# خوب — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%A8/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%A8.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: خوب

خوب
خَابَ - يَخِيبُ - خَائِب - خَائِبِيْن
خَابَ - يَخِيبُ + الكائن: ضد " فاز": يخسر ويفوته ما رجا وأمل: يكون في محنة أو موقف خطر أو صعب ويرجو النجاة أو الخروج بسلام ولكن لا تحصل له النتيجة الحسنة التي كان يرجوها ويتوقعها من عمله
خَائِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " خَابَ - يَخِيبُ ": الذي لا تحصل له النتيجة الحسنة التي كان يرجوها ويتوقعها من عمله
خَائِبِيْن: جمع " خَائِب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفشل والإحباط وعدم انتهاء الفعل إلى هدفه المرجو"، وهي
حَبِط َ - يَحْبَطُ، عَقِمَ - يَعْقَمُ، عَنِتَ - يَعْنَتُ، خَابَ - يَخِيبُ، بَارَ - يَبُوْرُ، كَسَدَ - يَكْسُدُ
خاب :
	﴿واستفتحوا وخاب كل جبار عنيد (15)﴾ إبراهيم ﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى (61)﴾ طه
	﴿وعنت الوجوه للحي القيوم وقد خاب من حمل ظلما(111)﴾ طه ﴿وقد خاب من دساها(10)﴾ الشمس
خائب - خائبين
﴿ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين(127)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [خيب] خ ي ب: خَابَ يخيب خَيْبَةً إذا لم ينل ما طلب وفي المثل الهيبة خيبة
الراغب
خاب
- الخيبة: فوت الطلب، قال: }وخاب كل جبار عنيد﴿[إبراهيم/15]،﴾وقد خاب من افترى﴿[طه/61]،﴾وقد خاب من دساها{ [الشمس/10].
ملخص اللسان
1.     خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً: حُرِم، ولم يَنَلْ ما طَلَب.
2.     والخَيْبَة: الحِرْمانُ والخُسْران؛ وقد خابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ
3.     خَيْبَةً لزَيْدٍ، وخَيْبَةٌ لِزَيْدٍ، فالنَّصْبُ على إِضْمارِ فِعْلٍ، والرَّفْعُ على الابتداءِ
لسان العرب
● - خيب: خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً: حُرِم، ولم يَنَلْ ما طَلَب.  وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: مَنْ فازَ بِكُمْ، فقد فازَ بالقِدْحِ  الأَخْيَبِ أَي بالسَّهْمِ الخائِبِ، الذي لا نَصِيبَ له من قِداحِ الـمَيْسِر، وهي ثلاثة: الـمَنِيحُ، والسَّفِيحُ، والوَغْدُ.  والخَيْبَة: الحِرْمانُ والخُسْران؛ وقد خابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ. وفي  الحديث: خَيْبةً لَك ! ويا خَيْبَةَ الدَّهْرِ! وخَيَّبَه اللّه: حَرَمَه. وخَيَّبْتُه أَنا تَخْيِيباً.  وخابَ إِذا خَسِرَ، وخابَ إِذا كَفَر، والخَيْبَة: حِرْمان الجَدِّ.  وفي المثل: الهَيْبَةُ خَيْبَة؛ وسَعْيُه في خَيَّابِ ابن هَيَّابٍ أَي في خَسَارٍ، وبَيَّابِ بن بَيَّابٍ، في مَثلٍ للعرب، ولا يقولون منه  خابَ، ولا هابَ. والخَيَّابُ: القِدْحُ الذي لا يُورِي؛ وقوله أَنشده  ثعلب:  اسْكُتْ، ولا تَنْطِقْ، فأَنـْتَ خَيَّابْ،  * كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنـْتَ عَيَّابْ  يجوز أَن يكون فَعَّالاً مِن الخَيْبَةِ، ويجوز أَن يُعْنَى به، أَنه  مثل هذا القِدْح الذي لا يُورِي. ووَقَع في وَادِي تُخُيِّبَ على  تُفُعِّلَ، بضم التاءِ والفاءِ وكسر العين، غير مصروفٍ، وهو الباطِلُ. وتقول: خَيْبَةً لزَيْدٍ، وخَيْبَةٌ لِزَيْدٍ، فالنَّصْبُ على إِضْمارِ فِعْلٍ، والرَّفْعُ على الابتداءِ.
