# خنق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خنق

الخَنِق، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَه يَخْنُقُه خَنْقاً وخَنِقاً، فهو مَخْنُوق وخَنِيق، وكذلك خَنَّقه، ومنه الخُنَّاق وقد انْخَنقَ واخْتنقَ وانْخنقت الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقة، فأَما الانْخناق فهو انعصار الخُنِاق في خَنْقه، والاخْتِناق فعله بنفسه. ورجل خَنِق: مَخْنُوق. ورجل خانِق في موضع خَنِيق: ذو خناق؛ وأنشد:
وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ
(* قوله «وخانق ذي إلخ» عبارة المؤلف في مادة جرض: والجريض والجرياض الشديد الهم؛ وأنشد:
وخانق ذي غصة جرياض
قال خانق مخنوق ذي خنق).
والخِناق الحَبل الذي يُخنَق به. والخِناق: ما يُخَنق به. والخَنَّاق: نعت لمن يكون ذلك شأْنَه وفعلهَ بالناس. والخِناق والمِخْنقة: القِلادة على المُخَنَّق.
والخُناقُ والخُناقيَّةُ: داء أَو ريح يأْخذ الناس والدوابّ في الحُلوق ويعتري الخيل أَيضاً وقد يأْخذ الطير في رؤوسها وحُلُقها، وأَكثر ما يظهر في الحمام، فإاذا كان ذلك فهو غير مشتق لأن الخَنق إنما هو في الحلق. يقال خُنق الفرس، فهو مَخْنوق.
أبو سعيد: المُخَتَنِق من الخيل الذي أَخذت غُرّتُه لَحْيَيْه إلى أُصول أُذنيه، فإذا أَخذ البياضُ وجْهه وأُذنيه فهو مبرنس. وخَنَّقْت الحوضَ تخْنِيقاً إذا شدَدْت مَلأَه؛ قال أَبو النجم:
ثُمّ طباها ذُو حبابٍ مُتْرَعُ،
مُخَنَّقٌ بمائه مُدَعْدَعُ
ابن الأَعرابي: الخُنُق الفُروج الضِّيقة من فُروج النساء. وقال أَبو العباس: فَلْهَمٌ خِنَاقٌ ضَيِّق حُزُقّةٌ قَصِير السَّمْك. والمُخْتَنَقُ: المَضِيق. ومُختَنق الشِّعْب: مَضِيقُه. والخانِيقُ: مَضيق في الوادي. والخانق: شِعْب ضيّق في الجبل، وأَهل اليمن يسمون الزُّقاق خانقاً. وخَانِقين وخانِقُونَ: موضع معروف، وفي النصب والخفض خانقين. الجوهري: انْخنقَت الشاة بنفسها فهي مُنخَنقة، وموضعه من العنق مُخَنَّق، بالتشديد، يقال: بلغ من المُخَنَّق. وأَخذت بِمُخَنَّقة أَي موضع الخِناق؛ وأنشد ابن بري لأبي النجم:
والنفْسُ قد طارَتْ إلى المُخنَّق
وكذلك الخِناق والخُناق. يقال: أَخَذ بِخُناقه؛ ومنه اشتقت المِخْنقة من القلادة. والمُختَنق: المَضِيقُ. وفي حديث معاذ: سيكون عليكم أُمراء يؤخّرون الصلاة عن مِيقاتها ويَخْنُقونها إلى شَرق الموتى أَي يُضيِّقُون وقتها بتأْخيرها. يقال: خنقْت الوقت أَخْنُقه إذا أَخَّرته وضيَّقْته. وهم في خُناق من الموت أَي في ضيق.

