# خيب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%8A%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خيب

خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً: حُرِم، ولم يَنَلْ ما طَلَب.
وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: مَنْ فازَ بِكُمْ، فقد فازَ بالقِدْحِ الأَخْيَبِ أَي بالسَّهْمِ الخائِبِ، الذي لا نَصِيبَ له من قِداحِ الـمَيْسِر، وهي ثلاثة: الـمَنِيحُ، والسَّفِيحُ، والوَغْدُ. والخَيْبَة: الحِرْمانُ والخُسْران؛ وقد خابَ يَخِيبُ ويَخُوبُ. وفي الحديث: خَيْبةً لَك ! ويا خَيْبَةَ الدَّهْرِ! وخَيَّبَه اللّه: حَرَمَه. وخَيَّبْتُه أَنا تَخْيِيباً. وخابَ إِذا خَسِرَ، وخابَ إِذا كَفَر، والخَيْبَة: حِرْمان الجَدِّ. وفي المثل: الهَيْبَةُ خَيْبَة؛ وسَعْيُه في خَيَّابِ ابن هَيَّابٍ أَي في خَسَارٍ، وبَيَّابِ بن بَيَّابٍ، في مَثلٍ للعرب، ولا يقولون منه خابَ، ولا هابَ. والخَيَّابُ: القِدْحُ الذي لا يُورِي؛ وقوله أَنشده ثعلب:
اسْكُتْ، ولا تَنْطِقْ، فأَنـْتَ خَيَّابْ،  * كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنـْتَ عَيَّابْ يجوز أَن يكون فَعَّالاً مِن الخَيْبَةِ، ويجوز أَن يُعْنَى به، أَنه مثل هذا القِدْح الذي لا يُورِي. ووَقَع في وَادِي تُخُيِّبَ على تُفُعِّلَ، بضم التاءِ والفاءِ وكسر العين، غير مصروفٍ، وهو الباطِلُ. وتقول: خَيْبَةً لزَيْدٍ، وخَيْبَةٌ لِزَيْدٍ، فالنَّصْبُ على إِضْمارِ فِعْلٍ، والرَّفْعُ على الابتداءِ.

### Türkçe

**خابَ يَخِيبُ خَيْبَةً**: mahrum bırakıldı; ve istediği şeyi elde etmedi.

Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisinde: “Siz(inle) kazanan, gerçekten **القِدْحِ الأَخْيَبِ** ile kazanmıştır”; yani **السَّهْمِ الخائِبِ** ile; o, **قِداحِ الـمَيْسِر**den kendisine pay olmayan oktur; bunlar üçtür: **الـمَنِيحُ** ve **السَّفِيحُ** ve **الوَغْدُ**.

Ve **الخَيْبَة**: mahrumiyet ve ziyan; ve gerçekten **خابَ يَخِيبُ** ve **يَخُوبُ**. Ve hadiste: “**خَيْبةً لَك**!” ve “**ويا خَيْبَةَ الدَّهْرِ**!” Ve “Allah onu **خَيَّبَه**”: onu mahrum etti. Ve ben onu **خَيَّبْتُه**: **تَخْيِيباً** (mahrum bırakma olarak).

Ve **خابَ**: kaybettiği zaman; ve **خابَ**: kâfir olduğu zaman; ve **الخَيْبَة**: ciddiyetin mahrumiyeti.

Ve meselde: “**الهَيْبَةُ خَيْبَة**”; ve “onun çabası **خَيَّابِ ابن هَيَّابٍ**dadır”, yani bir zarardadır; ve “**بَيَّابِ بن بَيَّابٍ**”, Araplar için bir meselde; ve ondan **خابَ** demezler, ne de **هابَ**. Ve **الخَيَّابُ**: ateş çıkarmayan ok. Ve onun sözü—Sa‘leb’in rivayet ederek okuduğu:

اسْكُتْ، ولا تَنْطِقْ، فأَنـْتَ خَيَّابْ،  * كُلُّكَ ذُو عَيْبٍ، وأَنـْتَ عَيَّابْ

**الخَيْبَة**den **فَعَّال** olması caizdir; ve onunla kastedilmesi de caizdir: onun, ateş çıkarmayan bu ok gibi olduğudur. Ve **وَادِي تُخُيِّبَ** içinde, **تُفُعِّلَ** vezni üzere vaki olmuştur; **التاءِ** ve **الفاءِ**’nın dammesi ve **العين**’ın kesresiyle; gayr-i munsarıftır; ve o, bâtıldır. Ve dersin: “**خَيْبَةً** Zeyd’e” ve “**خَيْبَةٌ** Zeyd’e”; nasb, bir fiilin gizli takdiri üzerinedir; ref‘ ise mübtedâ üzerinedir.