مقاييس اللغة:
(خيب)  الخاء والياء والباء أصلٌ واحد يدلُّ على عدم فائدةٍ وحِرمانٍ. والأصل قولهم للقِدْحِ الذي لا يُورِي: هو خَيّاب. ثمّ قالوا: سَعَى في أمرٍ فخابَ، وذلك إذا حُرِم([1]) فلم يُفِدْ خيْراً.
القاموس المحيط:
خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً حُرِمَ، وخَيَّبَهُ الله، وخَسِرَ، وكَفَرَ، ولم يَنَلْ ما طَلَبَ. وفي المَثَلِ " الهَيْبَةُ خَيْبَةٌ " . ويقالُ خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ، بالرَّفْعِ والنَّصبِ دُعاءُ عليه. وسَعْيُهُ في خَيَّابِ بنِ هَيَّابٍ، مُشَدَّدَيْنِ، أي خَسارٍ. والخَيَّابُ أيضاً القَدْح لا يُورِي. و " وقعَ في وادِي تُخُيِّبَ " بضم التاءِ والخاءِ وفتحها وكسر الياءِ غيرَ مَصْرُوفٍ، أي في الباطلِ.
تاج العروس:
خ ي ب
خَابَ يَخِيبُ خَيْبَةً : حُرِمَ ومنه خَيَّبَهُ اللهُ أَي حَرَمَه وخَيَّبْتُه أَنَا تَخْيِيباً والخَيْبَةُ : الحِرْمَانُ والخُسْرَانُ وقَدَ خَابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ وخَاب : خَسِرَ عن الفراء وخاب : كَفَرَ عن الفَرّاء أيضاً وخاب سَعْيُه وأَمَلُه : لمْ يَنَلْ ما طَلَبَ والخَيْبَةُ : حِرْمَانُ الجَدِّ وفي المَثَل " الهَيْبَةُ خَيْبَةٌ " ومَنْ هَابَ خَابَ وفي الحديث " خَيْبَةً لَكَ " و " يَا خَيْبَةَ الدَّهْرِ " ويقال : خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ وخَيْبَةً لِزَيْدٍ بالرَّفْعِ والنَّصْبِ فالرفعُ على الابتداءِ والنَّصْبُ على إضْمارِ فِعْلٍ وهو دُعَاءٌ عَلَيْهِ وكذلك قولُهم سَعْيُهُ فِي خَيَّابِ بنِ هَيَّابٍ مُشَدَّدَتَيْنِ وكذا بَيَّابِ بنِ بَيَّابٍ أَيْ في خَسَار زَادَ الصَّاغَانيّ بَيَّاب هو مَثَلٌ لَهُمْ ولا يَقُولُونَ منه : خَابَ وَلاَ هَابَ والخَيَّابُ أَيضاً القِدْحُ الذي لاَ يُورِي وهو مجازٌ وأَما ما أَنشده ثَعلبٌ :
" اسْكُتْ وَلاَ تَنْطِقْ فَأَنْتَ خَيَّابْ
" كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ وأَنْتَ عَيَّابْ يجوز أَن يكونَ فَعَّالاً من الخَيْبَة ويجوزُ أَن يُعْنَى به أَنّه مِثْلُ هذا القِدْح الذي لا يُورِي وفي حديث عَلِيٍّ كَرَّم الله وجهَه " مَنْ فَازَ بِكُمْ فَقَدْ فَازَ بالقِدْح الأَخْيَبِ " أَي بالسَّهْمِ الخَائِبِ الذي لا نَصِيبَ له من قِدَاحِ المَيْسِرِ وهي ثَلاَثَةٌ : المَنِيحُ والسَّفيحُ والوَغْد ومن المجاز : قَوْلُهُم : فُلاَنٌ وَقَعَ في وَادِي تُخُيِّبَ على تُفُعِّلَ بِضَمِّ التَّاءِ والخَاءِ وفَتْحِهَا أَي الخَاءِ وكَسْرِ اليَاءِ غير مَصْرُوفٍ أَي في البَاطِلِ عن الكسائيّ ومثله في الأَساس وغيره
