# خوت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خوت

خات البازي والعقاب، يخوت، خوتا، وخواتة، واختات: انقض على الصيد ليأخذه، فسمعت لجناحيه صوتا، كانخات. خات الرجل ماله، يخوته، ويخيته: تنقصه، كتخوته، واختاته. كذلك تحوفه، وتحيفه، وتخوفه، كما سيأتي. والخائتة: العقاب إذا انخاتت، وهي التي تختات، وهو صوت جناحيها إذا انقضت، فسمعت صوت انقضاضها، وله حفيف. والخوات، كسحاب، لفظ مؤنث، ومعناه مذكر: دوي جناح العقاب. الخوات: الصوت في حديث بناء الكعبة  قال: فسمعنا خواتا من السماء  ، أي: صوتا مثل حفيف جناح الطائر الضخم، كالخواتة، أو اختص به صوت الرعد والسيل عن أبي حنيفة، وأنشد:
  فلا حس إلا خوات السيول ويوجد في بعض النسخ مضبوطا رفع  السيل  ، بناء على أنه معطوف على  صوت الرعد  ، وهو غير صواب، لما عرفت. الخوات، بالتشديد: الرجل الجريء، قال الشاعر:
  لا يهتدي فيه إلا كل منصـلـت                      من الرجال زميع الرأي، خوات الخوات: الذي يأكل كل ساعة، ولا يكثر، عن الفراء. خوات بن جبير بن النعمان بن أمية الأنصاري الأوسي الصحابي أبو عبد الله، وقيل: أبو صالح، صاحب ذات النحيين، أحد فرسان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مات سنة أربعين. وابن ابنه خوات بن صالح بن خوات بن جبير، روى عن أبيه، عن جده. خوات بن عامر جد عمرو بن رفاعة المحدث وأم عمرو بنت خوات بن جبير، روى عنها ابن أخيها خوات بن صالح المذكور. وأخوها عمروبن خوات، قتل يوم الحرة. وخوات بن صالح بن خوات بن صالح، روى عن أبيه عن خوات بن بكر عن كعب الأحبار، روى عنه جويريه بن أسماء. وخات الرجل: نقض عهده، وأختلف وعده، عن ابن الأعرابي. خات الرجل، وأنفض: نقص ميرته، نقله الصاغاني. خات الرجل: إذا أسن، عن ابن الأعرابي. خات، يخوت، خوتا، طرد. خات: اختطف، يقال: خاتته العقاب تخوته: اختطفته، كتخوت، قال أبو ذؤيب، أو صخر الغي:
  فخاتت غزالا جاثما بصرت به                      لدى سلمات عند أدماء سارب وتخت الشيء: اختطفه، عن ابن الأعرابي. وعن الأصمعي:
  تخوت قلوب الطير من كل جارح في قول الجموح الهذلى: أي تخطف وقال آخر:
  وما القوم إلا خـمـسة أو ثـلاثة                      يخوتون أخرى القوم خوت الأجادل

  الأجادل: جمع أجدل، وهو الصقر. واختات الذب الشاة: ختلها فسرقها، قال الفراء: وما زال الذئب يختات الشاة بعد الشاة: أي يختلها فيسرقها. اختات الحديث: إذا أخذ منه فتخطفه، هكذا في النسخ، والصواب: فتحفظه. يقال: فلان يختات حديث القوم، ويتخوت، بمعنى واحد. وتخوت عنه: انكسر، وتركه. وخاوت طرفه دوني مخاوتة: سارقه. ومما يستدرك عليه: قولهم: إنهم يختاتون الليل، أي: يسيرون، ويقطعون الطريق. وفي الحديث، حديث أبي جندل بن عمرو بن سهيل:  أنه اختات للضرب حتى خيف على عقله  قال شمر: هكذا روي، والمعروف: أخت الرجل فهو مخت: إذا انكسر واستحيا، وقد تقدم. والمختتئ: نحو المخت وهو المتصاغر المنكسر، وتقدم أيضا.

