# خنع (خ-ن-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الخاء والنون
)خ ن ع، ن خ ع مستعملان( خنع: الخَنْعُ: ضرْب من الفُجُورِ. خَنَعَ إليها: أتاها ليلاً للفُجُورِ. ووقفْتُ منه على خَنْعة: أي فَجْرَةٍ. وخَنَعَ فُلانٌ لفُلان أي ضرع إليه إذا لم يكن صاحبُه أهلاً لذلك. وأخْنَعَتْهُ الحاجة إليه: أخْضَعَتْهُ، والاسم الخُنْعَة.
وفي الحديث: "أخْنَع الأسماء إلى الله من تَسمَّى باسم مَلِك الأملاكِ" أي أذَلُّها، قال الأعشي:
هم الخَضَارِمُ إن غابوا وإن شهدوا		ولا يُرَون إلى جاراتِهم خُنُـعـا
والخُنُع جمع خَنُوع. أي لا يخضعون لهنَّ بالقول، بل يُغَازِلونَهُنَّ. وخُناعَةُ: قبيلة: نخع: النُّخَاعُ والنِّخَاعُ والنَّخَاعُ، ثلاث لغات: عِرق أبيضُ مُستْبَطْنِ فِقار العُنُق مُتصل بالدِّماغ، قال:
ألا ذهب الخِداعُ فلا خِداعـا		ة أبْدَ السَّيْفُ عن طبق نُخاعا
يقول: مضى السيفُ في قطع طبق العُنُق فبدا النُّخَاع. ونَخَعْتُ الشاةَ: قَطَعْتُ نُخَاعَها.
ومنه يقال: تَنَخَّعَ الرجلُ: إذا رمى بُنخَاعَتِه، وهي نُخامَتُهُ. وفي الحديث: "النُّخَاعَةُ في المسجد خطيئةٌ". قال: هي البَزْقَةُ التي تخْرُجُ من أصل الفم ممَّا يلي النُّخَاع، والمَنْخَعُ: مفْصلَ الفَهْقَةِ بين العُنُق والرَّأسِ من باطنٍ.
وفي الحديث: "لا تَنْخَعُوا الذَّبيحةَ، ولا تَفْرُسوا، ودعُوا الذَّبيحةَ حتى تجب فإذا وجَبَتْ فكُلُوا". الفَرْس: كَسْر العُنُق. والنَّخْعُ: أن يَبْلُغَ القَطْعُ إلى النُّخَاعِ.
وفي الحديث: "أنخَعُ الأسماء إلى الله -أي أقْتَلُه- من تسمَّى بمَلْك المُلُوكَ" .

##### Türkçe

باب **العين** و **الخاء** و **النون**
(**خ ن ع**، **ن خ ع** kullanımdadır) **خنع**: **الخَنْعُ**: fuhşun bir türü olan vurmadır. **خَنَعَ** ona: geceleyin fuhuş için ona geldi. Ve ondan bir **خَنْعة** üzerine durdum: yani bir fuhuş (işi) üzerine. Ve **خَنَعَ** falan kimse falan kimse için: yani, sahibi buna ehil değilken ona boyun eğdi. Ve ihtiyaç onu ona **أخْنَعَتْهُ**: onu alçalttı (boyun eğdirdi); isim **الخُنْعَة**’dir.
Ve hadiste: “Allah’a isimlerin en **أخْنَع** olanı, **مَلِك الأملاكِ** ismiyle isimlenen kimsedir” yani en zelil olanıdır. **الأعشي** dedi ki:
هم الخَضَارِمُ إن غابوا وإن شهدوا		ولا يُرَون إلى جاراتِهم خُنُـعـا
Ve **الخُنُع** , **خَنُوع**’un çoğuludur. Yani sözle onlara boyun eğmezler; bilakis onlarla flörtleşirler. Ve **خُناعَةُ**: bir kabiledir. **نخع**: **النُّخَاعُ** ve **النِّخَاعُ** ve **النَّخَاعُ**; üç lehçedir: boynun omurlarının iç kısmında gizli bulunan, beyne bitişik beyaz bir sinirdir. Dedi ki:
ألا ذهب الخِداعُ فلا خِداعـا		ة أبْدَ السَّيْفُ عن طبق نُخاعا
Der ki: kılıç boyun tabakasını kesmede geçti de **النُّخَاع** göründü. Ve **نَخَعْتُ** koyunu: onun **نُخَاع**’ını kestim.
Ve ondan denir: adam **تَنَخَّعَ**: **بُنخَاعَتِه**’yi attığı zaman; o da onun **نُخامَتُهُ**’dur. Ve hadiste: “Mescitte **النُّخَاعَةُ** bir hatadır.” Dedi ki: o, **النُّخَاع**’a bitişik olan şeyden, ağzın kökünden çıkan **البَزْقَةُ**’dır. Ve **المَنْخَعُ**: iç taraftan boyun ile baş arasındaki **الفَهْقَةِ** eklemidir.
Ve hadiste: “**الذَّبيحةَ**’yı **تَنْخَعُوا** etmeyin, **تَفْرُسوا** etmeyin; ve **الذَّبيحةَ**’yı, düşene kadar bırakın; düştüğü zaman da yiyin.” **الفَرْس**: boynu kırmaktır. Ve **النَّخْعُ**: kesmenin **النُّخَاع**’a ulaşmasıdır.
Ve hadiste: “Allah’a isimlerin en **أنخَعُ** olanı -yani en öldürücüsü- **مَلْك المُلُوكَ** ile isimlenen kimsedir.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخُنوعُ كالخُضوع والذلِّ. وأَخْنَعَتْني إليك الحاجةُ، أي أخضعتْني والخانِعُ: المريبُ الفاجرُ. والخَنْعَةُ: الريبةُ. ومنه قول الأعشى:
ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهِمْ خُنُعا

##### Türkçe

**الخُنوعُ**: **الخُضوع** ve zillet gibidir. Ve ihtiyaç beni sana **أَخْنَعَتْ**; yani beni alçalttı. Ve **الخانِعُ**: şüphe uyandıran, günahkâr (kimsedir). Ve **الخَنْعَةُ**: şüphedir. Ondandır A‘şâ’nın sözü:

Ve komşularının kadınlarına karşı **خُنُعا** olarak görülmezler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والخاء مع النون
خنع ، نخع
استعمل من وجوهه : خنع ، نخع
خنع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنّ أنخعَ الأسماء عند الله أن يتسمَّى الرجلُ باسم مَلِكِ الأملاك ) ، وبعضهم يرويه : ( إن أخنع الأسماء ) . قال أبو عبيد : فمن رواه أنخع أراد : إن أفتلَ الأسماء وأهلكَها له . والنَّخْع هو القتل الشديد ، ومنه النَّخْع للذبيحة ، وهو أن يجوز بالذبح إلى النخاع .
ومن روى ( إن أخنعَ الأسماء ) ، أراد أن أشدَّ الأسماء ذلاًّ وأوضعَها عند الله . والخانع : الذليل الخاضع .
أبو العباس عن سلمة عن الفراء عن الدُّبيرية : يقال للجمل المتَنوِّق مخنَّع وموضَّع .
وأخبرني المنذري عن الصيداويّ عن الرياشيّ : رجل ذو خُنُعات ، إذا كان فيه فساد . وقد خنع فلانٌ إلى الأمر السيّء ، إذا مالَ إليه . ويقال : لقيت فلاناً بخَنْعةٍ فقهرته ، أي لقيتُه بخلاء . ويقال لئن لقيتك بخَنْعة لا تُفلتْ منّي . وأنشد :
تمنّيت أن ألقى فلاناً بخَنْعةٍ
معي صارمٌ قد أحدثَتْه صياقلُه
وقال الليث : الخانع : الفاجر . يقال خَنَع إليها ، إذا مال إليها للفجور . واطّلعتُ منه على خَنْعة ، أي على فَجْرة . وقال الأعشى :
ولا يُرَونَ إلى جارَتهم خُنُعا
وخُنَاعة : قبيلة من هُذيل . والنَّخَع : قبيلة من الأزد .
وقال أبو زيد : خنَع له وإليه ، فهو يَخنع خُنوعاً ، إذا ضَرَعَ له وطلب إليه وليس بأهل أن يَطلُب إليه . وأخنعتْه إليه الحاجةُ ، أي اضطرَّتْه ، والاسم الخُنْعَةُ . واطّلعتُ منه على خُنْعة ، أي فَجْرة .
قلت : يقال خَنَعةٌ وخُنْعة للفجرة .
نخع : وفي الحديث : ( ألاّ لا تخنَعوا الذَّبيحة حتَّى تجِبَ ) . والنَّخْع للذَّبيحة : أن يَعجَل الذابحُ فيبلغ القطعُ إلى النُّخاع .
والنُّخاع فيما أخبر أبو العباس عن ابن الأعرابي : خيطٌ أبيض يكون داخلَ عظم الرقَبة ، ويكون ممتدّاً إلى الصُّلب . والمَنْخَع : مفصِل الفَهْقة بين الرأس والعُنق من باطن .
وقال ابن الأعرابي : يقال نَخَع فلانٌ لي بحقِّي وبَخَع ، بالباء والنون ، إذا أذْعن .
وهكذا حكى أبو عبيد عن أبي زيد . وقال ابن الأعرابي : الناخع : الذي يبيِّن
الأمور . قال : والنِّخاع والنُّخاع : خَيط الفَقَار المتّصل بالدِّماغ .
وتنخَّع السحابُ : إذا قاء ما فيه من المطر .
وقال الشاعر :
وحالكة الليالي من جُمادى
تَنَخَّعَ في جَواشنِها السَّحابُ

##### Türkçe

باب **العين** ve **الخاء** ile **النون**

**خنع** ، **نخع**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **خنع** ، **نخع**

**خنع**: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( Allah katında isimlerin en **أنخع**’ı, adamın **مَلِكِ الأملاك** ismiyle isimlenmesidir ), bazısı onu şöyle rivayet eder: ( isimlerin **أخنع**’ı ). Ebû Ubeyd dedi: Kim onu **أنخع** rivayet ettiyse muradı şudur: isimlerin en bükümlüsü ve onun için en helâk edicisi. Ve **النَّخْع** şiddetli öldürmedir; ondan **النَّخْع** kurbanlık içindir; o da boğazlamayla **النخاع**’a kadar geçmesidir.
Ve kim ( isimlerin **أخنع**’ı ) rivayet ettiyse muradı şudur: Allah katında isimlerin en şiddetli zilletçe olanı ve en aşağı olanı. Ve **الخانع**: zelil, boyun eğen.

Ebû’l-Abbâs, Seleme’den, Ferrâ’dan, **الدُّبيرية**’den: süslü yürüyen deveye **مخنَّع** ve **موضَّع** denir.

Münzirî bana, Saydâvî’den, Riyâşî’den haber verdi: **خُنُعات** sahibi adam; onda fesat olduğu vakit. Ve falan kimse kötü işe **خنع** etti; ona meylettiği vakit. Ve denir: falanla bir **خَنْعة** ile karşılaştım da onu kahrettim; yani onunla cimrilikle karşılaştım. Ve denir: andolsun seni bir **خَنْعة** ile karşılayayım, benden kurtulamazsın. Şiir okudu:
تمنّيت أن ألقى فلاناً بخَنْعةٍ
معي صارمٌ قد أحدثَتْه صياقلُه

Leys dedi: **الخانع**: fâcirdir. Denir: ona **خَنَع** etti; fısk için ona meylettiği vakit. Ve ondan bir **خَنْعة** üzerine muttali oldum; yani bir fısk üzerine. A‘şâ dedi:
ولا يُرَونَ إلى جارَتهم خُنُعا

Ve **خُنَاعة**: Hüzeyl’den bir kabiledir. Ve **النَّخَع**: Ezd’den bir kabiledir.

Ebû Zeyd dedi: Ona ve ona doğru **خنَع** etti; o, **خُنوعاً** **يَخنع** eder; ona yalvardığı ve ona talepte bulunduğu vakit, hâlbuki ona talepte bulunmaya ehil değildir. Ve ihtiyaç onu ona **أخنعتْه**; yani onu mecbur etti; isim **الخُنْعَةُ**’dir. Ve ondan bir **خُنْعة** üzerine muttali oldum; yani bir fısk üzerine.
Dedim: fâcirlik için **خَنَعةٌ** ve **خُنْعة** denir.

