# خنصر (خ-ن-ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - ص - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من النَّخْروب، وكذلك من كل شيء.
فنخر: الفِنْخيرةُ: شبه صخرة تتقلع من أعلى الجبل، وفيها رخاوة وهي اصغر من الفنديرة وارخى.
ويقال للمرأة إذا تدحرجت في مشيتها، إنها لفُناخِرة، ويقال:
رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة
والفَناخيرُ: حجارة متقلعة عظام.
فرفخ: الفَرْفَخُ والفَرْفَخَةُ يقال لهاك بقلة الحمقاء.
بربخ: البَرْبَخَةُ: الإردبة.
برزخ: البَرْزَخُ: ما بين كل شيئين. والميت في البَرْزَخِ، لأنه بين الدنيا والآخرة.
وبَرازِخُ الإيمان: ما بين الشك واليقين.
والبَرْزَخُ: أمد ما بين الدنيا والآخرة بعد فناء الخلق. وما بين الظل والشمس بَرْزَخٌ. ويقال: البَرْزَخ فسحة ما بين الجنة والنار.
خنزر: خَنْزَرَ فلان خَنْزَرةً كما تخنزر الخَنازير.
خنصر: الخِنْصِرُ: الإصبع الصغرى القصوى من الكف.
صخبر: الصَّخْبَرُ: نبات.
زخرف: الزُّخْرُفُ: الزينة، وبيت مُزَخْرَفٌ.
وتَزَخْرَفَ الرجل: تزين.
والزَّخْرُفُ: الذهب.
والزَّخارِفُ: ما يُزَخْرَفُ من السفن.
والزَّخارِفُ: دويبات تطير على الماء ذوات أربع مثل الذباب.
زمخر: زَمْخَرَ الصوت وازْمَخَرَّ أي: اشتد. والنمر إذا غضب فصاح، يقال لصوته: تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً.
والزَّمْخَرُ: اسم المزمار الكبير الأسود.
والزَّمْخَرَةُ والازمِخرْارُ: الصوت الشديد

##### Türkçe

**الخاء** ve **الراء**

**خرمل**: yıkılmış bir **خِرْمِلٌ** kocakarı.

Ve **الخِرْمِلُ**: ahmak (kadın).

**خرنب**: **الخَرنُوبُ** ve **الخَرُّوبُ**, Şam’da biten bir ağaçtır; onun tanesi **الينبوت** tanesi gibi (dir); Irak halkı ona **القثاء الشامي** der; o kuru, siyah (tır).

**نخرب**: **النُّخْروبُ**, **النَّخاريب**’in biridir; onlar, **نَخاريب الزنابير** gibi bir yer mevkiinde bulunan deliklerdir.

Ve **القادح** ağacı **يُنَخْرِبُ**; ve içinde **النَّخاريب** bulunduğunda, eskidiği ve (bu delikler) onda olduğu zaman (ağaç) **مُنَخْرَبْةٌ** (dir).

Ve **النَّخْروبُ**: içinde eşekarılarının bulunduğu delik. Denir: o, **النَّخْروب**’dan daha dardır; ve yine her şeyden.

**فنخر**: **الفِنْخيرةُ**: dağın üst tarafından koparılan bir kaya benzeri; onda gevşeklik vardır; o, **الفنديرة**’den daha küçüktür ve daha gevşektir.

Ve kadına, yürüyüşünde yuvarlanır gibi (sallanarak) yürüdüğü zaman, “o, elbette **فُناخِرة**’dir” denir; ve denir:

رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة

Ve **الفَناخيرُ**: büyük kopmuş taşlar.

**فرفخ**: **الفَرْفَخُ** ve **الفَرْفَخَةُ**, ona **بقلة الحمقاء** denir.

**بربخ**: **البَرْبَخَةُ**: **الإردبة**.

**برزخ**: **البَرْزَخُ**: her iki şey arasındaki (şey). Ölü, **البَرْزَخِ**’tedir; çünkü o, dünya ile âhiret arasındadır.

