# خنف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خنف

الخِنافُ: لِينٌ في أَرساغِ البعير. ابن الأَعرابي: الخِنافُ سُرْعةُ قَلْب يَدَيِ الفرس، تقول: خَنَفَ البعير يَخْنِفُ خِنافاً إذا سار فقلَب خُفَّ يده غلى وحْشِيِّه، وناقة خَنُوفٌ؛ قال الأَعشى: أَجَدَّتْ بِرِجْلَيْها النَّجاء، وراجَعَتْ
يَداها خِنافاً لَيِّناً غيرَ أَحْرَدا
وفي حديث الحجاج: إن الإبل ضُمَّزٌ خُنُفٌ؛ هكذا جاء في رواية بالفاء جمع خَنُوفٍ، وهي الناقة التي إذا سارت قَلَبَتْ خُفَّ يَدِها إلى وحْشِيِّه من خارجٍ. ابن سيده: خَنَفَتِ الدابةُ تَخْنِفُ خِنافاً وخُنوفاً، وهي خَنُوفٌ، والجمع خُنُفٌ: مالت بيديها في أَحد شِقَّيها من النَّشاط، وقيل: هو إذا لَوى الفرسُ حافِره إلى وحْشيِّه، وقيل: هو إذا أَحْضَر وثَنى رأْسَه ويديه في شِقّ. أَبو عبيدة: ويكون الخِنافُ في الخيل أَن يَثْنِيَ يَدَه ورأْسه في شق إذا أَحْضَر. والخِنافُ: داء يأْخذ في الخيل في العَضُد. الليث: صَدْر أَخْنَفُ وظَهر أَخْنف، وخَنَفُه انْهِضامُ أَحد جانبيه. يقال: خَنَفَتِ الدابة تَخْنِفُ بيدها وأَنْفِها في السير أَي تضرب بهما نَشاطاً وفيه بعضُ المَيْل، وناقة خَنُوفٌ مِخْنافٌ. والخَنُوفُ من الإبل: اللَّيِّنةُ اليدين في السير. والخِنافُ في عُنُق الناقة: أَن تُمِيلَه إذا مُدَّ بزِمامِها.
وخَنَفَ الفرسُ يَخْنِفُ خَنْفاً، فهو خانِفٌ وخَنُوفٌ: أَمالَ أَنفَه إلى فارِسه. وخنَف الرجلُ بأَنفه: تكبّر فهو خانِف. والخانِفُ: الذي يشمخ بأَنفه من الكِبْر. يقال: رأَيته خانِفاً عنِّي بأَنفه. وخنَفَ بأَنفه عني: لواه. وخنَفَ البعيرُ يَخْنِفُ خَنْفاً وخِنافاً: لَوى أَنفه من الزِّمام. والخانِفُ: الذي يُميلُ رأْسه إلى الزمام ويفعل ذلك من نشاطِه؛ ومنه قول أَبي وجزة:
قد قلتُ، والعِيسُ النَّجائبُ تَغْتَلي
بالقَوْمِ عاصِفةً خَوانِفَ في البُرى
وبعير مخْنَفٌ
(* قوله «مخنف» ضبط في الأصل النون بالفتح.): به خَنَفٌ.
والمِخْنافُ من الإبل: كالعَقِيم من الرجال، وهو الذي لا يُلْقِحُ إذا ضرَب. قال أَبو منصور: لم أَسمعِ المِخْنافَ بهذا المعنى لغير الليث وما أَدري ما صحّته.
والخَنِيفُ: أَرْدَأُ الكَتَّان. وثوب خَنِيفٌ: رَديء ولا يكون إلا من الكتان خاصَّة، وقيل: الخَنِيف ثوب كَتّان أَبيض غليظ؛ قال أَبو زبيد: وأَبارِيق شِبْه أَعْناق طَيْر الماء،
قد جِيبَ فَوْقَهُنَّ خَنِيف
شبَّه الفِدام بالجَيْبِ، وجمع كل ذلك خُنُفٌ. وفي الحديث: أَنَّ قوماً أَتوا النبي، صلى اللّه عليه وسلم، فقالوا: تَخَرَّقَتْ عنا الخُنُف وأَحْرقَ بطوننا التمرُ؛ الخُنُف، واحدها خَنِيفٌ، وهو جِنْس من الكتّان أَردأُ ما يكون منه كانوا يلبسونها؛ وأَنشد في صفة طريق:
على كالخَنِيفِ السَّحْقِ تَدْعُو به الصَّدَى،
له قُلُبٌ عادِيَّةٌ وصحونُ
والخَنِيفُ: الغَزِيرةُ، وفي رجز كعب:
ومَذْقةٍ كطُرَّةِ الخَنِيفِ
المَذْقةُ: الشَّرْبةُ من اللبن الممزوج، شبَّه لَوْنها بطُرّة الخَنِيفِ.
والخَنْدَفةُ: أَن يَمشِي مُفاجّاً ويَقْلِبَ قدَمَيْه كأَنه يَغْرفُ بهما وهو من التَّبَختُر، وقد خَنْدف، وخصَّ بعضهم به المرأَة. ابن الأَعرابي: الخُنْدُوفُ الذي يَتَبَخْتَرُ في مَشْيه كِبْراً وبَطَراً.
وخَنَفَ الأُتْرُجّةَ وما أَشبهها: قطَعَها، والقِطْعَةُ منه خَنَفَةٌ. والخَنْفُ: الحَلْبُ بأَربع أَصابعَ وتَسْتَعِينُ معها بالإبهام، ومنه حديث عبد الملك أَنه قال لحالب ناقة: كيف تَحْلِبُ هذه الناقة أَخْنْفاً أَم مَصْراً أَم فَطراً؟
ومِخْنَفٌ: اسم معروف. وخَيْنَفٌ: وادٍ بالحجاز؛ قال الشاعر: وأَعْرَضَتِ الجِبالُ السُّودُ دُوني،
وخَيْنَفُ عن شِمالي والبَهِيمُ
أَراد البُقْعَة فترك الصَّرْفَ.وأَبو مِخْنَفٍ، بالكسر: كُنْيةُ لُوط بن يحيى رجل من نَقَلَةِ السِّيَرِ.

