# خور — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خور

الخوار بالضم: من صوت البقر والغنم والظباء والسهام، وقد خار يخور خوارا: صاح، قاله ابن سيده. وقال الليث: الخوار: صوت الثور، وما اشتد من صوت البقرة والعجل. وفي الكتاب العزيز  فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار  . وفي حديث مقتل أبي بن خلف:  فخر يخور كما يخور الثور  . وفي مفردات الراغب: الخوار في الأصل: صياح البقر فقط، ثم توسعوا فيه فأطلقوه على صياح جميع البهائم. وقول شيخنا: واستعماله في غير البقر غير معروف، مناقش فيه، فقد قال أوس بن حجر في خوار السهام:
  يخرن إذا أنفزن في ساقط النـدى                      وإن كان يوما ذا أهاضيب مخضلا
  خوار المطافيل الملمعة الـشـوي                      وأطلائها صادفن عرنان مبـقـلا يقول: إذا أنفزت السهام خارت خوار هذه الوحش المطافيل التي تثغو إلى أطلائها وقد أنشطها المرعي المخصب، فأصوات هذه النبال كأصوات تلك الوحوش دذوات الأطفال وإن أنفزت في يوم مكطر مخضل. أي فلهذه النبل فضل من أجل إحكام الصنعة وكرم العيدان. والخور مثل الغور: المنخفض المطمئن من الأرض بين النشزين. الخور: الخليج من البحر. قيل: مصب الماء في البحر، وقيل: هو مصب المياه الجارية في البحر إذا اتسع وعرض. وقال شمر: الخور: عنق من البحر يدخل في الأرض، والجمع خؤور. قال العجاج يصف السفنة:
  إذا انتحى بجؤجؤ مسمـور
  وتارة ينقض في الخـؤور
  تقضي البازي من الصقور.
 الخور: ع بأرض نجد في ديار كلاب فيه الثمام ونحوه. أو واد وراء برجيل، كقنديل، ولم يذكر المصنف برجيل في اللام. الخور: مصدر خار يخور، وهو إصابة الخوران. يقال طعنه فخاره خورا: أصاب خورانه، وهو الهواء الذي فيه الدبر من الرجل والقبل من المرأة. وقيل: الخوران، بالفتح: اسم للمبعر يجتمع عليه، أيشتمل، حتار الصلب من الإنسان وغيره، أورأس المبعرة، أي مجرى الروث، أو الذي فيه الدبر. وقيل: الدبر بعينه: سمي به لأنه كالهبطة بين ربوتين. ج الخورانات والخوارين، وكذلك كل اسم كان مذكرا لغير الناس جمعه على لفظ تاآت الجمع جائز، نحو حممات وسرادقات وما أشبهها. والخور، بالضم من النساء الكثيرات الريب، لفسادهن وضعف أحلامهن، بلا واحد. قال الأخطل:

  يبيت يسوف الخور وهي رواكد                      كما ساف أبكار الهجان فنيق. من المجاز: الخور: النوق الغزر الألبان أي كثرتها، جمع خوارة، بالتشديد، على غير قياس. قال شيخنا في شرح الكفاية: بل ولا نظير له. قال القطامي:
  رشوف وراء الخور لو تندرئ لها                      صبا وشمال حرجف لم تقلـب. قلت: هذا هو الذي صرح به في أمهات اللغة. وفي كفاية المتحفظ ما يقتضي أن هذا من أوصاف ألوانها، فإنه قال: الخور: هي التي تكون أللوانها بين الغبرة والحمرة، وفي جلودها رقة. يقال: ناقة خوارة، قالوا: الحمر من الإبل أطهرها جلدا، والورق أطيبها لحما، والخور أغزرها لبنا. وقد قال بعض العرب: الرمكاء بهياء، والحمراء صبراء، والخوارة غزراء. وقد أوسعه شرحا شيخنا في شرحها المسمى بتحرير الرواية في تقرير الكفاية. فراجعه. قلت: والذي قاله ابن السكيت في الإصلاح: الخور: الإبل الحمر إلى الغبرة، رقيقات الجلود، طوال الأوبار، لها شعر ينفذوبرها، هي أطل من سائر الوبر، والخور أضعف من الجلد، وإذا كانت كذلك فهي غزار. وقال أبو الهيثم: ناقة خوارة: رقيقة الجلد غزيرة. الخور، بالتحريك: الضعف والوهن، كالخؤور، بالضم، والتخوير. وقد خار الرجل والحر يخور خؤورا، وخور خورا، وخور: ضعف وانكسر.
 والخوار ككتان: الضعيف، كالخائر، وكل ما ضعف فقد خار. وقال الليث: الخوار: الضعيف الذي لا بقاء له على الشدة. وفي حديث عمر:  لن تخور قوى مادام صاحبها ينزع وينزو  . أي لن يضعف صاحب قوة يقدر أن ينزع في قوسه ويثب إلى دابته. ومنه حديث أبي بكر قال لعمر:  أجبان في الجاهلية وخوار في الإسلام  ، والخوار في كل شيء عيب إلا في هذه الأشياء يأتي منها البعض في كلام المصنف، كقوله. و الخوار من الزناد: القداح، يقال: زناد خوار، أي قداح، قاله أبو الهيثم. الخوار من الجمال: الرقيق الحسن يقال: بعير خوار أي رقيق حسن. ج قولهم: جمل سبحل وجمال سبحلات، أي أنه لا يجمع إلا بالألف والتاء. قال ابن بري: وشاهد الخور جمع خوار قول الطرماح:
  أنا حماة المجد من آل مالـك                      إذا جعلت خور الرجال تهيع. قال: ومثله لغسان السليطي:
  قبح الإله بني كليب إنـهـم                      خور القلوب أخفة الأحلام. الخوار العذري رجل نسابة، أي كان عالما بالنسب. من المجاز: فرس خوار العنان، إذا كان سهل المعطف لينه كثير الجري، وخيل خور. قال ابن مقبل:
  ملح إذا الخور اللهاميم هرولتتوثب أوساط الخبار على الفتر والخوارة: الاست، لضعفها. من المجاز: الخوارة: النخلة الغزيرة الحمل. قال الأنصاري: أدين وما ديني عليكم بمغرم ولكن على الجرد الجلاد القراوح
  على كل خوار كأن جذوعه                      طلين بقار أو بحمأة مائح.

  من المجاز: استخاره فخاره، أي استعطفه فعطفه، يقال: هو من الخوار والصوت. وأصله أن الصائد يأتي الموضع الذي يظن فيه ولد الظبية أو البقرة فيخور خوار الغزال فتسمع الأم. فإن كان لها ولد ظنت أن الصوت صوت ولدها، فتتبع الصوت، فيعلم الصائد أن لها ولدا فيطلب موضعه، فيقال استخارها، أي خار لتخور، ثم قيل لكل من استعطف: استخار. وقال الهذلي وهو خالد بن زهير:
  لعلك إما أم عمرو تـبـدلـت                      سواك خليلا شاتمي تستخيرها قال السكري شارح الديوان: أي تستعطفها بشتمك إياي. وقال الكميت
  ولن يستخر رسوم الديار                      لعولته ذو الصبا المعول. فعين استخرت على هذا واو، وهو مذكور في الياء أيضا. عن الليث: استخار الضبع، واليربوع: جعل خشبة في ثقب بيتها، وهو القاصعاء، حتى تخرج من مكان آخر، وهو النافقاء، فيصده الصائد. قال الأزهري: وجعل الليث الاستخارة للضبع واليربوع، وهو باطل. استخار المنزل: استنظفه كأنه طلب خيره، وهذا يناسب ذكره في الياء، كما فعله صاحب اللسان، وأنشد قول الكميت. وأخاره إخارة. صرفه وعطفه يقال: أخرنا المطايا إلى موضع كذا نخيرها إخارة: صرفناها وعطفناها. وخور، بالضم: ةببلخ، منها أبو عبد الله محمد بن عبد الله بن عبد الحكم، ختن يحيى بن محمد ابن حفص، وكان به صمم، يروي عن أبي الحسن علي بن خشرم المروزي، مات سنة 305.
 خور:ة باستراباذ، تضاف إلى سفلق كجعفر، كذا في تارخ استراباذ لأبي سعد الإدريسي، منها أبو سعيد محمد بن أحمد الخور سفلقي الاستاباذي، يروي عن أبي عبيدة أحمد بن حواس، وعنه أبو نعيم عبد الملك بن محمد بن عدي الاستراباذي. الخور بالفتح مضافة إلى مواضع كثيرة، منها خور السيف بكسر السين، وهو دون سيراف. مدينة كبيرة، ويأتي للمصنف أيضا.