Ve **بَرازِخُ الإيمان**: şüphe ile yakîn arasındaki (şeyler).

Ve **البَرْزَخُ**: yaratılmışların yok oluşundan sonra dünya ile âhiret arasındaki müddetin sonu. Gölge ile güneş arasındaki (şey) **بَرْزَخٌ**’tur. Ve denir: **البَرْزَخ** cennet ile ateş arasındaki genişliktir.

**خنزر**: falan kimse, domuzların **تخنزر** etmesi gibi, **خَنْزَرةً** ile **خَنْزَرَ** etti.

**خنصر**: **الخِنْصِرُ**: avuçtan en uçtaki küçük parmak.

**صخبر**: **الصَّخْبَرُ**: bir bitki.

**زخرف**: **الزُّخْرُفُ**: süs; ve **بيت مُزَخْرَفٌ**.

Ve adam **تَزَخْرَفَ** etti: süslendi.

Ve **الزَّخْرُفُ**: altın.

Ve **الزَّخارِفُ**: gemilerden **يُزَخْرَفُ** edilen (şeyler).

Ve **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört (kanatlı) sinek gibi (olan) küçük canlılar.

**زمخر**: ses **زَمْخَرَ** etti ve **ازْمَخَرَّ**; yani: şiddetlendi. Kaplan öfkelendiği zaman bağırırsa, onun sesine “**تَزَمْخَرَ** **تَزَمْخُراً**” denir.

Ve **الزَّمْخَرُ**: büyük siyah düdüğün adı.

Ve **الزَّمْخَرَةُ** ve **الازمِخرْارُ**: şiddetli ses.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخِنْصِرُ: الإِصْبَعُ الصغرى، والجمع الخَناصر.

##### Türkçe

**الخِنْصِرُ**: en küçük parmak; çoğulu **الخَناصر**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

في كتاب سيبويه: الخِنْصِرُ، بكسر الخاء والصاد، والخِنْصَرُ: الإِصبع الصُّغْرَى، وقيل الوسطى، أُنْثَى، والجمع خَناصِرُ. قال سيبويه: ولا يجمع بالأَلف والتاء استغناء بالتكسير، ولها نظائر نحو فِرْسِنٍ وفَرَاسِن، وعكسها كثير؛ وحكى اللحياني: إِنه لعظيم الخَناصِر وإِنها لعظيمة الخَناصِر، كأَنه جعل كل جزء منه خِنْصَراً ثم جمع على هذا؛ وأَنشد: فَشَلَّتْ يميني يومَ أَعْلُو ابْنَ جَعْفَرٍ،
وشَلَّ بَناناها وشَلَّ الخَناصِرُ
ويقال: بفلان تُثْنَى الخَناصِرُ أَي تُبْتَدَأُ به إِذا ذُكِرَ أَشكالهُ.
وخُناصِرَةُ، بضم الخاء: بلد بالشام.

##### Türkçe

Sîbeveyh’in kitabında: **الخِنْصِرُ**, **الخاء** ve **الصاد**’ın kesresiyle, ve **الخِنْصَرُ**: küçük parmak; ve orta (parmak) denilmiştir; müennestir; çoğulu **خَناصِرُ**’dur. Sîbeveyh dedi ki: Elif ve tâ ile çoğul yapılmaz; kırık çoğulla yetinildiğinden; onun benzerleri vardır, **فِرْسِنٍ** ve **فَرَاسِن** gibi; bunun tersi de çoktur. Lihyânî nakletti: “Şüphesiz o, **الخَناصِر** bakımından büyüktür” ve “Şüphesiz o, **الخَناصِر** bakımından büyüktür”; sanki onun her bir parçasını bir **خِنْصَراً** kılmış, sonra bunu bu üzere çoğul yapmıştır. Ve şu beyit okundu:

فَشَلَّتْ يميني يومَ أَعْلُو ابْنَ جَعْفَرٍ،
وشَلَّ بَناناها وشَلَّ الخَناصِرُ

Ve denilir: “Falanca ile **تُثْنَى الخَناصِرُ**”, yani benzerleri zikredildiğinde onunla başlanır.