وذكر الصاغانيّ هنا عن أَبي زيد : خَاءِبِكَ عَلَيْنَا أَيِ اعْجَلْ وأَنشد قولَ الكميت :
" إذَا مَا شحَطْنَ الحَادِيَيْنِ حَسِبْتَهُمْبِخَاءِبِكَ اعْجَلْ يَهْتِفُونَ وحَيَّهَلْ قال : وإن قُلْتَ خَابِكَ جَازَ قال : ذكره الجوهريُّ في آخِرِ الكِتَاب والأَزهَرِيُّ هنا
قلْتُ : وتقدَّم للمصنّف في أَول الهمز وقد ذكرناه هناك وأَشْبَعْنَا عليه الكلامَ فراجِعْه والله أعلم

### Türkçe

خوب
**خَابَ** - **يَخِيبُ** - **خَائِب** - **خَائِبِيْن**
**خَابَ** - **يَخِيبُ** + varlık: “**فاز**”ın zıddı: kaybeder ve umduğu ve ümit ettiği şey kendisini geçer: bir sıkıntıda yahut tehlikeli yahut zor bir durumda olur ve kurtuluşu yahut selametle çıkmayı umar; fakat kendisi için, amelinden umduğu ve beklediği iyi netice meydana gelmez.
**خَائِب**: “**خَابَ** - **يَخِيبُ**”den ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: kendisi için, amelinden umduğu ve beklediği iyi netice meydana gelmeyen.
**خَائِبِيْن**: **خَائِب**’in çoğulu.
Ve lafız, “başarısızlık, hayal kırıklığı ve fiilin umulan hedefine varmaması” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar:
**حَبِط َ - يَحْبَطُ**، **عَقِمَ - يَعْقَمُ**، **عَنِتَ - يَعْنَتُ**، **خَابَ - يَخِيبُ**، **بَارَ - يَبُوْرُ**، **كَسَدَ - يَكْسُدُ**
**خاب** :
	﴿Ve fetih istediler; ve her zorba inatçı **خاب** etti (15)﴾ İbrahim ﴿Musa onlara dedi: Yazıklar olsun size, Allah’a karşı yalan uydurmayın da sizi bir azapla kökünden kazımasın; ve uyduran kimse **خاب** etmiştir (61)﴾ Tâhâ
	﴿Yüzler diri, kaim olana boyun eğdi; ve zulüm yüklenen kimse **خاب** etmiştir (111)﴾ Tâhâ ﴿ve onu gömen kimse **خاب** etmiştir (10)﴾ Şems
**خائب** - **خائبين**
﴿Kâfir olanlardan bir tarafı kessin yahut onları kahretsin de **خائبين** olarak dönsünler (127)﴾ Âl-i İmrân
Muhtâr es-Sıhâh
● [**خيب**] خ ي ب: **خَابَ** **يخيب** **خَيْبَةً**: eğer istediğini elde etmezse; ve meselde: **الهيبة خيبة**.
er-Râgıb
**خاب**
- **الخيبة**: talebin kaçması; dedi ki: }ve her zorba inatçı **خاب** etti﴿[İbrahim/15]،﴾ve uyduran kimse **خاب** etmiştir﴿[Tâhâ/61]،﴾ve onu gömen kimse **خاب** etmiştir{ [Şems/10].
Lisân özeti
1.     **خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً**: mahrum bırakıldı; ve istediğini elde etmedi.