  خور الديبل، بفتح الدال المهملة وسكون الياء التحتية وضم الموحدة: قصبة بلاد السند، وجه إليه عثمان بن أبي العاص أخاه الحكم ففتحه، وهو نهر عظيم عليه بلدان. خور فوفل، كجوهر: من سواحل بحر الهشند، ولم يذكره المصنف. خور فكان، كرمان، ولم يذكره المصنف أيضا. خور الديبل، بفتح الدال المهملة وسكون الياء التحتية وضم الموحدة: قصبة بلاد السند، وجه إليه عثمان بن أبيا لعاص أخاه الحكم ففتحه، وهو نهر عظيم عليه بلدان. خور فوفل، كجوهر: من سواحل بحر الهند، ولم يذكره المصنف. خور فكان، كرمان، ولم يذكره المصنف أيضا. خور بروص، كجعفر، بالصاد المهملة، أو بروج، بالجيم بدل الصاد، وكلاهما صحيحان: مدينة عظيمة بالهند، مواضع. وخوار، بالضم: ة بالري، على ثمانية عشر فرسخا، منها أبو عبد الله عبد الجبار بن محمد بن أ~حمد الخواري، سمع أبا بكر البيهقي، وأبا القاسم القشيري. وأخوه الحاكم عبد الحميد بن محمد كان بخسروجرد، شارك أخاه في السماع، والصواب أنهما من خوار قرية ببيهق، وليسا من خوار الري، كما حققه السمعاني. وزكريا بن مسعود، روى عن علي بن حرب الموصلي، الخواريان. ومن خوار الري إبراهيم بن المختار التيمي، يروي عن الثوري وابن جريج، وأبو محمد عبد الله بن محمد الخواري، ترجمه الحاكم. وظاهر بن داوود الخواري، من جلة المشايخ الصوفية. خوار بن الصدف ككتف: قيل من أقيال حمير وقال الدارقطني: من حضرموت. يقال: نحرن خورة إبلنا، بالضم، أي خيرتها عن ابن الأعرابي وكذلك الخوري. وقال الفراء: يقال: لك خوراها أي خيارها. وفي بني فلان خوري من الإبل الكرام. ومما يستدرك عليه: تخاورت الثيران. وخار الحر يخور خؤورا، وخور خورا، وخور: انكسر وفتر وهو مجاز. وعبارة الأساس: وخار عنا البرد: سكن. وهو مذكور في الصحاح أيضا. واستدرك شيخنا خار بمعنى ذهب، ولم أجده في ديوان، ولعله مصحف عن وهت. خار يخور: ضعفت قوته ووهت.
 ورجل خوار: جبان، وهو مجاز. ورمح خوار وسهم خوار وخؤور: ضعيف فيه رخاوة، وكذا قصبة خوارة. وفي حديث عمرو بن العاص:  ليس أخو الحرب من يضع خور الحشايا عن يمينه وعن شماله  أي يضع ليان الفرش والأوطية وضعافها عنده، وهي التي لا تحشي بالأشياء الصلبة. وخوره: نسبه إلى الخور. قال. لقد علمت فاعذليني أو ذري أن صروف الدهر، من لا يصبر على الملمات بها يخور وشاة خوارة: غزيرة اللبن، وفي الأساس: سهلة الدر، وهو مجاز. وأرض خوارة: لينة سهلة. والجمع خور. وبكرة خوارة، إذا كانت سهلة جري المحور في القعو. وناقة خوارة: سبطة اللحم هشة العظم. ويقال: إن في بعيرك هذا لشارب خور، يكون مدحا ويكون ذما، فالمدح أن يكون صبورا على العطش والتعب، والذم أن يكون غير صبور عليهما. وقال أبو الهيثم: رجل خوار، وقوم خوارون. ورجل خؤور وقوم خورة. وخوار الصفا: الذي له صوت من صلابته، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  يترك خوار الصفا ركوبا. والخوار كغراب: اسم موضع. قال النمر بن تولب:

  خرجن من الخوار وعدن فيه                      وقد وازن من أجلى برعن. وفي الحديث:  ذكر خور كمان، والخور: جبل معروف بأرض فارس، ويروى بالزاي وصوبه الدارقطني وسيأتي. وعمر بن عطاء بن وراد بن أبي الخوار الخواري، إلى الجد، كذا حميد بن حماد بن خوار الخواري، وتغلب بنت الخوار، حدثوا.

### Türkçe

**الخوار** (ضمme ile): sığırın, koyunun, ceylanların ve okların sesinden (bir sestir); ve “**خار** **يخور** **خوارا**”: bağırdı; bunu İbn Sîdeh söylemiştir. Leys dedi: “**الخوار**”: boğanın sesi ve ineğin ve buzağının sesinden şiddetli olanı. Aziz Kitap’ta: “Onlar için, ceset (gibi) bir buzağı çıkardı; onun bir **خوار**’ı vardı.” Ebû b. Halef’in öldürülmesi hadîsinde: “Boğa nasıl **يخور** ise o da öyle **يخور** olarak düştü.” Râgıb’ın Müfredât’ında: “**الخوار** aslında: yalnız sığırın bağırmasıdır; sonra onda genişlettiler de onu bütün hayvanların bağırmasına ıtlak ettiler.” Şeyhimizin sözü: “Ve onun sığırdan başkasında kullanımı bilinmez” tartışmalıdır; çünkü Evs b. Hacer okların **خوار**’ı hakkında şöyle dedi:

  “Düşen çiyde (içine) nüfuz ettiklerinde ses çıkarırlar,
  her ne kadar o gün, çamurlu, ıslak yamaçlı bir gün olsa da.
  Parlak, yavrulu (vahşilerin) **خوار**’ı (gibi),
  ve yavruları, ot bitirmiş bir burun (tepe)ye rastladılar.”

Der ki: Oklar nüfuz ettirildiğinde, bu çocuklu vahşilerin, yavrularına doğru böğürmesi gibi **خوار** ile böğürdü; otlağı bereketli olan (yer) onları canlandırmıştır; şu halde bu okların sesleri, çocuklu o vahşilerin sesleri gibidir; isterse (oklar) yağmurlu, ıslak bir günde nüfuz ettirilmiş olsun. Yani: sanatın sağlam yapılması ve çubukların (şaftların) asilliği sebebiyle bu oklara bir fazilet vardır.

**الخَوْر** (tıpkı **الغَوْر** gibi): yerin iki yükselti arasında alçak, çukur, sakin (düz) olanı.

**الخَوْر**: denizden olan körfez. “Suyun denize döküldüğü yer” denildi; ve “denize akan suların döküldüğü yer, genişleyip enine olduğunda” denildi. Şemmer dedi: “**الخَوْر**: denizden bir boyunduruktur; karaya girer”; çoğulu **خُؤور**. ‘Accâc gemiyi vasfederek dedi:

  “Çivili bir göğüsle yöneldiğinde,
  ve bazen **الخُؤور**’a dalar;
  doğan, şahinlerden (avını) bitirir.”

