# خنق (خ-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Haneke (Kef) çene demektir

- Harfler: خ - ن - ق
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَالْمُنْخَنِقَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AE%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَالْمُنْفَعِلَةُ | Ve boğulan | 1 | 1 | [5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/ayet/5:3.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Kestiniz
2. [نطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve toslanan
3. [وقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve vurularak öldürülen
4. [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Ecnef kambur demektir
5. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
6. [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
7. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Domuz
8. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Tam
9. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Boğazlandı
10. [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
11. [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Zebih kesilmiş hayvan demektir
12. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve kan
13. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hayızdan kesilen kadın demektir
14. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Et
15. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
16. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Yırtıcı hayvan demektir
17. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dikili taş demektir
18. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
19. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
20. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İsm hurmadan yapılan içkidir
21. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
22. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
23. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
24. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
25. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
26. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dane, inek yavrusuna denir
27. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Süllem” merdiven demektir
28. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
29. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
30. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
31. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
32. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
33. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
34. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
35. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خنق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md), [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md), [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md), [كظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir geçidi, kanalı veya boğazı sıkarak hava ve akış yolunu bütünüyle tıkama |
| Çekirdek Özet 2 | Nefessiz bırakılarak, kanı akıtılmadan ve canı mekanik baskıyla çıkarılarak öldürülen hayvanın murdar oluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Canlılığın ve meşruiyetin temeli olan tabii dolaşımın dış bir tazyikle cebren durdurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ip veya elle boğmaya indirgeyip her türlü mekanik tıkanma, sıkışma ve havasız kalma biçimlerini kapsam dışı bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خن | İçeri çekilme, burun veya geniz boşluğundan ses çıkarma, daralıp büzülme ([خنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B3.md), [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md)) | ق | Geniz ve burun bölgesindeki daralma ve tıkama hareketini gırtlak ve nefes borusuna odaklayıp sert bir mekanik baskıyla tam tıkanmaya dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesinden türetme; perdeleme, örtme, pürüzlü sürtünme | Nefes yolunun önüne sert bir engelin çekilmesi ve sürtünmeli daralma |
| ن | Filiz, balık, süreklilik; içten akan hayatî hareket ve canlılık | Kesintisiz akması gereken hayatî soluk ve kan dolaşımı |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dar boğaz, kuşatma, sınır | Akış kanalını daraltarak bir boğumda sıkıştırma ve geçişi kilitleme |
| خنق | Hayatî akış yolunun üzerine sert bir engel ve çevreleyici dar boğaz bindirilerek soluğun mekanik biçimde kesilmesi | Boğazın dışarıdan bir iple, aletle veya daraltıcı bir baskıyla sıkılıp canın nefessizlikten çıkarılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının boğazını ip, el veya bir bağ ile sıkarak nefes borusunu tıkamak; iki dağ arasındaki dar geçit veya dar sokak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ru'be'nin recezinde boğulma derecesinde darlık ve keder çeken kimseyi nitelemesi: وخانق ذي غصة جراض |
| Erken Arapça kullanım | İki dağ arasındaki geçide ve Yemen lehçesinde dar sokaklara خانق denmesi; at ve kuşların boğazını tıkayan ölümcül nefes darlığı hastalığına خناق denmesi |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خنق kökü, solunum kanalının dışarıdan baskılanması, nefes darlığı ve boğulma anlam alanında fonetik ve anlamsal açıdan son derece istikrarlı bir süreklilik gösterir. İbranicede חָנַק (ḥānaq) fiili bir kimseyi boğmak, boğazını sıkmak ve nefesini kesmek anlamına gelir; nitekim aynı kökten türeyen isimler boğulma ve boğma eylemini karşılar. Süryanice ve Ârâmîcede de ܚܢܰܩ (ḥənaq) formu doğrudan doğruya boğazı sıkarak öldürme veya nefessiz kalarak boğulma eylemini ifade eder. Kökün Akadca katmanında doğrudan üçlü biçiminden ziyade boğaz ve gırtlak bölgesini çevreleyen darlık tasvirleriyle paralellik kurulur. Bütün bu Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği su altında boğulmaktan ziyade, gırtlak veya boyun bölgesine uygulanan fiziksel daralma, sıkıştırma ve soluk yolunun mekanik olarak bloke edilmesidir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Koehler-Baumgartner, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dar boğaz, sıkışık kanal ve boğaz sıkma | Boynun sıkılması, iki tepe arası dar geçit ve boğucu nefes borusu iltihabı gibi darlık tasvirlerinde ortaklaşır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חנק, Süryanice ܚܢܩ | Her iki dilde de boynu sıkarak nefessiz bırakma ve boğarak öldürme anlamı birebir korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik gırtlak ve nefes darlığı çekirdekleri | Bazı Doğu Çadik ve Kuşitik dillerinde nefes tıkanıklığı bildiren ses yansımalı unsurlarla muhtemel paralellik | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خنق | Anlamlı | Boğazı sıkmak, daraltmak | Nefes yolunu mekanik tazyikle kapatarak boğmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%82%D9%86.md) | Anlamlı | Atın yürürken karnından ses gelmesi | Karın boşluğundaki havanın daralıp ses çıkarması | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| نخق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [نقخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%AE.md) | Anlamlı | Kafatasını yarıp beyni çıkarmak, soğuk suyun kalbe işlemesi | Bir şeyin özüne ve çekirdeğine kadar işleyip yarmak | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| قخن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| قنخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خنق | Merkez | Boğma ve soluk tıkama | Dış bir bağ veya baskı ile boğazı sıkıp nefesi kesme | Mekanik engelle doğrudan hava girişini durdurarak öldürmek |
| [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Sıkma ve presleme | Suyunu çıkarmak veya ezmek için gövdeye baskı uygulama | Boğaz bölgesine veya nefese hasredilmeksizin nesnenin suyunu akıtmak |
| [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) | Komşu | Darlık ve sıkışıklık | Genişliğin zıddı olarak mekanın veya imkânın daralması | Somut ve soyut alanın küçülmesini ifade eder, doğrudan öldürücü baskı şart değildir |
| [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Kuşatma ve hapsetme | Bir alanı çevreleyip hareketi sınırlandırma | Dışarı çıkışı veya hareketi engelleme olup doğrudan soluk yolunu tıkamaz |
| [كظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | İçine atıp tutma | Boğaza kadar yükselen öfke veya soluğu içte hapsetme | Dışarıdan iple boğulma değil, canlının kendi nefesini veya taşkınlığını kendi iradesiyle içinde tutmasıdır |
| [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) | Zıt | Soluklanma ve açılma | Rahatça nefes alma, ferahlama ve genişleme | Soluk kanalının tamamen açık olması ve hayatî akışın serbestçe sürmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خنق | Boğazı sıkıp boğmak | Nefes borusuna dıştan baskı uygulayarak soluğu ve hayatı sonlandırmak | Kesin |
| Latince | strangulare, suffocare | Boğmak, soluğunu kesmek | strangulare boynu sıkarak boğmayı, suffocare ise havanın girmesini engelleyerek boğulmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | strangle, throttle, suffocate | Boğazlamak, tıkamak, havasız bırakmak | strangle ve throttle doğrudan boynu ve gırtlağı sıkmayı, suffocate ise genel nefessiz kalmayı ifade eder | Kesin |
| Almanca | erwürgen, erdrosseln, ersticken | Boğarak öldürmek, gırtlağını sıkmak | erwürgen ve erdrosseln fiziksel olarak boynu sıkmayı, ersticken ise havasızlıktan boğulmayı belirtir | Kesin |
| Fransızca | étrangler, étouffer | Boğazını sıkmak, boğmak | étrangler mekanik olarak boynu sıkıştırma yönünü, étouffer ise nefes alamama yönünü karşılar | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُنْخَنِقَةُ | Boğazı sıkılarak, bir ipe dolanarak veya dar bir aralığa sıkışarak nefessiz kalıp ölen hayvan | Haram kılınan murdar etler bağlamında fıkhî hüküm bildiren ayet: Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve ölümün sebebi | Boğularak ölen canlıda ölümün faili, ecelin tekliği ve nefesin kesilmesinin hayat cevheriyle ilişkisi | Ecelin değişmezliği ve hayatî nefesin kesilmesinin fiziki bir sebebe bağlanması |
| Fıkıh | Tezkiye ve helal gıda hükümleri | Boğularak can veren hayvanın kanı akıtılmadığı için meyte hükmünde olması ve etinin haramlığı | Can çıkmadan önce yetişilip usulünce boğazlanmadıkça hayvanın murdar sayılması |
| Tefsir | Cahiliye adetleri ve yasaklanan etler | Müşriklerin iple boğdukları veya kendi kendine bir yere sıkışıp boğulan hayvanları tüketme alışkanlıklarının reddi | Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md) tefsirinde hayvanın kazaen yahut kasten boğulma türlerinin açıklanması |
| Hadis | Kesim adabı ve hayvan hakları | Hayvanın boğularak veya eziyetle öldürülmesinin kesin surette yasaklanması, kesimin en keskin aletle yapılması emri | Boğmanın can çekişmeyi uzatan gayrimeşru bir itlaf yöntemi kabul edilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tezkiye ve helal tüketim | Gayrimeşru itlaf | Hayatî kanın akıtılmasını engelleyen ölümü haram kılmak | Dini sistemde meşru can alma ancak hayat sıvısının serbestçe tahliyesiyle mümkündür; boğma bu akışı dondurur | Kesin |
| İlmi | Solunum fizyolojisi | Asfiksi ve laringeal tıkanma | Oksijen girişini harici kompresyonla kesmek | Soluk borusunun lümeninin dış basınçla sıfırlanarak dokuların hipoksiye maruz bırakılması | Kesin |
| Siyasi | Hukuki ve idari cebir | Boğucu denetim ve istibdat | Toplumun meşru kanallarını tıkayarak hareketsiz bırakmak | İdarenin meşru dolaşım ve ifade yollarını aşırı baskıyla kilitleyip kamusal hayatı felç etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa regülasyonu ve tekel | Likidite ve emtia akışının bloke edilmesi | Dolaşım kanallarını daraltarak piyasayı kilitlemek | Sermaye veya mal akışının dar boğazlara sıkıştırılıp tabii mübadele soluğunun kesilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde kesit daralması ve tam akış kesilmesi (Choked flow / Blokaj) | Bir boruda veya kanalda kesitin harici bir tazyikle sıfıra indirilmesi sonucu debinin bütünüyle durması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal ve kurumsal ablukayla nefessiz bırakma (Sosyal asfiksi) | Bir grubun veya bireyin iletişim, hareket ve beslenme kanallarının dış çevre tarafından tamamen sarılıp tıkanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | خنق kökünü yalnızca bir canlının elle ya da iple kasten boğulmasına indirgeyerek darlık, sıkışma ve kendi kendine nefessiz kalma türevlerini ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'daki infi'âl kalıbı (الْمُنْخَنِقَةُ), fiilin yalnızca dış bir fail tarafından değil, hayvanın başını bir yere sıkıştırması, boynuna takılan bağla çırpınarak can vermesi gibi her türlü kazaî boğulmayı da kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki hükmün sadece kasıtlı boğmaları hedeflediği zannedilerek kaza sonucu nefessiz kalıp ölmüş hayvanların etinin tezkiyeden farksız sayılabileceği yanılgısına düşmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram dengesinde canlı hayatının sonlandırılma biçiminin (tezkiyenin) kan akıtma esasına dayandığını, içe hapsedilen ve mekanik tazyikle son bulan ölümlerin bedensel ve manevi açıdan necaset ürettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecekler, tezkiye kuralları, hayvan hukuku ve Cahiliye dönemi beslenme alışkanlıklarının tashih edildiği ahkâm ayetlerinde belirleyicidir (Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kanı gövde içinde tutarak hayvanın canını mekanik şok veya soluk kesme ile alan modern veya kadim yöntemlerin tezkiye sayılabileceği iddiasını bertaraf eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Boyun ve gırtlak bölgesine dışarıdan ip, bağ veya dar bir aralık vasıtasıyla sert bir tazyik uygulayarak nefes borusunu bütünüyle tıkamak ve soluğu kesmek.
- Soyut anlam: Hayatî bir sistemin, sürecin veya hareketin ihtiyaç duyduğu tabii giriş-çıkış kanalının harici bir baskıyla boğularak faaliyetinin durdurulması.
- Sistematik karşılık: Bir canlının etini helal kılan kan tahliyesinin aksine, dolaşımı gövdeye hapsedip mekanik olarak can almanın meşruiyet dairesi dışına itilmesi.
- LaTeX modeli: $$A(t) = A_0 \cdot \Theta(r_0 - \int_{0}^{t} F(\tau) d\tau)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A(t)$ hayatî akış veya solunum kapasitesini, $A_0$ tabii akış debisini temsil eder. $F(\tau)$ boyun veya kanal kesitine dışarıdan uygulanan mekanik sıkıştırma kuvvetidir; $r_0$ ise kanalın kapanmaya karşı gösterdiği elastik direnç eşiğidir. Harici kuvvetin zamana bağlı birikimi direnç eşiğini aştığı anda Heaviside adım fonksiyonu $\Theta$ sıfır değerini alır ve sistemin akışı ($A(t)=0$) aniden kesilerek boğulma hali gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/ayet/5:3.md) — وَالْمُنْخَنِقَةُ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Haneke (Kef) çene demektir. Hanek (kaf) iki dağ arasındaki dar geçit demektir. Hanek boğazı sıkarak boğmak şeklinde masdar olmuştur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والقاف والنون معهما
خ ق ن، خ ن ق، ن ق خ مستعملة فقط
خقن:
خاقان: اسم لكل ملكٍ من ملوك الترك . وخَقَّنَتِ الترك فلانا: رأسته، من قولهم: خاقان.
خنق: خَنَقَهُ فاختنق، واختنق، وانخنق، فأما الانخناقُ فهو انِعصارُ الخِناقِ في عُنُقِهِ، والإخْتِناقُ: فعله بنفسه.
والخِناق: الحبلُ الذي يُخْنَقُ به، ويقال: رجل خَنِقٌ، مَخْنوقٌ، ورجل خانق، قال رؤبة:
وخانقٍ ذي غصةٍ جراضِ
والخَناقُ: نعتٌ لمن يكون ذلك شأنه وفعله بالناس.
وأخذ بمُخَنَّقِةِ، أي: بموضع الخِناقِ، ومنه اشتقت المِخْنَقَةُ. أي : القلادة.
وفرس مَخْنُوقٌ، من الخُناقِيَّة،والخُناقيّةُ: داء يأخذ الطير في رؤوسها وحُلُوقها، ويَعْتري الفرس أيضا، فيقال: خُنِقَ الفرس فهو مَخْنُوقٌ، وأكثر ما يظهر في الحمام.
والخانِق: اسم موضعٍ ذكره جرير.
نقخ: النَّقْخُ: نَقْفُ الرأس عن الدماغ. والنُّقاخُ: الماء البارد العذب الذي يَنْقَخُ الفؤاد لبرودته.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**القاف** و**النون** معهما
**خ ق ن**، **خ ن ق**، **ن ق خ** مستعملة فقط

**خقن**:
**خاقان**: Türk meliklerinden her bir melik için isimdir. Ve Türkler falanı **خَقَّنَتِ**: onu reis yaptı; onların “**خاقان**” sözünden.

**خنق**: **خَنَقَهُ** de onu boğdu, böylece boğuldu; ve **اختنق** ve **انخنق**. Amma **الانخناقُ**: **الخِناقِ**’ın onun boynunda sıkışmasıdır; ve **الإخْتِناقُ**: onu kendi nefsiyle yapmasıdır.
Ve **الخِناق**: onunla boğulan iptir; ve denir ki: **رجل خَنِقٌ**: boğulan, **مَخْنوقٌ**; ve **رجل خانق**: boğan. Rü’be dedi ki:
وخانقٍ ذي غصةٍ جراضِ
Ve **الخَناقُ**: bu hâli ve onu insanlara yapması şanı olan kimse için bir niteleme.
Ve **بمُخَنَّقِةِ**’den tuttu; yani: **الخِناقِ**’ın yerinden; ve ondan **المِخْنَقَةُ** türetildi; yani: gerdanlık.
Ve **فرس مَخْنُوقٌ**: **الخُناقِيَّة**’den (dolayı); ve **الخُناقيّةُ**: kuşlarda başlarında ve boğazlarında tutan bir hastalıktır; ve ata da arız olur; böylece denir ki: **خُنِقَ الفرس**; o hâlde o **مَخْنُوقٌ**’tur; ve en çok güvercinde ortaya çıkar.
Ve **الخانِق**: Cerîr’in zikrettiği bir yerin adıdır.

**نقخ**: **النَّقْخُ**: başın beyin(den) kanı ayırmasıdır. Ve **النُّقاخُ**: soğukluğu sebebiyle gönlü serinleten soğuk tatlı sudur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَنِقُ، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَهُ يَخْنُقُهُ خَنِقاً وكذلك خَنَّقَهُ. ومنه الخُنَّاقُ. واخْتَنَقَ هو. وانْخَنَقَتِ الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقَةٌ. وموضعه من العنق مُخَنَّقٌ بالتشديد. يقال: بَلَغَ منه المُخَنَّقُ. وأخذت بمُخَنَّقِهِ. وكذلك الخُناقُ بالضم. يقال: أخذ بخُنَّاقِهِ. والخِناقُ بالكسر: حبلٌ يُخْنَقُ به. والمِخْنَقَةُ بالكسر: القِلادةُ. والخانِقُ شِعْبٌ ضيّقٌ، وأهلُ اليمن يسمّون الزُقاقَ خانِقاً. والمُخَنَّقُ: المَضيقُ.