Ve **خُناصِرَةُ**, **الخاء**’ın zammıyla: Şam’da bir beldedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخنصر، كزبرج وتفتح الصاد، أي مع بقاء كسر الأول فيصير من نظائر درهم، ويستدرك به علي بحرق شارح اللامية، كما تقدمت الإشارة إليه: الإصبع الصغرى أو الوسطى. هكذا ذكرهما في كتاب سيبويه، كما نقله عنه صاحب اللسانم، فقول شيخنا: وإطلاقه على الوسطى قول غير معروف، ولا يوجد في ديوان مألوف، محل تأمل. مؤنث، والجمع خناصر. قال سيبويه: ولا يجمع بالألف والتاء، استغناء بالتكسير. ولها نظائر نحو فرسن وفراسن وعكسها كثير. وحكى اللحياني: إنه لعظيم الخناصر، وإنها لعظيمة الخناصر، ثم جمع على هذا، وأنشد:
  فشلت يميني يوم أعلو ابن جعفر                      وشل بناناها وشل الخناصـر. ويقال: بفلان تثنى الخناصر، أي تبدأ به ذكر أشكاله. وأنشدنا شيخنا قال: أنشدنا الإمام محمد بن المسناوي:
  وإذا الفوارس عددت أبطالها                      عدوه في أبطالهم بالخنصر. قال أي أول شيء يعدونه.
 وخناصرة، بالضم: د، بالشام من عمل حلب، وقيل: من أرض حمص، سميت، هكذا في النسخ، والصواب: سمي بخناصرة بن عروة بن الحارث، هكذا في النسخ، والصواب: عمرو بن الحارث بن كعب ابن الوغا بن عمرو بن عبدود بن عوف ابن كنانة كذا ذكره ابن الكلبي. قيل هو خليفة إبراهيم الأثرم صاحب الفيل، خلفه باليمن بصنعاء، إذا سار كسرى أنو شروان، وقيل: بناها أبو شمر بن جبلة بن الحارث، قاله السمعاني. قلت: وبها مرض عمر بن عبد العزيز، ومات بدير سمعان، وجمعها جران العود الشاعر اعتبارا بما حولها، فقال:
  نظرت وصحبتي بخناصرات. وخنصرات، بالكسر، علم.

##### Türkçe

**الخنصر**: **زبرج** gibi ve **الصاد**’ın fethiyle; yani birincinin kesresi baki kalmakla, böylece **درهم**’in benzerlerinden olur; ve bununla, daha önce ona işaretin geçtiği üzere, **اللامية** şârihi Ali Bahrek’e karşı istidrâk edilir: **الإصبع الصغرى** yahut **الوسطى**. İşte onları **كتاب سيبويه**’de böyle zikretti; **اللسان** sahibi onu ondan naklettiği üzere; öyleyse şeyhimizin sözü: “Onun **الوسطى** üzerine إطلاقı, bilinmeyen bir sözdür ve مألوف bir divanda bulunmaz” (sözü) teemmül mahallidir. Müennestir; cem‘i **خناصر**’dir. **سيبويه** dedi: “Elif ve tâ ile cem‘ edilmez; kırık cem‘ ile yetinmekten dolayı.” Ve onun benzerleri vardır; **فرسن** ve **فراسن** gibi; ve bunun tersi çoktur. **اللحياني** hikâye etti: “Şüphesiz o, **الخناصر**’i büyük olandır; ve şüphesiz o, **الخناصر**’i büyük olandır”; sonra bunu bu üzere cem‘ etti; ve inşâd etti:
  فشلت يميني يوم أعلو ابن جعفر                      وشل بناناها وشل الخناصـر.

Ve denilir: “Falan ile **الخناصر** ikilenir”; yani onunla şekillerinin zikrine başlanır. Ve şeyhimiz bize inşâd etti, dedi: İmam Muhammed b. el-Mesnâvî bize inşâd etti:
  وإذا الفوارس عددت أبطالها                      عدوه في أبطالهم بالخنصر.