**الخَوْر**: Necd toprağında, Kilâb diyarında bir yer; onda **الثمام** ve benzeri vardır. Yahut Berceyl’in ötesinde bir vadi; **قنديل** gibi. Musannif, **اللام** (harfi) maddesinde **برجيل**’i zikretmedi.

**الخَوْر**: **خار** **يخور**’un masdarıdır; ve o, **الخَوَران**’a isabet etmektir. “Onu mızrakladı da onu **خاره** **خورا**”: onun **خوران**’ına isabet etti, denir; o ise, erkekte **الدبر**’in ve kadında **القبل**’in bulunduğu boşluktur. Ve “**الخَوَران** (fetih ile): üzerine dışkı yapılan (yer)in adıdır; üzerinde toplanılır” denildi; yani insanın ve başkasının bel kemiği çevresi; yahut dışkı yerinin başı; yani dışkı yoludur; yahut içinde **الدبر** olan şeydir. Ve “**الدبر**’in bizzat kendisi” denildi: iki tümsek arasındaki bir çöküntü gibi olduğu için onunla adlandırıldı. Çoğulu **الخَوَرانات** ve **الخَوارين**’dir; ve insanlar dışındaki (varlıklar) için müzekker olan her isim de böyledir: onu cem‘in **تاآت** lafzı üzere cem‘ etmek câizdir; **حممات** ve **سرادقات** ve benzerleri gibi.

**الخَوْر** (ضمme ile), kadınlardan: çokça şüphe (ve töhmet) sahibi olanlardır; onların bozukluğu ve akıllarının zayıflığı sebebiyle; tekili yoktur. Ahtal dedi:

  “Geceyi, **الخَوْر**’u oyalayarak geçirir; onlar durgundurlar,
  tıpkı genç develeri bir erkek deve sürüp götürdüğü gibi.”

Mecazdan: **الخَوْر**: sütü bol develer; yani sütlerinin çokluğu; **خوارة**’nın (şeddeli) cem‘idir; kıyasa aykırı olarak. Şeyhimiz **شرح الكفاية**’de dedi: “Hatta onun bir benzeri de yoktur.” Kutâmî dedi:

  “**الخَوْر**’un arkasında, eğer ona sabâ ve şimâl (rüzgârı) üflense,
  dar bir (yer)de titrer; dönüp devrilmez.”

Dedim: Bu, dilin ana kaynaklarında açıkça belirtilen şeydir. **كفاية المتحفظ**’ta ise, bunun renklerinin vasıflarından olduğuna delâlet eden şey vardır; çünkü dedi ki: “**الخَوْر**: renkleri boz ile kırmızılık arasında olan; derilerinde incelik bulunan (develer)dir.” “**ناقة خوارة**” denir. Dediler ki: Develerden kırmızılar derice en temizidir; **الورق** etçe en hoşudur; **الخَوْر** ise sütçe en boludur. Bazı Araplar dedi ki: “**الرمكاء**: **بهياء**; ve **الحمراء**: **صبراء**; ve **الخَوارة**: **غزراء**.” Şeyhimiz, onun (Kifâye’nin) “**تحرير الرواية في تقرير الكفاية**” diye adlandırılan şerhinde bunu açıklamayı genişletti; ona müracaat et.

Dedim: İbn Sikkît’in **الإصلاح**’da söylediği: “**الخَوْر**: bozluğa çalan kırmızı develerdir; derileri ince, kılları uzun; onların, kıllarının arasından geçen bir tüyleri vardır; o, diğer kıllardan daha uzundur; ve **الخَوْر** deriden daha zayıftır; böyle olduklarında sütçe boldurlar.” Ebû’l-Heysem dedi: “**ناقة خوارة**: derisi ince, (sütü) bol (deve).”

**الخَوْر** (hareke ile): zayıflık ve gevşekliktir; **الخُؤور** (ضمme ile) ve **التخوير** gibi. Ve adam ve sıcak (hava) **خار** **يخور** **خُؤورا**; ve **خور** **خورا**; ve **خور**: zayıfladı ve kırıldı.