##### Türkçe

**الخَنِقُ**, **النون**’un kesriyle: “**خَنَقَهُ يَخْنُقُهُ خَنِقاً**” demen gibi, **خَنِقُ** bir mastardır; aynı şekilde **خَنَّقَهُ** da (böyledir). Bundan **الخُنَّاقُ** (gelir). Ve o, **اخْتَنَقَ** etti. Koyun kendi kendine **انْخَنَقَتِ**; artık o **مُنْخَنِقَةٌ**’dir. Boyundan onun yeri **مُخَنَّقٌ**’dır, şeddeli olarak. Denir ki: “Ondan **المُخَنَّقُ** ulaştı.” Ve “Onun **مُخَنَّقِهِ**’nden tuttum.” Ve aynı şekilde **الخُناقُ** da, zamme ile. Denir ki: “Onun **خُنَّاقِهِ**’nden tuttu.” **الخِناقُ**, kesra ile: onunla boğulan bir iptir. **المِخْنَقَةُ**, kesra ile: gerdanlıktır. **الخانِقُ** dar bir geçittir; Yemen halkı sokağa **خانِقاً** adını verir. **المُخَنَّقُ**: dar boğazdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ق ن
خنق ، نقخ ، خقن
استعمل من وجوهه : خنق ، نقخ ، خقن .
خنق : قال الليث : خَنَقَهُ فاخْتَنَقَ وانْخَنَقَ ، فأَما
الأنْخِنَاقُ فهو انعِصار الْخِنَاقِ في عُنُقه ،
والاخْتِنَاقُ : فعْلُهُ بنفسه .
قال : والْخِنَاقُ : الحَبْلُ الذي يُخْنَقُ به ،
ويقال : رجل خَنِقٌ مَخْنُوقٌ ، ورجلٌ خَانِقٌ
في موضع خَنِيقٍ ذو خِنَاقٍ ، وأنشد :
وَخَانِقٍ ذي غُصَّةٍ جَرَّاضِ
قال : والخَنَّاقُ : نَعْتٌ لمَنْ يكون ذلك شأنَه
وفِعْلَه بالناس ، وأخَذَ بمُخَنَّقه أي : بموضع
الْخِنَاقِ ، ومنه اشتُقَّتِ المِخْنَقَة من القِلاَدة .
والخُنَاقِيَّةُ داءٌ أو ريح يأخذ الناسَ
والدَّوابَّ في حُلوقهم ، وقد يأخذ الطَّيْرَ في
رأسها وحَلْقِها .
وتَعْتَرِي الخيلَ الخُنَاقِيَّةُ أيضاً ، يقال : خُنِقَ
الفرسُ ، فهو مَخْنُوقٌ .
أبو سعيد : المُخْتَنِقُ من الخيل : الذي
أَخذتْ غُرَّتُه لَحْيَيْهِ إلى أصول أُذنَيْه ،
وخنَّقتُ الحوضَ تَخْنِيقاً : إذا شددتَ
مَلأهُ ، وقال أبو النَّجْمِ :
ثُمَّ طَبَاهَا ذو حَبَابٍ مُتْرَعُ
مُخَنَّقٌ بِمَائِهِ مُدَعْدَعُ
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الخُنُقُ :
الفُروج الضَّيِّقَةُ من فُروج النساء .
وقال أبو العبَّاس : فَلْهَمٌ خَنَّاقٌ : ضَيِّقٌ
حُزُقَّةٌ قصيرٌ السَّمْك .
ومُخْتَنَقُ الشِّعْبِ : مَضِيقُه ، وخَانِقِينَ مَوْضِعٌ
معروف .
نقخ : قال الليث : النَّقْخُ : نَقْفُ الرأس عن
الدِّماغ ، وقال العَجَّاجُ :
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقَخُ
أبو عبيد عن أبي زيد قال : إذا ضَرَبَ
رَأْسَ الرجل حتى يَخْرُجَ دِمَاغُه قال :
نَقخْتُهُ نَقْخاً ، وأنشد :
نَقْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجًّا وَخْضاً
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : النُّقَاخ : الماء
العَذْب ، وأنشد شَمِرٌ :
وَأَحْمَقُ مِمّنْ يَلْعَقُ الْماءَ قَالَ لِي
دَعِ الْخَمرَ واشْرَبْ مِنْ نُقَاخٍ مُبَرَّدِ
وقال أبو العبَّاس : النُّقَاخُ : النوم في
العافية والأَمْن .
والنُّقَاخُ : الضرب على الرأس بشيء
صُلْب . والنُّقَاخُ : استخراج المُخِّ .
شَمِر : قال ابن شُمَيلٍ : النُّقَاخُ الماءُ الكثيرُ
يُنْبِطُه الرجل في الموضع الذي لا ماء
فيه .
وقال الفَرَّاءُ : يقال : هذا نُقَاخُ الْعَربيَّةِ أي :
خالصها .
أبو عمرو : ظَلِيمٌ أَنْقَخُ : قليل الدماغ .
وأنشد لِطِلْقِ بن عَدِيٍّ .
حَتَّى تَلاقَى دَفُّ إِحْدَى الشُّمَّخِ
بالرُّمْحِ مِنْ دُونِ الظَّلِيمِ الأنْقَخْ
خقن : قال الليث : خاقانُ : اسمٌ يسمىَّ به مَنْ
تُخَقِّنُهُ التُّرْكُ على أنفسهم .
قلت : وليس من العربيَّة في شيء .

##### Türkçe

خ ق ن
**خنق** , **نقخ** , **خقن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **خنق** , **نقخ** , **خقن** .
**خنق** : Leys dedi: Onu **خَنَقَهُ**; böylece **فاخْتَنَقَ** ve **وانْخَنَقَ**; amma
**الأنْخِنَاقُ** ise, **الْخِنَاقِ**’ın onun boynunda sıkışmasıdır,
ve **الاخْتِنَاقُ**: onun kendi kendine yaptığı fiildir.
Dedi: ve **الْخِنَاقُ**: kendisiyle boğulan iptir,
ve denilir: **رجل خَنِقٌ مَخْنُوقٌ**; ve **رجلٌ خَانِقٌ**
**خَنِيقٍ** mevkiinde, **ذو خِنَاقٍ**; ve inşad etti:
وَخَانِقٍ ذي غُصَّةٍ جَرَّاضِ
Dedi: ve **الخَنَّاقُ**: hâli ve fiili insanlara karşı bu olan kimse için bir niteleme sıfatıdır; ve onun **بمُخَنَّقه**’inden tuttu, yani: **الْخِنَاقِ** mevkiinden; ve ondan **المِخْنَقَة** gerdanlıktan türetilmiştir.
Ve **الخُنَاقِيَّةُ** insanların
ve binek hayvanlarının boğazlarında onları tutan bir hastalık yahut bir rüzgârdır; ve kuşu da
başında ve boğazında tutabilir.
Ve **الخُنَاقِيَّةُ** atlara da arız olur; denilir: **خُنِقَ
الفرسُ**; o hâlde o **مَخْنُوقٌ**tur.
Ebû Saîd: Atlardan **المُخْتَنِقُ**: alnındaki akıtması iki çenesini kulaklarının köklerine kadar tutmuş olandır,
ve **وخنَّقتُ الحوضَ تَخْنِيقاً**: onu dolduruşunu sıktığın zaman; ve Ebû’n-Necm dedi:
ثُمَّ طَبَاهَا ذو حَبَابٍ مُتْرَعُ
مُخَنَّقٌ بِمَائِهِ مُدَعْدَعُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الخُنُقُ**:
kadınların ferclerinden dar olan ferclerdir.
Ebû’l-Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خَنَّاقٌ**: dar,
**حُزُقَّةٌ**; kısa, kalınlığı az.
Ve **مُخْتَنَقُ الشِّعْبِ**: onun dar yeri; ve **خَانِقِينَ** bilinen bir yerdir.

**نقخ** : Leys dedi: **النَّقْخُ**: başın beyin(den) ayrılıp çıkarılmasıdır; ve A‘câc dedi:
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقَخُ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi: Adamın başına vurup beyni çıkıncaya kadar (vurursa) dedi:
Onu **نَقخْتُهُ نَقْخاً**; ve inşad etti:
نَقْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجًّا وَخْضاً
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **النُّقَاخ**: tatlı sudur; ve Şemir inşad etti:
وَأَحْمَقُ مِمّنْ يَلْعَقُ الْماءَ قَالَ لِي
دَعِ الْخَمرَ واشْرَبْ مِنْ نُقَاخٍ مُبَرَّدِ
Ebû’l-Abbâs dedi: **النُّقَاخُ**: afiyet ve emniyet içinde uykudur.
Ve **النُّقَاخُ**: sert bir şeyle başa vuruştur. Ve **النُّقَاخُ**: iliğin çıkarılmasıdır.
Şemir: İbn Şümeyl dedi: **النُّقَاخُ** çok sudur; adam onu, içinde su olmayan yerde çıkarır.
Ferrâ dedi: denilir: bu **نُقَاخُ الْعَربيَّةِ**’dir, yani: onun hâlisidir.
Ebû Amr: **ظَلِيمٌ أَنْقَخُ**: beyni az (olan).
Ve Tılk b. Adî’ye ait olarak inşad etti:
حَتَّى تَلاقَى دَفُّ إِحْدَى الشُّمَّخِ
بالرُّمْحِ مِنْ دُونِ الظَّلِيمِ الأنْقَخْ

**خقن** : Leys dedi: **خاقانُ**: Türklerin kendi aralarında kendisiyle adlandırdıkları kimseye verilen bir isimdir.
Dedim: Arapçadan hiçbir şey değildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والنون وما يثلثهما)
  (خنب)  الخاء والنون والباء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على لِينٍ ورَخاوةٍ. ويقال جاريةٌ خَنِبةٌ: رخِيمَةٌ غَنِجة. ورجل خِنّاب، أي ضَخْمٌ في عَبَالَةٍ. وحكى بعضُهم عن الخليل أنّه قال: هو خِنَّأْبٌ مكسور الخاء شديدةُ النّون مهموزة. وهذا إنْ صح عن الخليل فالخليلُ ثقةٌ، وإلا فهو على ما ذكرناه من غير همز. ويقال الخِنَّاب من الرجال: الأحمق المتصرِّف، يختلج هكذا مرَّةً وهكذا مَرَّةً. وقال الخليل: الخنَّاب الضَّخم المَنْخَر. والخِنَّابَة: الأرنبةُ الضخمة. وقال:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا الخِنَّابةِ العَفَنْجَجَا([1])  ومما لم يذكره الخليلُ، وهو قياسٌ صحيح، قولهم خَنَبَتْ رِجْلُه، أي وَهَنَتْ، وأَخْنَبْتُها أنا أوهنْتُها. قال:
أبِي الذي أخْنَبَ رِجْلَ ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])  (خنا)  الخاء والنون وما بعدها معتلٌّ، يدلُّ على فَسادٍ وهَلاك. يقال لآفات الدهر خَنىً. قال لبيد:
  * وقَدَرْنا إنْ خَنَى الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
  وأخنَى عليه الدّهر: أهلكَه. قال:
  * أخنَى عليها الذي أخْنَى على لُبَدِ([4]) *
والخَنَا من الكلام: أفحشُه. يقال خنا يخنو خَناً، مقصور. ويقال أخْنَى فلانٌ في كلامِه.
  (خنث)  الخاء والنون والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على تكسُّرٍ وتثَنٍّ. فالخَنِث: المسترخِي المتكسِّر. ويقال خَنَثْتُ السِّقاءَ، إذا كسَرْتَ فمه إلى خارج فشرِبْتَ منه. فإن كسَرْتها إلى داخل فقد قَبَعْتَه. وامرأةٌ خُنُثٌ: مُتَثَنِّيةٌ.
  (خنز)  الخاء والنون والزاء كلمةٌ واحدةٌ من باب المقلوب، ليست أصلاً. يقال خَنِزَ اللحم خَنَزاً، إذا تغيَّرَتْ رائحتُه وخَزِن. وقد مَضَى.
  (خنس)  الخاء والنون والسين أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وتستُّر. قالوا: الخَنْس الذهاب في خِفْية. يقال خَنسْتُ عنه. وأخْنَسْتُ عنه حقَّه. والخُنَّس: النُّجوم تَخْنِس في المَغيب. وقال قوم: سُمِّيت بذلك لأنّها تَخفَى نهاراً وتطلُع ليلاً. والخنّاس في صِفة الشَّيطان؛ لأنّه يَخْنِسُ إذا ذُكر الله تعالى. ومن هذا الباب الخَنَسُ في الأنف. انحِطاط القصَبة. والبقرُ كلُّها خُنْسٌ.
  (خنط)  الخاء والنون والطاء كلمةٌ ليست أصلاً، وهي من باب الإبدال. يقال خَنَطَهُ: إذا كَرَبَه، مثلُ غَنَطه، وليس بشيء.
  (خنع)  الخاء والنون والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ذُلٍّ وخضوع وضَعَةٍ، فيقال: خضع لـه وخَنَع. وفي الحديث: "إنّ أخْنَعَ الأسماء([5])" أي أذَلَّها. ويقال أخنَعْتني إليه الحاجة، إذا ألجأتْه إليه وأذلّتْه لـه. ومن الباب الخانع: الفاجر. يقال: اطَّلَعْتُ منه على خَنْعَةٍ، أي فَجْرة. وهو قوله:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ خُنُعا([6]) *
ومنه قول الآخر:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِخَنْعةٍ *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])  وخُنَاعة: قبيلة.
  (خنف)  الخاء والنون والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على مَيَلٍ ولِين. فالخَنُوفُ: النّاقةُ الليِّنة اليدينِ في السَّير. والمصدر الخِناف. قال الأعشى:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها خِنافاً ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])  قالوا: والخِناف أيضاً في العُنق: أن تُمِيلَه إذا مُدّ بزِمامها. والخَنيف: جنسٌ من الكَتّان أردأ ما يكونُ منه. وفي الحديث: "تَخَرَّقَتْ عَنَّا الخُنُف، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر". وقال:
عَلى كالخَنِيفِ السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])
(خنق)  الخاء والنون والقاف أصلٌ واحد يدلُّ على ضيقٍ. فالخانق: الشِّعْب الضَّيِّق. وقال بعضُ أهل العلم: إنَّ أهل اليَمن يسمُّون الزُّقاق خانقاً. والخَنِق مصدر خَنَقَه يخنِقُه خَنِقاً([10]). قال بعض أهل العلم: لا يقال خَنْقاً. والمِخْنَقَةُ: القِلادة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيتان في اللسان (خنب، عفج).
([2]) الرجز لتميم بن العمود بن عامر بن عبد شمس، وكان العمود طعن يزيد بن الصعق فأعرجه. قال ابن بري: وقد وجدته أيضاً في شعر ابن أحمر الباهلي. اللسان (خنب).
([3]) صدره كما في ديوانه 13 طبع 1881 واللسان (خنا):
* قال هجدنا فقال طال السرى *
([4]) البيت للنابغة في ديوانه 17 واللسان (خنا). وصدره:
* أمست خلاء وأمسى أهلها احتملوا *
([5]) في اللسان "إن أخنع الأسماء إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك".
([6]) صدره كما في ديوان الأعشى 85 واللسان (خنع):
* هم الخضارم إن غابوا وإن شهدوا *
([7]) أنشده في المجمل.
([8]) ديوان الأعشى 102 واللسان (خنف) برواية "أجدت برجليها نجاء" في الديوان، و"النجاء" في اللسان.
([9]) عفى: جمع عاف، كغاز وغزى. والأجون، بالضم: جمع أجين. وفي اللسان (خنف): "له قلب عادية وصحون".
([10]) كذا ضبط في الأصل بكسر النون من "الخنق" و"خنقا" على اللغة الصحيحة، وهي التي ذكرها صاحب القاموس، قال "خنقه خنقاً ككتف". وأما صاحب اللسان فذكر اللغتين، قال: "الخنق، بكسر النون مصدر قولك: خنقه يخنقه خَنْقاً وخَنِقاً".  ـ

