# خنع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خنع

الخانع: المريب الفاجر، كما في الصحاح. وقال الليث: الخنع: الفجور، تقول: قد خنع إليها، كمنع، أي أتاها للفجور، وكذلك الخنوع، وقيل: أصغي إليها. وقال أيضا: الخنعة: الفجرة، يقال: اطلعت من فلان على خنعة أي فجرة وفي الصحاح: الريبة. وفي العباب والسان: الخنعة: المكان الخالي. ومنه لقيته بخنعة فقهرته، أي لقيته بخلاء. ويقال أيضا: لئن لقيتك بخنعة لا تفلت مني قال:
  تمنيت أن ألقى فلانا بخـنـعة                      معي صارم قد أحدثته صياقله وقال ابن عباد: الخنوع، كصبور: الغادر، وقد خنع به يخنع، إذا غدر. وقال عدي بن زيد:
  غير أن الأيام يخنعن بالمـر                      ء وفيها العوصاء والميسور وقال ابن عباد أيضا: الخنوع: الذي يحيد عنك. وفي الصحاح: الخنوع، بالضم: الخضوع والذل، زاد ابن سيده: خنع إليه وله خنعا وخنوعا: ضرع إليه وخضع، وطلب إليه وليس بأهل أن يطلب إليه. وقوم خنع بضمتين، وأنشد الجوهري للأعشى:
  هم الخضارم إن غابوا، وإن شهدوا                      ولا يرون إلى جارتهم خـنـعـا وقال الليث: الخنع: التجميش واللين. وخناعة، كثمامة، هو ابن سعد بن هذيل بن مدركة بن الياس ابن مضر: أبو قبيلة من العرب ثم هذيل. وقال ابن عباد: أخنعته الحاجة إليك، أي أخضعته وأضرعته. وقال أبو عمرو: التخنيع: القطع بالفأس. قال ضمزة بن ضمرة:
  كأنهم على جنفاء خشب                      مصرعة أخنعها بفأس

  وقالت الدبيرية: المخنع، كمعظم: الجمل المنوق، وكذلك الموضع. وفي الحديث: إن أخنع الأسماء عند الله، كذا في النسخ، والرواية: إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك، وفي رواية، أن يتسمى الرجل باسم ملك الأملاك، أي أذلها وأقهرها وأدخلها في الخنوع والضعة. ويروى: أنخع، بتقديم النون، أي أقتلها لصاحبه وأهلكها له، ويروى: أبخع، بالموحدة، وقد تقدم في موضعه. ويروى: أخني، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. وقوله: ملك الأملاك أي مثل قولهم: شاهنشاه. وقيل: معناه أن يتسمى باسم الله الذي هو ملك الأملاك، مثل أن يتسمى بالعزيز أو بالجبار، أو ما يدل على معنى الكبرياء التي هي رداء العزة، من نازعه إياه فهو هالك. ومما يستدرك عليه: الخنعة، بالضم: الاضطرار والعذر. ورجل ذو خنعات، بضمتين: إذا كان فيه فساد. ووقع في خنعة، بالفتح، أي فيما يستحى منه. والخنوع، بالضم: الغدر. والخانع: الذي يضع رأسه للسوأة، يأتي أمرا قبيحا يرجع عاره عليه، فيستحي منه، وينكس رأسه، قاله الأصمعي عن أعرابي، سمعه يقول ذلك. والخنعة، محركة: جمع خانع، بمعنى المريب الفاجر. والخناعة: الشناعة.

### Türkçe

**الخانع**: şüphe uyandıran günahkâr; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الليث** dedi: **الخنع**: günahkârlık; dersin ki: “قد **خنع** إليها”, “**كمنع**”, yani günahkârlık için ona geldi; yine bunun gibi **الخنوع**; ve denildi: ona kulak verdi. Yine dedi: **الخنعة**: günahkârlık; denilir: falandan **خنعة** gördüm, yani günahkârlık; ve **الصحاح**’ta: şüphe. **العباب** ve **السان**’da: **الخنعة**: boş yer. Ondandır: onu bir **خنعة** ile karşıladım da onu kahrettim; yani onu bir boşlukta karşıladım. Ve yine denilir: “Andolsun, seni bir **خنعة** ile karşılaşırsam benden kurtulamazsın.” Dedi ki:
  “Diledim ki falanı bir **خنعة** ile karşılayayım                      yanımda bir keskin (kılıç) var; onu kılıç ustaları yeni yaptı.”

