاجَيَانِ . وزَعَمُوا أَن الرَّاعي هو الذي سمّاه خَنْزَراً وهو أَحَدُ بَني بَدْرِ بْنِ عبدِ الله بن ربيعة ابن الحارث بن نُمَيْرٌ والرَّاعي من بني قَطَنِ بْنِ رَبِيعَة ومُنَاظَرتُهما في الحَمَاسَة . وأَبُو بَكْرٍ أَحمَدُ وأَبُو إِسحاقَ إِبراهِيمُ ابنا مُحَمَّد بن إِبراهِيم بن جَعْفَر الكِنْدِيّ الصّيْفيّ الخَنَازِيرِيّانِ مُحَدِّثانِ . ومُنْيَةُ الخَنَازِير قَرْية بمِصْر وكَفْر الخَنَازِير أُخْرَى بها

##### Türkçe

خنزر
**خَنْزَرَ** - **يُخَنْزِرُ** - **خِنْزِيْر** - **خَنَازِيْر**
**خَنْزَرَ** - **يُخَنْزِرُ** + varlık: boynunda, derisinde ve bedeninde kalınlaşır.
**خِنْزِيْر**: bilinen binek hayvanı.
**خَنازِيْر**: “**خِنْزِيْر**”in çoğulu.

Ve lafız, “bir varlığın maddî yapısını beyan etme; bu yapının büyüklüğüne veya azametine veya semizliğine işaretle” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**جَسَدَ** - **يَجْسُدُ**، **جَسُمَ** - **يَجْسُمُ**، **سَمِنَ** - **يَسْمَنُ**، **بَدَنَ** - **يَبْدُنُ**، **خَنْزَرَ** - **يُخَنْزِرُ**، **نَعَجَ** - **يَنْعُجُ** (**نَعِجَ** - **يَنْعَجُ**)

**خنزير** - **خنازير**
	﴿Size ancak leşi, kanı, **خنزير** etini ve Allah’tan başkası adına kesileni haram kıldı; kim, saldırgan olmaksızın ve haddi aşmaksızın zaruret içinde kalırsa, ona günah yoktur; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (173)﴾ **البقرة** ﴿Size ancak leşi, kanı, **خنزير** etini ve Allah’tan başkası adına kesileni haram kıldı; kim, saldırgan olmaksızın ve haddi aşmaksızın zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (115)﴾ **النحل**
	﴿Size leş, kan, **خنزير** eti ve Allah’tan başkası adına kesilen; boğulmuş, vurulmuş, düşmüş, boynuzlanmış ve yırtıcı hayvanın yediği (hayvan) —ancak kesip yetiştirdikleriniz müstesna— ve dikili taşlar üzerine kesilen ve fal oklarıyla kısmet aramanız haram kılındı; işte bu fısktır. Bugün kâfirler dininizden ümit kesmişlerdir; onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve size din olarak İslâm’ı razı oldum. Kim, günaha meyletmeksizin açlık sıkıntısında zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (3)﴾ **المائدة** ﴿De ki: Bana vahyedilende, yiyen bir kimsenin yiyeceği üzerine haram kılınmış bir şey bulmuyorum; ancak leş veya akıtılmış kan veya **خنزير** eti —çünkü o pistir— yahut Allah’tan başkası adına kesilmiş bir fısk olursa (haramdır). Kim, saldırgan olmaksızın ve haddi aşmaksızın zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Rabbin bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (145) Ve Yahudilere her tırnaklıyı haram kıldık; sığır ve koyundan da, sırtlarının taşıdığı veya bağırsakların taşıdığı yahut kemiğe karışan dışında, onların iç yağlarını haram kıldık; bu, azgınlıkları sebebiyle onları cezalandırmamızdır; ve şüphesiz biz elbette doğru söyleyenleriz (146)﴾ **الأنعام**

**الخنازير**
 ﴿De ki: Allah katında ceza bakımından bundan daha şerlisini size haber vereyim mi? Allah’ın lanetlediği, gazap ettiği, onlardan maymunlar ve **الخنازير** kıldığı ve tağuta kulluk edenler; işte onlar, yer bakımından daha şer ve yolun ortasından daha sapıktırlar (60)﴾ **المائدة**

**الراغب**
**خنزير**
- Yüce Allah’ın sözü: }وَجَعَلَ مِنْهَا الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ{ [**المائدة**/60]; denildi ki: hususî hayvanı kastetti; ve denildi ki: onun ahlâk ve fiillerine benzerlik kastetti, yaratılışının onun yaratılışı olması değil; iki husus da âyetle murattır. Nitekim rivayet edildi: (bir kavmin suretinin meshedildiği) (bu, et-Tayâlisî s. 39 ve Ahmed 1/395’te İbn Mes‘ûd’dan: dedi ki: Resûlullah’a صلى الله عليه وسلم maymunlar ve **الخنازير** hakkında sorduk: onlar Yahudilerin neslinden midir? dedi ki: (Hayır; Allah hiçbir kavmi lanetleyip de onları meshedip de onların nesli olacak şekilde kılmamıştır; fakat bu bir yaratılıştır; Allah Yahudilere gazap edince onları meshedip onları onlara benzer kıldı) bkz. **الدر المنثور** 3/109; onda meçhul vardır); ve yine insanlarda da, ahlâklarını itibara aldığında onları maymunlar ve **الخنازير** gibi bulduğun kimseler vardır; suretleri insanların suretleri olsa bile.