### Türkçe

**الخِنافُ**: devenin bileklerinde yumuşaklıktır. İbnü’l-A‘râbî: **الخِنافُ** atın iki ön ayağının çevikliğidir; dersin ki: deve yürüdüğü zaman ön ayağının tırnağını dış yanına doğru çevirirse **خَنَفَ** deve **يَخْنِفُ** **خِنافاً**. Ve **ناقة خَنُوفٌ**; el-A‘şâ dedi ki:
أَجَدَّتْ بِرِجْلَيْها النَّجاء، وراجَعَتْ
يَداها **خِنافاً** لَيِّناً غيرَ أَحْرَدا

Ve Haccâc’ın hadisinde: “Şüphesiz develer **ضُمَّزٌ خُنُفٌ**dur”; böylece fâ ile bir rivayette gelmiştir; **خَنُوفٍ**’un çoğuludur; o, yürüdüğü zaman ön ayağının tırnağını dış yanına doğru dışarıdan çeviren dişi devedir. İbn Sîde: binek hayvanı **خَنَفَتِ** **تَخْنِفُ** **خِنافاً** ve **خُنوفاً**; o **خَنُوفٌ**dur; çoğulu **خُنُفٌ**: canlılıktan dolayı iki ön ayağıyla yanlarından birine doğru meyletti; ve denildi ki: atın tırnağını dış yanına doğru bükmesidir; ve denildi ki: süratle yürüdüğü zaman başını ve iki ön ayağını bir yana doğru bükerse odur. Ebû Ubeyde: **الخِنافُ** atlarda, süratle yürüdüğü zaman elini ve başını bir yana doğru bükmesidir. Ve **الخِنافُ**: atlarda pazuda tutan bir hastalıktır. el-Leys: **صَدْر أَخْنَفُ** ve **ظَهر أَخْنف**; onun **خَنَفُه**’u iki yanından birinin çöküklüğüdür. Denilir: binek hayvanı yürüyüşte eliyle ve burnuyla **خَنَفَتِ** **تَخْنِفُ**; yani onlarla canlılıkla vurur ve onda bir miktar meyil vardır; ve **ناقة خَنُوفٌ مِخْنافٌ**. Ve develerden **الخَنُوفُ**: yürüyüşte iki eli yumuşak olan(dır). Ve dişi devenin boynunda **الخِنافُ**: yularıyla çekildiği zaman onu eğmesidir.

