# خوع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%88%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خوع

الخوع: منعرج الوادي، كما في الصحاح. وكل بطن من الأرض غامض سهل ينبت الرمث خوع، عن أبي حنيفة، وأنشد بعض الرواة:
  وأزفلة ببطن الخوع شعث                      تنوبهم منعـثـلة نـؤول والجمع: أخواع. وخوع السيول في قول حميد بن ثور، رضي الله عنه:
  ألثت علـيه ديمة بـعـد وابـل                      فللجزع من خوع السيول قسيب هكذا أنشده، والرواية عليها، أي على الوحشية المذكورة قبل في المشطور. ويروى: من جوخ السيول. والخوع: حبل أبيض، كما في الصحاح. قال رؤبة يصف ثورا:
  كما يلوح الخوع بين الأجبال هكذا في الصحاح. قال الصاغاني: وليس الرجز لرؤبة، وإنما هو للعجاج، وليس يصف ثورا، ولكنه يصف الأثافي وآثار الديار، وصدره:
  من حطب الحي بوهد محلال وقال ابن بري: البيت للعجاج، وقبله
  والنؤى كالحوض ورفض الأجذال وقيل: هو جبل بعينه. وخائع ونائع: جبلان متقابلان. قال أبو وجزة السعدي يذكرهما:
  والخائع الجون آت عن شمائلهم                      ونائع النعف عن أيمانهم يفـع أي مرتفع. وخوعى، كسكرى: ع، قال امرؤ القيس:
  أبلغ شهابا وأبلغ عاصمـا                      ومالكا هل أتاك الخبز مال
  أنا تركنا منكم قتلى بـخـو                      عى وسبيا كالسـعـالـى ويروى:
  أنا تركنا بخوعى مـنـكـم                      قتلى كراما وسبيا كالسعالى قال الصاغاني: وكلتا الروايتين ينبو الطبع عنها. ويروى بالجيم أيضا، وقد أشرنا إليه، أو هو تصحيف، وأنشد الليث:

  بنفسي حاضر ببقيع خوعى                      وأبيات لدى القلمون جون والخائعان: شعبتان تدفع إحداهما في غيقة، والأخرى في يليل، بالقرب من الصفراء.
 والخواع، كغراب: التحير هكذا وقع في نسخ كتاب المجمل لابن فارس على أنه تفعل من الحيرة، أو هو شبيه النخير الذي كالشخير، كما في الجمهرة لابن دريد. ويقال: سمعت له خواعا، أي صوتا يردده في صدره. قال الصاغاني: وكأن أحدهما، أعني التحير والنخير تصحيف الآخر. والخواعة، بهاء: النخامة. وفي الصحاح: خوع منه تخويعا، أي نقص، قال الشاعر - وهو طرفة بن العبد -:
  وجامل خـوع مـن نـيبـه                      زجر المعلى أصلا والسفيح ويروى خوف والمعنى واحد، ويروى: من نبته. وقال ابن عباد: خوع فلانا بالضرب وغيره: كسره وأوهنه. وقال ابن السكيت: خوع السيل الوادي، إذا كسر جنبتيه، كما في الصحاح.
 وقال ابن عباد: خوع دينه: إذا قضاه. وتخوع: تنخم. وأيضا تقيأ، لغة بغدادية.
 وتخوع الشيء: تنقصه، نقله الجوهري. ومما يستدرك عليه: الخوع: موضع.