**الخَوّار** (tıpkı **كتان** gibi): zayıf olan; **الخائر** gibi. Zayıflayan her şey **خار** olmuştur. Leys dedi: “**الخَوّار**: şiddete karşı kalıcılığı olmayan zayıftır.” Ömer’in hadîsinde: “Sahibi çekip sıçradığı müddetçe, güçler **تخور** etmeyecektir.” Yani: yayıyla çekebilen ve binitine sıçrayabilen bir güç sahibi zayıflamaz. Ondandır: Ebû Bekir’in Ömer’e söylediği hadîs: “Câhiliyede korkak, İslâm’da **خَوّار**.” Ve **الخَوّار** her şeyde ayıptır; ancak bu şeylerde (değil); musannifin sözünde geldiği gibi, onun bir kısmı gelecektir.

Ve **الخَوّار** (çakmak taşlarından): **القداح**’dır; “**زناد خَوّار**” denir; yani **قداح**; bunu Ebû’l-Heysem söyledi.

**الخَوّار** (develerden): ince, güzel (olan); “**بعير خَوّار**” denir; yani ince, güzel. Çoğulu: onların “**جمل سبحل** ve **جمال سبحلات**” sözleri gibidir; yani ancak elif ve tâ ile cem‘ olunur. İbn Berrî dedi: **الخَوّار**’ın **خَوّار** olarak cem‘ine şahit, Tırmâh’ın sözü:

  “Biz, Mâlik âlinden şerefin koruyucularıyız,
  erkeklerin **خَوّار**’ı ürküp dağıldığında.”

Dedi: Ve onun benzeri, Gassân es-Suleytî’nindir:

  “Allah, Benî Kilâb’ı çirkin kılsın; çünkü onlar
  kalpleri **خَوّار** (olan), akılları en hafif olanlardır.”

**الخَوّار العُذْري**: nesep âlimi bir adamdır; yani nesep konusunda âlim idi.

Mecazdan: **فرس خَوّار العِنان**: eğer dönüşü kolay, yumuşak, koşması çok ise. Ve **خيل خُور**. İbn Mukbil dedi:

  “Tuzlu (at)lar; **الخُور** **اللهاميم** koştuğunda,
  gevşeklikte, **الخَبار**’ın ortalarına sıçrar.”

**الخَوّارة**: makat; onun zayıflığı sebebiyle. Mecazdan: **الخَوّارة**: yükü bol hurma ağacı. Ensârî dedi: “Ben borçlanırım; ve benim dinim, üzerinize bir borç (yükü) ile değildir; fakat (ben) çıplak, sert, çetin (atlar) üzerindeyim:

  her bir **خَوّار** üzerinde; sanki gövdeleri
  sığır pisliğiyle yahut suyu olan çamurla sıvanmıştır.”

Mecazdandır: **استخاره فخاره**; yani onu yumuşattı da o da yumuşadı; denir ki: o, **الخوار** ve sestendir. Aslı şudur ki avcı, ceylanın yahut ineğin yavrusunun bulunduğunu sandığı yere gelir de ceylanın böğürmesi gibi böğürür; anne işitir. Eğer onun yavrusu varsa, sesin kendi yavrusunun sesi olduğunu zanneder; sesi takip eder; avcı da onun yavrusu olduğunu bilir de yerini arar; bunun üzerine “**استخارها**” denir; yani böğürdü ki o da böğürsün; sonra her kim yumuşatmaya çalıştıysa için “**استخار**” denildi. Hüzellî—ki o Hâlid b. Züheyr’dir—şöyle dedi:
  Belki sen, ey Amr’ın annesi, senden başka bir dost edindin; beni söven (kimse) olarak onu **تستخيرها**.

Sükkerî, divanın şârihi, dedi: yani bana sövmenle onu yumuşatmaya çalışırsın. Kümeyt şöyle dedi:
  Ve diyarın izlerini, ağıtçısı olan, sızlanış sahibi gençlik, asla **يستخر** etmeyecektir.