Ve at **خَنَفَ** **يَخْنِفُ** **خَنْفاً**; o **خانِفٌ** ve **خَنُوفٌ**tur: burnunu binicisine doğru eğdi. Ve adam burnuyla **خنَف** etti: kibirlendi; o hâlde o **خانِف**tir. Ve **الخانِفُ**: kibirden burnunu yukarı kaldıran kimsedir. Denilir: onu bana karşı burnuyla **خانِفاً** gördüm. Ve bana karşı burnuyla **خنَفَ** etti: onu büktü. Ve deve **خَنَفَ** **يَخْنِفُ** **خَنْفاً** ve **خِنافاً**: yulardan burnunu büktü. Ve **الخانِفُ**: başını yulara doğru eğen ve bunu canlılığından yapan kimsedir; bunun(la ilgili) Ebû Vecze’nin sözü:
قد قلتُ، والعِيسُ النَّجائبُ تَغْتَلي
بالقَوْمِ عاصِفةً خَوانِفَ في البُرى

Ve **بعير مخْنَفٌ**
(* onun “**مخنف**” sözü: asılda **النون** fetha ile ضبط edilmiştir.): onda **خَنَفٌ** vardır.

Ve develerden **المِخْنافُ**: erkeklerden **العَقِيم** gibidir; o, vurduğu zaman dölleyemeyen kimsedir. Ebû Mansûr dedi ki: el-Leys’ten başkası için bu anlamla **المِخْنافَ**ı işitmedim; ve onun sahihliğini bilmiyorum.

Ve **الخَنِيفُ**: ketenin en kötüsüdür. Ve **ثوب خَنِيفٌ**: kötüdür; yalnızca özellikle ketenden olur. Ve denildi ki: **الخَنِيف** beyaz kalın keten bir elbisedir; Ebû Zübeyd dedi ki:
وأَبارِيق شِبْه أَعْناق طَيْر الماء،
قد جِيبَ فَوْقَهُنَّ **خَنِيف**

**الفِدام**ı **الجَيْب**e benzetti; bütün bunların çoğulu **خُنُفٌ**dur. Ve hadiste: bir kavim Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, geldi; dediler ki: bizden **الخُنُف** yırtıldı ve hurma karınlarımızı yaktı; **الخُنُف**; onun teki **خَنِيفٌ**dir; o, ketenden bir cinstir; ondan olanın en kötüsüdür; onu giyerlerdi; ve yolun vasfında inşad etti:
على كال**خَنِيفِ** السَّحْقِ تَدْعُو به الصَّدَى،
له قُلُبٌ عادِيَّةٌ وصحونُ

Ve **الخَنِيفُ**: bol (olan)dır. Ve Ka‘b’ın recezinde:
ومَذْقةٍ كطُرَّةِ **الخَنِيفِ**

**المَذْقةُ**: karıştırılmış sütten bir içimliktir; onun rengini **الخَنِيفِ**’in püskülüne benzetti.

Ve **الخَنْدَفةُ**: bacaklarını açarak yürümesi ve iki ayağını, sanki onlarla kepçeliyormuş gibi, çevirmesidir; bu, çalımdandır; ve **خَنْدف** etti. Bazıları bunu özellikle kadın için kıldı. İbnü’l-A‘râbî: **الخُنْدُوفُ** yürüyüşünde kibir ve azgınlıkla çalım satan kimsedir.

Ve **خَنَفَ** turunçgili ve benzerini: onu kesti; ondan parça **خَنَفَةٌ**dır. Ve **الخَنْفُ**: dört parmakla sağmak ve onlarla birlikte başparmakla yardım etmektir; bundan, Abdülmelik’in hadisi: o, bir dişi deve sağana dedi ki: “Bu dişi deveyi nasıl sağıyorsun; **أَخْنْفاً** mı, yoksa **مَصْراً** mı, yoksa **فَطراً** mı?”

Ve **مِخْنَفٌ**: bilinen bir isimdir. Ve **خَيْنَفٌ**: Hicaz’da bir vadidir; şair dedi ki:
وأَعْرَضَتِ الجِبالُ السُّودُ دُوني،
و**خَيْنَفُ** عن شِمالي والبَهِيمُ

Bölgeyi kastetti; bu yüzden tenvini terk etti. Ve **أَبو مِخْنَفٍ** (kesre ile): siyer nakledicilerinden bir adam olan Lût b. Yahyâ’nın künyesidir.