### Türkçe

**الخوع**: vadinin kıvrımı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve yerin her bir çukuru; kapalı, düz, **الرمث** bitiren (yer) **خوع**’dur; Ebû Hanîfe’den. Ve bazı râviler inşâd etti:
  Ve **الخوع**’un karnında dağınık (kimseler) bulunan bir **أزفلة**                      onlara **منعثلة** bir **نؤول** nöbetleşe gelir
Ve cem‘i: **أخواع**. Ve Humeyd b. Sevr’ün sözünde **خوع**’u seller(in); رضى الله عنه:
  Üzerine sağanak sonrası bir çise yağmur yapıştı                      artık sellerin **خوع**’undan **الجزع** için bir **قسيب** vardır
Böylece onu inşâd etti; rivayet de onun üzerinedir; yani (beytin) yarısında daha önce zikredilen vahşî (lafız) üzerinedir. Ve şöyle rivayet olunur: sellerin **جوخ**’undan. Ve **الخوع**: beyaz bir ip; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Rü’be bir öküzü vasfederek dedi:
  **الخوع** dağlar arasında parıldar gibi
**الصحاح**’ta böyle. Sâğânî dedi: Ve recez Rü’be’nin değildir; ancak o, ‘Accâc’ındır; ve bir öküzü vasfetmez; fakat **الأثافي**’yi ve diyar izlerini vasfeder; ve onun صدر’ü:
  Mahallâl bir çukurlukta mahallenin odunundan
Ve İbn Berrî dedi: Beyit ‘Accâc’ındır; ve ondan önce:
  Ve **النؤى** havuz gibi ve **الأجذال**’ın döküntüsü
Ve denildi: O, bizzat bir dağdır. Ve **خائع** ve **نائع**: karşılıklı iki dağ. Ebû Vecze es-Sa‘dî onları zikrederek dedi:
  Ve kara **الخائع** onların sollarından gelen (bir şey)dir                      ve **نائع** **النعف**’in onların sağlarından (olanı)dır, **يفع**
Yani: yüksek. Ve **خوعى**, **سكرى** gibi: **ع**. İmru’ul-Kays dedi:
  Şihâb’a ulaştır ve Âsım’a ulaştır                      ve Mâlik’e; sana haber geldi mi ekmek, mal
  Biz sizden öldürülmüşler bıraktık **بخو**                      **عى**’da ve esirler **كالسعالى** gibi
Ve şöyle rivayet olunur:
  Biz **بخوعى**’da sizden bıraktık                      öldürülmüşler: kerîmler ve esirler: **كالسعالى** gibi
Sâğânî dedi: Ve iki rivayetin de tabiat onlardan ürker. Ve **الجيم** ile de rivayet olunur; ona işaret etmiştik; yahut o bir tashîftir. Ve Leys inşâd etti:

  Canım(la): **خوعى**’nın **بقيع**’inde hazır (olan)                      ve **القلمون**’da kara (olan) yanında beyitler
Ve **الخائعان**: iki şı‘be; ikisinden biri **غيقة**’ya akar, diğeri **يليل**’e; **الصفراء**’ya yakın.
 Ve **الخواع**, **غراب** gibi: şaşırma; İbn Fâris’in **المجمل** kitabının nüshalarında böyle vâki olmuştur; **الحيرة**’den **تفعل** olduğu üzere; yahut **النخير**’e benzer; ki o, **الشخير** gibi(dir); İbn Düreyd’in **الجمهرة**’sinde olduğu gibi. Ve denilir: Onun için bir **خواعا** işittim; yani göğsünde onu tekrarladığı bir ses. Sâğânî dedi: Ve sanki ikisinden biri—yani şaşırma ve **النخير**—ötekinin tashîfidir. Ve **الخواعة**, **هاء** ile: balgam. Ve **الصحاح**’ta: Ondan **خوع** etti, **تخويعا**; yani eksiltti. Şair—ki o, Tarafe b. el-‘Abd’dir—dedi:
  Ve onun dişinden **خوع** bir deve                      **المعلى**’nın azarlaması: aslâ ve **السفيح**
Ve **خوف** diye rivayet olunur; mânâ birdir. Ve: **نبته**’den diye rivayet olunur. Ve İbn ‘Abbâd dedi: Falânı vurma ve başkasıyla **خوع** etti: onu kırdı ve zayıflattı. Ve İbn es-Sikkît dedi: Sel vadiyi **خوع** etti; iki yanını kırdığı zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi.
 Ve İbn ‘Abbâd dedi: Onun borcunu **خوع** etti: onu ödediği zaman. Ve **تخوع**: balgam çıkardı. Ve ayrıca: kustu; Bağdat dili.
 Ve bir şeyi **تخوع** etti: onu eksiltti; Cevherî onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الخوع**: bir yer.