##### Türkçe

(خâ ve nûn ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
  (خنب)  **الخاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; o da bir yumuşaklığa ve gevşekliğe delâlet eder. Ve denir: **جاريةٌ خَنِبةٌ**: yumuşak sesli, nazlı. Ve **رجل خِنّاب**: yani bir kabalık içinde iri. Bazıları **الخليل**’den hikâye etti ki o dedi: o, **خِنَّأْبٌ**’dur; **الخاء** kırık, **النّون** şedîd, hemzeli. Bu, **الخليل**’den sahih olursa, **الخليل** güvenilirdir; yoksa, hemzesiz olarak zikrettiğimiz üzeredir. Ve denir: erkeklerden **الخِنَّاب**: hareketli ahmak; böyle bir kere ve böyle bir kere çırpınır. **الخليل** dedi: **الخنَّاب** iri burun delikli olan. Ve **الخِنَّابَة**: iri burun ucu. Ve dedi:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا **الخِنَّابةِ** العَفَنْجَجَا([1])  Ve **الخليل**’in zikretmediği şeylerdendir; ve o sahih bir kıyastır: onların “**خَنَبَتْ رِجْلُه**” sözü; yani zayıfladı. Ve “**أَخْنَبْتُها**” ben onu zayıflattım. Dedi:
أبِي الذي **أخْنَبَ** رِجْلَ ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])  (خنا)  **الخاء** ve **النون** ve ondan sonrası illetli (harfli)dir; bir bozulmaya ve helâke delâlet eder. Dehrin âfetlerine **خَنىً** denir. Lebîd dedi:
  * وقَدَرْنا إنْ **خَنَى** الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
  Ve dehr ona **أخنَى** etti: onu helâk etti. Dedi:
  * **أخنَى** عليها الذي **أخْنَى** على لُبَدِ([4]) *
Ve sözden **الخَنَا**: onun en çirkini. Denir: **خنا** **يخنو** **خَناً**; maksûr. Ve denir: falan, sözünde **أخْنَى** etti.
  (خنث)  **الخاء** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir kırılmaya ve bükülmeye delâlet eder. Şu hâlde **الخَنِث**: gevşek, kırılıp bükülen. Ve denir: **خَنَثْتُ السِّقاءَ**; eğer ağzını dışa doğru kırarsan da ondan içersen. Eğer onu içe doğru kırarsan, artık onu **قَبَعْتَه** olursun. Ve **امرأةٌ خُنُثٌ**: bükümlü.
  (خنز)  **الخاء** ve **النون** ve **الزاء** tek bir kelimedir; kalb bâbındandır, asıl değildir. Denir: **خَنِزَ اللحم** **خَنَزاً**; eğer kokusu değişti ve **خَزِن** oldu. Ve geçti.
  (خنس)  **الخاء** ve **النون** ve **السين** tek bir asıldır; gizlenmeye ve örtünmeye delâlet eder. Dediler: **الخَنْس** gizlice gitmektir. Denir: **خَنسْتُ عنه**. Ve **أخْنَسْتُ عنه حقَّه**: onun hakkını ondan gizledim. Ve **الخُنَّس**: yıldızlar, batışta **تَخْنِس** eder. Bir kavim dedi: gündüz gizlenip gece doğduğu için bununla adlandırıldı. Ve şeytanın sıfatında **الخنّاس**; çünkü Allah Teâlâ anılınca **يَخْنِسُ** eder. Bu bâbdandır: burunda **الخَنَسُ**; kıkırdak kemiğinin aşağı inmesi. Ve sığırların hepsi **خُنْسٌ**dür.
  (خنط)  **الخاء** ve **النون** ve **الطاء** bir kelimedir; asıl değildir, ibdâl bâbındandır. Denir: **خَنَطَهُ**; eğer onu boğduysa; **غَنَطه** gibidir; ve bir şey değildir.
  (خنع)  **الخاء** ve **النون** ve **العين** tek bir asıldır; zillete ve boyun eğmeye ve alçaklığa delâlet eder. Şu hâlde denir: ona boyun eğdi ve **خَنَع** etti. Hadiste: “**إنّ أخْنَعَ الأسماء**([5])” yani en zelîli. Ve denir: “**أخنَعْتني إليه الحاجة**”; eğer ihtiyaç onu ona mecbur etti ve onu ona zelîl kıldıysa. Bâbdandır: **الخانع**; fâcir. Denir: ondan **خَنْعَةٍ** üzerine muttali oldum; yani bir fucûr. Ve o, onun sözüdür:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ **خُنُعا**([6]) *
Ve ondan, diğerinin sözü:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِ**خَنْعةٍ** *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])  Ve **خُنَاعة**: bir kabile.
  (خنف)  **الخاء** ve **النون** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir meyle ve yumuşaklığa delâlet eder. Şu hâlde **الخَنُوفُ**: yürüyüşte elleri yumuşak olan dişi deve. Masdar **الخِناف**tır. A‘şâ dedi:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها **خِنافاً** ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])  Dediler: ve **الخِناف** ayrıca boyunda: yularıyla çekildiğinde onu eğmendir. Ve **الخَنيف**: ketenin bir cinsi; ondan olanın en kötüsü. Hadiste: “**تَخَرَّقَتْ عَنَّا الخُنُف**، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر”. Ve dedi:
عَلى كال**خَنِيفِ** السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])
(خنق)  **الخاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; bir darlığa delâlet eder. Şu hâlde **الخانق**: dar geçit. Bazı ilim ehli dedi: Yemen ehli sokağa **خانقاً** derler. Ve **الخَنِق**; **خَنَقَه** **يخنِقُه** **خَنِقاً**’ın masdarıdır([10]). Bazı ilim ehli dedi: **خَنْقاً** denmez. Ve **المِخْنَقَةُ**: gerdanlık.
---------------------------------------------------------------
([1]) İki beyit lisân’da (خنب، عفج).
([2]) Recez, Temîm b. el-‘Amûd b. ‘Âmir b. ‘Abd Şems’indir; ve el-‘Amûd, Yezîd b. es-Sa‘ik’i mızrakladı da onu topal etti. İbn Berrî dedi: onu ayrıca İbn Ahmer el-Bâhilî’nin şiirinde de buldum. Lisân (خنب).
([3]) Sadrı, divanında 13 (1881 basımı) ve lisân’da (خنا) şöyle:
* قال هجدنا فقال طال السرى *
([4]) Beyit, divanında 17 ve lisân’da (خنا) Nâbiga’nındır. Ve sadrı:
* أمست خلاء وأمسى أهلها احتملوا *
([5]) Lisân’da: “إن أخنع الأسماء إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك”.
([6]) Sadrı, A‘şâ divanında 85 ve lisân’da (خنع) şöyle:
* هم الخضارم إن غابوا وإن شهدوا *
([7]) Onu el-Mücmel’de inşâd etti.
([8]) A‘şâ divanı 102 ve lisân’da (خنف); divanda “أجدت برجليها نجاء” rivayetiyle, ve lisân’da “النجاء”.
([9]) **عفى**: **عاف**’ın cemi; **غاز** ve **غزى** gibi. Ve **الأجون** (zamm ile): **أجين**’in cemi. Ve lisân’da (خنف): “له قلب عادية وصحون”.
([10]) Asılda, “**الخنق**”tan ve “**خنقا**”dan **النون**’un kesriyle böyle ضبط edildi; ve o sahih lugattır; ve onu صاحب القاموس zikretti; dedi: “**خنقه** **خنقاً** ككتف”. Amma صاحب اللسان iki lugatı zikretti; dedi: “**الخنق**، بكسر **النون** مصدر قولك: **خنقه** **يخنقه** **خَنْقاً** و**خَنِقاً**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قوله تعالى: ﴿والمنخنقة﴾ [المائدة/3]، أي: التي خنقت حتى ماتت، والمخنقة: القلادة.

##### Türkçe

- Yüce Allah’ın sözü: ﴿والمنخنقة﴾ [المائدة/3]؛ yani: boğulup da ölünceye kadar boğulan; **المخنقة**: gerdanlık.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ن ق
خنقه يخنقه خنقاً فانخنق وخنّقه إذا عصر حلقه واختنق إذا فعل الخنق بنفسه وألقى الخناق فـي عنقـه وهـو مـا يخنـق بـه مـن حبـل أو غيره‏.‏
وأصابه الخناق وهو داء يأخذه في حلقه‏.‏
ورجل خنيـق‏:‏ مخنـوق‏.‏
‏"‏ ولعـن الخنّاقـون ‏"‏ وهـم قـوم يسرقـون النـاس ويخنقونهـم‏.‏
وفـي جيدهـا المخنقـة وفـي أجيادهن المخانق وهذه مخنقة الكلب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خنّقت الحوض‏:‏ ملأته وحوض مخنق‏.‏
قال أبو النجم يصف حمراً‏:‏ ثم طباها ذو حباب مترع مخنق بمائه مدعدع وفـرس مختنـق‏:‏ أخـذت غرتـه لحييـه إلـى أصول أذنيه فإذا أخذت وجهه وأذنيه فهو مبرنس‏.‏
وأخذ السبع بالخناقة وهي حبالة تأخذ بحلقه‏.‏
وأخذ منه بالمخنق إذا لزّه وضيّق عليه‏.‏
وأخذنا في الخانِق وهو شِعب ضيّق بين جبلين. ويقال للزّقاق الضيّق: الخانق.

##### Türkçe

خ ن ق
**خنقه** onu boğdu, **يخنقه** onu boğar, **خنقاً** boğma( olarak); böylece **انخنق** boğuldu; ve **خنّقه** (onu) boğazını sıktığı zaman (denir); ve **اختنق** boğmayı kendi nefsinde yaptığı zaman (denir); ve **الخناق**ı onun boynuna attı; ve o, kendisiyle boğulan şeydir; ipten veya başkasından.
Ve ona **الخناق** isabet etti; ve o, boğazında onu tutan bir hastalıktır.
Ve **خنيق** adam: boğulmuş.
"Ve elbette **الخنّاقون** lanetlensin" ve onlar, insanları soyan ve onları boğan bir kavimdir.
Ve onun boynunda **المخنقة**; ve onların boyunlarında **المخانق**; ve bu, köpeğin **مخنقة**sidir.
Ve mecazdan: **خنّقت الحوض**: onu doldurdum; ve **حوض مخنق**.
Ebû’n-Necm, eşekleri vasfederek dedi: ثم طباها ذو حباب مترع مخنق بمائه مدعدع Ve **فرس مختنق**: onun alnındaki akıtmayı, iki çenesinden kulaklarının köklerine kadar aldı(ğı zaman); artık eğer onun yüzünü ve kulaklarını aldıysan, o **مبرنس**tir.
Ve yırtıcı, **الخناقة** ile aldı; ve o, boğazından alan bir tuzaktır.
Ve ondan **بالمخنق** ile aldı; onu sıktığı ve ona daralttığı zaman.
Ve **الخانِق**a girdik; ve o, iki dağ arasında dar bir geçittir. Ve dar sokağa: **الخانق** denir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَنِق، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَه يَخْنُقُه خَنْقاً وخَنِقاً، فهو مَخْنُوق وخَنِيق، وكذلك خَنَّقه، ومنه الخُنَّاق وقد انْخَنقَ واخْتنقَ وانْخنقت الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقة، فأَما الانْخناق فهو انعصار الخُنِاق في خَنْقه، والاخْتِناق فعله بنفسه. ورجل خَنِق: مَخْنُوق. ورجل خانِق في موضع خَنِيق: ذو خناق؛ وأنشد:
وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ
(* قوله «وخانق ذي إلخ» عبارة المؤلف في مادة جرض: والجريض والجرياض الشديد الهم؛ وأنشد:
وخانق ذي غصة جرياض
قال خانق مخنوق ذي خنق).
والخِناق الحَبل الذي يُخنَق به. والخِناق: ما يُخَنق به. والخَنَّاق: نعت لمن يكون ذلك شأْنَه وفعلهَ بالناس. والخِناق والمِخْنقة: القِلادة على المُخَنَّق.
والخُناقُ والخُناقيَّةُ: داء أَو ريح يأْخذ الناس والدوابّ في الحُلوق ويعتري الخيل أَيضاً وقد يأْخذ الطير في رؤوسها وحُلُقها، وأَكثر ما يظهر في الحمام، فإاذا كان ذلك فهو غير مشتق لأن الخَنق إنما هو في الحلق. يقال خُنق الفرس، فهو مَخْنوق.
أبو سعيد: المُخَتَنِق من الخيل الذي أَخذت غُرّتُه لَحْيَيْه إلى أُصول أُذنيه، فإذا أَخذ البياضُ وجْهه وأُذنيه فهو مبرنس. وخَنَّقْت الحوضَ تخْنِيقاً إذا شدَدْت مَلأَه؛ قال أَبو النجم:
ثُمّ طباها ذُو حبابٍ مُتْرَعُ،
مُخَنَّقٌ بمائه مُدَعْدَعُ
ابن الأَعرابي: الخُنُق الفُروج الضِّيقة من فُروج النساء. وقال أَبو العباس: فَلْهَمٌ خِنَاقٌ ضَيِّق حُزُقّةٌ قَصِير السَّمْك. والمُخْتَنَقُ: المَضِيق. ومُختَنق الشِّعْب: مَضِيقُه. والخانِيقُ: مَضيق في الوادي. والخانق: شِعْب ضيّق في الجبل، وأَهل اليمن يسمون الزُّقاق خانقاً. وخَانِقين وخانِقُونَ: موضع معروف، وفي النصب والخفض خانقين. الجوهري: انْخنقَت الشاة بنفسها فهي مُنخَنقة، وموضعه من العنق مُخَنَّق، بالتشديد، يقال: بلغ من المُخَنَّق. وأَخذت بِمُخَنَّقة أَي موضع الخِناق؛ وأنشد ابن بري لأبي النجم:
والنفْسُ قد طارَتْ إلى المُخنَّق
وكذلك الخِناق والخُناق. يقال: أَخَذ بِخُناقه؛ ومنه اشتقت المِخْنقة من القلادة. والمُختَنق: المَضِيقُ. وفي حديث معاذ: سيكون عليكم أُمراء يؤخّرون الصلاة عن مِيقاتها ويَخْنُقونها إلى شَرق الموتى أَي يُضيِّقُون وقتها بتأْخيرها. يقال: خنقْت الوقت أَخْنُقه إذا أَخَّرته وضيَّقْته. وهم في خُناق من الموت أَي في ضيق.

##### Türkçe

**الخَنِق**, **النون**’un kesriyle: “**خَنَقَه** **يَخْنُقُه** **خَنْقاً** ve **خَنِقاً**” sözünün mastarıdır; o hâlde o **مَخْنُوق** ve **خَنِيق**’tir; yine **خَنَّقه** (da böyledir); bundan da **الخُنَّاق** (gelir). Ve **انْخَنقَ** ve **اخْتنقَ**; ve koyun kendi kendine **انْخنقت**; o hâlde o **مُنْخَنِقة**’dır. Amma **الانْخناق** ise, **الخُنِاق**’ın onun **خَنْقه**’sinde sıkışmasıdır; **الاخْتِناق** ise, onu kendi kendine yapmasıdır. Ve **خَنِق** adam: **مَخْنُوق**. Ve **خَنِيق** yerinde **خانِق** adam: boğazı olan; ve inşad etti:

وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ

(* “وخانق ذي إلخ” sözü: müellifin **جرض** maddesinde ibaresidir: ve **الجريض** ve **الجرياض** şiddetli kederdir; ve inşad etti:
وخانق ذي غصة جرياض
dedi: **خانق** **مخنوق** **ذي خنق**.)

Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan iptir. Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan şeydir. Ve **الخَنَّاق**: bunun hâli ve onu insanlara yapması olan kimse için sıfattır. Ve **الخِناق** ve **المِخْنقة**: **المُخَنَّق** üzerindeki gerdanlıktır.

Ve **الخُناقُ** ve **الخُناقيَّةُ**: insanların ve binek hayvanlarının boğazlarda yakalandığı bir hastalık yahut bir rüzgârdır; atlara da arız olur; ve kuşu da başlarında ve boğazlarında yakalayabilir; en çok güvercinde ortaya çıkar; artık bu olduğunda, türemiş değildir; çünkü **الخَنق** ancak boğazdadır. Denir: at **خُنق** oldu; o hâlde o **مَخْنوق**’tur.

Ebû Saîd: atlardan **المُخَتَنِق**, alnındaki beyazlığın iki çenesini kulaklarının köklerine kadar tutmasıdır; beyazlık yüzünü ve kulaklarını tuttuğunda ise o **مبرنس**’tir. Ve havuzu **خَنَّقْت** **تخْنِيقاً**: dolusunu sıktığın zaman; Ebû’n-Necm dedi:

ثُمّ طباها ذُو حبابٍ مُتْرَعُ،
مُخَنَّقٌ بمائه مُدَعْدَعُ

İbnü’l-A‘râbî: **الخُنُق** kadınların ferclerinden dar ferclerdir. Ebû’l-Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خِنَاقٌ**: dar, **حُزُقّةٌ**; kısa kalınlıklı. Ve **المُخْتَنَقُ**: darlıktır. Ve **مُختَنق الشِّعْب**: onun darlığıdır. Ve **الخانِيقُ**: vadide bir darlıktır. Ve **الخانق**: dağda dar bir geçittir; Yemen ehli sokağa **خانقاً** derler. Ve **خَانِقين** ve **خانِقُونَ**: bilinen bir yerdir; nasb ve cerde **خانقين**. Cevherî: koyun kendi kendine **انْخنقَت**; o hâlde o **مُنخَنقة**’dır; ve boyundan yeri **مُخَنَّق**’tır, şeddeli; denir: **المُخَنَّق**’tan ulaştı. Ve **بِمُخَنَّقة** tuttum: yani **الخِناق**’ın yeri; İbn Berrî, Ebû’n-Necm için inşad etti:

والنفْسُ قد طارَتْ إلى المُخنَّق

Ve yine **الخِناق** ve **الخُناق** (da böyledir). Denir: onun **خُناقه**’sından tuttu; bundan da gerdanlıktan **المِخْنقة** türetildi. Ve **المُختَنق**: darlıktır. Muâz hadîsinde: üzerinize emirler olacak; namazı vaktinden sonraya bırakacaklar ve onu **يَخْنُقونها** “ölülerin boğazına kadar”a, yani vaktini geciktirmekle daraltacaklar. Denir: vakti **خنقْت** **أَخْنُقه**: onu geciktirdiğin ve daralttığın zaman. Ve onlar ölümden bir **خُناق** içindedir: yani bir darlık içindedirler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ن ق * * الخَنِقُ * بكسر النون مصدر * خَنَقَهُ * يخنقه بالضم و * خَنَّقهُ * أيضا * تخنِيقاً * ومنه * الخُنَّاقُ * بالتشديد و * اخْتَنَقَ * هو و * انْخَنَقَتِ * الشاة بنفسها فهي * مُنْخَنِقَةٌ * و * الخِنَاقُ * بالكسر حبل يُخنق به و * المِخْنَقَةُ * بالكسر القلادة

##### Türkçe

* خ ن ق * * **الخَنِقُ** * النون’un kesriyle, **خَنَقَهُ**’nun masdarıdır; onu boğdu: **يخنقه** (مضموم ile) ve ayrıca **خَنَّقهُ**: **تخنِيقاً**. Bundan: şeddeli olarak **الخُنَّاقُ**; ve **اخْتَنَقَ**: o boğuldu; ve koyun kendi kendine boğuldu: **انْخَنَقَتِ**; o hâlde o **مُنْخَنِقَةٌ**’dır. Ve **الخِنَاقُ**: kesr ile, onunla boğulan iptir. Ve **المِخْنَقَةُ**: kesr ile, gerdanlıktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خنقه يخنقه خنقا، ككتف وخنقا، بالفتح فهو خنق أيضا أي: ككتف، وخنيق كأمير ومخنوق، كخنقه تخنيقا فاختنق وانخنق.
 وانخنقت الشاة بنفسها فهي منخنقة، وقيل: الانخناق: انعصار الخناق في خنقه، والاختناق فعله بنفسه.
 والخانق: الشعب الضيق في الجبل، وهو مجاز.
 وأهل اليمن يسمون الزقاق خانقا، كما في الصحاح، وهو مجاز. وخانق الذئب. والنمر، والكلب، والكرسنة: أربع حشائش، الأول مشرف الأوراق، مزغب يشبه الدلب، والثاني: كذنب العقرب، براق نحو شبر لا تزيد أوراقه عن خمسة، وكلاهما ربعي من أنواع السموم، يقتل سائر الحيوانات، وإنما خص النمر والذئب إسرعة الفعل فيهما، وقال الرئيس في القانون: ورق خانق النمر إذا خلط بالشحم، وخبز بالخبز، وأطعم للذئاب والكلاب والثعالب والنمر قتلها، وإذا عرفت ذلك فالصحيح أنها حشيشتان، أو حشيشة واحدة، فتأمل ذلك.
 وخانقين، وخانقون: د بسواد بغداد الأولى في النصب والخفض لأن النعمان الملك خنق به عدي ابن زيد العبادي حتى قتله، قال عتبة ابن الوعل التغلبي:
  ويوم بأعلى خانقين شربـتـه                      وحلوان حلوان الجبال وتسترا وخانقين: د، بالكوفة، وقال ابن السمعاني: خانقين: بليدة فى طريق بغداد، وأول ما يرى النخل بها، ومنها يتكلم الناس بالعربية، وهي، أول حد العرب إلى مغرب الشمس ومنها حد العجم إلى مشرق الشمس، بت بها ليلة، وقال ابن الأثير: هي قرية كبيرة بطريق الجبل.
 والخانوقة: د، على الفرات بناحية الرقة.
 والخناق ككتاب: الحبل الذي يخنق به.
 والخناق كغراب: داء يمتنع معه نفوذ النفس إلى الرئة والقلب.
 ويقال أيضا: أخذه بخناقه، بالكسر والضم، ومخنقه كمعظم أي: بحلقه، وفي الصحاح يقال: بلغ منه المخنق، بالتشديد، وهو موضع الخنق من العنق، وأخذت بمخنقه، وكذلك الخناق بالضم، يقال: أخذ بخناقه، وأنشد ابن بري لأبي النجم:
  والنفس قد طارت إلى المخنق والخناقية: داء أو ريح يأخذ في حلوق الناس والدواب وقد يأخذ الطير، في رؤوسها وحلقها. ويعترى الفرس أيضا، وأكثر ما يظهر في الحمام، فإذا كان ذلك فهو غير مشتق، لأن الخنق إنما هو في الحلق، يقال: خنق الفرس، فهو مخنوق.
 وقال ابن الأعرابي: الخنق، بضمتين: الفروج الضيقة من النساء.
 وخنوقاء، كجلولاء: ع وفي العباب: أرض.
 والخنوقة، كتنوفة: واد بديار عقيل قال القحيف العقيلي:
  تحملن من بطن الخنوقة بعدما                      جرى للثريا بالأعاصير بارح

