# خنز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خنز

خنز اللحم، والتمر والجوز، كفرح، خنوزا، بالضم، وخنزا بالتحريك: فسد وأنتن، فهو خنز، بكسر النون، وخنز بفتحها عن يعقوب، مثل خزن على القلب. والخنزوان، بفتح الخاء وضم الزاي: القرد، وهو أيضا ذكر الخنازير، وهو الدوبل والرت، عن ابن الأعرابي وبضمها أي الخاء، يوجد في بعض النسخ: وبضمهما، بضمير التثنية، أي الخاء والزاي: الكبر، عن ابن الأعرابي أيضا، كالخنزوانة، بزيادة الهاء، والخنزوانية، بزيادة ياء مشددة، والخنزوة، بحذف الألف والنون، وأنشد ابن الأعرابي:
  إذا رأوا من ملك تخمـطـا                      أو خنزوانا ضربوه ما خطا وأنشد الجوهري:
  لئيم نزت في أنفه خنـزوانة                      على الرحم القربى أحذ أباتر ويقال: هو ذو خنزوانات، وفي رأسه خنزوانة، أي كبر، ويقال: لأنزعن خنزوانتك ولأطيرن نعرتك، قيل إنما: سمي الكبر بذلك لأنه يغير عن السمت الصالح، وهي فعلوانة. وفي التهذيب في الرباعي: أبو عمرو: الخنزوان: الخنزير، ذكره في باب الهيلمان والكيذبان. قال الأزهري: أصل الحرف من خنز يخنز، إذا أنتن. في حديث علي رضي الله عنه: أنه قضى قضاء فاعترض عليه بعض الحرورية فقال له: اسكت يا خناز. الخناز كرمان: الوزغة، عن ابن الأعرابي، وهي التي يقال لها سام أبرص، ومنه المثل: ما الخوافي كالقلبة ولا الخناز كالثعبة. الخناز من اليهود الذين ادخروا اللحم حتى خنز، أي تغير. وفي الحديث:  لولا بنو إسرائيل ما أنتن اللحم ولا خنز الطعام، كانوا يرفعون طعامهم لغدهم  ، أي فأنتن وتغيرت ريحه. خنوز، وأم خنوز، كتنور: الضبع، ويروى بالراء أيضا، قاله ابن دريد، وقد تقدم في موضعه. قال أبو حاتم: الخنوز الكيول، وفي خط الصاغاني بالراء فلينظر. خناز، كقطام: المنتنة، من خنز اللحم جعل ذلك علما عليها، وبه فسر قول الأعلم الهذلي:
  زعمت خناز بأن برمتنـا                      تجري بلحم غير ذي شحم والخنيز، كأمير: الثريد من الخبز الفطير، وتقدم في خ-ب-ز أيضا فانظره.

### Türkçe

**خنز** et, hurma ve ceviz, **فرح** gibi; **خنوزا** (zamm ile) ve **خنزا** (hareke ile): bozuldu ve kokuştu; o hâlde o **خنز**’dir, **النون**’un kesriyle; ve Yakub’dan **خنز** onun fethasıyla; **خزن** gibi kalp üzerine. Ve **الخنزوان**, **الخاء**’ın fethası ve **الزاي**’ın zammıyla: maymun; ve o ayrıca domuzların erkeğidir; ve o **الدوبل** ve **الرت**’tir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onun zammıyla, yani **الخاء** (zammıyla), bazı nüshalarda bulunur: “ve ikisinin zammıyla”, tesniyenin zamiriyle, yani **الخاء** ve **الزاي**: kibir; İbnü’l-A‘râbî’den de; **كالخنزوانة** gibi, **الهاء**’ın ziyadesiyle; ve **الخنزوانية** (şeddeli **ياء** ziyadesiyle); ve **الخنزوة** (elif ve **النون**’un hazfiyle). İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşad etti:
  Eğer bir melikten bir taşkınlık görseler                      yahut bir **خنزوان** (görseler) onu vururlar, hiç şaşmadan
Cevherî de inşad etti:
  Alçak (bir kimse); onun burnunda bir **خنزوانة** sıçradı                      yakın akrabalık rahmine karşı; keskin, koparıcı

Ve denilir: o **ذو خنزوانات**’tır; ve onun başında bir **خنزوانة** vardır; yani kibir. Ve denilir: “Elbette senin **خنزوانتك**’ni söküp çıkaracağım ve elbette senin **نعرتك**’ni uçuracağım.” Denildi ki: Kibir ancak bununla adlandırıldı; çünkü o, salih hâl ve tavırdan değiştirir; ve o **فعلوانة** veznindedir. **التهذيب**’de rubâîde: Ebû Amr: **الخنزوان**: domuz; onu **الهيلمان** ve **الكيذبان** bâbında zikretti. Ezherî dedi: harfin aslı **خنز**’dendir; **يخنز** (fiili), kokuştuğu zaman. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: bir hüküm verdi; sonra bazı **الحرورية** ona itiraz etti; ona dedi ki: “Sus, ey **خناز**!” **الخناز** ( **رمان** gibi): keler; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o, kendisine **سام أبرص** denilen şeydir. Ve ondan mesel: “**الخوافي** **كالقلبة** gibi değildir; ve **الخناز** **كالثعبة** gibi değildir.” **الخناز**: Yahudilerden, eti **خنز** oluncaya kadar (yani değişinceye kadar) saklayan kimseler. Ve hadîste: “İsrailoğulları olmasaydı et kokuşmazdı ve yemek **خنز** olmazdı; onlar yemeklerini ertesi günleri için kaldırırlardı”; yani kokuştu ve kokusu değişti. **خنوز** ve **أم خنوز** ( **تنور** gibi): sırtlan; **بالراء** ile de rivayet olunur; bunu İbn Düreyd söyledi; ve kendi yerinde daha önce geçti. Ebû Hâtim dedi: **الخنوز** **الكيول**’dür; ve Sâgânî’nin hattında **بالراء** iledir; öyleyse bakılsın. **خناز** ( **قطام** gibi): kokuşmuş (dişi); etin **خنز** olmasından; bunu onun üzerine bir isim yaptı; ve bununla A‘lem el-Hüzelî’nin sözü tefsir edildi:
  **خناز** zannetti ki bizim tenceremiz                      yağsız bir etle kaynar

Ve **الخنيز** ( **أمير** gibi): mayasız ekmekten yapılan **الثريد**; ve **خ-ب-ز**’de de geçti; öyleyse ona bak.
