# خوذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خوذ

المُخاوَذَةُ: المخالفة إِلى الشيء.
خَاوَذَهُ خِوَاذاً ومخاوذة: خالفه. يقال: بنو فلان خاوذونا إِلى الماء أَي خالفونا إِليه. الأُمَوِيُّ: خاوَذْته مُخَاوَذَة فعلت مثل فعله، وأَنكر شمر خاوذت بهذا المعنى، وذكر أَن المُخاوَذَة والخِواذ الفِراقُ، وأَنشد:
إِذا النَّوَى تَدْنُو عن الخِوَاذِ
وخَاوَذَتْه الحُمَّى خِوَاذاً: أَخذته ثم انقطعت عنه ثم عاودته؛ عن ابن الأَعرابي؛ وقيل: مخاوذتها إِياه تعهدها له، وقيل: خِواذُ الحمى أَن تأْتي لوقت غير معلوم. الفراء: الحمى تُخَاوذه إِذا حم في الأَيام. وفلان يُخَاوِذُنا بالزيارة أَي يتعهدنا بالزيارة. قال أَبو منصور: وسماعي من العرب في الخِواذِ أَن حِلَّتَين نزلتا على ماء عضوض لا يروي نَعَمَهُما في يوم واحد، فسمعت بعضهم يقول لبعض: خَاوِذُوا وِرْدَكم ترووا نَعَمَكمْ؛ ومعناه أَن يورد فريق نَعَمَه يوماً ونَعَم الآخرين في الرعي، فإِذا كان اليوم الثاني أَورد الآخرون نعمهم، فإِذا فعلوا ذلك شرب كلُّ مال غِبّاً لأَنَّ المالين إِذا اجتمعا على الماء نزح فلم يرووا، وكان صَدَرُهم عن غيرِ رِيّ، فهذا معنى الخِوَاذِ عندهم. وهو من خُوذَانِهم؛ عن ابن الأَعرابي، أَي من خُشارِهم وخَمَّانهم. ويقال: ذهب فلان في خُوذانِ الخامل إِذا أُخر عن أَهل الفضل؛ قال ابن أَحمر:
إِذا سَبَّنَا منهم دَعِيٌّ لأُمِّهِ
خليلانِ من خُوذَانَ قِنٌّ مُوَلَّدُ
وفي النوادر: أَمر خائذ لائذ، وأَمر مُخَاوِذٌ مُلاوِذٌ إِذا كان مُعْوِزاً. وخَاوَذَ عنه إِذا تنحى؛ قال أَبو وجزة:
وخاوذ عنه فلم يعانها
(* كذا بالأصل).

### Türkçe

**المُخاوَذَةُ**: şeye doğru muhalefet etmektir.

**خَاوَذَهُ** **خِوَاذاً** ve **مخاوذة**: ona muhalefet etti. Denilir ki: “Falancanın oğulları bizi suya doğru **خاوذونا**”; yani ona doğru bize muhalefet ettiler. **الأُمَوِيُّ**: “Onunla **مُخَاوَذَة** ettim” (demek), onun yaptığı gibi yaptım (demektir). Şemr, bu mânada “**خاوذت**”i inkâr etti; ve **المُخاوَذَة** ile **الخِواذ**’ın ayrılık olduğunu zikretti; ve şu beyti okudu:

Eğer uzaklık **الخِوَاذ**’dan yaklaşırsa

Ve humma onunla **خِوَاذاً** **خَاوَذَتْه**: onu aldı, sonra ondan kesildi, sonra ona tekrar döndü; İbnü’l-A‘râbî’den; ve denildi ki: onunla **مخاوذتها** (yapması), ona karşı onu gözetip kollamasıdır; ve denildi ki: hummanın **خِواذُ**’u, bilinmeyen bir vakitte gelmesidir. **الفراء**: humma, günler içinde hummalandığı zaman onu **تُخَاوذه** eder. Ve falanca bizi ziyaretle **يُخَاوِذُنا**; yani bizi ziyaretle gözetip kolluyor. Ebû Mansûr dedi ki: Araplardan **الخِواذ** hakkında işittiğim şudur: iki kabile, bir günde ikisinin hayvanını birden sulamayan, ısırıcı (az su veren) bir suya indiler; onların bazısının bazısına şöyle dediğini işittim: “**خَاوِذُوا** suya varışınızı, hayvanınızı kandırırsınız”; bunun mânası şudur: bir grup hayvanını bir gün suya getirir, ötekilerin hayvanı o gün otlakta olur; ikinci gün olunca ötekiler hayvanlarını suya getirir; bunu yaptıkları zaman her mal (sürü) bir gün arayla içer; çünkü iki mal su başında bir araya gelirse su çekilip azalır da kandıramazlar; ve dönüşleri susuzluk giderilmemiş olarak olur; işte onların yanında **الخِوَاذ**’ın mânası budur. Ve bu, onların **خُوذَان**’ındandır; İbnü’l-A‘râbî’den; yani onların **خُشار**’ından ve **خَمَّان**’ındandır. Ve denilir ki: falanca, fazilet ehlinin gerisine bırakıldığı zaman **خُوذانِ الخامل** içinde gitti. İbn Ahmer dedi ki:

Onlardan anasına nispetle bir soysuz bize söverse,
iki dost (vardır): **خُوذَانَ**’dan, köle, doğma büyüme

Ve **النوادر**’de: **أَمر خائذ لائذ**; ve **أَمر مُخَاوِذٌ مُلاوِذٌ**: muhtaç olduğu zaman (böyledir). Ve ondan **خَاوَذَ**: uzaklaştığı zaman; Ebû Vecze dedi ki:

Ve ondan uzaklaştı, ona yardım etmedi
(* asılda böyledir).