  قال الصاغاني: وجدت البيت بخط ابن حبيب فى شعر القحيف  الخنوفة  بالفاء المخففة، وخطه حجة.
 والمخنقة، كمكنسة: القلادة الواقعة على المخنق، يقال: في جيدها مخنقة، وفى أجيادهن مخانق. والمخنق، كمعظم: موضع حبل الخنق، وهو الحلق بذاته الذى مر له قريبا، وهو قوله: أخذه بخناقه ومخنقه، فهو مكرر.
 وغلام مخنق الخصر، أي: أهيف.
 ومن المجاز: خنق السراب الجبال تخنيقا: كاد أن يغطي رؤوسها قال ذو الرمة:
  وقد خنق الآل الشعاف وغرقت                      جواريه جذعان القضاف النوابك أي: يكاد يبلغ الآل أن يغطى رؤوس الجبال.
 ويقال: خنق فلان الأربعين: إذا كاد أن يبلغها وهو مجاز.
 وخنق الإناء: ملأه وهو مجاز، وقال أبو سعيد: إذا شدد ملأه، وكذلك الحوض، فهو مخنق، قال أبو النجم:
  ثم طباها ذو حباب مترع
  مخنق بمائه مدعدع ومن المجاز: المختنق للفاعل: فرس أخذت غرته لحييه إلى أصول أذنيه، فإذا أخذ البياض وجهه وأذنيه فهو مبرنس، قاله أبو سعيد.
 ومن أمثالهم:  افتد مخنوق  يضرب في تخليص نفسك من الشدة والأذى، قال طرفة بن العبد:
  ولكن مولاي امرؤ هو خانـقـي                      على الشكر والتسآل أو أنا مفتدي وخانقاه: ة بين أسفرايين وجرجان.
 وخانقاه: ة أخرى بفارياب.
 ثم أصل الخانقاه: بقعة يسكنها أهل الصلاة والخير، والصوفية، والنون مفتوحة، معرب: فانه كاه، قال المقريزي: وقد حدثت في الإسلام في حدود الأربعمائة، وجعلت لمتخلى الصوفية فيها لعبادة الله تعالى، فإذا عرفت ذلك فالأنسب ذكره في الهاء، لأنها أصلية، وقد اشتهر بهذه النسبة أبو العباس الخانقاهي، من أهل سرخس، وحفيده أبو نصر طاهر ابن محمد السرخسي الخانقاهي، كان واعظا، وأبو الحسن علي بن محمد بن أحمد المذكر الخانقاهي من أهل نيسابور، كان من مشايخ الكرامية، سمع منه الحاكم أبو عبد الله الحافظ.
 وفاته: الخانقاه: قرية عامرة من أعمال مصر، شرقيها، وتعرف الآن بالخانكة.
 وخانقاه سعيد السعداء بمصر: أحد الخوانق المشهورة، وقد نسب إلى سكناها بعض المحدثين. وفي المراصد: الخانقة ثأنيث الخانق: المتعبد للكرامية بالبيت المقدس.
 ومما يستدرك عليه: رجل خانق ، فى موضع خنيق: ذو خناق، قال رؤبة:
  وخانقى ذي غصة جرياض والخناق، كشداد: من كان شأنه الخنق، ويقال: لعن الخانقون والخناقون، وهم الذين يخنقون الناس.
 والخناق، كرمان: لغة في الخناق، كغراب، والجمع: خوانيق.
 وقال أبو العباس: فلهم خناق، بالكسر، أي: ضيق.
 والمختنق: المضيق، نقله الجوهري.
 وخنق الوقت يخنقه: إذا أخره وضيقه، وفي حديث معاذ:  سيكون عليكم أمراء يؤخرون الصلاة عن ميقاتها، ويخنقونها إلى شرق الموتى  أي: يضيقون وقتها بتأخيرها.
 وهم في خناق من الموت، أي: في ضيق.
 وأخذ السبع بالخناقة، وهي حبالة تأخذ بحلقه، وهو مجاز.
 وأخذ منه بالمخنق: إذا لزة وضيق عليه، وهو مجاز.
 والخناق، كشداد: يستعمل بالأندلس، لمن يبيع السمك بالخناقة، وهي: حبالة يؤخذ بها. واشتهر به عثمان بن ناصح المحدث.

##### Türkçe

**خنقه** onu boğar, **يخنقه** boğar, **خنقا** boğma; **ككتف** gibi ve **خنقا**; fetha ile (okunuşla) o da **خنق**tır; yani: **ككتف** gibi; ve **خنيق** **كأمير** gibi; ve **مخنوق**; **كخنقه** onu **تخنيقا** boğdu da **فاختنق** boğuldu ve **وانخنق** boğuldu.

Ve koyun kendi nefesiyle **وانخنقت**; o hâlde o **منخنقة**dır. Ve denildi: **الانخناق**: **الخناق**ın onun boğazında sıkışmasıdır; **الاختناق** ise onu kendi kendine yapmasıdır.

Ve **الخانق**: dağdaki dar geçittir; ve o mecazdır.

Ve Yemen ehli sokağa **خانقا** adını verir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır. Ve **خانق الذئب** ve **النمر** ve **الكلب** ve **الكرسنة**: dört ottur; birincisi yaprakları çıkıntılı, tüylümsü, **الدلب**’e benzer; ikincisi: akrep kuyruğu gibi, parlak, bir karış kadar; yaprakları beşi geçmez; ve ikisi de zehir türlerinden baharlık (bitki)dir; bütün hayvanları öldürür; ancak **النمر** ve **الذئب** özellikle anıldı; onlarda tesirin çabukluğu sebebiyle. Ve reis **القانون**’da dedi: **ورق خانق النمر** eğer iç yağıyla karıştırılır, ekmekle yoğrulup pişirilir ve kurtlara, köpeklere, tilkilere ve kaplana yedirilirse onları öldürür. Bunu bildiğinde, doğru olan şudur ki o iki ottur; yahut bir tek ottur; öyleyse bunu düşün.

Ve **خانقين** ve **خانقون**: Bağdat’ın karalığında bir beldedir; birincisi nasb ve cerde (bu şekilde gelir); çünkü kral Nu‘mân orada ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî’yi boğdu da onu öldürdü. ‘Utbe b. el-Va‘l et-Taglibî dedi:
  Ve bir gün **خانقين**’in yukarısında onu içtim,
  Ve **حلوان**; dağların **حلوان**’ı; ve **تسترا**.
Ve **خانقين**: bir beldedir; Kûfe’dedir. Ve İbn es-Sem‘ânî dedi: **خانقين**: Bağdat yolu üzerinde bir kasabacıktır; hurma ağaçları ilk orada görülür; ve oradan itibaren insanlar Arapça konuşur; ve o, güneşin battığı tarafa doğru Arapların ilk sınırıdır; ve oradan güneşin doğduğu tarafa doğru Acem’in sınırıdır. Orada bir gece kaldım. Ve İbnü’l-Esîr dedi: O, Cebel yolu üzerinde büyük bir köydür.

Ve **الخانوقة**: Fırat üzerinde, Rakka nahiyesinde bir beldedir.

Ve **الخناق** **ككتاب**: onunla boğulan iptir.

Ve **الخناق** **كغراب**: nefesin akciğere ve kalbe nüfuz etmesinin engellendiği bir hastalıktır.

Ve ayrıca denir: onu **بخناقه** ile yakaladı; kesre ile ve damme ile. Ve **مخنقه** **كمعظم** yani: boğazıyla. Ve **الصحاح**’ta: denir: ondan **المخنق**’a ulaştı; teşdîd ile; o, boyundan boğma yeridir. Ve **بمخنقه** tuttum; ve yine **الخناق** damme ile; denir: **بخناقه** tuttu. Ve İbn Berrî, Ebû’n-Necm için şu beyti okuttu:
  Ve nefis **إلى المخنق** uçtu.
Ve **الخناقية**: insanların ve bineklerin boğazlarında tutan bir hastalık yahut rüzgârdır; ve kuşu da tutabilir; başlarında ve boğazlarında. Ve ata da arız olur; ve en çok güvercinde ortaya çıkar. Bu olduğunda o, türemiş değildir; çünkü **الخنق** ancak boğazdadır. Denir: atı **خنق** etti; o hâlde o **مخنوق**tur.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخنق** iki damme ile: kadınlardan dar fercler.

Ve **خنوقاء** **كجلولاء**: bir yer adıdır; ve **العباب**’da: bir arazidir.

Ve **الخنوقة** **كتنوفة**: ‘Ukayl diyarında bir vadidir. el-Kuhayf el-‘Ukaylî dedi:
  **الخنوقة**’nın karnından yüklendiler; sonra
  **للثريا** için **بالأعاصير** bir **بارح** esti.

Sâgânî dedi: Beyti İbn Habîb’in hattıyla el-Kuhayf’in şiirinde **الخنوفة** olarak, hafifletilmiş **الفاء** ile buldum; ve onun hattı hüccettir.

Ve **المخنقة** **كمكنسة**: **المخنق** üzerine düşen gerdanlıktır; denir: onun boynunda bir **مخنقة** vardır; ve onların boyunlarında **مخانق** vardır. Ve **المخنق** **كمعظم**: boğma ipinin yeri; ve o, az önce kendisi için geçen boğazın bizzat kendisidir; ve o, onun sözü olan: onu **بخناقه** ve **مخنقه** ile yakaladı; böylece o tekrardır.

Ve beli **مخنق** bir oğlan; yani: ince yapılı.

Ve mecazdan: serap dağları **تخنيقا** **خنق** etti: neredeyse başlarını örtecekti. Zû’r-Rumme dedi:
  Ve **الآل** **الشعاف**’ı boğdu ve boğuldu,
  **جواريه** **جذعان القضاف النوابك**.
Yani: serap neredeyse dağların başlarını örtecek kadar olur.

Ve denir: falan kimse kırkı **خنق** etti: eğer neredeyse ona ulaşacak olduysa; ve o mecazdır.

Ve kabı **خنق** etti: onu doldurdu; ve o mecazdır. Ebû Sa‘îd dedi: eğer şeddeli söylerse doldurdu; ve havuz da böyledir; o hâlde o **مخنق**tur. Ebû’n-Necm dedi:
  Sonra onu kabarcıklı, dolu biri pişirdi,
  Suyu ile **مخنق**; dalgalı.

Ve mecazdan: fail için **المختنق**: alnının akıtması iki çenesini kulaklarının köklerine kadar almış bir attır; eğer beyazlık yüzünü ve kulaklarını alırsa o **مبرنس**tir; bunu Ebû Sa‘îd söyledi.

Ve onların darbımesellerinden: **افتد مخنوق**; şiddet ve eziyetten kendini kurtarmak hakkında vurulur. Tarafe b. el-‘Abd dedi:
  Fakat efendim, o benim **خانـقـي** olan bir kimsedir;
  Şükür ve dilenme üzerine; yahut ben fidye verenim.

Ve **خانقاه**: Esferâyîn ile Cürcân arasında bir köydür.

Ve **خانقاه**: Fâryâb’da başka bir köydür.

Sonra **الخانقاه**’ın aslı: namaz ve hayır ehlinin ve sûfîlerin oturduğu bir yerdir; ve **النون** fethalıdır; Arapçalaştırılmıştır: **فانه كاه**. el-Makrîzî dedi: İslâm’da dört yüz sınırları içinde ortaya çıktı; ve orada Allah Teâlâ’ya ibadet için sûfîlerin inzivaya çekilenine yapıldı. Bunu bildiğinde, onu **الهاء**’da zikretmek daha uygundur; çünkü o aslîdir. Ve bu nisbetle Ebû’l-‘Abbâs el-**الخانقاهي** meşhur oldu; Serahs ehlindendir. Ve onun torunu Ebû Nasr Tâhir b. Muhammed es-Serahsî el-**الخانقاهي**; vaiz idi. Ve Ebû’l-Hasen ‘Alî b. Muhammed b. Ahmed el-müzekkir el-**الخانقاهي** Nîsâbûr ehlindendir; Kerâmiyye şeyhlerindendi; ondan Hâkim Ebû ‘Abdillâh el-Hâfız işitti.

Ve **وفاته**’de: **الخانقاه**: Mısır amellerinden, doğusunda mamur bir köydür; şimdi **الخانكة** diye bilinir.

Ve Mısır’da **خانقاه سعيد السعداء**: meşhur hankâhlardan biridir; ve orada oturmasına bazı muhaddisler nisbet edilmiştir. Ve **المراصد**’da: **الخانقة**: **الخانق**’ın müennesi; Beytü’l-Makdis’te Kerâmiyye için ibadet eden (kimse).

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل خانق**; **خنيق** yerinde: **ذو خناق**. Ru’be dedi:
  Ve benim **خانقى**; gırtlak düğümü sahibi; **جرياض**.

Ve **الخناق** **كشداد**: işi boğmak olan kimse; ve denir: **لعن الخانقون والخناقون**; ve onlar, insanları boğan kimselerdir.

Ve **الخناق** **كرمان**: **الخناق** için bir lugattır; **كغراب**; ve cem‘i: **خوانيق**.

Ve Ebû’l-‘Abbâs dedi: onlar için **خناق** vardır; kesre ile; yani: darlık.

Ve **المختنق**: dar yer; Cevherî onu nakletti.

Ve vakti **خنق** eder, **يخنقه**: eğer onu geciktirir ve daraltırsa. Ve Mu‘âz hadîsinde: “Üzerinize emirler olacak; namazı vaktinden geciktirecekler ve onu **إلى شرق الموتى**’ya kadar **يخنقونها**”; yani: onu geciktirmekle vaktini daraltırlar.

Ve onlar ölümden bir **خناق** içindedir; yani: bir darlık içindedir.

Ve yırtıcı hayvan **بالخناقة** ile aldı; ve o, boğazını yakalayan bir kapan ipidir; ve o mecazdır.

Ve ondan **بالمخنق** ile aldı: eğer onu sıktı ve ona darlık verdi ise; ve o mecazdır.

Ve **الخناق** **كشداد**: Endülüs’te, balığı **بالخناقة** ile satan kimse için kullanılır; ve o: onunla avlanan bir kapan ipidir. Ve bununla muhaddis Osman b. Nâsih meşhur oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنَقَهُ
1 خَنَقَهُ خنق خنقه خنقة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. خَنُقَ , (S, Msb,) inf. n. خَنِقٌ (S Mgh, Msb, K) and خَنْقٌ, (Msb, TA,) the latter a contraction of the former, (Msb,) or, accord. to El-Fلrلbee, the latter is not allowable, (Mgh,) He throttled him, or strangled him, i. e. squeezed his throat (Mgh, Msb) that he might die; (Msb;) [but it does not always mean he squeezed his throat so that he died; often meaning, simply, he, or it, throttled him, strangled him, or choked him; and frequently said of a disease in the throat, and of food;] and ↓ خنّقهُ signifies the same, (S, K,) [or has an intensive meaning,] and its inf. n. is تَخْنِيقٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] العَبْرَةُ ↓ خَنَّقَتْهُ [and خَنَقَتْهُ] (assumed tropical:) Weeping [or sobbing] choked him; as though the tears throttled him. (Mgh.) ― -b3- And خُنِقَ He (a horse) was affected with the disease, or wind in the throat, termed خُنَاقِيَّة. (TA.) ― -b4- And خَنَقَ الوَقْتَ, aor. as above, (assumed tropical:) He postponed, or deferred, and [so] straitened, the time: and خَنَقَ الصَّلَاةَ (assumed tropical:) He straitened the time of prayer by postponing it, or deferring it. (TA.)

2 خَنَّقَ see 1, in two places. ― -b2- You say also, خنّق السَّرَابُ الجِبَالَ, inf. n. تَخْنِيقٌ, (tropical:) The mirage nearly covered the heads of the mountains. (K, TA.) ― -b3- And خنّق الاـِنَآءَ (tropical:) He filled the vessel: (K, TA:) or filled it up (سَدَّدَ مَلْأَهُ): and in like manner, الحَوْضَ [the watering-trough]. (Aboo-Sa'eed, TA.) ― -b4- And خنّق الأَرْبَعِينَ (tropical:) He (a man) nearly attained to [the age of] forty [years]. (K, TA.)

7 اـِنْخَنَقَ see what next follows, in three places.

اختنق
8 اختنق أختنق اختنق ٱختنق He was, or became, throttled, or strangled; i. e. he had his throat squeezed that he might die; (JK, * S, * Msb, K; *) [and simply he was, or became, throttled, strangled, or choked;] as also ↓ انخنق: (JK, * Msb:) or you say, ↓ انخنقت الشَّاةُ بِنَفْسِهَا [the sheep, or goat, became throttled, or strangled, or choked, by itself]: (S, K:) or ↓ الاِنْخِنَاقُ signifies the having the خِنَاق [q. v.] compressed upon one's throat: and الاِخْتِنَاقُ, the compressing it upon one's own throat. (TA.)

خَنْقٌ
خَنْقٌ خنق : see مُخَنَّقٌ.

خَنِقٌ
خَنِقٌ خنق inf. n. of خَنَقَهُ: (S, Mgh, Msb, K:) -A2- and i. q. مَخْنُوقٌ q. v. (JK, K.)

خُنُقٌ
خُنُقٌ خنق : see خِنَاقٌ.

خُنِاقٌ
خُنِاقٌ خناق [Quinsy;] a certain disease which pre vents the passage of the breath to the lungs and heart; (K;) as also [↓ خُنَاقَةٌ thus in modern Arabic, and] ↓ خُنَّاقٌ: pl. خَوَانِيقُ (TA) [and خَنَّانِيقُ, thus in modern Arabic]. ― -b2- See also مُخَنَّقٌ, in three places.

خِنَاقٌ
خِنَاقٌ خناق A cord, (JK, S, Mgh, K,) or bow-string, or the like, (Mgh,) with which one is strangled; (JK, * S, * Mgh, K; *) also, metaphorically, termed خَنَّاقٍ ↓ مِخْنَقَةُ. (Mgh.) ― -b2- See also مُخَنَّقٌ, in two places. ― -b3- فَلْهَمٌ خِنَاقٌ (assumed tropical:) A narrow vulva of a woman: (Abu-l-'Abbلs, TA:) and ↓ خُنُقٌ [or فُرُوجُ خُنُقٌ, for خُنُقٌ is app. pl. of خِنَاقٌ, like as كُنُزٌ is pl. of كِنَازٌ,] (assumed tropical:) narrow vulvas (IAar, K) of women. (IAar.) ― -b4- هُمْ فِى خِنَاقٍ مِنَ المَوْتِ (assumed tropical:) They are in straitness by reason of death. (TA.)