**ابن عباد** dedi: **الخنوع**, “**كصبور**”: hain; ve “ona hainlik etti” denilir: “قد **خنع** به **يخنع**”, hainlik ettiğinde. **عدي بن زيد** dedi:
  “Şu var ki günler kişiyle hainlik eder                      ve onda çetin olan da vardır, kolay olan da.”

**ابن عباد** yine dedi: **الخنوع**: senden yana sapıp uzaklaşan kimse. **الصحاح**’ta: **الخنوع**, zamme ile: boyun eğme ve zillet; **ابن سيده** artırdı: “ona ve onun için boyun eğdi” denilir: “**خنع** إليه وله **خنعا** و**خنوعا**”: ona yalvardı ve boyun eğdi; ve ondan istedi; hâlbuki kendisinden istenmeye ehil değildir. Ve “iki zamme ile” **خنع** bir kavim; ve **الجوهري** **الأعشى**’ya ait olarak şunu okuttu:
  “Onlar büyüklerdir; kaybolsalar da, hazır bulunsalar da                      ve komşularına karşı bir **خنعا** görmezler.”

**الليث** dedi: **الخنع**: büzüşme ve yumuşaklık. Ve **خناعة**, “**كثمامة**”: **مضر** oğlu **الياس** oğlu **مدركة** oğlu **هذيل** oğlu **سعد**’ın oğludur: Araplardan bir kabilenin babası, sonra **هذيل**. **ابن عباد** dedi: “Sana olan ihtiyaç onu bana boyun eğdirdi” (denilir): “**أخنعته** الحاجة إليك”, yani onu boyun eğdirdi ve yalvarttı. **أبو عمرو** dedi: **التخنيع**: baltayla kesme. **ضمزة بن ضمرة** dedi:
  “Sanki onlar eğri (bir şey) üzerinde odunlar gibidir                      yere serilmiş; onu baltayla **أخنعها** (kesip) yere sermiş.”

**الدبيرية** dedi: **المخنع**, “**كمعظم**”: seçkin deve; yine bunun gibi yer. Hadiste: “Şüphesiz Allah katında isimlerin en **أخنع** olanı” — nüshalarda böyle; rivayet: “Allah Tebâreke ve Teâlâ’ya en (çok) (kızdıran), ‘mülklerin meliki’ adıyla adlanan kimsedir”; ve bir rivayette: “adamın ‘mülklerin meliki’ adıyla adlanması”; yani en zelil olanı, en kahredilen olanı ve onu **الخنوع** ve aşağılığa sokan olanı. Ve rivayet edilir: “**أنخع**”, **النون**’u öne alarak; yani sahibine onu en öldürücü olanı ve onun için onu helâk edici olanı. Ve rivayet edilir: “**أبخع**”, **الموحدة** ile; ve kendi yerinde daha önce geçti. Ve rivayet edilir: “**أخني**”; ve inşallah Teâlâ, illetli (bab)da gelecektir. Ve onun sözü: “**ملك الأملاك**” yani onların “**شاهنشاه**” sözleri gibi. Ve denildi: manası, “mülklerin meliki” olan Allah’ın adıyla adlanmasıdır; meselâ “**العزيز**” veya “**الجبار**” ile adlanması; yahut izzet ridâsı olan kibriyâ manasına delâlet eden şeyle; kim onda O’nunla çekişirse o helâk olucudur. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الخنعة**, zamme ile: zorunluluk ve özür. Ve “iki zamme ile” **خنعات** sahibi bir adam: onda bozukluk olduğunda. Ve “fetha ile” bir **خنعة** içine düştü; yani kendisinden utanılan bir şeye. Ve **الخنوع**, zamme ile: hainlik. Ve **الخانع**: başını ayıp yere koyan kimse; çirkin bir iş yapar, ayıbı kendisine döner; ondan utanır ve başını eğer; bunu **الأصمعي**, bir bedevîden söyledi; onu bunu söylerken işitti. Ve **الخنعة**, harekeli: **خانع**’ın çoğulu; şüphe uyandıran günahkâr manasında. Ve **الخناعة**: çirkinlik.
