# خنشل (خ-ن-ش-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B4%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B4%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - ش - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B4%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

##### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

**شمخر**: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırların iri yapılısı; Rûbe dedi ki:
Her çetin(in) oğulları **شِمَّخُرِ**
Düşmanlara rağmen yüce, **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir ki: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz (olan); ve **الضِّمِّخُرُ**: iri, ezip-çatlatan; her şeyi ezer.

**شندخ**: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: ateşli, karşılayan.

**خشرم**: **الخَشْرَمُ**: eşekarılarının ve bal arılarının barınağı; ve onun evi, delikleri olan (bir ev)dir.
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yolunu mutlaka bineceksiniz; arşın arşına ve kulaç kulaça; hatta eğer onlar bir **خَشْرَم** (yani) bir sırtlanın (arka tarafının) deliğine girseler, siz de mutlaka ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşekarıları topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
Ve sanki o, avın arkasında, dağılmış bir **خَشْرَمٌ**dur
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırmızı, saçılmış çakıl olan bir kayalık; onda sarplık vardır; pek de çok kalın değildir; ve altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun, uzamaz ve genişlemez; ve o, bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yer ile düz olursa, o kayalıklardandır; ancak, ona karışan süt ve çamur sebebiyle isim ona lâzım olmuştur.
Ve lâzım isim, taşları ardışık olduğunda, bir kısmı bir kısmına (bitişik), yere doğru giden, ve bir kısmı da büyükçe kopmuş olduğunda, kayalığa (verilir). **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; ve onun en büyük taşları, adam boyu gibidir.
Sonra adam kayalığın sırtına çıktığında, onda alçak yerler ve çukurlar olur; ancak, içindeki kopmuş büyük taşlardan onun kayalık olduğu bilinir; onu kayalık yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; ve o hâlde o bir kayalıktır; bütün bunlar dağdandır.

**خرشم**: **الخُرشُومُ**: bir vadiye yahut bir düzlüğe bakan dağın burnu.

**خرفش**: ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

**خرمش**: **الخَرْمَشَةُ**: yazıyı ve işi ve benzerini bozmak.

**شمرخ**: Dağdan **الشِّمْراخُ**: inceleşmiş, üst tarafında uzun.
Ve **الشِّمْراخُ**: bir salkımın yahut bir üzüm salkımının sapçığı.
Ve **الغُرَّة**’den **الشِّمْراخُ**: burun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üst tarafında ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

**خنبش**: ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği artık belli olmuş aslanlardandır; çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

**خنشل**: ve bir adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
**عطبـولُ** cariye bildi
Kılıcın ağzıyla benim **خَنْشَليلُ** olduğumu

**شخلب**: **مُشَخْلَبةٌ** bir kâhinlerce kullanılan kelimedir; onun kalıbı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan, takı benzerleri yapılan şeydir. Bu adın başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ**, cariyenin adıdır. Bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; ve o güzellik sahibiydi; adamın adı **حرملة** idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), ve benimle birlikte hanımım iki bin(e).” Bunun üzerine **حرملة**, onun hanımıyla evlendi; bu, insanlar arasında bir söz olarak yayıldı; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة**! bu gürültü nedir; **حَرْمَلَة** yaşlı bir dul kadınla evlendi.” Böylece cariye, üzerinde bulunan takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

**شمخر**: **الشَمَخْتَر**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
Ve **الأزذ** akşamladı; onların helâk olanı **شَمَخْتَرا** (olarak)

**شنخب**: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir tepenin başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
Bir gözetleme yerinin başından onun şahsını gördü
Onun yerinin önünde ondan **شَنـاخـيبُ** (vardır)
Yani: cismi ve göğsü büyük.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B4%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَنْشَلَ الرجلُ: اضطرب من الكِبَر. ورجل خَنْشَلِيل أَي ماض. الليث: رجل خَنْشَلٌ وخَنْشَلِيل وهو المُسِنُّ القَوِيّ؛ وأَنشد: قد علمت جاريَةٌ عُطْبُول،
أَنِّي بنَصْل السيف خَنْشَلِيل
أَي عَمُول به. والخَنْشَل: السريع الماضي، وكذلك الخَنْشَلِيل. والخَنْشَلِيل أَيضاً: الجَيِّد الضرب بالسيف؛ يقال: إِنه لخَنْشَلِيل بالسيف؛ وقالت الخنساء:
قد راعَني الدهرُ، فبُؤساً له
بفارس الفُرْسان والخَنْشَلِيل
والخَنْشَل والخَنْشَلِيل: المُسِنُّ من الناس والإِبل. وعجوز خَنْشَليل: مُسِنَّة وفيها بَقِيَّةٌ، وقد خَنْشَلَت. ابن الأَعرابي: الخَنْشَلِيل من الإِبل المُسِنُّ البازل. وسمعت أَعرابية قد طَعَنَت في السِّن وهي تقول: قد خَنْشَلْتُ وضَعُفْت؛ أَرادت أَنها قد أَسَنَّتْ. وناقة خَنْشَليل: بازل. وناقة خَنْشَليل: طويلة؛ جعل سيبويه الخَنْشَلِيل مرة ثلاثيّاً وأُخرى رباعيّاً، فإِن كان ثلاثيّاً فخَنْشَلٌ مثله، وإِن كان رباعيّاً فهو كذلك.

