# خوذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خوذ

الخوذة، بالضم: المغفر، ج خوذ كغرف، فارسي معرب، ومن سجعات الحريري، وايم الله إنه لمن أيمن العوذ، وأغنى لكم من لابسي الخوذ. والمخاوذة، المخالفة خاوذه مخاوذة وخواذا: خالفه، كذا في المحكم، وقال: المخاوذة والخواذ: الفراق، وأنشد:
  إذا النوى تدنو من الخواذ المخاوذة: الموافقة، يقال: خاوذه مخاوذة: فعل كفعله، كذا في التهذيب، وهو قول الأموي، وأنكره شمر بهذا المعنى، فهو ضد. والتخاوذ: التعاهد، كذا في نوادر الشعراء. والتخوذ: التعهد، يقال: فلان يتخوذنا بالزيارة، أي يتعهدنا بها. هم من خوذان الناس، بالضم وهلائثهم وقزمهم وخدمهم وخدمهم، بمعنى واحد، قال ابن أحمر:
  إذا سبنا منهم دعـى لأمـه                      خليلان من خوذان قن مولد وفي المحكم: هو من خوذانهم، أي من خشارهم، وخمانهم. قال شمر: المخاوذة والخواذ: الفراق. وخواذ الحمى، بالكسر: أن تأتي الوقت غير معلوم وقال ابن سيده: وخاوذته الحمى خواذا، إذا أخذته، ثم انقطعت عنه، ثم عاودته. وقيل مخاوذتها إياه: تعهدها له، قال الأزهري: ونزل حيان على ماء عضوض لا يروي نعمهما في يوم فسمعت بعضهم يقول: خاوذوا وردكم ترووا نعمكم. أي يورد فريق يوما والآخر يوما بعده، وإذا فعلوه شرب كل مال غبا، لأن المالين إذا اجتمعت على الماء نزح فلم يروهما وصدروا عن غير ري، فهذا معني الخواذ عندهم، كذا في التهذيب. وأمر خائذ لائذ: معوز، كمخاوذ ملاوذ. كذا في نوادر الأعراب. يقال: ذهب فلان في خوذان الخامل، بالفتح، إذا أخر عن أهل الفضل، وأنشد قول ابن أحمر المقدم ذكره، كذا في التهذيب. وخاوذ: عنه تنحى.

### Türkçe

**الخوذة**, zamme ile: **المغفر**; çoğulu **خوذ** (tıpkı **غرف** gibi); Farsça muarreb. Ve Harîrî’nin secilerindendir: “Vallahi, o elbette **العوذ**’un en uğurlularındandır; ve size **الخوذ** giyenlerden daha zengindir.”

Ve **المخاوذة**: muhalefet; “**خاوذه** **مخاوذة** ve **خواذا**: ona muhalefet etti” (böylece **المحكم**’de). Ve dedi ki: **المخاوذة** ve **الخواذ**: ayrılık. Ve şu beyti delil getirdi:

  “Eğer uzaklık **الخواذ**’a yaklaşırsa”

**المخاوذة**: muvafakat; denir ki: “**خاوذه** **مخاوذة**: onun yaptığı gibi yaptı” (böylece **التهذيب**’de); ve bu, el-Ümevî’nin sözüdür. Şemmer bunu bu mânada inkâr etti; o hâlde o zıddıdır.

Ve **التخاوذ**: karşılıklı ahitleşme; böylece **نوادر الشعراء**’da.

Ve **التخوذ**: taahhüt; denir ki: “Falan bizi ziyaretle **يتخوذنا**”, yani onunla bizi gözetir/taahhüt eder.

Onlar, zamme ile, insanların **خوذان**’ındandır; ve onların **هلائث**’leri ve **قزم**’leri ve **خدم**’leri ve **خدم**’leri; tek mânadadır. İbn Ahmer dedi ki:

  “Eğer onlardan birini söversek, annesine dua eder;
                      **خوذان**’dan iki dost: **قن** (ve) **مولد**”

Ve **المحكم**’de: “O, onların **خوذان**’ındandır”, yani onların **خشار**’ından ve onların **خمان**’ından.

Şemmer dedi ki: **المخاوذة** ve **الخواذ**: ayrılık.

Ve kesre ile **خواذ الحمى**: vakti bilinmezken gelmendir.

İbn Sîde dedi ki: “**خاوذته الحمى خواذا**: onu tuttuğu zaman; sonra ondan kesildi; sonra ona tekrar döndü.”

Ve denildi ki: Onunla **مخاوذتها**: ona yönelik taahhüdüdür.

Ezherî dedi ki: “Hayyân, bir günde ikisini de sulamayan, sert bir su başına indi; sonra onların bazısının şöyle dediğini işittim: ‘**خاوذوا** suya gidişinizi; hayvanlarınızı sularsınız.’” Yani bir grup bir gün suya götürür, diğeri ondan sonraki gün; bunu yaptıklarında her sürü gün aşırı içer; çünkü iki sürü su başında birleştiğinde su çekilir de ikisini de kandırmaz ve susuz olarak dönerler. İşte onların yanında **الخواذ**’ın mânası budur; böylece **التهذيب**’de.

Ve **أمر خائذ لائذ**: muhtaç; tıpkı **مخاوذ ملاوذ** gibi. Böylece **نوادر الأعراب**’da.

Denir ki: “Falan, fetih ile, **خوذان الخامل** içinde gitti”; fazilet ehlinin gerisine bırakıldığı zaman. Ve daha önce zikredilmiş olan İbn Ahmer’in sözünü delil getirdi; böylece **التهذيب**’de.

Ve **خاوذ**: ondan uzaklaştı.