**ملخص اللسان**
1.     **الخَنْزَرَةُ**: kalınlık. Ve **الخَنْزَرَةُ**: kalın balta.
2. Ve **خَنْزَرَ**: **الخنزير**in fiilini yaptı.
3.     Ve **الخنازير**: bilinen bir illet; boyunda meydana gelen sert yaralardır.

**لسان العرب**
● - **خنزر**: **الخَنْزَرَةُ**: kalınlık. Ve **الخَنْزَرَةُ**: kalın balta. Ve **خَنْزَرَةُ** ve **الخَنْزَرُ**: iki yer; Sîbeveyh inşad etti:
أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ،
في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ
Ve yine inşad etti:
أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا،
أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا
Ve **دارَةُ خَنْزَرٍ**: orada bir yer; Kurâ‘dan, **التهذيب**: ve **خَنْزَرٌ** bir yer adıdır; el-Ca‘dî dedi:
أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً
طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ
Ve er-Râ‘î **خنزر** hakkında dedi:
يعني لتبلغني خنزر
(* Onun sözü: “yani …” asılda böyle).
Ve **خنزير**: Lebîd’in zikrettiği bir yer:
بالغُرابات فَزَرَّافاتِها،
فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ
Ve bazısı dedi: adam **خَنْزَرَ** eder; gözünün arkasından baktığı zaman; onu **الأَخْزَرِ**den **فَنْعَلَ** yaptı; ve her fahişe: **أَخْزَر**dır. Ebû ‘Amr: **الخَنْزُوانُ** **الخِنْزِير**dir; onu **الهَيْلُمَان** ve **النَّيْدُلان** ve **الكَيْذُبان** ve **الخَنْزُوان** babında zikretti
(* Onun sözü: “**الخنزوان**” **القاموس**’ta olduğu gibi **الخاء**ın fethi ve zammıyladır).
İbn Sîde: **خَنْزَرٌ** bir adam adıdır; o, er-Râ‘î’nin amcaoğlu **الحَلالُ**dır; birbirleriyle hicivleşirler; ve zannettiler ki er-Râ‘î onu **خَنْزَراً** diye adlandıran kimsedir. Ve **الخِنْزِيرُ** vahşî, saldırgan (hayvan)dan: bunun bilinenidir. Kurâ‘ dedi: gözdeki **الخَزَرِ**dendir; çünkü o ona lâzımdır; dedi ki: bu hâlde o üç harflidir; ve **خزر** tercümesinde zikri geçti. Ve **خَنْزَرَ**: **الخنزير**in fiilini yaptı. Ve **خِنْزِيرٌ**: bir yer adıdır; el-A‘şâ yağmuru vasfederken dedi:
فالسَّفْحُ يَجْري فَخِنْزِيرٌ فَبُرْقَتُه،
حتى تَدَافَعَ منه السَّهْلُ والجَبَلُ
Ve **خِنْزِير**: el-Esedî **هُنَاءَةَ** oğlu **أَسْلَم**’in oğlu adıdır; İbn Sîde nakletti ve dedi ki: zannımca. Ve **الخنازير**: bilinen bir illet; boyunda meydana gelen sert yaralardır.