2.     Ve **الخَيْبَة**: mahrumiyet ve ziyan; ve muhakkak **خابَ يَخِيبُ** ve **يَخُوبُ**.
3.     **خَيْبَةً لزَيْدٍ** ve **خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ**; nasb, bir fiilin gizli kılınması üzerinedir; ref‘ ise ibtidâ üzerinedir.
Lisânü’l-Arab
● - **خيب**: **خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً**: mahrum bırakıldı; ve istediğini elde etmedi. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Sizinle kim kazandıysa, muhakkak **القِدْحِ  الأَخْيَبِ** ile kazanmıştır”; yani **السَّهْمِ الخائِبِ** ile: **قِداحِ الـمَيْسِر**den kendisi için nasip olmayan ok; ve onlar üçtür: **الـمَنِيحُ**، **السَّفِيحُ**، **الوَغْدُ**. Ve **الخَيْبَة**: mahrumiyet ve ziyan; ve muhakkak **خابَ يَخِيبُ** ve **يَخُوبُ**. Ve hadîste: **خَيْبةً لَك**! ve **يا خَيْبَةَ الدَّهْرِ**! Ve Allah onu **خَيَّبَه**: onu mahrum bıraktı. Ve ben onu **خَيَّبْتُه** **تَخْيِيباً**. Ve **خابَ**: eğer ziyan ettiyse; ve **خابَ**: eğer küfre girdiyse; ve **الخَيْبَة**: ciddiyetin mahrumiyeti. Ve meselde: **الهَيْبَةُ خَيْبَة**; ve onun çabası **خَيَّابِ ابن هَيَّابٍ**’dadır; yani bir ziyan içindedir; ve **بَيَّابِ بن بَيَّابٍ**’dadır; Arap için bir meselde; ve ondan **خابَ** demezler, **هابَ** da demezler. Ve **الخَيَّابُ**: ateş çıkarmayan ok. Ve sözü; Sa‘leb’in inşad ettiği:

  **اسْكُتْ، ولا تَنْطِقْ، فأَنـْتَ خَيَّابْ،**
  **كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنـْتَ عَيَّابْ**

Mümkündür ki **الخَيْبَة**’den **فَعَّالاً** olsun; ve mümkündür ki onunla, ateş çıkarmayan bu ok gibi olduğu kastedilsin. Ve **وَادِي تُخُيِّبَ**’e düştü; **تُفُعِّلَ** üzere; **التاءِ** ve **الفاءِ**’nın dammesi ve **العين**’ın kesresiyle; gayr-i munsarif; ve o bâtıldır. Ve dersin: **خَيْبَةً لزَيْدٍ** ve **خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ**; nasb, bir fiilin gizli kılınması üzerinedir; ve ref‘ ise ibtidâ üzerinedir.
Mekâyîsü’l-Luğa:
(**خيب**) **الخاء** ve **الياء** ve **الباء**: bir tek asıldır; faydasızlığa ve mahrumiyete delalet eder. Ve asıl, ateş çıkarmayan oka onların sözüdür: o **خَيّاب**dır. Sonra dediler: bir işte çabaladı da **خابَ** etti; ve bu, eğer mahrum bırakıldıysa([1]) ve hayır fayda vermediyse.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً**: mahrum bırakıldı; ve Allah onu **خَيَّبَهُ**; ve ziyan etti; ve küfre girdi; ve istediğini elde etmedi. Ve meselde: “**الهَيْبَةُ خَيْبَةٌ**”. Ve denir: **خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ**, ref‘ ile ve nasb ile; ona beddua. Ve onun çabası **خَيَّابِ بنِ هَيَّابٍ**’dadır; ikisi de şeddeli; yani ziyan. Ve **الخَيَّابُ** ayrıca: ateş çıkarmayan ok. Ve “**وقعَ في وادِي تُخُيِّبَ**”: **التاءِ** ve **الخاءِ**’nın dammesi ve fethasıyla ve **الياءِ**’nın kesresiyle; gayr-i munsarif; yani bâtılda.