خَنِيقٌ
خَنِيقٌ خنيق : see مَخْنُوقٌ, in three places.

خُنَاقَةٌ
خُنَاقَةٌ خناق خناقه خناقة : see خُنَاقٌ.

خُنَاقِيَّةٌ
خُنَاقِيَّةٌ خناق خناقيه خناقية A certain disease in the throats of birds and horses: (K:) or a certain disease that attacks the bird in its head, and the horse in its throat, and chokes it: (JK:) or a certain disease, or wind, that attacks men and horses or similar beasts in the throat, and sometimes attacks birds in the head and throat, mostly appearing in pigeons. (TA.)

خَنَّاقٌ
خَنَّاقٌ خناق : see خَانِقٌ. ― -b2- Also One who sells fish [taken] with the خَنَّاقَة [q. v.]. (TA.)

خُنَّاقٌ
خُنَّاقٌ خناق : see خُنَاقٌ.

خَنَّاقَةٌ
خَنَّاقَةٌ خناق خناقه خناقة A snare with which beasts of prey are taken (JK, TA) by the throat: and a snare with which fish are taken in El-Andalus. (TA.)

خَانِقٌ
خَانِقٌ خانق One who strangles; (Msb, TA; *) as also ↓ خَنَّاقٌ: (Mgh, Msb:) or the latter signifies one whose office it is to strangle. (TA.) ― -b2- [Hence,] خَانِقُ الذِّئْبِ and خَانِقُ النَّمِرِ and خَانِقُ الكَلْبِ and خَانِقُ الكِرْسَنَّةِ [in the CK الكَرْسَنَّةُ] Four herbs: (K:) [the first and second, in the present day, wolfsbane, or aconite: or, as Golius says, referring for the former and latter respectively to Diosc. iv. 78 and 77, the former is the aconitum lycoctonon; and the latter, the aconitum pardalianches: the third, dogsbane, or colchicum; or, as Golius says, referring to Diosc. iv. 81, apocynon: and the fourth, strangle-weed, (because it strangles the كِرْسَنَّة, or bitter vetch,) or broomrape, i. e., as Golius says, referring to Diosc. ii. 172 and Ibn-Beytلr, orobanche:] the first is high (مشرف [but perhaps this should be مُشْرِق i. e. shining]) in the leaves, downy, and resembling the دلب [?]: the second is like the tail of the scorpion, glistening, about a span [in height], and has not more than five leaves: each of these is of the [season called] رَبِيع; and they are poisonous; they kill all animals; the ذِئْب and the نَمِر being particularized only because of the quickness of its acting in them: Ibn-Seenà says, in the “ Kلnoon, ” the leaves of خانق النمر, when mixed with fat, and kneaded and baked with bread, and given as food to wolves and dogs and foxes and leopards (نمر), kills them: whence it seems that this may be two herbs or one herb. (TA.) ― -b3- خَانِقٌ signifies also (tropical:) A narrow road or ravine, in a mountain: (S, * K, * TA:) or a narrow place or pass, between two mountains, and between two tracts of sand. (JK.) [See also مُخْتَنَقٌ.] ― -b4- And (tropical:) A narrow street; syn. زُقَاقٌ; (S, K, TA;) in the dial. of the people of ElYemen. (S, TA.) ― -b5- See also مَخْنُوقٌ, in two places.

خَانَقَاهٌ
خَانَقَاهٌ خانق خانقاه خانقاة A convent inhabited by righteous and good men, and Soofees; an arabicized word, from [the Persian] خَانَهْ گَاهْ; [and post-classical, for] El-Makreezee says that the خانقاه was instituted in the fifth century of the Flight, for Soofee recluses to employ themselves therein in the service of God: (TA:) [pl. خَوَانِقُ.]

خَاَنقَاهِىٌّ
خَاَنقَاهِىٌّ خانقاهى خانقاهي A man of, or belonging to, a خَانَقَاه. (TA.)

مَخْنَقٌ
مَخْنَقٌ مخنق : see مُخَنَّقٌ, in two places.

مِخْنَقَةٌ
مِخْنَقَةٌ مخنق مخنقه مخنقة A necklace, syn. قِلَادَةٌ, (S, Mgh, Msb, K,) that surrounds the neck; (Mgh, Msb;) wherefore it is thus called; (Msb;) [i. e., because] it lies against the مُخَنَّق: pl. مَخَانِقُ. (TA.) ― -b2- See also خِنَاقٌ. [And see زِرَادٌ.]

مُخَنَّقٌ
مُخَنَّقٌ مخنق : see مَخْنُوقٌ. ― -b2- [Hence,] غُلَامٌ مُخَنَّقُ الخَصْرِ (assumed tropical:) A boy slender in the waist. (K.) -A2- Also The part, of the neck, which is the place of the cord [or the like] called خِنَاق [wherewith one is strangled]; (S, K; *) i. e., (TA,) the throat; (K, accord. to the TA; in the CK and in my MS. copy of the K ↓ مَخْنَق;) and so ↓ خُنَاقٌ, (S, K, in the former said to be syn. with مُخَنَّقٌ,) and ↓ خِنَاقٌ (K) and ↓ خَنْقٌ. (TA; and so, accord. to the TA, in the K.) You say, أَخَذْتُ بِمُخَنَّقِهِ [I seized his throat]. (S.) And أَخَذَهُ بِمُخَنَّقِهِ (K, accord. to the TA, but accord. to the CK and my MS. copy of the K ↓ بِمَخْنَقِهِ,) and ↓ بِخُنَاقِهِ and ↓ بِخِنَاقِهِ, i. e. [He took him, or seized him,] by his throat. (K.) And أَخَذَ بِمُخَنَّقِهِ (A in art. زرد) and ↓ بِخُنَاقِهِ (S) [properly He, or it, seized his throat, or throttled him, or choked him; meaning] (tropical:) he, or it, straitened him; as also أَخَذَ بِمُزَرَّدِهِ. (A in art. زرد.) And أَخَذَ مِنْهُ بِالمُخَنَّقِ (tropical:) He, or it, constrained him, and straitened him. (TA.) And بَلَغَ مِنْهُ المُخَنَّقَ [properly It reached his throat; meaning (assumed tropical:) it straitened him, or distressed him]. (S.) بَلَغَ الأَمْرُ المُخَنَّقَ signifies the same as بَلَغَ المُذَمَّرَ, (A in art. ذمر,) which means (assumed tropical:) The affair, or case, or event, reached a distressing pitch. (K in art. ذمر.)

مَخْنُوقٌ
مَخْنُوقٌ مخنوق and ↓ خَنِقٌ and ↓ خَنِيقٌ (JK, K) and ↓ خَانِقٌ, applied to a man, [and to any animal, as also ↓ مُخَنَّقٌ, Throttled, or strangled, i. e. having his throat squeezed that he may die; but not always meaning, so as to be killed thereby; often meaning, simply, throttled, strangled, or choked;] (JK;) all signify the same; from خَنَقَهُ: (JK, K:) or ↓ خَانِقٌ, in the place of ↓ خَنِيقٌ, signifies ذو خناق [app. meaning having a خِنَاق, or cord, &c., by which he is throttled, or strangled, round his neck; or perhaps having a خُنَاق, or quinsy]: (TA:) and ↓ شَاةٌ خَنِيقَةٌ and ↓ مُنْخَنِقَةٌ signify a sheep, or goat, throttled, or strangled, i. e. having its throat squeezed that it may die: (Msb:) or the latter of these two means a sheep, or goat, throttled, or strangled, or choked, by itself (اِنْخَتَقَتْ بِنَفْسِهَا). (S, TA. [See 8.]) It is said in a prov., (Meyd,) اِفْتَدِ مَخْنُوقُ, (Meyd, K,) i. e. يَا مَخْنُوقُ [Ransom thyself, O thou who art throttled, or strangled, or choked]; applied to any one distressed and constrained; (Meyd;) meaning free thyself from difficulty (K, TA) and harm: (TA:) or, as some relate it, اِفْتَدَى مَخْنُوقٌ [One throttled, or strangled, or choked, ransomed himself]. (Meyd.)

مُخْتَنَقٌ
مُخْتَنَقٌ مختنق A narrow place or pass. (S, TA.) [See also خَانِقٌ, near the end of the paragraph.]

مُخْتَنِقٌ
مُخْتَنِقٌ مختنق (tropical:) A horse whose blaze occupies his jaws, (K, TA,) extending to the roots of his ears. (TA.)

شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ
شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ ذ : see مَخْنُوقٌ.

##### Türkçe

**خَنَقَهُ**
1 **خَنَقَهُ** خنق خنقه خنقة, (S, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **خَنُقَ**, (S, Msb,) mastar ismi **خَنِقٌ** (S Mgh, Msb, K) ve **خَنْقٌ**, (Msb, TA,) ikincisi birincinin kısaltmasıdır, (Msb,) yahut El-Fلrلbee’ye göre ikincisi câiz değildir, (Mgh,) O, onu boğazladı, yahut boğdu; yani onun boğazını sıktı (Mgh, Msb) ki ölsün; (Msb;) [fakat her zaman “boğazını sıktı da öldü” mânâsına gelmez; çoğu kez sadece “onu, yahut onu (şeyi), boğazladı, boğdu, tıkadı” mânâsındadır; ve sıkça boğazdaki bir hastalık ve yiyecek hakkında söylenir;] ve ↓ **خنّقهُ** aynı mânâyı ifade eder, (S, K,) [yahut şiddet mânâsı vardır,] ve onun mastarı **تَخْنِيقٌ**dur. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **العَبْرَةُ** ↓ **خَنَّقَتْهُ** [ve **خَنَقَتْهُ**] (mecaz kabul edilerek:) Ağlama [yahut hıçkırık] onu tıkadı; sanki gözyaşları onu boğazlıyormuş gibi. (Mgh.) ― -b3- Ve **خُنِقَ** O (bir at) **خُنَاقِيَّة** diye adlandırılan boğaz hastalığına, yahut boğazdaki rüzgâra tutuldu. (TA.) ― -b4- Ve **خَنَقَ الوَقْتَ**, muzârîsi yukarıdaki gibi, (mecaz kabul edilerek:) O, vakti erteledi, yahut geciktirdi, ve [böylece] vakti daralttı: ve **خَنَقَ الصَّلَاةَ** (mecaz kabul edilerek:) O, namazı ertelemek yahut geciktirmek suretiyle namaz vaktini daralttı. (TA.)

2 **خَنَّقَ** 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Şunu da dersin: **خنّق السَّرَابُ الجِبَالَ**, mastarı **تَخْنِيقٌ**, (mecaz:) Serap, dağların başlarını neredeyse örttü. (K, TA.) ― -b3- Ve **خنّق الاـِنَآءَ** (mecaz:) O, kabı doldurdu: (K, TA:) yahut onu ağzına kadar doldurdu (**سَدَّدَ مَلْأَهُ**): ve aynı şekilde, **الحَوْضَ** [sulama oluğu]. (Aboo-Sa'eed, TA.) ― -b4- Ve **خنّق الأَرْبَعِينَ** (mecaz:) O (bir adam) kırk [yaş]a neredeyse ulaştı. (K, TA.)

7 **اـِنْخَنَقَ** ardından gelen şeye bak, üç yerde.

**اختنق**
8 **اختنق** أختنق اختنق ٱختنق O boğazlandı, yahut boğuldu; yani boğazı sıkıldı ki ölsün; (JK, * S, * Msb, K; *) [ve sadece: boğazlandı, boğuldu, tıkandı;] ve ayrıca ↓ **انخنق**: (JK, * Msb:) yahut dersin ki, ↓ **انخنقت الشَّاةُ بِنَفْسِهَا** [koyun yahut keçi, kendi kendine boğazlandı, boğuldu, tıkandı]: (S, K:) yahut ↓ **الاِنْخِنَاقُ** kişinin boğazı üzerine **خِنَاق** [bk.]ın sıkıştırılmış olması mânâsınadır: ve **الاِخْتِنَاقُ**, onu kendi boğazı üzerine sıkıştırmaktır. (TA.)

**خَنْقٌ**
**خَنْقٌ** خنق: **مُخَنَّقٌ**’a bak.

**خَنِقٌ**
**خَنِقٌ** خنق, **خَنَقَهُ**’nun mastar ismidir: (S, Mgh, Msb, K:) -A2- ve **مَخْنُوقٌ** ile aynı mânâdadır, bk. (JK, K.)

**خُنُقٌ**
**خُنُقٌ** خنق: **خِنَاقٌ**’a bak.

**خُنِاقٌ**
**خُنِاقٌ** خناق [boğaz iltihabı;] nefesin akciğerlere ve kalbe geçişini engelleyen belirli bir hastalık; (K;) ve ayrıca [↓ **خُنَاقَةٌ** (modern Arapçada böyle), ve] ↓ **خُنَّاقٌ**: çoğulu **خَوَانِيقُ** (TA) [ve **خَنَّانِيقُ**, modern Arapçada böyle]. ― -b2- **مُخَنَّقٌ**’a da bak, üç yerde.

**خِنَاقٌ**
**خِنَاقٌ** خناق Bir ip, (JK, S, Mgh, K,) yahut yay kirişi, yahut benzeri, (Mgh,) onunla kişi boğulur; (JK, * S, * Mgh, K; *) ayrıca mecazen ↓ **مِخْنَقَةُ** **خَنَّاقٍ** diye adlandırılır. (Mgh.) ― -b2- **مُخَنَّقٌ**’a da bak, iki yerde. ― -b3- **فَلْهَمٌ خِنَاقٌ** (mecaz kabul edilerek:) Bir kadının dar vulvası: (Abu-l-'Abbلs, TA:) ve ↓ **خُنُقٌ** [yahut **فُرُوجُ خُنُقٌ**, zira **خُنُقٌ** görünüşe göre **خِنَاقٌ**’ın çoğuludur; tıpkı **كُنُزٌ**’ün **كِنَازٌ**’ın çoğulu olması gibi,] (mecaz kabul edilerek:) kadınların dar vulvaları. (IAar, K) (IAar.) ― -b4- **هُمْ فِى خِنَاقٍ مِنَ المَوْتِ** (mecaz kabul edilerek:) Onlar ölüm sebebiyle darlık içindedirler. (TA.)

**خَنِيقٌ**
**خَنِيقٌ** خنيق: **مَخْنُوقٌ**’a bak, üç yerde.

**خُنَاقَةٌ**
**خُنَاقَةٌ** خناق خناقه خناقة: **خُنَاقٌ**’a bak.

**خُنَاقِيَّةٌ**
**خُنَاقِيَّةٌ** خناق خناقيه خناقية Kuşların ve atların boğazlarında bulunan belirli bir hastalık: (K:) yahut kuşa başında, ata boğazında musallat olan ve onu tıkayan belirli bir hastalık: (JK:) yahut insanların ve atların yahut benzeri hayvanların boğazına musallat olan belirli bir hastalık yahut rüzgâr; ve bazen kuşların başına ve boğazına musallat olur; çoğunlukla güvercinlerde görünür. (TA.)

**خَنَّاقٌ**
**خَنَّاقٌ** خناق: **خَانِقٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca **خَنَّاقَةٌ** [bk.] ile yakalanmış balığı satan kimse. (TA.)

**خُنَّاقٌ**
**خُنَّاقٌ** خناق: **خُنَاقٌ**’a bak.

**خَنَّاقَةٌ**
**خَنَّاقَةٌ** خناق خناقه خناقة Yırtıcı hayvanların boğazından yakalandığı bir kapan: (JK, TA) ve Endülüs’te balıkların yakalandığı bir kapan. (TA.)

**خَانِقٌ**
**خَانِقٌ** خانق Boğan kimse; (Msb, TA; *) ve ayrıca ↓ **خَنَّاقٌ**: (Mgh, Msb:) yahut ikincisi, işi boğmak olan kimse mânâsınadır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **خَانِقُ الذِّئْبِ** ve **خَانِقُ النَّمِرِ** ve **خَانِقُ الكَلْبِ** ve **خَانِقُ الكِرْسَنَّةِ** [CK’de **الكَرْسَنَّةُ**] Dört ot: (K:) [birincisi ve ikincisi, günümüzde, kurtboğan yahut akonit: yahut Golius’un dediğine göre, birincisi ve ikincisi için sırasıyla Diosc. iv. 78 ve 77’ye atıfla, birincisi aconitum lycoctonon; ikincisi aconitum pardalianches: üçüncüsü, köpekboğan yahut colchicum; yahut Golius’un dediğine göre, Diosc. iv. 81’e atıfla, apocynon: dördüncüsü, boğucu ot (çünkü **كِرْسَنَّة**’yi, yani acı fiği boğar), yahut canavarotu; yani Golius’un dediğine göre, Diosc. ii. 172 ve İbn-Beytلr’a atıfla, orobanche:] birincisi yapraklarda yüksek (مشرف [fakat belki bu **مُشْرِق** olmalıdır, yani parlayan]) tüylü, ve **دلب**’e benzer [?]: ikincisi akrebin kuyruğu gibidir, parlaktır, yaklaşık bir karış [boyunda], ve beş yapraktan fazla yaprağı yoktur: bunların her biri **رَبِيع** [denilen mevsim]dendir; ve onlar zehirlidir; bütün hayvanları öldürürler; **ذِئْب** ve **نَمِر**’in özellikle anılması sadece onlarda etkisinin çabukluğundandır: İbn-Seenà “Kلnoon”da der ki: **خانق النمر**’in yaprakları yağ ile karıştırılıp yoğrulup ekmekle pişirilip kurtlara ve köpeklere ve tilkilere ve leoparlara (**نمر**) yiyecek olarak verildiğinde onları öldürür: buradan, bunun iki ot yahut bir ot olabileceği anlaşılır. (TA.) ― -b3- **خَانِقٌ** ayrıca (mecaz:) dağda dar bir yol yahut yarık mânâsınadır: (S, * K, * TA:) yahut iki dağ arasında ve iki kumluk arazi arasında dar bir yer yahut geçit. (JK.) [**مُخْتَنَقٌ**’a da bak.] ― -b4- Ve (mecaz:) dar bir sokak; eş anlamlısı **زُقَاقٌ**; (S, K, TA;) Yemen halkının lehçesinde. (S, TA.) ― -b5- **مَخْنُوقٌ**’a da bak, iki yerde.