**نخع**: Ve hadiste: ( Dikkat edin, **الذَّبيحة**’yı **تجِبَ** oluncaya kadar **تخنَعوا** etmeyin ). Ve **النَّخْع** kurbanlık içindir: boğazlayanın acele etmesi de kesmenin **النُّخاع**’a ulaşmasıdır.
Ve **النُّخاع** hakkında, Ebû’l-Abbâs’ın İbnü’l-A‘râbî’den haber verdiğine göre: boyun kemiğinin içinde bulunan beyaz bir ipliktir; ve **الصُّلب**’e kadar uzanmış olur. Ve **المَنْخَع**: iç taraftan baş ile boyun arasındaki **الفَهْقة** eklemidir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: falan kimse hakkım için **نَخَع** etti ve **بَخَع** etti, **الباء** ile **النون** (ile), boyun eğdiği vakit.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den böylece nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناخع**: işleri açıklayan kimsedir. Dedi: **النِّخاع** ve **النُّخاع**: beyne bitişik **الفَقَار** ipliğidir.
Ve bulut **تنخَّع** etti: içinde olan yağmuru kustuğu vakit.
Şair dedi:
وحالكة الليالي من جُمادى
تَنَخَّعَ في جَواشنِها السَّحابُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والنون وما يثلثهما)
  (خنب)  الخاء والنون والباء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على لِينٍ ورَخاوةٍ. ويقال جاريةٌ خَنِبةٌ: رخِيمَةٌ غَنِجة. ورجل خِنّاب، أي ضَخْمٌ في عَبَالَةٍ. وحكى بعضُهم عن الخليل أنّه قال: هو خِنَّأْبٌ مكسور الخاء شديدةُ النّون مهموزة. وهذا إنْ صح عن الخليل فالخليلُ ثقةٌ، وإلا فهو على ما ذكرناه من غير همز. ويقال الخِنَّاب من الرجال: الأحمق المتصرِّف، يختلج هكذا مرَّةً وهكذا مَرَّةً. وقال الخليل: الخنَّاب الضَّخم المَنْخَر. والخِنَّابَة: الأرنبةُ الضخمة. وقال:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا الخِنَّابةِ العَفَنْجَجَا([1])  ومما لم يذكره الخليلُ، وهو قياسٌ صحيح، قولهم خَنَبَتْ رِجْلُه، أي وَهَنَتْ، وأَخْنَبْتُها أنا أوهنْتُها. قال:
أبِي الذي أخْنَبَ رِجْلَ ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])  (خنا)  الخاء والنون وما بعدها معتلٌّ، يدلُّ على فَسادٍ وهَلاك. يقال لآفات الدهر خَنىً. قال لبيد:
  * وقَدَرْنا إنْ خَنَى الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
  وأخنَى عليه الدّهر: أهلكَه. قال:
  * أخنَى عليها الذي أخْنَى على لُبَدِ([4]) *
والخَنَا من الكلام: أفحشُه. يقال خنا يخنو خَناً، مقصور. ويقال أخْنَى فلانٌ في كلامِه.
  (خنث)  الخاء والنون والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على تكسُّرٍ وتثَنٍّ. فالخَنِث: المسترخِي المتكسِّر. ويقال خَنَثْتُ السِّقاءَ، إذا كسَرْتَ فمه إلى خارج فشرِبْتَ منه. فإن كسَرْتها إلى داخل فقد قَبَعْتَه. وامرأةٌ خُنُثٌ: مُتَثَنِّيةٌ.
  (خنز)  الخاء والنون والزاء كلمةٌ واحدةٌ من باب المقلوب، ليست أصلاً. يقال خَنِزَ اللحم خَنَزاً، إذا تغيَّرَتْ رائحتُه وخَزِن. وقد مَضَى.
  (خنس)  الخاء والنون والسين أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وتستُّر. قالوا: الخَنْس الذهاب في خِفْية. يقال خَنسْتُ عنه. وأخْنَسْتُ عنه حقَّه. والخُنَّس: النُّجوم تَخْنِس في المَغيب. وقال قوم: سُمِّيت بذلك لأنّها تَخفَى نهاراً وتطلُع ليلاً. والخنّاس في صِفة الشَّيطان؛ لأنّه يَخْنِسُ إذا ذُكر الله تعالى. ومن هذا الباب الخَنَسُ في الأنف. انحِطاط القصَبة. والبقرُ كلُّها خُنْسٌ.
  (خنط)  الخاء والنون والطاء كلمةٌ ليست أصلاً، وهي من باب الإبدال. يقال خَنَطَهُ: إذا كَرَبَه، مثلُ غَنَطه، وليس بشيء.
  (خنع)  الخاء والنون والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ذُلٍّ وخضوع وضَعَةٍ، فيقال: خضع لـه وخَنَع. وفي الحديث: "إنّ أخْنَعَ الأسماء([5])" أي أذَلَّها. ويقال أخنَعْتني إليه الحاجة، إذا ألجأتْه إليه وأذلّتْه لـه. ومن الباب الخانع: الفاجر. يقال: اطَّلَعْتُ منه على خَنْعَةٍ، أي فَجْرة. وهو قوله:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ خُنُعا([6]) *
ومنه قول الآخر:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِخَنْعةٍ *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])  وخُنَاعة: قبيلة.
  (خنف)  الخاء والنون والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على مَيَلٍ ولِين. فالخَنُوفُ: النّاقةُ الليِّنة اليدينِ في السَّير. والمصدر الخِناف. قال الأعشى:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها خِنافاً ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])  قالوا: والخِناف أيضاً في العُنق: أن تُمِيلَه إذا مُدّ بزِمامها. والخَنيف: جنسٌ من الكَتّان أردأ ما يكونُ منه. وفي الحديث: "تَخَرَّقَتْ عَنَّا الخُنُف، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر". وقال:
عَلى كالخَنِيفِ السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])  (خنق)  الخاء والنون والقاف أصلٌ واحد يدلُّ على ضيقٍ. فالخانق: الشِّعْب الضَّيِّق. وقال بعضُ أهل العلم: إنَّ أهل اليَمن يسمُّون الزُّقاق خانقاً. والخَنِق مصدر خَنَقَه يخنِقُه خَنِقاً([10]). قال بعض أهل العلم: لا يقال خَنْقاً. والمِخْنَقَةُ: القِلادة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيتان في اللسان (خنب، عفج).
([2]) الرجز لتميم بن العمود بن عامر بن عبد شمس، وكان العمود طعن يزيد بن الصعق فأعرجه. قال ابن بري: وقد وجدته أيضاً في شعر ابن أحمر الباهلي. اللسان (خنب).
([3]) صدره كما في ديوانه 13 طبع 1881 واللسان (خنا):
* قال هجدنا فقال طال السرى *
([4]) البيت للنابغة في ديوانه 17 واللسان (خنا). وصدره:
* أمست خلاء وأمسى أهلها احتملوا *
([5]) في اللسان "إن أخنع الأسماء إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك".
([6]) صدره كما في ديوان الأعشى 85 واللسان (خنع):
* هم الخضارم إن غابوا وإن شهدوا *
([7]) أنشده في المجمل.
([8]) ديوان الأعشى 102 واللسان (خنف) برواية "أجدت برجليها نجاء" في الديوان، و"النجاء" في اللسان.
([9]) عفى: جمع عاف، كغاز وغزى. والأجون، بالضم: جمع أجين. وفي اللسان (خنف): "له قلب عادية وصحون".
([10]) كذا ضبط في الأصل بكسر النون من "الخنق" و"خنقا" على اللغة الصحيحة، وهي التي ذكرها صاحب القاموس، قال "خنقه خنقاً ككتف". وأما صاحب اللسان فذكر اللغتين، قال: "الخنق، بكسر النون مصدر قولك: خنقه يخنقه خَنْقاً وخَنِقاً".  ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** و**النون** وما يثلثهما)