**القاموس المحيط:**
**الخَزَرُ** (harekeli): gözün görmesinin yaratılıştan kırılması; yahut darlığı ve küçüklüğü; yahut bakışın sanki iki yarıktan birindeymiş gibi olması; yahut iki gözünü açıp ikisini kısmak; yahut iki gözden birinin şaşılığı; **خَزِرَ** ( **فَرِحَ** gibi), o hâlde o **أخْزَرُ**dur; ve gözleri şaşı bir neslin adı; ve **الحَسَاءُ** yağdan (olan), **الخَزِيرَةِ** gibi; ve **الزاي**’ın sükûnuyla: gözün bakışıyla bakmak. Ve **الخِنْزِيرُ** (müzekker): Yemâme’de bir yer; yahut bir dağ; ve **الخَنازِيرُ** çoğuldur; ve boyunda meydana gelen yaralardır. Ve **الخَزِيرُ** ve **الخَزِيرَةُ**: etli bir çeşit **عَصِيدَة** benzeri; etsiz ise **عَصِيدَة**; yahut kepek ıslaklığından bir çorbadır.
Ve **الخَزْرَةُ**, fetha ile ve **هُمَزَة** gibi: sırtta ağrı. Ve **الخَيْزَرَى** ve **الخَوْزَرَى**: gevşeklikle yürüyüş. Ve **الخَيْزُرانُ**, **الزاي**’ın zammıyla: Hint ağacı; o, yerde uzanan damarlar olup **الخَيْزُور** gibi; ve kamış; ve her yumuşak dal; ve mızraklar; ve geminin dümeni ve onun dümenidir.
Ve **دارُ الخَيْزُرانِ**: Mekke’dedir; halifenin cariyesi **خَيْزُرانُ** onu inşa etti. Ve **الخازِرُ**: kurnaz adam; ve Musul ile Erbil arasında bir nehir.
Ve **خَزَرَ**: kurnazlık etti; ve kaçtı. Ve **الأَخْزَرِيُّ** ve **الخَزَرِيُّ**: **الخَزِّ**in çözgüsünden sarıklar. Ve **خَزَرٌ** (harekeli): Yûsuf b. el-Mübârek’in lakabı; ve el-Kâsım b. Abdirrahmân b. **خَزَرٍ**, ve Muhammed b. Ömer b. **خَزَرٍ**: muhaddislerdir. Ve **غُراب** gibi: **قُرْبَ**’da bir köy. Ve **دارَةُ الخَنازِيرِ**, ve **دارَةُ خَنْزَرٍ**, ve kesrelenir; ve **دارَةُ الخِنْزِيرَيْنِ**, ve denilir: **الخَنْزَرَتَيْنِ**: yerlerdir. Ve **الخَزَنْزَرُ**: kötü huylu. Ve **التَّخْزِيرُ**: daraltmadır. Ve **تَخازَرَ**: bakışı keskinleştirmek için göz kapağını daralttı.
- **الخَنْزَرَةُ** kalınlıktır; ve taşın kırıldığı büyük bir baltadır. Ve **دارَةُ خَنْزَرٍ** ve **الخَنْزَرَتَيْنِ** ve **الخَنْزيرَيْنِ** onların **دارات**ındandır.
Ve **الخِنْزيرُ**: **خ ز ر** içinde.

**تاج العروس:**
**خنزر**
**الخَنْزَرَةُ**: el-Cevherî onu burada ihmal etti ve onu **خزر** terkibinde getirdi. İbn Düreyd dedi: o kalınlıktır; dedi: ve ondan, bir görüşe göre, **الخِنْزِيرِ**in اشتقاقı (türeyişi)dir. **الخَنْزَرَة**: taşların kırıldığı kalın, büyük baltadır; onu **خزر** terkibinde getirdi. Ve **دَارَةُ خَنْزَرٍ** ( **جَعْفَر** gibi): Kurâ‘dan bir yerdir. Ve **التَّهْذِيب**’de: **خَنْزَرَ**; **دارَة** zikri olmaksızın; el-Ca‘dî dedi:
أَلمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً ... طُرُوقاً وأَصْحابِي بِدَارَةِ خَنْزَرِ
Ve **الخَنْزَرَتَيْن**: onların **دارات**ındandır; ve **خَزَر**’de geçti. Ve **خَنْزَرَةُ** bir yerdir; Sîbeveyh inşad etti:
" أَنْعَتُ عَيْراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ .
Ve **الخِنْزِيرُ**: bilinen bir hayvandır; ve **خزر**’de zikredildi; ve onu burada, ancak sabit bir delille ziyade edilmesi (eklenmesi) görüşüne göre iade etti; ve onun hakkında söz geçti. **خزر**’de istidrâk etmediğimizden geriye kalan:
**خَنْزَرَ**: **الخِنْزِيرِ**in fiilini yaptı. Ve **خَنْزَرَ**: gözünün arkasından baktı. Ve **خَنْزَرُ** b. el-Erkam: adı **الحَلال**dır; er-Râ‘î’nin amcaoğludur; birbirleriyle hicivleşirler. Ve zannettiler ki er-Râ‘î onu **خَنْزَراً** diye adlandıran kimsedir; o, **بَدْرِ** b. Abdullah b. Rabî‘a b. el-Hâris b. Numeyr oğullarından biridir; ve er-Râ‘î, Rabî‘a b. **قَطَنِ** oğullarındandır; ve ikisinin münazarası **الحَمَاسَة**’dedir. Ve Ebû Bekr Ahmed ve Ebû İshâk İbrâhîm, Muhammed b. İbrâhîm b. Ca‘fer el-Kindî es-Sayfî’nin iki oğludur; **الخَنَازِيرِيّانِ**: iki muhaddistir. Ve **مُنْيَةُ الخَنَازِير**: Mısır’da bir köydür; ve **كَفْر الخَنَازِير**: onda başka bir köydür.