**خَانَقَاهٌ**
**خَانَقَاهٌ** خانق خانقاه خانقاة Salih ve iyi adamların ve sûfîlerin oturduğu bir tekke; Farsça **خَانَهْ گَاهْ**’dan Arapçalaştırılmış bir kelime; [ve klasik sonrası olarak] El-Makreezee der ki: **خانقاه** hicretin beşinci yüzyılında, sûfî inzivacıların orada Allah’a hizmetle meşgul olmaları için tesis edilmiştir: (TA:) [çoğulu **خَوَانِقُ**.]

**خَاَنقَاهِىٌّ**
**خَاَنقَاهِىٌّ** خانقاهى خانقاهي Bir **خَانَقَاه**’a mensup olan kimse. (TA.)

**مَخْنَقٌ**
**مَخْنَقٌ** مخنق: **مُخَنَّقٌ**’a bak, iki yerde.

**مِخْنَقَةٌ**
**مِخْنَقَةٌ** مخنق مخنقه مخنقة Boynu kuşatan bir gerdanlık; eş anlamlısı **قِلَادَةٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) (Mgh, Msb;) bu yüzden böyle adlandırılmıştır; (Msb;) [yani çünkü] **مُخَنَّق**’a bitişik durur: çoğulu **مَخَانِقُ**. (TA.) ― -b2- **خِنَاقٌ**’a da bak. [Ve **زِرَادٌ**’a bak.]

**مُخَنَّقٌ**
**مُخَنَّقٌ** مخنق: **مَخْنُوقٌ**’a bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **غُلَامٌ مُخَنَّقُ الخَصْرِ** (mecaz kabul edilerek:) Beli ince bir oğlan. (K.) -A2- Ayrıca boynun, **خِنَاق** denilen ip [veya benzeri]nin bulunduğu yer olan kısmı; (S, K; *) yani, (TA,) boğaz; (K, TA’ya göre; CK’de ve K’nın MS nüshamda ↓ **مَخْنَق**;) ve yine ↓ **خُنَاقٌ**, (S, K, birincide **مُخَنَّقٌ** ile eş anlamlı olduğu söylenerek,) ve ↓ **خِنَاقٌ** (K) ve ↓ **خَنْقٌ**. (TA; ve yine, TA’ya göre, K’da böyledir.) Dersin ki, **أَخَذْتُ بِمُخَنَّقِهِ** [Onun boğazını tuttum]. (S.) Ve **أَخَذَهُ بِمُخَنَّقِهِ** (K, TA’ya göre; fakat CK’ye ve K’nın MS nüshama göre ↓ **بِمَخْنَقِهِ**) ve ↓ **بِخُنَاقِهِ** ve ↓ **بِخِنَاقِهِ**, yani [onu aldı yahut yakaladı] boğazından. (K.) Ve **أَخَذَ بِمُخَنَّقِهِ** (A, madde **زرد**’de) ve ↓ **بِخُنَاقِهِ** (S) [aslında: onun boğazını tuttu, yahut boğazladı, yahut tıkadı; mânâsı] (mecaz:) onu daralttı; ve ayrıca **أَخَذَ بِمُزَرَّدِهِ**. (A, madde **زرد**’de.) Ve **أَخَذَ مِنْهُ بِالمُخَنَّقِ** (mecaz:) Ona zor kullandı ve onu daralttı. (TA.) Ve **بَلَغَ مِنْهُ المُخَنَّقَ** [aslında: onun boğazına ulaştı; mânâsı (mecaz kabul edilerek:) onu daralttı yahut onu sıkıntıya soktu]. (S.) **بَلَغَ الأَمْرُ المُخَنَّقَ** **بَلَغَ المُذَمَّرَ** ile aynı mânâdadır, (A, madde **ذمر**’de,) ki bu (mecaz kabul edilerek:) İş yahut hâl yahut olay sıkıntı verici bir dereceye ulaştı demektir. (K, madde **ذمر**’de.)

**مَخْنُوقٌ**
**مَخْنُوقٌ** مخنوق ve ↓ **خَنِقٌ** ve ↓ **خَنِيقٌ** (JK, K) ve ↓ **خَانِقٌ**, bir adama nispetle, [ve her hayvana nispetle; ayrıca ↓ **مُخَنَّقٌ**, Boğazlanmış yahut boğulmuş; yani boğazı sıkılmış ki ölsün; fakat her zaman bununla öldürülmüş mânâsında değildir; çoğu kez sadece boğazlanmış, boğulmuş, tıkanmış mânâsındadır;] (JK;) hepsi aynı mânâyı ifade eder; **خَنَقَهُ**’dan: (JK, K:) yahut ↓ **خَانِقٌ**, ↓ **خَنِيقٌ** yerine, **ذو خناق** mânâsınadır [görünüşe göre: boynunun etrafında boğazlandığı yahut boğulduğu bir **خِنَاق**ı, yahut ip vb. olan; yahut belki **خُنَاق**ı, yani boğaz iltihabı olan]: (TA:) ve ↓ **شَاةٌ خَنِيقَةٌ** ve ↓ **مُنْخَنِقَةٌ** boğazlanmış yahut boğulmuş; yani boğazı sıkılmış ki ölsün; bir koyun yahut keçi mânâsınadır: (Msb:) yahut bu ikisinden ikincisi, kendi kendine boğazlanmış yahut boğulmuş yahut tıkanmış ( **اِنْخَتَقَتْ بِنَفْسِهَا** ) bir koyun yahut keçi demektir. (S, TA. [8’e bak.]) Bir meselde şöyle denir, (Meyd,) **اِفْتَدِ مَخْنُوقُ**, (Meyd, K,) yani **يَا مَخْنُوقُ** [Kendini fidye ile kurtar, ey boğazlanmış yahut boğulmuş yahut tıkanmış]; her sıkıntıya düşmüş ve zorlanmış kimseye uygulanır; (Meyd;) mânâsı: kendini güçlükten (K, TA) ve zarardan kurtar: (TA:) yahut bazıları onu şöyle rivayet eder: **اِفْتَدَى مَخْنُوقٌ** [Boğazlanmış yahut boğulmuş yahut tıkanmış biri kendini fidye ile kurtardı]. (Meyd.)

**مُخْتَنَقٌ**
**مُخْتَنَقٌ** مختنق Dar bir yer yahut geçit. (S, TA.) [Paragrafın sonuna yakın **خَانِقٌ**’a da bak.]

**مُخْتَنِقٌ**
**مُخْتَنِقٌ** مختنق (mecaz:) Alnındaki akıtması çenelerini kaplayan, (K, TA,) kulaklarının köklerine kadar uzanan at. (TA.)

**شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ**
**شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ** ذ: **مَخْنُوقٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَنَقَ
خَنَقَ U ( n. ac. خَنْق 1 ,  خَنِق 5 ),
a.  Throttled, strangled, choked, stifled.

b.  Put up half-mast ( flag ).

خَنَّقَ
خَنَّقَ II ,
a.  Asphyxiated silkworms in their cocoons.

b.  Covered a place ( mirage ).

تَخَاْنَقَ
تَخَاْنَقَ VI ,
a.  Disputed together, quarrelled.

اِنْخَنَقَ
اِنْخَنَقَ VII ,  اِخْتَنَقَ VIII ,
a.  Pass. of I.

مَخْنَق
مَخْنَق 17 , ( pl. مَخَاْنِقُ 44 ),
a.  Stove in which silkworms are asphyxiated.

مِخْنَقَة
مِخْنَقَة 20t , ( pl. مَخَاْنِقُ 44 ),
a.  Necklace.

خَاْنِق
خَاْنِق 21 , ( pl. خَوَاْنِقُ 41 ),
a.  Gorge, defile.

b.  Narrow street.

خِنَاْق
خِنَاْق 23 ,
a.  Bow-string ( for strangling ). - خُنَاْق 24 ,  خُنَاْقَة 24t , Quinsy, angina; laryngitis.

خَنِيْق
خَنِيْق 25 ,
a.  Strangled, choked; hanged.

خَنَّاْق
خَنَّاْق 28 ,
a.  Strangler; executioner.

خَاْنُوْق
خَاْنُوْق 40 ,
a.  see 24 .

خَنَّقَ
N. P. خَنَّقَ II ,
a.  Slender-waisted, slim.

##### Türkçe

خَنَقَ
**خَنَقَ** U (mastar: **خَنْق** 1, sıfat: **خَنِق** 5),
a. Boğdu, boğazladı, boğarak öldürdü, nefessiz bıraktı.

b. (Bayrağı) yarıya indirdi (bayrak).

خَنَّقَ
**خَنَّقَ** II,
a. İpekböceklerini kozalaklarında boğarak öldürdü.

b. Bir yeri (serap) kapladı.

تَخَاْنَقَ
**تَخَاْنَقَ** VI,
a. Birlikte çekişti, kavga etti.

اِنْخَنَقَ
**اِنْخَنَقَ** VII, **اِخْتَنَقَ** VIII,
a. I’in edilgeni.

مَخْنَق
**مَخْنَق** 17, (çoğulu **مَخَاْنِقُ** 44),
a. İpekböceklerinin boğularak öldürüldüğü ocak.

مِخْنَقَة
**مِخْنَقَة** 20t, (çoğulu **مَخَاْنِقُ** 44),
a. Gerdanlık.

خَاْنِق
**خَاْنِق** 21, (çoğulu **خَوَاْنِقُ** 41),
a. Boğaz, dar geçit.

b. Dar sokak.

خِنَاْق
**خِنَاْق** 23,
a. Yay kirişi (boğmak için). - **خُنَاْق** 24, **خُنَاْقَة** 24t, boğaz iltihabı, angina; larenjit.

خَنِيْق
**خَنِيْق** 25,
a. Boğulmuş, tıkanmış; asılmış.

خَنَّاْق
**خَنَّاْق** 28,
a. Boğan; cellât.

خَاْنُوْق
**خَاْنُوْق** 40,
a. 24’e bak.