  (**خنب**)  **الخاء** ve**النون** ve**الباء** tek bir asıldır; o da bir yumuşaklığa ve gevşekliğe delâlet eder. Ve denir: câriye **خَنِبة**: yumuşak sesli, nazlı. Ve (denir) adam **خِنّاب**; yani bir kabalık içinde iri. Bazıları **الخليل**’den hikâye ettiğine göre o şöyle demiş: o, **خِنَّأْب**’dir; **الخاء**’sı kesreli, **النّون**’u şedîd, hemzeli. Bu, **الخليل**’den sahih olursa, **الخليل** güvenilirdir; değilse, hemzesiz olarak zikrettiğimiz üzeredir. Ve denir: erkeklerden **الخِنَّاب**: hareketli ahmak; şöyle bir defa, böyle bir defa çırpınır. Ve **الخليل** dedi: **الخنَّاب** iri burun delikli (kimsedir). Ve **الخِنَّابَة**: iri burun ucu. Ve dedi:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا **الخِنَّابةِ** العَفَنْجَجَا([1])  Ve **الخليل**’in zikretmediği şeylerden, ki o sahih bir kıyastır, onların “**خَنَبَتْ** **رِجْلُه**” sözüdür; yani zayıfladı; ve “**أَخْنَبْتُها**” ben onu zayıflattım. Dedi:
أبِي الذي **أخْنَبَ** **رِجْلَ** ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])  (**خنا**)  **الخاء** ve**النون** ve ondan sonrası illetli (harfli)dir; bir bozulmaya ve helâke delâlet eder. Zamanın âfetlerine **خَنىً** denir. Lebîd dedi:
  * وقَدَرْنا إنْ **خَنَى** الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
  Ve “**أخنَى** عليه الدّهر” (denir): onu helâk etti. Dedi:
  * **أخنَى** عليها الذي **أخْنَى** على لُبَدِ([4]) *
Ve sözden **الخَنَا**: onun en çirkini. “**خنا** **يخنو** **خَناً**” denir; maksûr. Ve denir: falan, sözünde **أخْنَى** etti.
  (**خنث**)  **الخاء** ve**النون** ve**الثاء** tek bir asıldır; kırılmaya ve bükülmeye delâlet eder. Şu hâlde **الخَنِث**: gevşek, kırılıp bükülen (kimsedir). Ve “**خَنَثْتُ** **السِّقاءَ**” denir; ağzını dışa doğru kırdığın zaman, ondan içtin. Eğer onu içe doğru kırarsan, artık onu **قَبَعْتَه** yapmış olursun. Ve kadın **خُنُث**: bükümlü (salınan).
  (**خنز**)  **الخاء** ve**النون** ve**الزاء** tek bir kelimedir; maklûb babındandır, asıl değildir. “**خَنِزَ** **اللحم** **خَنَزاً**” denir; kokusu değiştiği ve **خَزِن** olduğu zaman. Ve geçti.
  (**خنس**)  **الخاء** ve**النون** ve**السين** tek bir asıldır; gizlenmeye ve örtünmeye delâlet eder. Dediler: **الخَنْس** gizlice gitmektir. “**خَنسْتُ** عنه” denir. Ve “**أخْنَسْتُ** عنه حقَّه” (denir): onun hakkını ondan gizledim. Ve **الخُنَّس**: yıldızlardır; batışta **تَخْنِس** eder. Bir kavim dedi: gündüz gizlenip gece doğduğu için bununla adlandırıldı. Ve şeytanın sıfatında **الخنّاس** (vardır); çünkü Allah Teâlâ anıldığı zaman **يَخْنِسُ** eder. Bu babdandır burunda **الخَنَسُ**: kıkırdak kemiğinin alçalması. Sığırların hepsi **خُنْسٌ**’tür.
  (**خنط**)  **الخاء** ve**النون** ve**الطاء** bir kelimedir; asıl değildir, ibdâl babındandır. “**خَنَطَهُ**” denir; onu sıktığı zaman; **غَنَطه** gibidir; bir şey değildir.
  (**خنع**)  **الخاء** ve**النون** ve**العين** tek bir asıldır; zillete ve boyun eğmeye ve alçaklığa delâlet eder; şöyle denir: ona boyun eğdi ve **خَنَع**. Hadiste: “إنّ **أخْنَعَ** **الأسماء**([5])” yani en zelîli. Ve “**أخنَعْتني** إليه الحاجة” denir; ihtiyaç onu ona mecbur bıraktığı ve onu ona zelîl ettiği zaman. Babdandır **الخانع**: fâcir. Denir: ondan bir **خَنْعَةٍ** üzerine muttali oldum; yani bir fısk. Ve o, onun sözüdür:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ **خُنُعا**([6]) *
Ve ondan başkasının sözü:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِ**خَنْعةٍ** *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])  Ve **خُنَاعة**: bir kabiledir.
  (**خنف**)  **الخاء** ve**النون** ve**الفاء** tek bir asıldır; meyle ve yumuşaklığa delâlet eder. Şu hâlde **الخَنُوفُ**: yürüyüşte elleri yumuşak deve. Ve masdar **الخِناف**. A‘şâ dedi:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها **خِنافاً** ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])  Dediler: ve **الخِناف** ayrıca boyunda (da vardır): yularıyla çekildiği zaman onu eğmendir. Ve **الخَنيف**: ketenden bir cinstir; ondan olanın en kötüsü. Hadiste: “تَخَرَّقَتْ عَنَّا **الخُنُف**، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر”. Ve dedi:
عَلى كال**خَنِيفِ** السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])  (**خنق**)  **الخاء** ve**النون** ve**القاف** tek bir asıldır; darlığa delâlet eder. Şu hâlde **الخانق**: dar geçit. Bazı ilim ehli dedi: Yemen ehli sokağa **خانقاً** adını verir. Ve **الخَنِق** “**خَنَقَه** **يخنِقُه** **خَنِقاً**([10])”ın masdarıdır. Bazı ilim ehli dedi: **خَنْقاً** denmez. Ve **المِخْنَقَةُ**: gerdanlık.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخُنُوع: الخُضوع والذّلُّ. خَنَع له وإِليه يَخْنَعُ خُنوعاً: ضَرَع إِليه وخَضَع وطلَب إِليه وليس بأَهل أَن يُطْلَب إِليه. وأَخْنَعَتْه الحاجةُ إِليه: أَخْضَعَتْه واضطَرَّتْه، والاسم الخُنْعة. وفي الحديث: إِن أَخْنَعَ الأَسماء إِلى الله، تبارك وتعالى، مَن تسمَّى باسم مَلِك الأَملاك أَي أَذَلَّها وأَوْضَعَها؛ أَراد بمَن اسم مَن، والخُنْعة والخَناعةُ: الاسم، ويروى: إِن أَنْخع، وسيذكر. ويقال للجمل المُنَوَّقِ: مُخَنَّعٌ ومُوَضَّعٌ. ورجل ذو خُنُعاتٍ إِذا كان فيه فَساد. وخَنَع فلان إِلى الأَمر السيِّء إِذا مالَ إِليه. والخانعُ: الفاجر. وخَنَع إِليها خَنْعاً وخُنوعاً: أَتاها للفجور، وقيل: أَصْغَى إِليها. ورجل خانع: مُريب فاجر، والجمع خَنَعة، وكذلك خَنُوعٌ، والجمع خُنُعٌ. ويقال: اطَّلَعْت منه على خنْعةٍ أَي فَجْرةٍ. والخَنْعةُ: الرِّيبة؛ قال الأَعشى: هم الخَضارِمُ، إِن غابُوا وإِن شَهِدُوا،
ولا يُرَوْن إِلى جاراتِهم خُنُعا
ووقع في خَنْعة أَي فيما يُسْتَحيا منه. وخنَع به يَخْنَع: غَدَر؛ قال عدي بن زيد:
غيرَ أَنّ الأَيامَ يَخْنَعْنَ بالمر
ء، وفيها العَوْصاء والمَيْسُورُ
والاسم: الخُنْعةُ. والخانعُ: الذّليل الخاضع؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه، يصف أَبا بكر، رضي الله عنه: وشَمَّرْت إِذ خَنَعوا. والتخنيعُ: القطْع بالفأْس؛ قال ضَمْرة بن ضمرة:
كأَنهمُ، على حَنْفاء، خُشْبٌ
مُصَرَّعةٌ أُخْنِّعُها بفأْسِ
ويقال: لَقيت فلاناً بخَنْعةٍ فقَهَرْته أَي لقِيته بخَلاء. ويقال: لئن لقيتُك بخَنْعة لا تُفْلَتُ مني؛ وأَنشد:
تَمنَّيت أَن أَلقَى فلاناً بخَنعةٍ،
مَعِي صارِمٌ، قد أَحْدَثَتْه صَياقِلُه
الأَصمعي: سمعت أَعرابيّاً يدْعو يقول: يا ربِّ أَعوذ بك من الخُنوع الغَدْر. والخانع: الذي يَضَع رأْسه للسَّوْءة يأْتي أَمراً قبيحاً فيرجع عارُه عليه فيستَحْيي منه ويُنَكِّس رأْسه. وبنو خُناعةَ: بطن من العرب، وهو خُناعةُ بن سَعْد بن هُذَيْل بن مُدْرِكةَ بن إِلياس ابن مُضر. وخُناعةُ: قَبِيلة من هُذِيْل.