Buna göre **استخرت**’in ayn’ı vavdır; o, yâ’da da zikredilmiştir. Leys’ten: **استخار** sırtlanı ve yer faresini: onun evinin deliğine—ki o **القاصعاء**dır—bir tahta parçası koydu; ta ki başka bir yerden—ki o **النافقاء**dır—çıksın; avcı da onu engeller. Ezherî dedi: Leys, **الاستخارة**yı sırtlan ve yer faresi için yaptı; bu bâtıldır.

**استخار** menzili: onu temizledi; sanki hayrını talep etti; bu, yâ’da zikredilmesine uygundur; Lisân sahibi de böyle yaptı ve Kümeyt’in sözünü şâhid getirdi.

Ve **أخاره**: **إخارة**. Onu çevirdi ve döndürdü; denir ki: **أخرنا المطايا** filân yere, **نخيرها إخارة**: onları çevirdik ve döndürdük.

Ve **خور**—zamm ile—Belh’te bir (yer)dir; ondan Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem; Yahyâ b. Muhammed b. Hafs’ın damadı; onda sağırlık vardı; Ebû’l-Hasen Alî b. Haşrem el-Mervezî’den rivayet eder; 305 yılında öldü.

**خور**: Esterâbâd’da bir (yer)dir; Sefelak’a izafe edilir, Ca‘fer gibi; Ebû Sa‘d el-İdrîsî’nin Esterâbâd tarihi’nde böyledir; ondan Ebû Sa‘îd Muhammed b. Ahmed el-**خور** es-Sefelakî el-Esterâbâdî; Ebû Ubeyde Ahmed b. Havvâs’tan rivayet eder; ondan da Ebû Nu‘aym Abdülmelik b. Muhammed b. Adî el-Esterâbâdî (rivayet eder).

**الخور** fetha ile birçok mevkie izafe edilir; onlardan: **خور السيف**—sîn’in kesriyle—ki o, Sîrâf’ın aşağısındadır; büyük bir şehirdir; musannif için de gelir.

**خور الديبل**: **الدال**’ın fethası, alttaki **الياء**’ın sükûnu ve **الموحدة**’nın zammıyla: Sind beldesinin kasabasıdır; Osman b. Ebî’l-Âs, kardeşi Hakem’i ona gönderdi de onu fethetti; o, üzerinde beldeler bulunan büyük bir nehirdir. **خور فوفل**, Cevher gibi: Hind denizinin sahillerindendir; musannif onu zikretmedi. **خور فكان**, Kirmân; musannif onu da zikretmedi. **خور الديبل**: **الدال**’ın fethası, alttaki **الياء**’ın sükûnu ve **الموحدة**’nın zammıyla: Sind beldesinin kasabasıdır; Osman b. Ebî’l-Âs, kardeşi Hakem’i ona gönderdi de onu fethetti; o, üzerinde beldeler bulunan büyük bir nehirdir. **خور فوفل**, Cevher gibi: Hind denizinin sahillerindendir; musannif onu zikretmedi. **خور فكان**, Kirmân; musannif onu da zikretmedi. **خور بروص**, Ca‘fer gibi, **الصاد**’ın ihmâliyle; yahut **بروج**, **الجيم** ile **الصاد** yerine; ikisi de sahihtir: Hind’de büyük bir şehir; (ve) mevkiler.

Ve **خوار**—zamm ile—Rey’de bir (yer)dir; on sekiz fersah üzerinedir; ondan Ebû Abdillâh Abdülcebbâr b. Muhammed b. Ahmed el-**خواري**; Ebû Bekr el-Beyhakî’yi ve Ebû’l-Kâsım el-Kuşeyrî’yi işitti. Kardeşi hâkim Abdülhamîd b. Muhammed, Hüsrevcird’de idi; işitmede kardeşine ortak oldu; doğrusu, Sem‘ânî’nin tahkik ettiği üzere, ikisi de Bîhak’ta bir köy olan **خوار**dandır; Rey’in **خوار**’ından değildirler. Ve Zekeriyyâ b. Mes‘ûd, Alî b. Harb el-Mevsılî’den rivayet etti; el-**خواريان**. Rey’in **خوار**’ından İbrâhîm b. el-Muhtâr et-Teymî; Sevrî ve İbn Cüreyc’den rivayet eder; ve Ebû Muhammed Abdullâh b. Muhammed el-**خواري**; onu Hâkim terceme etti. Ve Zâhir b. Dâvûd el-**خواري**; sûfî şeyhlerinin seçkinlerindendir.