خَنَّقَ
Özel ad: **خَنَّقَ** II,
a. İnce belli, zayıf.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خنق
خَنَقَ - يَخْنُقُ - مُنْخَنِق - مُنْخَنِقَة
خَنَقَ - يَخْنُقُ + كائن أو شيء + كائناً: يُضَيِّق ويَحْصُر ويمنع دخول الهواء إلى أنفه وصدره حتى يقطع عنه النفس: وذلك مثلاً بعصر عنقه وحلقه أو بانسداد منافذ الهواء في مكان وجوده
انْخَنَقَ - يَنْخَنِقُ: على وزن " انفعل من " خَنَقَ - يَخْنُقُ ": فعل الخنق عندما يقع بشكل ذاتي: بخنق نفسه بنفسه: بحادث أو باعتراض حبل حول العنق أو بانسداد منافذ الهواء في الغرفة أو ما شابه
مُنْخَنِق " اسم مفعول من " خَنَقَ - يَخْنُقُ "
مُنْخَنِقة: مؤنث " مُنْخَنِق "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التسبب بالموت بأنواعه المختلفة " وهي:
خَنَقَ - يَخْنُقُ، حَسَّ - يَحُسُّ، غَالَ - يَغُوْلُ، وَقَذَ - يَقِذُ، بَخَعَ - يَبْخَعُ، صَعَقَ - يَصْعَقُ
خنق - منخنقة
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [خنق] خ ن ق: الخَنِقُ بكسر النون مصدر خَنَقَهُ يخنقه بالضم و خَنَّقهُ أيضا تخنِيقاً ومنه الخُنَّاقُ بالتشديد و اخْتَنَقَ هو و انْخَنَقَتِ الشاة بنفسها فهي مُنْخَنِقَةٌ و الخِنَاقُ بالكسر حبل يُخنق به و المِخْنَقَةُ بالكسر القلادة
معجم الفرائد القرآنية:
خ ن ق
"الْمُنْخَنِقَةُ" في قوله تعالى "…وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ " (3) المائدة .
المُنخَنِقة : هي الدابة تخنق بحبل في رقبتها فتموت، وأصل الخنق قطع النفس بعصر العنق .
الراغب
خنق
- قوله تعالى: }والمنخنقة{ [المائدة/3]، أي: التي خنقت حتى ماتت، والمخنقة: القلادة.
ملخص اللسان
1.     الخَنِق، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَه يَخْنُقُه خَنْقاً وخَنِقاً، فهو مَخْنُوق وخَنِيق، وكذلك خَنَّقه، ومنه الخُنَّاق وقد انْخَنقَ    واخْتنقَ وانْخنقت الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقة،
2. فأَما الانْخناق فهو    انعصار الخُنِاق في خَنْقه،
3. والخِناق الحَبل الذي يُخنَق به
4.     والمِخْنقة: القِلادة على المُخَنَّق.
5.     والخُناقُ والخُناقيَّةُ: داء أَو ريح يأْخذ الناس والدوابّ في الحُلوق
6.     وخَنَّقْت الحوضَ    تخْنِيقاً إذا شدَدْت مَلأَه
7.     والمُخْتَنَقُ:  المَضِيق. ومُختَنق الشِّعْب: مَضِيقُه. والخانِيقُ: مَضيق في الوادي
8.     خنقْت الوقت أَخْنُقه إذا أَخَّرته وضيَّقْته.
9.    وهم    في خُناق من الموت أَي في ضيق
لسان العرب
● - خنق: الخَنِق، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَه يَخْنُقُه خَنْقاً    وخَنِقاً، فهو مَخْنُوق وخَنِيق، وكذلك خَنَّقه، ومنه الخُنَّاق وقد انْخَنقَ    واخْتنقَ وانْخنقت الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقة، فأَما الانْخناق فهو    انعصار الخُنِاق في خَنْقه، والاخْتِناق فعله بنفسه. ورجل خَنِق: مَخْنُوق.    ورجل خانِق في موضع خَنِيق: ذو خناق؛ وأنشد:    وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ    (* قوله «وخانق ذي إلخ» عبارة المؤلف في مادة جرض: والجريض والجرياض    الشديد الهم؛ وأنشد:    وخانق ذي غصة جرياض    قال خانق مخنوق ذي خنق).    والخِناق الحَبل الذي يُخنَق به. والخِناق: ما يُخَنق به. والخَنَّاق:    نعت لمن يكون ذلك شأْنَه وفعلهَ بالناس. والخِناق والمِخْنقة: القِلادة    على المُخَنَّق.    والخُناقُ والخُناقيَّةُ: داء أَو ريح يأْخذ الناس والدوابّ في الحُلوق    ويعتري الخيل أَيضاً وقد يأْخذ الطير في رؤوسها وحُلُقها، وأَكثر ما يظهر    في الحمام، فإاذا كان ذلك فهو غير مشتق لأن الخَنق إنما هو في الحلق.    يقال خُنق الفرس، فهو مَخْنوق.    أبو سعيد: المُخَتَنِق من الخيل الذي أَخذت غُرّتُه لَحْيَيْه إلى أُصول    أُذنيه، فإذا أَخذ البياضُ وجْهه وأُذنيه فهو مبرنس. وخَنَّقْت الحوضَ    تخْنِيقاً إذا شدَدْت مَلأَه؛ قال أَبو النجم:    ثُمّ طباها ذُو حبابٍ مُتْرَعُ،    مُخَنَّقٌ بمائه مُدَعْدَعُ    ابن الأَعرابي: الخُنُق الفُروج الضِّيقة من فُروج النساء. وقال أَبو    العباس: فَلْهَمٌ خِنَاقٌ ضَيِّق حُزُقّةٌ قَصِير السَّمْك. والمُخْتَنَقُ:    المَضِيق. ومُختَنق الشِّعْب: مَضِيقُه. والخانِيقُ: مَضيق في الوادي.    والخانق: شِعْب ضيّق في الجبل، وأَهل اليمن يسمون الزُّقاق خانقاً.    وخَانِقين وخانِقُونَ: موضع معروف، وفي النصب والخفض خانقين. الجوهري:    انْخنقَت الشاة بنفسها فهي مُنخَنقة، وموضعه من العنق مُخَنَّق، بالتشديد،    يقال: بلغ من المُخَنَّق. وأَخذت بِمُخَنَّقة أَي موضع الخِناق؛ وأنشد    ابن بري لأبي النجم:    والنفْسُ قد طارَتْ إلى المُخنَّق    وكذلك الخِناق والخُناق. يقال: أَخَذ بِخُناقه؛ ومنه اشتقت المِخْنقة من    القلادة. والمُختَنق: المَضِيقُ. وفي حديث معاذ: سيكون عليكم أُمراء    يؤخّرون الصلاة عن مِيقاتها ويَخْنُقونها إلى شَرق الموتى أَي يُضيِّقُون    وقتها بتأْخيرها. يقال: خنقْت الوقت أَخْنُقه إذا أَخَّرته وضيَّقْته. وهم    في خُناق من الموت أَي في ضيق.
مقاييس اللغة:
(خنق)  الخاء والنون والقاف أصلٌ واحد يدلُّ على ضيقٍ. فالخانق: الشِّعْب الضَّيِّق. وقال بعضُ أهل العلم: إنَّ أهل اليَمن يسمُّون الزُّقاق خانقاً. والخَنِق مصدر خَنَقَه يخنِقُه خَنِقاً([10]). قال بعض أهل العلم: لا يقال خَنْقاً. والمِخْنَقَةُ: القِلادة.
القاموس المحيط:
خَنَقَهُ خَنِقاً، ككَتِفٍ، فهو خَنِقٌ أيضاً وخَنيقٌ ومَخْنُوقٌ، كخَنَّقَهُ فاخْتَنَقَ، وانْخَنَقَت الشاةُ بنَفْسِها.
والخانِقُ: الشِّعْبُ الضَّيِّقُ، والزُّقاقُ. وخانِقُ الذِّئبِ والنَّمِرِ والكَلْبِ والكَرْسَنَةِ: أربعُ حَشَائِشَ.
وخانِقينُ وخانِقونَ: د بِسوادِ بَغْدَادَ، لأنَّ النُّعْمانَ خَنَقَ به عَدِيَّ بنَ زَيْدٍ العَبَّادِيَّ حتى قَتَلَهُ، ود بالكوفَةِ. والخانوقَةُ: د على الفُراتِ. وككتابٍ: الحَبْلُ يُخْنَقُ به. وكغُرابٍ: داءٌ يَمْتَنِعُ معه نُفوذُ النَّفَسِ إلى الرِّئَةِ والقَلْبِ. ويقالُ أيضاً: أخَذَهُ بِخُناقِهِ، بالكسر والضم، ومُخَنَّقِهِ، أي: بِحَلْقِهِ.
والخُناقِيَّةُ: داءٌ في حُلوقِ الطَّيْرِ والفَرَسِ. والخُنُقُ، بضمتينِ: الفُروجُ الضَّيِّقَةُ. وخَنوقاءُ، كجَلولاءَ: ع. والخَنوقَةُ، كتَنوفَةٍ: وادٍ بِدِيارِ عُقَيْلٍ. وكمِكْنَسَةٍ: القِلادَةُ. وكمُعَظَّمٍ: مَوْضِعُ حَبْلِ الخَنْقِ. وغُلامٌ مُخَنَّقُ الخَصْرِ: أهْيَفُ. وخَنَّقَ السَّرابُ الجِبالَ تَخْنيقاً: كادَ يُغَطِّي رؤوُسَها، و فلانٌ الأربعينَ: كادَ يَبْلُغُها، و الإِناءَ: مَلأَهُ. والمُخْتَنِقُ: فَرَسٌ أخَذَتْ غُرَّتُهُ لَحْيَيْهِ.
و " افْتَدِ مَخْنوقُ " : يضْرَبُ في تَخْليصِ نَفْسِكَ من الشِّدَّةِ. وخانِقاهُ: ة بين إسْفِرايِنَ وجُرْجانَ، وة بِفارِيابَ.
تاج العروس:
خنق
خَنَقَه يَخْنُقُه خَنِقاً ككَتِف وخَنْقاً بالفتحِِ فهو خَنِقٌ أيْضاً أَي : ككَتِف وخَنِيقٌ كأمِيرٍ ومَخْنُوقٌ كخَنَّقَهُ تَخْنِيقاً فاخْتَنَق وانْخَنَقَ
وانْخَنَقَتِ الشّاةُ بنَفْسِها فهي مُنْخَنِقَة وقيلَ : الانْخِناقُ : انْعِصارُ الخِناق في خَنْقِهِ والاخْتِناقُ فِعْلُه بنَفْسِه
والخانقْ : الشِّعْبُ الضَّيِّقُ في الجَبَل وهو مَجازٌ
وأهْلُ اليَمَنِ يُسَمُّونَ الزُّقاق خانِقاً كما فِي الصِّحاح وهو مَجازٌ . وخانِقُ الذئْبِ . والنمرِ والكَلْب والكَرْسَنَةِ : أَرْبَعُ حَشائِشَ الأَول مَشَّرفُ الأوْراقِ مُزَغَّبٌ يشبِهُ الدُّلْبَ والثاني : كذَنَبِ العَقْرَبِ بَرّاقٌ نحو شِبْرٍ لا تَزيدُ أَوْراقُه عن خَمْسَة وكلاهُما رَبَعِيٌّ من أنْواع السُّمُوم يَقْتُلُ سائِرَ الحَيواناتِ وإِنّما خُصَّ النَّمِرُ والذِّئْبُ إسُرْعَةِ الفعلِ فيهما وقالَ الرَّئِيسُ في القانُونِ : وَرَقُ خانِقِ النمِرِ إذا خُلِطَ بالشَّحْم وخُبِزَ بالخُبْزِ وأطْعِمَ للذِّئابِ والكِلابِ والثَّعالِبِ والنمُرِ قَتَلَها وإِذا عَرَفْتَ ذلك فالصحِيحُ أَنَّها حَشِيشَتانِ أَو حَشِيشَةٌ واحِدَةٌ فتأمَّلْ ذلك
وخانِقِينُ وخانِقُونَ : د بسَوادِ بَغْدادَ الأُولَى في النَّصْبِ والخَفْضِ لأنّ النُّعْمانَ المَلِكَ خَنَقَ بهِ عَدِيَّ ابنَ زَيد العِبادِيَّ حَتّى قَتَلَه قالَ عُتْبَةُ ابنُ الوَعْلِ التَّغْلِبيُّ :
ويَوْمٌ بأعْلَى خانِقِينَ شَرِبْتُه ... وحُلْوانَ حُلْوانَ الجِبالِ وتُسْتَرا وخانِقِين : د بالكُوفَةِ وقالَ ابن السَّمْعانيَ : خانِقين : بُلَيْدَةٌ فى طَرِيقِ بَغْدادَ وأول ما يُرَى النَّخلُ بها ومنها يَتَكَلَّمُ الناسُ بالعَرَبيَّة وهي أول حَدِّ العَرَبِ إِلى مَغرِب الشّمسِ ومنها حَدُّ العَجَم إِلى مَشْرِقِ الشَّمْسِ بِت بها لَيْلَةً وقالَ ابنُ الأَثِير : هي قَرْيَةٌ كبِيرةٌ بطريقِ الجَبَل
والخانُوقَةُ : د على الفُرَاتِ بناحِيَةِ الرّقَّةِ
والخِناقُ ككِتابٍ : الحَبل الذي يُخْنَق به
والخُناقُ كغُرابٍ : داءٌ يَمْتَنِعُ معه نُفُوذُ النَّفَسِ إِلى الرِّئَةِ والقَلْبِ
ويُقالُ أيضاً : أَخَذَه بخِناقِه بالكسْرِ والضَّمِّ ومُخَنَّقِه كمُعَظَّم أي : بحَلْقِه وفِي الصِّحاح يُقالُ : بَلَغَ منه المُخَنَّقَ بالتَّشْدِيدِ وهو موضِع الخَنْقِ من العُنُقِ وأخَذْتُ بمُخَنَّقِه وكذلِك الخُنّاقُ بالضمِّ يُقال : أَخَذَ بخُنّاقِهِ وأَنشَدَ ابن بَرِّيٍّ لأبِي النَّجْم :
" والنَّفْسُ قد طارَتْ إِلى المُخَنقِ والخُناقِيَّةُ : داءٌ أَو ريحٌ يَأْخُذُ في حُلُوق النّاسِ والدَّوابِّ وقد يَأْخُذُ الطَّيْر في رُؤُوسِها وحَلْقِها . ويَعْتَرِى الفَرَس أيضاً وأَكثر ما يَظْهَرُ في الحَمام فإذا كانَ ذلِك فهو غَيْرُ مُشْتَقٍّ لأنًّ الخَنْقَ إِنّما هُو في الحَلْقِ يُقالُ : خُنِقَ الفَرَسُ فهو مَخْنُوقٌ
وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : الخُنُقُ بضَمَّتَيْنِ : الفُرُوجُ الضَّيِّقًة من النِّساء
وخَنُوقاءُ كجَلُولاء : ع وفي العُباب : أرْضٌ
والخَنُوقَةُ كتَنُوفَة : وادٍ بدِيارِ عُقَيلٍ قال القُحَيْفُ العُقيلِيُّ :
تَحَمَّلْنَ من بَطْنِ الخَنُوقَةِ بعدَما ... جَرَى للثُّرَيّا بالأعاصِيرِ بارِحُ
قالَ الصاغانِيُّ : وَجَدْتُ البيتَ بخَطِّ ابنِ حَبِيب فى شِعْرِ القُحَيْفِ " الخَنُوفَة " بالفاءَ المُخَففَة وخطُّه حُجَّةٌ
والمِخْنَقَةُ كمِكْنَسَةً : القِلادَةُ الواقِعَةُ على المُخَنَّقِ يُقالُ : في جِيدِها مِخْنَقَةٌ وفى أجْيادِهِنَّ مَخانِقُ . والمُخَنَّق كمُعَظَّم : مَوْضِعُ حَبْل الخَنْقِ وهو الحَلْقُ بذاتِه الذِى مَر لهُ قريباً وهو قولُه : أَخَذَهُ بخُناقِه ومُخَنَّقِه فهو مُكَررٌ
وغُلامٌ مُخَنَّقُ الخَصْرِ أي : أَهْيَفُ
ومن المَجازِ : خَنَّقَ السَّرابُ الجِبالَ تَخْنِيقاً : كادَ أَنْ يُغَطي رُؤُوسَها قالَ ذُو الرمَّةِ :
وقَدْ خَنَّق الآلُ الشِّعافَ وغَرَّقَتْ ... جَوارِيِه جُذْعانَ القِضافِ النَّوابِكِ أي : يكادُ يَبْلُغُ الآلُ أَنْ يُغَطِّىَ رُؤُوسَ الجِبال
ويُقال : خَنَّق فُلانٌ الأَرْبَعِينَ : إِذا كادَ أنْ يَبلُغها وهو مَجازٌ
وخَنَّقَ الإِناء : مَلأه وهو مَجازٌ وقال أبو سَعِيدٍ : إِذا شَدَّدَ ملأَهُ وكذلِكَ الحَوْضَ فهو مُخَنق قال أَبو النَّجْمَ :
" ثُمّ طَباها ذُو حَبابٍ مُتْرَعُ
" مُخَنَّقٌ بمائِه مُدَعْدَعُ ومن المَجاز : المُخْتَنِقُ للفاعِلِ : فَرَسٌ أَخَذَتْ غُرته لَحْيَيْهِ إلى أصُول أُذُنَيْه فإذا أَخَذَ البَياضُ وَجْهَهُ وأذُنَيْهِ فهو مُبَرْنَسٌ قالَه أَبُو سَعِيدٍ
ومن أمْثالِهم : " افْتَدِ مَخْنُوقُ " يُضْرَبُ في تَخْلِيص نَفسِكَ من الشِّدَّةِ والأَذَى قال طَرَفَةُ بنُ العَبْدِ :
ولكن مَوْلايَ امْرؤٌ هُوَ خانِقِي ... على الشُّكْرِ والتسآلِ أَو أنا مُفْتَدِي وخانِقاهُ : ة بينَ أسْفَرايِينَ وجُرْجانَ
وخانِقاهُ : ة أخرَى بفارِيابَ
ثم أَصْلُ الخانَقاه : بُقْعَةٌ يَسْكُنُها أَهْلُ الصَّلاةِ والخَيْرِ والصُّوفِيَّةُ والنونُ مفتوحة مُعَرَّب : فانه كاه قالَ المَقْرِيزِيُّ : وقد حَدَثَتْ في الإسلام في حُدودِ الأرْبَعِمائة وجُعِلَتْ لمُتَخَلَّىَ الصوفيَّة فِيها لعِبادَةِ اللّهِ تَعالى فإذا عَرَفْتَ ذلك فالأنْسَبُ ذِكْرُه في الهاءَ لأنها أصْلِيّةٌ وقد اشْتَهَر بهذِه النِّسْبَة أَبو العَبّاس الخانقاهِي من أهْلِ سَرَخْسَ وحَفِيدُه أَبو نَصْرٍ طاهِرُ ابنُ مُحَمد السرَخْسيُّ الخانَقاهِي كان واعِظاً وأَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ مُحَّمدِ بنِ أَحمدَ المذكِّر الخانَقاهِي من أَهْلِ نَيْسابُورَ كان من مَشايِخ الكَرّامِيةِ سَمِعَ منه الحاكم أَبو عَبْدِ اللهِ الحافِظُ
وفاتَهُ : الخانْقاه : قَرْيةٌ عامِرةٌ من أَعْمالِ مِصْرَ شَرْقِيَّها وتُعرَفُ الآنَ بالخانْكَة
وخانِقاه سَعِيد السُّعَداءَ بمصر : أَحدُ الخَوانِقِ المَشْهُورة وقد نُسِب إلى سُكناها بعض المُحدِّثينَ . وفي المَراصِد : الخانِقةُ ثأنيثُ الخانقِ : المُتَعَبَّدُ للكَرّامِيَّةِ بالبَيْتِ المُقَدَّس
ومما يستدرك عليه : رَجُلٌ خانِقٌ فى موضِعَ خَنِيقٍ : ذو خُناقٍ قال رُؤْبَةُ :
" وخانِقَىْ ذِي غُصَّة جِرْياضِ والخَنّاقُ كشدّادٍ : من كان شَأْنُه الخَنْقَ ويُقال : لُعِنَ الخانِقُونَ والخَنّاقُونَ وهم الّذِينَ يَخْنُقُون النّاسَ
والخُنّاقُ كرُمّان : لُغَةٌ في الخُناقِ كغُرابٍ والجَمْعُ : خَوانِيقُ
وقالَ أبو العَبّاسِ : فَلْهَمٌ خِناقٌ بالكسرِ أَي : ضَيقٌ
والمُخْتَنَقُ : المَضِيقُ نقله الجَوْهَرِيُّ
وخَنَقَ الوَقتَ يَخْنُقُه : إَذا أَخَّرَه وضَيَّقَه وفي حَدِيثِ مُعاذٍ : " سيَكُونُ عَلَيْكُم أمراءُ يُؤخَّرُونَ الصلاةَ عن مِيقاتِها وِيَخْنُقونَها إِلى شَرَقِ المَوْتَى " أَي : يُضَيقُونَ وَقْتَها بتَأخِيرِها
وهم فِي خُنَاقٍ من المَوْتِ أَي : في ضِيقٍ
وأُخِذَ السَّبُعُ بالخِناقَةِ وهي حِبالَةٌ تَأخُذُ بحَلْقِه وهو مَجازٌ
وأَخَذَ منه بالمُخَنَّقِ : إِذا لزَّة وضَيَّقَ عليهِ وهو مَجازٌ
والخَنّاقُ كشَدّادٍ : يُسْتَعمَلُ بالأنْدَلُس لمَنْ يَبِيعُ السَّمَكَ بالخِناقَةِ وهي : حِبالَةٌ يُؤْخذَ بها . واشْتَهَر به عُثْمانُ بنُ ناصِح المُحَدِّثُ