##### Türkçe

**الخُنُوع**: boyun eğme ve zillet. **خَنَع** ona ve ona doğru **يَخْنَعُ** **خُنوعاً**: ona yalvardı ve boyun eğdi ve ona talepte bulundu; hâlbuki kendisinden talepte bulunulmaya ehil değildir.

Ve ihtiyaç onu ona karşı **أَخْنَعَتْه**: onu boyun eğdirdi ve onu mecbur bıraktı; isim **الخُنْعة**’dır. Ve hadiste:
“Allah’a, mübarek ve yüce, isimlerin en **أَخْنَعَ**’ı, **مَلِك الأَملاك** ismiyle isimlenen kimsedir”; yani onu en zelil ve onu en aşağı kılan; **مَن** ile “kimsenin ismi”ni kastetti; ve **الخُنْعة** ve **الخَناعةُ**: isimdir. Ve “**إِن أَنْخع**” diye rivayet edilir; ve zikredilecektir.

Ve süslü deveye denir: **مُخَنَّعٌ** ve **مُوَضَّعٌ**. Ve bir adam **ذو خُنُعاتٍ** (çokça **خُنُعاتٍ** sahibi) olur; onda bozukluk bulunduğu zaman. Ve falan kimse kötü işe doğru **خَنَع**; ona meylettiği zaman. Ve **الخانعُ**: fâcirdir. Ve ona doğru **خَنَع** **خَنْعاً** ve **خُنوعاً**: fuhuş için ona geldi; ve “ona kulak verdi” denilmiştir. Ve **خانع** bir adam: şüpheli, fâcir; çoğulu **خَنَعة**’dır. Aynı şekilde **خَنُوعٌ**; çoğulu **خُنُعٌ**’dur. Ve denir: ondan **خنْعةٍ** üzerine muttali oldum; yani bir **فَجْرةٍ** (fâcirlik) üzerine. Ve **الخَنْعةُ**: şüphedir; **الأَعشى** dedi ki:
هم الخَضارِمُ، إِن غابُوا وإِن شَهِدُوا،
ولا يُرَوْن إِلى جاراتِهم خُنُعا

Ve **خَنْعة** içine düştü; yani kendisinden haya edilen şeyin içine. Ve onunla **خنَع** **يَخْنَع**: hainlik etti; **عدي بن زيد** dedi ki:
غيرَ أَنّ الأَيامَ يَخْنَعْنَ بالمر
ء، وفيها العَوْصاء والمَيْسُورُ

Ve isim: **الخُنْعةُ**. Ve **الخانعُ**: zelil, boyun eğen; bundan **علي**’nin hadisi, Allah yüzünü keremli kılsın, **أَبا بكر**’i, Allah ondan razı olsun, vasfederken: “Ve ben, onlar **خَنَعوا** (boyun eğdikleri) vakit, eteğimi sıvadım.”

Ve **التخنيعُ**: baltayla kesmedir; **ضَمْرة بن ضمرة** dedi ki:
كأَنهمُ، على حَنْفاء، خُشْبٌ
مُصَرَّعةٌ أُخْنِّعُها بفأْسِ

Ve denir: falanla bir **خَنْعةٍ** ile karşılaştım da onu kahrettim; yani onunla bir tenhada karşılaştım. Ve denir: “Eğer seni bir **خَنْعة** ile karşılar isem, benden kurtulamazsın”; ve şu beyit okunmuştur:
تَمنَّيت أَن أَلقَى فلاناً بخَنعةٍ،
مَعِي صارِمٌ، قد أَحْدَثَتْه صَياقِلُه

**الأَصمعي**: bir bedevîyi dua ederken işittim; şöyle diyordu: “Ey Rabbim, **الخُنوع** **الغَدْر**’den sana sığınırım.” Ve **الخانع**: başını ayıp yere koyan; çirkin bir iş yapan, sonra onun ayıbı kendisine dönen, ondan haya eden ve başını eğen kimsedir.

Ve **بنو خُناعةَ**: Araplardan bir batındır; o, **خُناعةُ بن سَعْد بن هُذَيْل بن مُدْرِكةَ بن إِلياس ابن مُضر**’dır. Ve **خُناعةُ**: **هُذِيْل**’den bir kabiledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخانع: المريب الفاجر، كما في الصحاح. وقال الليث: الخنع: الفجور، تقول: قد خنع إليها، كمنع، أي أتاها للفجور، وكذلك الخنوع، وقيل: أصغي إليها. وقال أيضا: الخنعة: الفجرة، يقال: اطلعت من فلان على خنعة أي فجرة وفي الصحاح: الريبة. وفي العباب والسان: الخنعة: المكان الخالي. ومنه لقيته بخنعة فقهرته، أي لقيته بخلاء. ويقال أيضا: لئن لقيتك بخنعة لا تفلت مني قال:
  تمنيت أن ألقى فلانا بخـنـعة                      معي صارم قد أحدثته صياقله وقال ابن عباد: الخنوع، كصبور: الغادر، وقد خنع به يخنع، إذا غدر. وقال عدي بن زيد:
  غير أن الأيام يخنعن بالمـر                      ء وفيها العوصاء والميسور وقال ابن عباد أيضا: الخنوع: الذي يحيد عنك. وفي الصحاح: الخنوع، بالضم: الخضوع والذل، زاد ابن سيده: خنع إليه وله خنعا وخنوعا: ضرع إليه وخضع، وطلب إليه وليس بأهل أن يطلب إليه. وقوم خنع بضمتين، وأنشد الجوهري للأعشى:
  هم الخضارم إن غابوا، وإن شهدوا                      ولا يرون إلى جارتهم خـنـعـا وقال الليث: الخنع: التجميش واللين. وخناعة، كثمامة، هو ابن سعد بن هذيل بن مدركة بن الياس ابن مضر: أبو قبيلة من العرب ثم هذيل. وقال ابن عباد: أخنعته الحاجة إليك، أي أخضعته وأضرعته. وقال أبو عمرو: التخنيع: القطع بالفأس. قال ضمزة بن ضمرة:
  كأنهم على جنفاء خشب                      مصرعة أخنعها بفأس

  وقالت الدبيرية: المخنع، كمعظم: الجمل المنوق، وكذلك الموضع. وفي الحديث: إن أخنع الأسماء عند الله، كذا في النسخ، والرواية: إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك، وفي رواية، أن يتسمى الرجل باسم ملك الأملاك، أي أذلها وأقهرها وأدخلها في الخنوع والضعة. ويروى: أنخع، بتقديم النون، أي أقتلها لصاحبه وأهلكها له، ويروى: أبخع، بالموحدة، وقد تقدم في موضعه. ويروى: أخني، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. وقوله: ملك الأملاك أي مثل قولهم: شاهنشاه. وقيل: معناه أن يتسمى باسم الله الذي هو ملك الأملاك، مثل أن يتسمى بالعزيز أو بالجبار، أو ما يدل على معنى الكبرياء التي هي رداء العزة، من نازعه إياه فهو هالك. ومما يستدرك عليه: الخنعة، بالضم: الاضطرار والعذر. ورجل ذو خنعات، بضمتين: إذا كان فيه فساد. ووقع في خنعة، بالفتح، أي فيما يستحى منه. والخنوع، بالضم: الغدر. والخانع: الذي يضع رأسه للسوأة، يأتي أمرا قبيحا يرجع عاره عليه، فيستحي منه، وينكس رأسه، قاله الأصمعي عن أعرابي، سمعه يقول ذلك. والخنعة، محركة: جمع خانع، بمعنى المريب الفاجر. والخناعة: الشناعة.