Tâcü’l-Arûs:
خ ي ب
**خَابَ يَخِيبُ خَيْبَةً**: mahrum bırakıldı; ve ondan: Allah onu **خَيَّبَهُ**; yani onu mahrum bıraktı; ve ben onu **خَيَّبْتُه** **تَخْيِيباً**. Ve **الخَيْبَةُ**: mahrumiyet ve ziyan. Ve muhakkak **خَابَ يَخِيبُ** ve **يَخُوبُ**. Ve **خاب**: ziyan etti; Ferrâ’dan. Ve **خاب**: küfre girdi; yine Ferrâ’dan. Ve onun çabası ve ümidi **خاب** etti: istediğini elde etmedi. Ve **الخَيْبَةُ**: ciddiyetin mahrumiyeti. Ve meselde: “**الهَيْبَةُ خَيْبَةٌ**”; ve kim **هابَ** ederse **خَابَ** eder. Ve hadîste: “**خَيْبَةً لَكَ**” ve “**يَا خَيْبَةَ الدَّهْرِ**”. Ve denir: **خَيْبَةٌ لِزَيْدٍ** ve **خَيْبَةً لِزَيْدٍ**; ref‘ ile ve nasb ile; ref‘ ibtidâ üzerinedir, nasb ise bir fiilin gizli kılınması üzerinedir; ve o, ona bedduadır. Ve bunun gibi onların sözü: onun çabası **فِي خَيَّابِ بنِ هَيَّابٍ**’dadır; ikisi de şeddeli; ve yine **بَيَّابِ بنِ بَيَّابٍ**; yani ziyan içinde. Sâğânî artırdı: **بَيَّاب** onlar için bir meseldir; ve ondan demezler: **خَابَ** ve **هَابَ**. Ve **الخَيَّابُ** ayrıca: ateş çıkarmayan ok; ve o mecazdır. Ama Sa‘leb’in inşad ettiği:
" **اسْكُتْ وَلاَ تَنْطِقْ فَأَنْتَ خَيَّابْ**
" **كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ وأَنْتَ عَيَّابْ**
Mümkündür ki **الخَيْبَة**’den **فَعَّالاً** olsun; ve mümkündür ki onunla, ateş çıkarmayan bu ok gibi olduğu kastedilsin. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Sizinle kim kazandıysa, muhakkak **القِدْح الأَخْيَبِ** ile kazanmıştır”; yani **السَّهْمِ الخَائِبِ** ile: **قِدَاحِ المَيْسِرِ**den kendisi için nasip olmayan; ve o üçtür: **المَنِيحُ** ve **السَّفيحُ** ve **الوَغْد**. Ve mecazdan: onların sözü: falan **وَادِي تُخُيِّبَ**’e düştü; **تُفُعِّلَ** üzere; **التَّاءِ**’nın dammesiyle ve **الخَاءِ**’nın (yani **الخَاءِ**’nın) fethasıyla ve **اليَاءِ**’nın kesresiyle; gayr-i munsarif; yani bâtılda; Kisâî’den. Ve onun benzeri **الأَساس**’ta ve başkasında.
Ve Sâğânî burada Ebû Zeyd’den zikretti: **خَاءِبِكَ عَلَيْنَا**; yani: acele et. Ve Kumeyt’in sözünü inşad etti:
" **إذَا مَا شحَطْنَ الحَادِيَيْنِ حَسِبْتَهُمْبِخَاءِبِكَ اعْجَلْ يَهْتِفُونَ وحَيَّهَلْ**
Dedi ki: ve eğer **خَابِكَ** dersen caiz olur. Dedi ki: Cevherî onu kitabın sonunda zikretti; ve Ezherî de burada.
Dedim: ve musannif için hemzenin evvelinde geçti; ve biz onu orada zikrettik ve onun hakkında sözü doyurduk; öyleyse ona müracaat et; ve Allah daha iyi bilir.