Dedi: yani saydıkları ilk şey.

Ve **خناصرة**, damme ile: Şam’da, Halep amelinden bir yer; ve denildi: Humus toprağındandır. İsimlendirildi; nüshalarda böyle; doğrusu: **خناصرة بن عروة بن الحارث** ile isimlendirildi; nüshalarda böyle; doğrusu: **عمرو بن الحارث بن كعب ابن الوغا بن عمرو بن عبدود بن عوف ابن كنانة**; İbnü’l-Kelbî onu böyle zikretti. Denildi: O, fil sahibi **إبراهيم الأثرم**’in halifesidir; Kisrâ **أنو شروان** yürüdüğü vakit onu Yemen’de San‘â’da onun yerine bıraktı. Ve denildi: Onu **أبو شمر بن جبلة بن الحارث** bina etti; es-Sem‘ânî onu söyledi. Dedim: Ve onda **عمر بن عبد العزيز** hastalandı; ve **دير سمعان**’da öldü. Ve şair Cerânü’l-‘Ûd, etrafındakilere itibar ederek onun cem‘ini yaptı; şöyle dedi:
  نظرت وصحبتي بخناصرات.

Ve **خنصرات**, kesre ile, bir özel addır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خِنْصِرٌ
خِنْصِرٌ خنصر (S, Msb, K) and خِنْصَرٌ, (A, K,) the latter [of a rare form,] like دِرْهَمٌ, (TA,) The little finger: (S, A, K:) or the middle finger: (K:) the latter signification said by MF to be unknown; but it is mentioned in the L, as from the Book of Sb: (TA:) [and the little toe:] of the fem. gender: (Msb, K:) pl. خَنَاصِرُ: (Sb, S, K:) like فِرْسِنٌ, it has no pl. formed by the addition of ات: (Sb:) its pl. is also used as a sing., as though every part were termed خنصر; as in the phrase اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الخَنَاصِرِ [Verily he has a large little finger]. (Lh.) You say, فُلَانٌ تُثْنَى بِهِ الخَنَاصِرُ [The little fingers are bent in mentioning such a one with others of his class]: i. e., one begins with him in mentioning persons of his class. (Msb.) [See 1 in art. ثنى.] And in like manner you say, عَدُّوهُ بِالخِنْصِرِ [They counted him with the little finger]: i. e., they commenced with him in counting. (MF.)

##### Türkçe

خِنْصِرٌ
**خِنْصِرٌ** خنصر (S, Msb, K) ve **خِنْصَرٌ**, (A, K,) ikincisi [nadir bir şekildendir,] **دِرْهَمٌ** gibi, (TA,) küçük parmak: (S, A, K:) yahut orta parmak: (K:) bu son anlamın MF tarafından bilinmez olduğu söylenmiştir; fakat L’de, Sb’nin Kitabı’ndan olarak zikredilmiştir: (TA:) [ve küçük ayak parmağı:] müennes cinstendir: (Msb, K:) çoğulu **خَنَاصِرُ**: (Sb, S, K:) **فِرْسِنٌ** gibi, **ات** ilâvesiyle yapılmış bir çoğulu yoktur: (Sb:) çoğulu tekil olarak da kullanılır; sanki her bir parça **خنصر** diye adlandırılmış gibidir; **اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الخَنَاصِرِ** [Şüphesiz o, büyük küçük parmaklıdır] ibaresinde olduğu gibi. (Lh.) Sen dersin: **فُلَانٌ تُثْنَى بِهِ الخَنَاصِرُ** [Böylesi biriyle, onun sınıfından başkalarıyla birlikte anmada küçük parmaklar bükülür]: yani, onun sınıfından kimseleri anmada onunla başlanır. (Msb.) [Bkz. madde **ثنى**’da 1.] Ve aynı şekilde sen dersin: **عَدُّوهُ بِالخِنْصِرِ** [Onu küçük parmakla saydılar]: yani, saymada onunla başladılar. (MF.)