##### Türkçe

**الخانع**: şüphe uyandıran günahkâr; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الليث** dedi: **الخنع**: günahkârlık; dersin ki: “قد **خنع** إليها”, “**كمنع**”, yani günahkârlık için ona geldi; yine bunun gibi **الخنوع**; ve denildi: ona kulak verdi. Yine dedi: **الخنعة**: günahkârlık; denilir: falandan **خنعة** gördüm, yani günahkârlık; ve **الصحاح**’ta: şüphe. **العباب** ve **السان**’da: **الخنعة**: boş yer. Ondandır: onu bir **خنعة** ile karşıladım da onu kahrettim; yani onu bir boşlukta karşıladım. Ve yine denilir: “Andolsun, seni bir **خنعة** ile karşılaşırsam benden kurtulamazsın.” Dedi ki:
  “Diledim ki falanı bir **خنعة** ile karşılayayım                      yanımda bir keskin (kılıç) var; onu kılıç ustaları yeni yaptı.”

**ابن عباد** dedi: **الخنوع**, “**كصبور**”: hain; ve “ona hainlik etti” denilir: “قد **خنع** به **يخنع**”, hainlik ettiğinde. **عدي بن زيد** dedi:
  “Şu var ki günler kişiyle hainlik eder                      ve onda çetin olan da vardır, kolay olan da.”

**ابن عباد** yine dedi: **الخنوع**: senden yana sapıp uzaklaşan kimse. **الصحاح**’ta: **الخنوع**, zamme ile: boyun eğme ve zillet; **ابن سيده** artırdı: “ona ve onun için boyun eğdi” denilir: “**خنع** إليه وله **خنعا** و**خنوعا**”: ona yalvardı ve boyun eğdi; ve ondan istedi; hâlbuki kendisinden istenmeye ehil değildir. Ve “iki zamme ile” **خنع** bir kavim; ve **الجوهري** **الأعشى**’ya ait olarak şunu okuttu:
  “Onlar büyüklerdir; kaybolsalar da, hazır bulunsalar da                      ve komşularına karşı bir **خنعا** görmezler.”

**الليث** dedi: **الخنع**: büzüşme ve yumuşaklık. Ve **خناعة**, “**كثمامة**”: **مضر** oğlu **الياس** oğlu **مدركة** oğlu **هذيل** oğlu **سعد**’ın oğludur: Araplardan bir kabilenin babası, sonra **هذيل**. **ابن عباد** dedi: “Sana olan ihtiyaç onu bana boyun eğdirdi” (denilir): “**أخنعته** الحاجة إليك”, yani onu boyun eğdirdi ve yalvarttı. **أبو عمرو** dedi: **التخنيع**: baltayla kesme. **ضمزة بن ضمرة** dedi:
  “Sanki onlar eğri (bir şey) üzerinde odunlar gibidir                      yere serilmiş; onu baltayla **أخنعها** (kesip) yere sermiş.”

**الدبيرية** dedi: **المخنع**, “**كمعظم**”: seçkin deve; yine bunun gibi yer. Hadiste: “Şüphesiz Allah katında isimlerin en **أخنع** olanı” — nüshalarda böyle; rivayet: “Allah Tebâreke ve Teâlâ’ya en (çok) (kızdıran), ‘mülklerin meliki’ adıyla adlanan kimsedir”; ve bir rivayette: “adamın ‘mülklerin meliki’ adıyla adlanması”; yani en zelil olanı, en kahredilen olanı ve onu **الخنوع** ve aşağılığa sokan olanı. Ve rivayet edilir: “**أنخع**”, **النون**’u öne alarak; yani sahibine onu en öldürücü olanı ve onun için onu helâk edici olanı. Ve rivayet edilir: “**أبخع**”, **الموحدة** ile; ve kendi yerinde daha önce geçti. Ve rivayet edilir: “**أخني**”; ve inşallah Teâlâ, illetli (bab)da gelecektir. Ve onun sözü: “**ملك الأملاك**” yani onların “**شاهنشاه**” sözleri gibi. Ve denildi: manası, “mülklerin meliki” olan Allah’ın adıyla adlanmasıdır; meselâ “**العزيز**” veya “**الجبار**” ile adlanması; yahut izzet ridâsı olan kibriyâ manasına delâlet eden şeyle; kim onda O’nunla çekişirse o helâk olucudur. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الخنعة**, zamme ile: zorunluluk ve özür. Ve “iki zamme ile” **خنعات** sahibi bir adam: onda bozukluk olduğunda. Ve “fetha ile” bir **خنعة** içine düştü; yani kendisinden utanılan bir şeye. Ve **الخنوع**, zamme ile: hainlik. Ve **الخانع**: başını ayıp yere koyan kimse; çirkin bir iş yapar, ayıbı kendisine döner; ondan utanır ve başını eğer; bunu **الأصمعي**, bir bedevîden söyledi; onu bunu söylerken işitti. Ve **الخنعة**, harekeli: **خانع**’ın çoğulu; şüphe uyandıran günahkâr manasında. Ve **الخناعة**: çirkinlik.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنَعَ اـِلَيْهِ
1 خَنَعَ اـِلَيْهِ خنع اليه خنع الية , and لَهُ, (ISd,) [aor. خَنَعَ ,] inf. n. خُنُوعٌ (S, ISd, K) and خَنْعٌ; (ISd;) [and app. خَنِعَ, aor. خَنَعَ , inf. n. خَنَعٌ; (see خَنَعٌ, below; and خَنِعٌ;)] He was, or became, lowly, humble, or submissive, (S, ISd, K,) to him, and petitioned him, or solicited him, he, the latter, not being a fit person to be petitioned, or solicited: (ISd:) or خُنُوعٌ signifies the being low, vile, base, abject, or submissive; almost always in an improper case. (Ham p. 44.) ― -b2- Accord. to Lth, (TA,) خَنْعٌ signifies The act of playing, toying, or dallying, and conversing with one of the other sex, enticing, or striving to induce, the latter to yield to one's desire, and behaving in a soft, tender, or blandishing, manner. (K, TA.) You say, خَنَعَ النِّسَآءَ, [or more probably, لِلنِّسَآءِ,] He played, &c., with women, and behaved in a soft, tender, or blandishing, manner to them. (TK.) ― -b3- خَنَعَ, aor. خَنَعَ , (Lth, K,) inf. n. خَنْعٌ and خُنُوعٌ, (Lth,) also signifies He acted in a suspicious manner, or so as to induce suspicion or evil opinion; (K;) he acted vitiously, or immorally; or committed adultery, or fornication. (Lth, K.) You say, خَنَعَ اـِلَيْهَا He came to her for a vitious, or an immoral, purpose; or for the purpose of adultery, or fornication: (Lth, TA:) or, as some say, he listened to her. (TA.) ― -b4- And خَنَعَ بِهِ, aor. خَنَعَ , inf. n. خُنُوعٌ, He acted perfidiously, unfaithfully, or treacherously, to him; or broke his compact, contract, covenant, or the like, with him. (TA.) -A2- خَنَعَ فُلَانًا اـِلَى السَّوْءَةِ He, or it, invited such a one to that which was foul, abominable, or evil; as also خَضَعَ. (TA in art. خضع.)

أَخْنَعَتَنِى اـِلَيْكَ الحَاجَةُ
4 أَخْنَعَتَنِى اـِلَيْكَ الحَاجَةُ ذ (S, K *) Want, or need, made me lowly, humble, or submissive, to thee; or constrained me to have recourse to thee, and to require thine aid. (S, * K.)

خَنَعٌ
خَنَعٌ خنع [app. inf. n. of خَنِعَ,] Lowness, vileness, baseness, abjectness, or submissiveness; almost always, in an improper case. (Ham p. 44.)

خَنِعٌ
خَنِعٌ خنع [app. part. n. of خَنِعَ,] Low, vile, base, abject, or submissive. (KL.) [See what next precedes.]