##### Türkçe

**خَنْشَلَ** adam: yaşlılıktan sarsıldı. Ve **خَنْشَلِيل** adam, yani: geçip giden.

**الليث**: **خَنْشَلٌ** adam ve **خَنْشَلِيل**; o, güçlü yaşlıdır; ve inşad etti:
قد علمت جاريَةٌ عُطْبُول،
أَنِّي بنَصْل السيف خَنْشَلِيل
yani: onunla iş gören. Ve **الخَنْشَل**: hızlı geçip giden; ve كذلك **الخَنْشَلِيل**.

Ve **الخَنْشَلِيل** ayrıca: kılıçla vuruşu iyi olan; denir: “Şüphesiz o, kılıçla **لَخَنْشَلِيل**’dir”;

Ve **الخنساء** dedi:
قد راعَني الدهرُ، فبُؤساً له
بفارس الفُرْسان والخَنْشَلِيل

Ve **الخَنْشَل** ve **الخَنْشَلِيل**: insanlardan ve develerden yaşlı olan. Ve **خَنْشَليل** kocakarı: yaşlıdır ve onda bir kalıntı vardır; ve **خَنْشَلَت**. **ابن الأَعرابي**: **الخَنْشَلِيل** develerden yaşlı, **البازل** olandır. Ve yaşta mızraklanmış (ileri yaşa girmiş) bir bedevî kadını işittim; o şöyle diyordu: “**خَنْشَلْتُ** ve zayıfladım”; onunla, şüphesiz yaşlandığını kastetti. Ve **خَنْشَليل** dişi deve: **بازل**. Ve **خَنْشَليل** dişi deve: uzundur; **سيبويه** **الخَنْشَلِيل**’i bir kere ثلاثيّ, başka bir kere رباعيّ kıldı; eğer ثلاثيّ ise, **خَنْشَلٌ** onun gibidir; ve eğer رباعيّ ise, o da öyledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B4%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خنشل الرجل أهمله الجوهري، وفي المحكم: اضطرب من الكبر والهرم وفي العباب: إذا أسن. والخنشل والخنشليل: البعير السريع، أيضا: الضخم الشديد كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: الخنشليل: الماضي، عن أبي عمرو. وقال غيره: هو الجيد الضرب بالسيف، يقال: إنه لخنشليل بالسيف. والخنشل والخنشليل: المسن من الناس والإبل. وعجوز خنشليلة: مسنة، وفيها بقية، وقد خنشلت. وناقة خنشليل: بازل، وقيل: طويلة. جعل سيبويه خنشليلا مرة رباعيا، ومرة ثلاثيا، وكذا الخنشل، قيل: رباعي، وقيل: ثلاثي، ولذا ذكره المصنف في المحلين.

##### Türkçe

**خنشل** adam: el-Cevherî onu ihmal etti; ve **المحكم**’de: yaşlılık ve ihtiyarlıktan dolayı sarsıldı/çalkalandı; ve **العباب**’da: yaşlandığı zaman. Ve **الخنشل** ve **الخنشليل**: hızlı deve; ayrıca: **العباب**’da olduğu gibi iri, şiddetli.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الخنشليل**: geçen (mâzî), Ebû Amr’dan. Başkası dedi ki: o, kılıçla iyi vuran (iyi darbe sahibi)dir; denir ki: “Şüphesiz o, kılıçla **لخنشليل**’dir.” Ve **الخنشل** ve **الخنشليل**: insanlardan ve develerden yaşlı olan. Ve **عجوز خنشليلة**: yaşlı kadın; onda bir kalıntı (bir miktar güç) vardır; ve **خنشلت**. Ve **ناقة خنشليل**: **بازِل**; ve denildi ki: uzun. Sîbeveyh **خنشليل**’i bir defa dörtlü (rubâî), bir defa üçlü (sülâsî) yaptı; ve كذلك **الخنشل**; denildi ki: dörtlü; ve denildi ki: üçlü; bu yüzden musannif onu iki yerde zikretti.