##### Türkçe

خنق
**خَنَقَ** - **يَخْنُقُ** - **مُنْخَنِق** - **مُنْخَنِقَة**
**خَنَقَ - يَخْنُقُ** + canlı veya şey + bir canlıyı: burnuna ve göğsüne havanın girişini engelleyinceye kadar daraltır ve sıkıştırır ve nefesi ondan kesinceye kadar (nefesi) men eder: bu, meselâ boynunu ve boğazını sıkarak yahut bulunduğu yerde hava geçitlerinin tıkanmasıyla olur.
**انْخَنَقَ - يَنْخَنِقُ**: “**انفعل**” vezninde, “**خَنَقَ - يَخْنُقُ**”tan: boğma fiili, kendi kendine vuku bulduğu zaman: kendisini kendisiyle boğmasıyla; bir kaza ile yahut boyun etrafına bir ipin dolanmasıyla yahut odadaki hava geçitlerinin tıkanmasıyla veya benzeriyle.
**مُنْخَنِق**: “**خَنَقَ - يَخْنُقُ**”tan ism-i mef‘ûl.
**مُنْخَنِقة**: **مُنْخَنِق**’in müennesi.
Ve lafız, “çeşitleri farklı olmak üzere ölümle sonuçlandırmaya sebep olma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَنَقَ - يَخْنُقُ**، **حَسَّ - يَحُسُّ**، **غَالَ - يَغُوْلُ**، **وَقَذَ - يَقِذُ**، **بَخَعَ - يَبْخَعُ**، **صَعَقَ - يَصْعَقُ**
خنق - منخنقة
 	﴿Size ölü (hayvan), kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına kesilen, **المنخنقة** (boğulmuş), **الموقوذة** (vurulup öldürülmüş), **المتردية** (yuvarlanıp düşmüş), **النطيحة** (boynuzlanmış), yırtıcı hayvanın yediği—ancak sizin boğazladığınız müstesna—, dikili taşlar üzerine boğazlanan ve fal oklarıyla kısmet aramanız haram kılındı; bu, fısktır. Bugün kâfirler dininizden ümit kesmişlerdir; onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı razı oldum. Kim açlık sıkıntısında, günaha meyletmeksizin, zarurete düşerse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir(3)﴾ **المائدة**
مختار الصحاح
● [**خنق**] خ ن ق: **الخَنِقُ** (nun kesreli): “**خَنَقَهُ** onu boğdu” (fiilinin) masdarıdır; onu boğar (nun dammeli) ve ayrıca **خَنَّقهُ** da (vardır), **تخنِيقاً** (boğarak); bundan **الخُنَّاقُ** (şeddeli) gelir. Ve o (kimse) **اخْتَنَقَ** (kendi kendini boğdu) ve koyun **انْخَنَقَتِ** (kendi kendine boğuldu); o hâlde o, **مُنْخَنِقَةٌ**’dir. Ve **الخِنَاقُ** (kesre ile): kendisiyle boğulan iptir. Ve **المِخْنَقَةُ** (kesre ile): gerdanlıktır.
معجم الفرائد القرآنية:
خ ن ق
“**الْمُنْخَنِقَةُ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “...ve Allah’tan başkası adına kesilen ve **الْمُنْخَنِقَةُ**” (3) **المائدة**.
**المُنخَنِقة**: boynunda bir ip ile boğulan ve böylece ölen binek hayvanıdır; **الخنق**’ın aslı, boynu sıkarak nefesi kesmektir.
الراغب
خنق
- Yüce Allah’ın sözü: }**والمنخنقة**{ [**المائدة**/3], yani: boğulup da ölen; ve **المخنقة**: gerdanlıktır.
ملخص اللسان
1.     **الخَنِق**, nun kesreli: “**خَنَقَه** onu boğdu, **يَخْنُقُه** onu boğar” sözünün masdarıdır; **خَنْقاً** ve **خَنِقاً**; o hâlde o, **مَخْنُوق** ve **خَنِيق**’tir. Keza **خَنَّقه** da (vardır); bundan **الخُنَّاق** gelir. Ve **انْخَنقَ** ve **اخْتنقَ**; ve koyun kendi kendine **انْخنقت**; o hâlde o, **مُنْخَنِقة**’dir.
2.     **الانْخناق** ise, **الخُنِاق**’ın onun **خَنْق**’ında sıkışıp büzülmesidir.
3.     Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan iptir.
4.     Ve **المِخْنقة**: **المُخَنَّق** üzerindeki gerdanlıktır.
5.     Ve **الخُناقُ** ve **الخُناقيَّةُ**: insanların ve binek hayvanlarının boğazlarında tutan bir hastalık yahut rüzgârdır.
6.     Ve “havuzu **خَنَّقْت** **تخْنِيقاً**”: dolusunu sıktığın zaman (denir).
7.     Ve **المُخْتَنَقُ**: darlıktır. Ve vadicik geçidinin **مُختَنق**’ı: onun darlığıdır. Ve **الخانِيقُ**: vadide bir darlıktır.
8.     “Vakti **خنقْت** **أَخْنُقه**”: onu geciktirdiğin ve daralttığın zaman (denir).
9.    Ve onlar, ölümden bir **خُناق** içindedirler; yani bir darlık içindedirler.
لسان العرب
● - **خنق**: **الخَنِق**, nun kesreli: “**خَنَقَه** onu boğdu, **يَخْنُقُه** onu boğar” sözünün masdarıdır; **خَنْقاً** ve **خَنِقاً**; o hâlde o, **مَخْنُوق** ve **خَنِيق**’tir. Keza **خَنَّقه** da (vardır); bundan **الخُنَّاق** gelir. Ve **انْخَنقَ** ve **اخْتنقَ**; ve koyun kendi kendine **انْخنقت**; o hâlde o, **مُنْخَنِقة**’dir. **الانْخناق** ise, **الخُنِاق**’ın onun **خَنْق**’ında sıkışıp büzülmesidir; **الاخْتِناق** ise onun bunu kendi kendine yapmasıdır. Ve **خَنِق** adam: **مَخْنُوق**tur. Ve **خانِق** adam, **خَنِيق** bir yerde: **خناق** sahibi (adam); ve şu beyit okunmuştur:
    Ve **خانِقٍ** (boğulmuş) bir **غُصَّة** (boğaz düğümü) sahibi, **جِرَّاضِ**
    (* “Ve **خانق ذي** ...” sözü: müellifin **جرض** maddesinde ifadesi şöyledir: **الجريض** ve **الجرياض** şiddetli kederdir; ve şu beyit okunmuştur:
    Ve **خانق ذي غصة جرياض**
    “**خانق**”: **مخنوق** (boğulmuş), **ذي خنق** (boğulma sahibi) dedi.)
    Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan iptir. Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan şeydir. Ve **الخَنَّاق**: bunun hâli ve fiili insanlara karşı olan kimse için sıfattır. Ve **الخِناق** ve **المِخْنقة**: **المُخَنَّق** üzerindeki gerdanlıktır. Ve **الخُناقُ** ve **الخُناقيَّةُ**: insanların ve binek hayvanlarının boğazlarında tutan bir hastalık yahut rüzgârdır; ata da arız olur; kuşların başlarında ve boğazlarında da tutabilir; en çok güvercinde ortaya çıkar; eğer bu olursa, türemiş değildir; çünkü **الخَنق** ancak boğazdadır. “At **خُنق** oldu” denir; o hâlde o, **مَخْنوق**tur.
    Ebû Saîd: Atlardan **المُخَتَنِق**, alnındaki beyazlığın iki çenesini kulaklarının köklerine kadar almış olduğu attır; eğer beyazlık yüzünü ve kulaklarını alırsa o, **مبرنس**tir. Ve “havuzu **خَنَّقْت** **تخْنِيقاً**”: dolusunu sıktığın zaman (denir); Ebû’n-Necm dedi ki:
    Sonra onu, kabarcıklı, dolu bir (şey) pişirdi,
    Suyu ile **مُخَنَّقٌ** (sıkılmış), **مُدَعْدَعُ** (çalkalanmış).
    İbnü’l-A‘râbî: **الخُنُق**: kadınların ferclerinden dar olan ferclerdir. Ebû’l-Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خِنَاقٌ**: dar, sıkı, kısa kalınlıklı (kimse). Ve **المُخْتَنَقُ**: darlıktır. Ve vadicik geçidinin **مُختَنق**’ı: onun darlığıdır. Ve **الخانِيقُ**: vadide bir darlıktır. Ve **الخانق**: dağda dar bir geçittir; Yemen halkı sokağa **خانقاً** der. Ve **خَانِقين** ve **خانِقُونَ**: bilinen bir yerdir; nasb ve cerde **خانقين** (şeklindedir). Cevherî: koyun kendi kendine **انْخنقَت**; o hâlde o, **مُنخَنقة**’dir. Ve boyundaki yeri **مُخَنَّق**tır (şeddeli); “**بلغ من المُخَنَّق**” denir. Ve “**أَخذت بِمُخَنَّقة**”: yani **الخِناق**’ın yeriyle; İbn Berrî, Ebû’n-Necm’den şu beyiti rivayet etti:
    Ve nefis, **المُخنَّق**’a doğru uçtu.
    Keza **الخِناق** ve **الخُناق** (da böyledir). “Onu **بِخُناقه**’ndan tuttu” denir; bundan gerdanlıktan **المِخْنقة** türetildi. Ve **المُختَنق**: darlıktır. Muâz hadîsinde: “Üzerinize, namazı vaktinden geciktiren ve onu ölülerin boğazına kadar **يَخْنُقونها** (sıkan) emirler olacak” (vardır); yani onu geciktirmekle vaktini daraltırlar. “Vakti **خنقْت** **أَخْنُقه**”: onu geciktirdiğin ve daralttığın zaman (denir). Ve onlar, ölümden bir **خُناق** içindedirler; yani bir darlık içindedirler.
مقاييس اللغة:
(**خنق**)  **الخاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; darlığa delâlet eder. **الخانق**: dar geçittir. Bazı ilim ehli dedi: Yemen ehli sokağa **خانقاً** der. **الخَنِق**: “**خَنَقَه** onu boğdu, **يخنِقُه** onu boğar”ın masdarıdır **خَنِقاً**([10]). Bazı ilim ehli dedi: **خَنْقاً** denmez. Ve **المِخْنَقَةُ**: gerdanlıktır.
القاموس المحيط:
Onu **خَنَقَهُ** **خَنِقاً** ( **كَكَتِفٍ** gibi); o hâlde o, **خَنِقٌ** da ve **خَنيقٌ** ve **مَخْنُوقٌ**tur; **خَنَّقَهُ** gibi; derken **اخْتَنَقَ**; ve koyun kendi kendine **انْخَنَقَت**.
Ve **الخانِقُ**: dağdaki dar geçittir; ve sokaktır. Ve **خانِقُ الذِّئبِ** ve **النَّمِرِ** ve **الكَلْبِ** ve **الكَرْسَنَةِ**: dört ottur.
Ve **خانِقينُ** ve **خانِقونَ**: Bağdat’ın kırsalında bir yer; çünkü Nu‘mân orada **عَدِيَّ بنَ زَيْدٍ العَبَّادِيَّ**’yi boğdu, ta ki onu öldürdü; ve Kûfe’de bir yer. Ve **الخانوقَةُ**: Fırat üzerinde bir yerdir. Ve ( **ككتابٍ** gibi): kendisiyle boğulan iptir. Ve ( **كغُرابٍ** gibi): nefesin akciğere ve kalbe nüfuz etmesiyle birlikte engellendiği bir hastalıktır. Ve ayrıca denir: onu **بِخُناقِهِ** ile (kesre ve damme ile) ve **مُخَنَّقِهِ** ile; yani boğazıyla.
Ve **الخُناقِيَّةُ**: kuşun ve atın boğazlarında bir hastalıktır. Ve **الخُنُقُ** (iki damme ile): dar ferclerdir. Ve **خَنوقاءُ** ( **كجَلولاءَ** gibi): bir yer. Ve **الخَنوقَةُ** ( **كتَنوفَةٍ** gibi): **عُقَيْلٍ** diyarında bir vadidir. Ve ( **كمِكْنَسَةٍ** gibi): gerdanlıktır. Ve ( **كمُعَظَّمٍ** gibi): boğma ipinin yeridir. Ve “belden **مُخَنَّقُ** bir oğlan”: ince bellidir. Ve “serap dağları **خَنَّقَ** **تَخْنيقاً**”: neredeyse başlarını örtecekti; ve falan kırkı (yaşı) (için): neredeyse ona ulaşacaktı; ve kabı: onu doldurdu. Ve **المُخْتَنِقُ**: alnındaki beyazlığı iki çenesini almış olan bir attır.
Ve “**افْتَدِ مَخْنوقُ**”: şiddetten kendini kurtarmada darb-ı meseldir. Ve **خانِقاهُ**: **إسْفِرايِنَ** ile **جُرْجانَ** arasında bir yer; ve **فارِيابَ**’da bir yer.
تاج العروس:
خنق
Onu **خَنَقَه**; onu **يَخْنُقُه**; **خَنِقاً** ( **كَكَتِف** gibi) ve **خَنْقاً** (fetha ile); o hâlde o, **خَنِقٌ** da; yani: ( **كَكَتِف** gibi) ve **خَنِيقٌ** ( **كأمِير** gibi) ve **مَخْنُوقٌ**tur; **خَنَّقَهُ**’nun **تَخْنِيقاً** (yapması) gibi; derken **اخْتَنَق** ve **انْخَنَقَ**.
Ve koyun kendi kendine **انْخَنَقَت**; o hâlde o, **مُنْخَنِقَة**’dir. Ve denildi ki: **الانْخِناقُ**: **الخِناق**’ın onun **خَنْق**’ında sıkışıp büzülmesidir; **الاخْتِناقُ** ise onun bunu kendi kendine yapmasıdır.
Ve **الخانقْ**: dağda dar geçittir; bu mecazdır.
Ve Yemen ehli sokağa **خانِقاً** der; **الصِّحاح**’ta olduğu üzere; bu mecazdır. Ve **خانِقُ الذئْبِ** ve **النمرِ** ve **الكَلْب** ve **الكَرْسَنَةِ**: dört ottur; birincisi yaprakları yukarı kalkık, tüylü, **الدُّلْب**’e benzer; ikincisi: akrep kuyruğu gibi, parlak, bir karış kadar; yaprakları beşi geçmez; ikisi de ilkbaharlık olup zehir çeşitlerindendir; diğer hayvanların hepsini öldürür; yalnızca kaplan ve kurda tahsis edilmiştir; çünkü tesiri onlarda çabuktur. Ve reis, **القانُون**’da dedi: **خانِقِ النمِرِ**’in yaprağı, yağ ile karıştırılıp ekmekle pişirilir ve kurtlara, köpeklere, tilkilere ve kaplanlara yedirilirse onları öldürür; bunu bildiğinde, sahih olan, bunların iki ot yahut tek bir ot olduğudur; bunu düşün.
Ve **خانِقِينُ** ve **خانِقُونَ**: Bağdat’ın kırsalında bir yer; birincisi nasb ve cerde ( **خانقين** şeklindedir); çünkü kral Nu‘mân orada **عَدِيَّ ابنَ زَيد العِبادِيَّ**’yi boğdu, ta ki onu öldürdü. **عُتْبَةُ ابنُ الوَعْلِ التَّغْلِبيُّ** dedi ki:
ويَوْمٌ بأعْلَى خانِقِينَ شَرِبْتُه ... وحُلْوانَ حُلْوانَ الجِبالِ وتُسْتَرا
Ve **خانِقِين**: Kûfe’de bir yerdir. İbnü’s-Sem‘ânî dedi: **خانِقين**: Bağdat yolunda bir kasabacıktır; hurma ağaçları ilk orada görülür; ve insanlar oradan Arapça konuşur; o, güneşin battığı tarafa doğru Arapların ilk sınırıdır; ve güneşin doğduğu tarafa doğru Acem’in sınırıdır; orada bir gece kaldım. İbnü’l-Esîr dedi: o, dağ yolunda büyük bir köydür.
Ve **الخانُوقَةُ**: Rakka nahiyesinde Fırat üzerinde bir yerdir.
Ve **الخِناقُ** ( **ككِتابٍ** gibi): kendisiyle boğulan iptir.
Ve **الخُناقُ** ( **كغُرابٍ** gibi): nefesin akciğere ve kalbe nüfuz etmesiyle birlikte engellendiği bir hastalıktır.
Ve ayrıca denir: onu **بخِناقِه** ile (kesre ve damme ile) ve **مُخَنَّقِه** ile ( **كمُعَظَّم** gibi); yani boğazıyla. Ve **الصِّحاح**’ta denir: ondan **المُخَنَّقَ**’a (şeddeli) ulaştı; o, boyundan boğma yeridir. Ve “onu **بمُخَنَّقِه**’nden tuttum”; keza **الخُنّاقُ** (damme ile): “onu **بخُنّاقِهِ**’ndan tuttu” denir. İbn Berrî, Ebû’n-Necm’den şu beyiti okuttu:
" والنَّفْسُ قد طارَتْ إِلى المُخَنقِ
Ve **الخُناقِيَّةُ**: insanların ve binek hayvanlarının boğazlarında tutan bir hastalık yahut rüzgârdır; kuşların başlarında ve boğazında da tutabilir; ata da arız olur; en çok güvercinde ortaya çıkar; eğer bu olursa, türemiş değildir; çünkü **الخَنْق** ancak boğazdadır. “At **خُنِقَ** oldu” denir; o hâlde o, **مَخْنُوقٌ**tur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخُنُقُ** (iki damme ile): kadınlardan dar ferclerdir.
Ve **خَنُوقاءُ** ( **كجَلُولاء** gibi): bir yer; **العُباب**’da: bir arazi.
Ve **الخَنُوقَةُ** ( **كتَنُوفَة** gibi): **عُقَيلٍ** diyarında bir vadidir; **القُحَيْفُ العُقيلِيُّ** dedi ki:
تَحَمَّلْنَ من بَطْنِ الخَنُوقَةِ بعدَما ... جَرَى للثُّرَيّا بالأعاصِيرِ بارِحُ
**الصاغانِيُّ** dedi: beyti, İbn Habîb’in hattıyla **القُحَيْف**’in şiirinde “**الخَنُوفَة**” (fâ ile, hafif) olarak buldum; onun hattı hüccettir.
Ve **المِخْنَقَةُ** ( **كمِكْنَسَة** gibi): **المُخَنَّق** üzerine düşen gerdanlıktır; “boynunda **مِخْنَقَةٌ** var” denir; ve onların boyunlarında **مَخانِقُ** (vardır). Ve **المُخَنَّق** ( **كمُعَظَّم** gibi): boğma ipinin yeridir; o, bizzat boğazdır; az önce geçen “onu **بخُناقِه** ve **مُخَنَّقِه** ile aldı” sözüdür; o hâlde o, tekrardır.
Ve “belden **مُخَنَّقُ** bir oğlan”: yani ince bellidir.
Ve mecazdan: serap dağları **خَنَّقَ** **تَخْنِيقاً**: neredeyse başlarını örtecekti; **ذُو الرمَّةِ** dedi ki:
وقَدْ خَنَّق الآلُ الشِّعافَ وغَرَّقَتْ ... جَوارِيِه جُذْعانَ القِضافِ النَّوابِكِ
yani: serap, dağların başlarını örtmeye neredeyse ulaşır.
Ve denir: falan kırkı **خَنَّقَ**: ona neredeyse ulaştığı zaman; bu mecazdır.
Ve kabı **خَنَّقَ**: onu doldurdu; bu mecazdır. Ebû Saîd dedi: dolusunu sıkılaştırdığı zaman; keza havuz (da böyledir); o hâlde o, **مُخَنق**tır. Ebû’n-Necm dedi ki:
" ثُمّ طَباها ذُو حَبابٍ مُتْرَعُ
" مُخَنَّقٌ بمائِه مُدَعْدَعُ
Ve mecazdan: fail için **المُخْتَنِقُ**: alnındaki beyazlığı iki çenesini kulaklarının köklerine kadar almış olan attır; eğer beyazlık yüzünü ve kulaklarını alırsa o, **مُبَرْنَسٌ**tur; bunu Ebû Saîd söyledi.
Ve onların darb-ı mesellerinden: “**افْتَدِ مَخْنُوقُ**”: şiddet ve eziyetten kendini kurtarmada söylenir. **طَرَفَةُ بنُ العَبْدِ** dedi ki:
ولكن مَوْلايَ امْرؤٌ هُوَ خانِقِي ... على الشُّكْرِ والتسآلِ أَو أنا مُفْتَدِي
Ve **خانِقاهُ**: **أسْفَرايِينَ** ile **جُرْجانَ** arasında bir yer.
Ve **خانِقاهُ**: **فارِيابَ**’da başka bir yer.
Sonra **الخانَقاه**’ın aslı: namaz, hayır ve sûfî ehlinin oturduğu bir yerdir; ve **النون** fethalıdır; Arapçalaştırılmıştır: “فانه كاه”. **المَقْرِيزِيُّ** dedi: İslâm’da dört yüz (yılı) sınırlarında ortaya çıktı; ve orada Allah Teâlâ’ya ibadet için sûfîlerin inzivaya çekilmesine tahsis edildi. Bunu bildiğinde, onu **الهاء**’da zikretmek daha uygundur; çünkü o aslîdir. Ve bu nisbe ile, **سَرَخْسَ** ehlinden Ebû’l-Abbâs **الخانقاهِي** meşhur oldu; ve torunu Ebû Nasr Tâhir b. Muhammed es-Serahsî **الخانَقاهِي** vaiz idi. Ve Nîsâbûr ehlinden Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ahmed el-müzekkir **الخانَقاهِي**, **الكَرّامِية** şeyhlerindendi; ondan hâfız Hâkim Ebû Abdillah işitti.
Ve ondan kaçırdığı: **الخانْقاه**: Mısır’ın amellerinden, doğusunda mamur bir köydür; şimdi **الخانْكَة** diye bilinir.
Ve Mısır’da **خانِقاه سَعِيد السُّعَداءَ**: meşhur hankâhlardan biridir; orada oturmaya nispetle bazı muhaddisler nispet edilmiştir. Ve **المَراصِد**’de: **الخانِقةُ**, **الخانق**’ın müennesi: Beytü’l-Makdis’te **الكَرّامِيَّة** için ibadete çekilen (kimse).
Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir: **خَنِيقٍ** bir yerde **خانِقٌ** adam: **خُناقٍ** sahibi; **رُؤْبَةُ** dedi ki:
" وخانِقَىْ ذِي غُصَّة جِرْياضِ
Ve **الخَنّاقُ** ( **كشدّادٍ** gibi): işi **الخَنْق** olan kimse; ve denir: **الخانِقُونَ** ve **الخَنّاقُونَ** lânetlendi; onlar, insanları boğanlardır.
Ve **الخُنّاقُ** ( **كرُمّان** gibi): **الخُناقِ** ( **كغُرابٍ** gibi) hakkında bir lugattır; cem‘i: **خَوانِيقُ**.
Ebû’l-Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خِناقٌ** (kesre ile): yani dar.
Ve **المُخْتَنَقُ**: darlıktır; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti.
Ve “vakti **خَنَقَ** **يَخْنُقُه**”: onu geciktirdiği ve daralttığı zaman (denir). Muâz hadîsinde: “Üzerinize, namazı vaktinden geciktiren ve onu ölülerin boğazına kadar **وِيَخْنُقونَها** (sıkan) emirler olacak” (vardır); yani onu geciktirmekle vaktini daraltırlar.
Ve onlar, ölümden bir **خُنَاقٍ** içindedirler; yani bir darlık içindedirler.
Ve yırtıcı hayvan **الخِناقَةِ** ile yakalandı; o, boğazını yakalayan bir tuzaktır; bu mecazdır.
Ve ondan **بالمُخَنَّقِ** ile aldı: onu sıktığı ve ona daralttığı zaman; bu mecazdır.
Ve **الخَنّاقُ** ( **كشَدّادٍ** gibi): Endülüs’te, **الخِناقَةِ** ile balık satan kimse için kullanılır; o: kendisiyle yakalanan bir tuzaktır. Ve bununla, muhaddis **عُثْمانُ بنُ ناصِح** meşhur oldu.