خَنْعَةٌ
خَنْعَةٌ خنع خنعه خنعة A thing that induces suspicion or evil opinion; (S, K;) a vitious, or an immoral, act; or adultery; or fornication. (K.) [See a remark on one of the pls. of خَانِعٌ.] You say, اِطَّلَعَتْ مِنْ فُلَانٍ عَلَى خَنْعَةٍ I became acquainted with, or got knowledge of, a vitious, or an immoral, act of such a one. (TA.) And وَقَعَ فِى خَنْعَةٍ He fell into a thing of which one is ashamed. (TA.) -A2- A vacant place. (O, L, K.) You say, لَقِيتُهُ بِخَنْعَةٍ فَقَهَرْتُهُ I found him, or met him, in a vacant place, and I overcame him. (K, * TA.)

خُنْعَةٌ
خُنْعَةٌ خنع خنعه خنعة Necessity, or constraint: and excuse. (TA.) ― -b2- رَجُلٌ ذُو خُنُعَاتٍ A man in whom is corruptness, or vitiousness, or corrupt or vitious conduct. (TA.)

خَنُوعٌ
خَنُوعٌ خنوع Perfidious, unfaithful, or treacherous; one who breaks his compact, contract, covenant, or the like. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b2- One who turns away from, or shuns, or avoids, another. (Ibn- 'Abbلd, K.)

خَنَاعَةٌ
خَنَاعَةٌ خناعه خناعة The state of being bad, evil, abominable, foul, unseemly, ugly, or hideous; or excessively bad, &c. (TA.)

خَانِعٌ
خَانِعٌ خانع One who acts in a suspicious manner, or so as to induce suspicion or evil opinion; who acts vitiously, or immorally; or commits adultery, or fornication: (S, K:) pl. خُنُعٌ (K, TA) and خَنَعَةٌ. (TA.) El-Aashà says,
هُمْ الخَضَارِمُ اـِنْ غَابُوا وَ اـِنْ شَهِدُوا
وَ لَا يَرَوْنَ اـِلَى جَارَاتِهِمْ خُنُعَا
[They are the bountiful, if they be absent and if they be present; and they do not see persons acting in a suspicious manner, &c., towards their wives]. (TA.) [The latter hemistich of this verse is cited in the S; in one copy of which I find يُرَوْنَ in the place of يَرَوْنَ: and it seems to be there implied that خُنُعٌ is pl. of خُنْعَةٌ; but I do not know any instance of فُعُلٌ as the measure of a pl. of a word of the measure فَعْلَةٌ.] ― -b2- One who commits a foul action whereof the disgrace returns upon him, and is ashamed of it, and hangs down his head towards the ground. (As, on the authority of an Arab of the desert.)

أَخْنَعُ الأَسْمَآءِ عِنْدَ اللّٰهِ مَلِكُ الأَمْلَاكِ
أَخْنَعُ الأَسْمَآءِ عِنْدَ اللّٰهِ مَلِكُ الأَمْلَاكِ ذ , (K,) or اـِلَى اللّٰهِ, (TA,) The vilest and most abasing (أَذَلُّ and أَقْهَرُ) of names, (K,) for a man, and the most effectual to bring into a state of humility and humiliation, in the estimation of God, is “ king of kings; ” like [the Persian] شَاهِنْشَاهْ; because this name belongs to God himself: a trad., which is variously related: (TA:) accord. to different relations, thus, and أَنْخَعُ, (K,) meaning “ most effectual to kill, and destroy, ” its owner, (TA,) and أَبْخَعُ, [which means the same,] (K, TA, [in the CK اَنْجَعُ,]) and أَخْنَى, (K,) meaning “ most foul, abominable, or the like. ” (TA in art. خنى.)

مُخَنَّعٌ
مُخَنَّعٌ مخنع applied to a camel, Broke; trained; rendered submissive, or manageable. (K, TA.) And in like manner applied to a place [app. as meaning Rendered easy to sit, or lie, upon; or, to travel]. (TA.)

##### Türkçe

خَنَعَ اـِلَيْهِ
1 **خَنَعَ اـِلَيْهِ** **خنع اليه** **خنع الية**; ve **لَهُ**, (ISd,) [muzârîsi **خَنَعَ**,] mastarı **خُنُوعٌ** (S, ISd, K) ve **خَنْعٌ**; (ISd;) [ve görünüşe göre **خَنِعَ**, muzârîsi **خَنَعَ**, mastarı **خَنَعٌ**; (aşağıda **خَنَعٌ**’a bak; ve **خَنِعٌ**’e;)] O, ona karşı alçakgönüllü, mütevazı, yahut boyun eğici oldu veya oldu; (S, ISd, K,) ve ona başvurdu, yahut ondan talepte bulundu; o (yani ikincisi) kendisine başvurulmaya yahut kendisinden talepte bulunulmaya uygun bir kimse olmadığı hâlde: (ISd:) yahut **خُنُوعٌ**, alçak, bayağı, aşağı, zelil, yahut boyun eğici olmayı ifade eder; hemen daima uygunsuz bir durumda. (Ham s. 44.) ― -b2- Lth’ye göre, (TA,) **خَنْعٌ**, oynamak, şakalaşmak yahut cilveleşmek ve karşı cinsten biriyle konuşmak; onu (yani karşı tarafı) kişinin arzusuna boyun eğdirmeye ayartmak yahut buna sevk etmeye çalışmak; ve yumuşak, nazik, yahut okşayıcı bir tarzda davranmak fiilini ifade eder. (K, TA.) Şöyle dersin: **خَنَعَ النِّسَآءَ**, [yahut daha muhtemel olarak, **لِلنِّسَآءِ**,] O, kadınlarla oynadı, vb., ve onlara karşı yumuşak, nazik, yahut okşayıcı bir tarzda davrandı. (TK.) ― -b3- **خَنَعَ**, muzârîsi **خَنَعَ**, (Lth, K,) mastarı **خَنْعٌ** ve **خُنُوعٌ**, (Lth,) ayrıca şu manaya gelir: O, şüphe uyandıran bir tarzda, yahut şüphe veya kötü kanaat doğuracak şekilde davrandı; (K;) fâsıkça yahut ahlâksızca davrandı; yahut zina etti, yahut fuhuş yaptı. (Lth, K.) Şöyle dersin: **خَنَعَ اـِلَيْهَا** O, fâsıkça yahut ahlâksız bir maksat için; yahut zina yahut fuhuş maksadıyla ona geldi: (Lth, TA:) yahut, bazılarının dediğine göre, onu dinledi. (TA.) ― -b4- Ve **خَنَعَ بِهِ**, muzârîsi **خَنَعَ**, mastarı **خُنُوعٌ**, O, ona karşı hainlik etti, vefasızlık etti, yahut hıyanet etti; yahut onunla olan anlaşmasını, sözleşmesini, ahdini, yahut benzerini bozdu. (TA.) -A2- **خَنَعَ فُلَانًا اـِلَى السَّوْءَةِ** O, falancayı çirkin, iğrenç, yahut kötü olana davet etti; **خَضَعَ** da böyledir. (TA, **خضع** maddesinde.)

أَخْنَعَتَنِى اـِلَيْكَ الحَاجَةُ
4 **أَخْنَعَتَنِى اـِلَيْكَ الحَاجَةُ** ذ (S, K *) İhtiyaç yahut yoksunluk beni sana karşı alçakgönüllü, mütevazı, yahut boyun eğici kıldı; yahut beni sana başvurmaya ve yardımını istemeye mecbur etti. (S, * K.)