**خوار** b. es-Sadef, Kete f gibi: Himyer’in **أقيال**’inden denildi; Dârakutnî dedi: Hadramut’tandır. Denir ki: **نحرن خورة إبلنا**—zamm ile—yani onun hayırlısını seçtim; İbnü’l-A‘râbî’den; **الخوري** de böyledir. Ferrâ dedi: denir ki: “senin için onun **خوراها**sı vardır” yani onun seçkini. Filân oğullarında, değerli develerden bir **خوري** vardır.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **تخاورت الثيران**.

Ve **خار** sıcak, **يخور خؤورا**; ve **خور خورا**; ve **خور**: kırıldı ve gevşedi; bu mecazdır. Esâs’ın ibaresi: “ve **خار** bizden soğuk: duruldu.” O, Sıhâh’ta da zikredilmiştir. Şeyhimiz, “**خار** ‘gitti’ mânâsındadır” diye istidrâk etti; ben onu divanda bulmadım; belki **وهت**’ten tashîf edilmiştir. **خار يخور**: kuvveti zayıfladı ve gevşedi.

Ve **رجل خوار**: korkak; bu mecazdır. Ve **رمح خوار** ve **سهم خوار** ve **خؤور**: içinde gevşeklik bulunan zayıf; **قصبة خوارة** da böyledir. Amr b. el-Âs’ın hadisinde:
“Harbin kardeşi, **خور الحشايا**yı sağından ve solundan koyan değildir.”
Yani döşeklerin ve yaygıların yumuşaklığını ve zayıflarını yanında koyar; onlar, katı şeylerle doldurulmayanlardır.

Ve **خوره**: onu **الخور**’a nisbet etti. Dedi:
“Biliyorum; öyleyse beni ayıpla yahut bırak: zamanın döndürmeleri; musibetlere sabretmeyen, onlarla **يخور** eder.”

Ve **شاة خوارة**: sütü bol; Esâs’ta: sağımı kolay; bu mecazdır. Ve **أرض خوارة**: yumuşak, kolay. Çoğulu **خور**. Ve **بكرة خوارة**, eğer **القعو**’da milin akışı kolay ise. Ve **ناقة خوارة**: eti yumuşak, kemiği gevrek. Ve denir ki: “senin bu devenin içinde **شارب خور** vardır”; övgü de olur yergi de olur: övgü, susuzluğa ve yorgunluğa sabırlı olmasıdır; yergi, ikisine sabırlı olmamasıdır. Ebû’l-Heysem dedi: **رجل خوار** ve kavim **خوارون**. Ve **رجل خؤور** ve kavim **خورة**.

Ve **خوار الصفا**: sertliğinden dolayı sesi olan; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti şâhid getirdi:
  “**خوار الصفا**yı binek olarak bırakır.”

Ve **الخوار**—Gurâb gibi—bir mevki adıdır. Nümer b. Tevleb dedi:

  “**الخوار**’dan çıktılar ve ona döndüler; ve (onlar) en parlak olanlardan, yüksekçe yerlerden denkleştirdi.”

Hadiste: “**خور كمان** zikredildi”; ve **الخور**: Fars diyarında bilinen bir dağdır; **الزاي** ile de rivayet olunur; Dârakutnî onu tashih etti; ileride gelecektir. Ve Ömer b. Atâ b. Verrâd b. Ebî’l-**خوار** el-**خواري**—cedde kadar—; yine Hamîd b. Hammâd b. **خوار** el-**خواري**; ve Tağlib bint el-**خوار**; (bunlar) hadis rivayet ettiler.