### Türkçe

**خات** doğan ve kartal, **يخوت**، **خوتا**، **وخواتة**، **واختات**: avın üzerine onu almak için atıldı; böylece iki kanadı için bir ses işittim; **كانخات** gibi. **خات** adam malını, **يخوته** ve **ويخيته**: onu eksiltti; **كتخوته** ve **واختاته** gibi. Keza **تحوفه** ve **وتحيفه** ve **وتخوفه**; ileride geleceği üzere. Ve **الخائتة**: kartal, **انخاتت** olduğu zaman; ve o, **تختات** edendir; ve o, onun (kartalın) kanatlarının sesidir, (avın) üzerine atıldığı zaman; böylece onun atılışının sesini işittim; ve onun için bir hışırtı vardır. Ve **الخوات** (bulut gibi), lafız bakımından müennes, manası bakımından müzekkerdir: kartalın kanadının uğultusu. **الخوات**: ses; Kâbe’nin inşası hadîsinde: “Gökyüzünden bir **خواتا** işittik” dedi; yani: iri kuşun kanadının hışırtısı gibi bir ses; **كالخواتة** gibi; yahut Ebû Hanîfe’den: gök gürültüsü ve selin sesine tahsis olundu; ve şu beyti okudu:

  “Sel(ler)in **خوات**’ından başka bir his yoktur”
Bazı nüshalarda **السيل** ref‘ ile ضبط edilmiş bulunur; bunun, “gök gürültüsünün sesi”ne atfedilmiş olması üzerine; ve bu doğru değildir; bildiğin üzere. **الخوات** (teşdîd ile): cesur adam; şair dedi ki:

  “Onda ancak her kılıç çekmiş olan yol bulur;
  erkeklerden: görüşü toplayan, **خوات**.”
**الخوات**: her saat yiyen ve çoğaltmayan kimse; Ferrâ’dan. **خوات بن جبير بن النعمان بن أمية الأنصاري الأوسي** sahâbî, Ebû Abdullah; ve denildi: Ebû Sâlih; **ذات النحيين** sahibi; Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, süvarilerinden biri; kırk yılında öldü. Ve onun oğlunun oğlu **خوات بن صالح بن خوات بن جبير**; babasından, dedesinden rivayet etti. **خوات بن عامر**; muhaddis **عمرو بن رفاعة**’nin dedesi; ve **أم عمرو بنت خوات بن جبير**; ondan, zikredilen **خوات بن صالح** olan yeğeni rivayet etti. Ve onun kardeşi **عمروبن خوات**; **يوم الحرة** günü öldürüldü. Ve **خوات بن صالح بن خوات بن صالح**; babasından, **خوات بن بكر**’den, **كعب الأحبار**’dan rivayet etti; ondan **جويريه بن أسماء** rivayet etti. **خات** adam: ahdini bozdu ve vaadini ihtilaflı kıldı; İbnü’l-A‘râbî’den. **خات** adam, ve **أنفض**: azığını eksiltti; Sâgânî nakletti. **خات** adam: yaşlandığı zaman; İbnü’l-A‘râbî’den. **خات**، **يخوت**، **خوتا**: kovdu. **خات**: kaptı; denir ki: **خاتته العقاب تخوته**: onu kaptı; **كتخوت** gibi. Ebû Züeyb, yahut Sahr el-Gayy dedi ki:

  “Bir ceylanı kaptı; çökmüş halde onu gördü;
  **سلمات** yanında, **أدماء**’da yürüyen (bir halde).”
Ve **تخت** şey’i: onu kaptı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Asma‘î’den:

  “Her yırtıcıdan kuşların kalplerini **تخوت** eder”
Cemûh el-Huzelî’nin sözü hakkında: yani kapar. Ve bir başkası dedi ki:

  “Kavim ancak beş yahut üçtür;
  kavmin ötekilerini, **الأجادل**’in **خوت**’u gibi **يخوتون** ederler.”

  **الأجادل**: **أجدل**’in cem‘idir; ve o, doğandır. **اختات** kurt koyunu: onu aldattı da çaldı. Ferrâ dedi ki: Kurt, koyunu koyun ardından **يختات** etmeyi sürdürdü: yani onu aldatır da çalar. **اختات الحديث**: ondan aldığı zaman, onu kapar; nüshalarda böyle(ce)dir; doğrusu: onu ezberler. Denir ki: Falan, kavmin sözünü **يختات** eder ve **ويتخوت** eder; tek bir mana ile. Ve ondan **تخوت** etti: kırıldı ve onu bıraktı. Ve **خاوت** bakışını benden aşağıya **مخاوتة**: onu gizlice çaldı. Ve ona istidrâk olunanlardandır: onların “Onlar geceyi **يختاتون** ederler” sözleri; yani yürürler ve yolu keserler. Ve hadîste, Ebû Cendel b. Amr b. Süheyl hadîsi: “Aklından korkuluncaya kadar dövülmeye **اختات** etti.” Şemr dedi ki: Böyle rivayet olundu; bilinen ise: **أخت** adam, o da **مخت**tur: kırıldığı ve utandığı zaman; ve daha önce geçti. Ve **المختتئ**: **المخت** gibidir; o, küçülen, kırılan kimsedir; bu da geçti.