خَنَعٌ
**خَنَعٌ** **خنع** [görünüşe göre **خَنِعَ**’ın mastarı,] Alçaklık, bayağılık, aşağılık, zelillik, yahut boyun eğicilik; hemen daima, uygunsuz bir durumda. (Ham s. 44.)

خَنِعٌ
**خَنِعٌ** **خنع** [görünüşe göre **خَنِعَ**’ın ism-i fâili,] Alçak, bayağı, aşağı, zelil, yahut boyun eğici. (KL.) [Bir öncekinin ardından gelen şeye bak.]

خَنْعَةٌ
**خَنْعَةٌ** **خنع** **خنعه** **خنعة** Şüphe yahut kötü kanaat doğuran bir şey; (S, K;) fâsıkça yahut ahlâksız bir fiil; yahut zina; yahut fuhuş. (K.) [**خَانِعٌ**’un çoğullarından biri hakkında bir kayda bak.] Şöyle dersin: **اِطَّلَعَتْ مِنْ فُلَانٍ عَلَى خَنْعَةٍ** Ben, falancanın fâsıkça yahut ahlâksız bir fiilinden haberdar oldum, yahut bilgi edindim. (TA.) Ve **وَقَعَ فِى خَنْعَةٍ** O, kişinin utandığı bir şeye düştü. (TA.) -A2- Boş bir yer. (O, L, K.) Şöyle dersin: **لَقِيتُهُ بِخَنْعَةٍ فَقَهَرْتُهُ** Onu boş bir yerde buldum yahut onunla karşılaştım ve onu yendim. (K, * TA.)

خُنْعَةٌ
**خُنْعَةٌ** **خنع** **خنعه** **خنعة** Zaruret yahut zorlama: ve mazeret. (TA.) ― -b2- **رَجُلٌ ذُو خُنُعَاتٍ** İçinde bozukluk yahut fâsıklık bulunan, yahut bozuk yahut fâsıkça davranışı olan bir adam. (TA.)

خَنُوعٌ
**خَنُوعٌ** **خنوع** Hain, vefasız, yahut hıyanetkâr; anlaşmasını, sözleşmesini, ahdini, yahut benzerini bozan kimse. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b2- Başkasından yüz çeviren, yahut ondan kaçınan, yahut onu sakınan kimse. (Ibn- 'Abbلd, K.)

خَنَاعَةٌ
**خَنَاعَةٌ** **خناعه** **خناعة** Kötü, şerli, iğrenç, çirkin, yakışıksız, çirkin görünüşlü, yahut korkunç olma hâli; yahut aşırı derecede kötü olma, vb. (TA.)

خَانِعٌ
**خَانِعٌ** **خانع** Şüphe uyandıran bir tarzda, yahut şüphe veya kötü kanaat doğuracak şekilde davranan; fâsıkça yahut ahlâksızca davranan; yahut zina eden, yahut fuhuş yapan: (S, K:) çoğulu **خُنُعٌ** (K, TA) ve **خَنَعَةٌ**. (TA.) el-A‘şâ der ki,
هُمْ الخَضَارِمُ اـِنْ غَابُوا وَ اـِنْ شَهِدُوا
وَ لَا يَرَوْنَ اـِلَى جَارَاتِهِمْ خُنُعَا
[Onlar, yok olsalar da hazır bulunsalar da cömertlerdir; ve komşularının kadınlarına karşı şüphe uyandıran tarzda davranan kimseleri görmezler]. (TA.) [Bu beytin ikinci mısraı S’de zikredilmiştir; onun bir nüshasında **يَرَوْنَ** yerine **يُرَوْنَ** buluyorum: ve orada **خُنُعٌ**’un **خُنْعَةٌ**’nin çoğulu olduğu ima ediliyor görünmektedir; fakat ben, vezni **فَعْلَةٌ** olan bir kelimenin çoğulu için **فُعُلٌ** vezninin herhangi bir örneğini bilmiyorum.] ― -b2- Kendisine dönen bir ayıp bulunan çirkin bir fiili işleyen, ve ondan utanan, ve başını yere doğru sarkıtan kimse. (As, bir bedevî Arap’tan rivayetle.)

أَخْنَعُ الأَسْمَآءِ عِنْدَ اللّٰهِ مَلِكُ الأَمْلَاكِ
**أَخْنَعُ الأَسْمَآءِ عِنْدَ اللّٰهِ مَلِكُ الأَمْلَاكِ** ذ , (K,) yahut **اـِلَى اللّٰهِ**, (TA,) İsimlerin en bayağısı ve en zelil edicisi (**أَذَلُّ** ve **أَقْهَرُ**) (K,) bir erkek için, ve Allah katında alçakgönüllülük ve zillet hâline sokmada en etkili olanı “kralların kralı”dır; [Farsça] **شَاهِنْشَاهْ** gibi; çünkü bu isim bizzat Allah’a aittir: muhtelif şekillerde rivayet edilen bir hadis: (TA:) farklı rivayetlere göre, böyle ve **أَنْخَعُ**, (K,) sahibini “öldürmede ve helâk etmede en etkili” manasında, (TA,) ve **أَبْخَعُ**, [ki aynı manaya gelir,] (K, TA, [CK’de **اَنْجَعُ**]) ve **أَخْنَى**, (K,) “en iğrenç, en çirkin, yahut benzeri” manasında. (TA, **خنى** maddesinde.)

مُخَنَّعٌ
**مُخَنَّعٌ** **مخنع** Deveye nispetle: Kırılmış; eğitilmiş; boyun eğdirilmiş, yahut idare edilebilir kılınmış. (K, TA.) Ve aynı şekilde bir yere nispetle [görünüşe göre, üzerine oturmanın yahut uzanmanın kolay kılınmış olması; yahut (oradan) yolculuk etmenin (kolay kılınmış olması) manasında]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَنَعَ
خَنَعَ A ( n. ac. خَنْع 1 ,  خُنُوْع 27 )
a.  [ La or Ila ]), Humbled, abased himself to.

b.  ( n. ac. خُنُوْع 27 ) [ Bi ], Acted treacherously towards.

أَخْنَعَ
أَخْنَعَ IV ,
a.  Rendered submissive; humbled, abased.

خَنْعَة
خَنْعَة 1t ,
a.  Foul action; debauchery.

b.  Retired spot.

خَنَع
خَنَع 4 ,
a.  Vileness.

خَنِع
خَنِع 5 ,
a.  Base; abject.

خَاْنِع
خَاْنِع 21 , ( pl. خَنَعَة 4t ,  خُنُع 10 ),
a.  Debauchee; lewd person,

خَنَّعَ
N. P. خَنَّعَ II ,
a.  Broken in ( camel ).

##### Türkçe

خَنَعَ
خَنَعَ A ( mastar: **خَنْع** 1, **خُنُوْع** 27 )
a. [ La veya Ila ]), -e karşı boyun eğdi, kendini alçalttı.

b. ( mastar: **خُنُوْع** 27 ) [ Bi ], -e karşı haince davrandı.

أَخْنَعَ
أَخْنَعَ IV,
a. Boyun eğdirtti; alçalttı, zelil kıldı.

خَنْعَة
خَنْعَة 1t,
a. Çirkin fiil; sefahat.

b. Tenha yer.

خَنَع
خَنَع 4,
a. Alçaklık.

خَنِع
خَنِع 5,
a. Alçak; zelil.

خَاْنِع
خَاْنِع 21, ( çoğulu: **خَنَعَة** 4t, **خُنُع** 10 ),
a. Sefih; edepsiz kimse,

خَنَّعَ
Meçhul: **خَنَّعَ** II,
a. (deve) alıştırıldı.