### Türkçe

**الخَنِق**, **النون**’un kesriyle: “**خَنَقَه** **يَخْنُقُه** **خَنْقاً** ve **خَنِقاً**” sözünün mastarıdır; o hâlde o **مَخْنُوق** ve **خَنِيق**’tir; yine **خَنَّقه** (da böyledir); bundan da **الخُنَّاق** (gelir). Ve **انْخَنقَ** ve **اخْتنقَ**; ve koyun kendi kendine **انْخنقت**; o hâlde o **مُنْخَنِقة**’dır. Amma **الانْخناق** ise, **الخُنِاق**’ın onun **خَنْقه**’sinde sıkışmasıdır; **الاخْتِناق** ise, onu kendi kendine yapmasıdır. Ve **خَنِق** adam: **مَخْنُوق**. Ve **خَنِيق** yerinde **خانِق** adam: boğazı olan; ve inşad etti:

وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ

(* “وخانق ذي إلخ” sözü: müellifin **جرض** maddesinde ibaresidir: ve **الجريض** ve **الجرياض** şiddetli kederdir; ve inşad etti:
وخانق ذي غصة جرياض
dedi: **خانق** **مخنوق** **ذي خنق**.)

Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan iptir. Ve **الخِناق**: kendisiyle boğulan şeydir. Ve **الخَنَّاق**: bunun hâli ve onu insanlara yapması olan kimse için sıfattır. Ve **الخِناق** ve **المِخْنقة**: **المُخَنَّق** üzerindeki gerdanlıktır.

Ve **الخُناقُ** ve **الخُناقيَّةُ**: insanların ve binek hayvanlarının boğazlarda yakalandığı bir hastalık yahut bir rüzgârdır; atlara da arız olur; ve kuşu da başlarında ve boğazlarında yakalayabilir; en çok güvercinde ortaya çıkar; artık bu olduğunda, türemiş değildir; çünkü **الخَنق** ancak boğazdadır. Denir: at **خُنق** oldu; o hâlde o **مَخْنوق**’tur.

Ebû Saîd: atlardan **المُخَتَنِق**, alnındaki beyazlığın iki çenesini kulaklarının köklerine kadar tutmasıdır; beyazlık yüzünü ve kulaklarını tuttuğunda ise o **مبرنس**’tir. Ve havuzu **خَنَّقْت** **تخْنِيقاً**: dolusunu sıktığın zaman; Ebû’n-Necm dedi:

ثُمّ طباها ذُو حبابٍ مُتْرَعُ،
مُخَنَّقٌ بمائه مُدَعْدَعُ

İbnü’l-A‘râbî: **الخُنُق** kadınların ferclerinden dar ferclerdir. Ebû’l-Abbâs dedi: **فَلْهَمٌ خِنَاقٌ**: dar, **حُزُقّةٌ**; kısa kalınlıklı. Ve **المُخْتَنَقُ**: darlıktır. Ve **مُختَنق الشِّعْب**: onun darlığıdır. Ve **الخانِيقُ**: vadide bir darlıktır. Ve **الخانق**: dağda dar bir geçittir; Yemen ehli sokağa **خانقاً** derler. Ve **خَانِقين** ve **خانِقُونَ**: bilinen bir yerdir; nasb ve cerde **خانقين**. Cevherî: koyun kendi kendine **انْخنقَت**; o hâlde o **مُنخَنقة**’dır; ve boyundan yeri **مُخَنَّق**’tır, şeddeli; denir: **المُخَنَّق**’tan ulaştı. Ve **بِمُخَنَّقة** tuttum: yani **الخِناق**’ın yeri; İbn Berrî, Ebû’n-Necm için inşad etti:

والنفْسُ قد طارَتْ إلى المُخنَّق

Ve yine **الخِناق** ve **الخُناق** (da böyledir). Denir: onun **خُناقه**’sından tuttu; bundan da gerdanlıktan **المِخْنقة** türetildi. Ve **المُختَنق**: darlıktır. Muâz hadîsinde: üzerinize emirler olacak; namazı vaktinden sonraya bırakacaklar ve onu **يَخْنُقونها** “ölülerin boğazına kadar”a, yani vaktini geciktirmekle daraltacaklar. Denir: vakti **خنقْت** **أَخْنُقه**: onu geciktirdiğin ve daralttığın zaman. Ve onlar ölümden bir **خُناق** içindedir: yani bir darlık içindedirler.
