# خيش (خ-ي-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%8A%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ي - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والشين وو ا ي ء معهما
و خ ش، و ش خ، خ ي ش، خ و ش، خ ش ي، ش ي خ مستعملات وخش: الوَخْش: رذالةُ الناس وصغارُهم. الواحدُ والجميعُ والإناثُ سواء.
وربما جُمِعَ وِخاشاً في اضطِرار الكلام، وربما أدخل فيه النون كما يدخل في الإسم فيقال "زيدن" ولم يجعل غير النون، قال:
جارية ليست من الوَخْشَنِّ
والنَون صلةٌ للروي.
ويجمع على أوخاش.
وشخ: الوَشْخُ: الرديء الضعيف، وتزداد النون فيه أيضا.
خيش: الخَيْشُ: ثيابٌ من مشاقةِ الكتان، في نسجها رقةٌ، تتخذ من اصلب العصب، وفيه خُيُوشةٌ شَديدةٌ أي رقةٌ، ويجمع فيقال: أخياشٌ، قال:
وأبصرتُ سلمى بين بردَي مراجلٍ		وأخياش عَصْبٍ من مُهَلْهَلَةِ اليمنْ
خوش: رجل مُتَخَوِّشٌ أي مَهزولٌ.
خشي: الخَشْيَةُ: الخوف، والفعل: خَشِيَ يَخْشَى. ويقال: وهذا المكان أخْشَى من ذاك، قال العجَاج:
قطعت أخْشاهُ إذا ما احْجَبا
أي: أفزعه.
شيخ: رجل شَيْخٌ بين الشَّيْخُوخَةِ، ويجمع على شُيْوخٍ ومَشْيَخةٍ وَمَشْيُوخاءَ رواية على غير قياس وقد شاخَ يَشيخُ شَيْخوخَة.
والشَّيْخَةُ: المرأةُ، قال:
وتضحكُ مِنّي شَيْخةٌ عَبْشَمِـيَّةٌ		كأن لم تَرَى قبلي أسيراً يمانيا

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الشين** و**و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

ve **خ ش**، ve **ش خ**، **خ ي ش**، **خ و ش**، **خ ش ي**، **ش ي خ** kullanımdadırlar. **وخش**: **الوَخْش**: insanların aşağı tabakası ve küçükleri. Tekil, çoğul ve dişiler eşittir.

Ve bazen sözün zorunluluğunda **وِخاشاً** olarak çoğul yapılır; ve bazen içine **النون** sokulur; isimde sokulduğu gibi, denir ki: "زيدن" ve **النون**dan başkasını yapmadı, dedi ki:
Bir câriye ki **الوَخْشَنِّ**den değildir
ve **النَون** kafiye için bir ektir.

Ve **أوخاش** üzerine çoğul yapılır.

**وشخ**: **الوَشْخ**: kötü, zayıf; ve onda da **النون** artırılır.

**خيش**: **الخَيْش**: keten kırpıntısından elbiseler; dokumasında bir incelik vardır; sinirin en sertinden yapılır; ve onda şiddetli bir **خُيُوشةٌ** vardır, yani bir incelik; ve çoğul yapılır, denir ki: **أخياشٌ**; dedi ki:
Ve Selmâ’yı kazanların iki hırkası arasında gördüm		ve Yemen’in gevşeğinden **عَصْبٍ** **أخياش**lar

**خوش**: **مُتَخَوِّشٌ** bir adam, yani zayıflamış.

**خشي**: **الخَشْيَةُ**: korku; fiil: **خَشِيَ يَخْشَى**. Ve denir ki: Bu yer şundan daha **أخْشَى**dır; el-‘Accâc dedi ki:
Kesti, onun **أخْشاهُ**unu, ne zaman ki gizlendiler
yani: onu korkuttu.

**شيخ**: **الشَّيْخُوخَةِ** arasında bir **شَيْخٌ** adam; ve **شُيْوخٍ** ve **مَشْيَخةٍ** ve **مَشْيُوخاءَ** üzerine çoğul yapılır; kıyasa göre olmayan bir rivayet; ve **شاخَ يَشيخُ شَيْخوخَة** ile yaşlandı.

Ve **الشَّيْخَةُ**: kadın; dedi ki:
Bana güler **شَيْخةٌ** ‘Abşemiyye		sanki benden önce Yemenli bir esir görmemiş gibi

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَيْشُ: ثيابٌ من أردأ الكتّان.

##### Türkçe

**الخَيْشُ**: ketenin en kötü(lerinden) olanından elbiseler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخاء والشين
خشى ، وخش ، خيش ، خاش ، شاخ ، خشا : مستعملة .
خشى : قال الليثُ : الْخَشْيَةُ : الْخَوْف ،
والفِعْلُ خَشِيَ يَخْشَى .
ويقال : هذا المكانُ أَخْشَى من ذلك
المكانِ .
وقال العَجَّاجَ :
قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا
وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ :
) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (
[ الكهف : 80 ] .
قال : ( فخشينا ( _ أيْ : فَعَلِمْنَا .
وقال الزّجَّاجُ : ( فخشينا ( : مِن كلام
الْخَضِرِ .
والدَّليل على أنه للخضر ؛ قوله عزّ وجلّ :
) فأردنا أن يبدلهما ربهما ( [ الكهف : 81 ] .
قال : وجائزٌ أنْ يكونَ ) فخشينا ( : عن الله
جلّ وعزّ لأنّ الخَشيةَ من الله تعالى معناها :
الكراهة ، ومعناها من الآدَمِيِّين : الخوف .
وخش : قال الليث : الْوَخْشُ من الناس :
رُذَالَتهُم ، وصِغَارُهمْ .
اسمٌ يقعُ على الواحد والجميعِ والإناث .
رجل وَخْشٌ ، وامرأةٌ وَخْشٌ ، وقومٌ
وَخْشٌ .
وربَّما جُمعَ أَوْخَاشاً . ورُبّما أُدْخلَ فيه
النون .
وأنشد :
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَخْشَنِّ
النونُ صِلَة لِلرَّوِيِّ .
وأنشد أبو عُبَيْدٍ في ( الإِيخَاشِ ) ( :
وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهُمْ حِينَ أَوْخَشُوا
فَمَا صَارَ لي في القَسْمِ إلاَّ ثَمِينُهَا
قال : ) ( أَوْخَشُوا ) ( : خلطوا . وقال النَّابغة :
أَبَوْا أن يُقِيموا للرِّماح وَوَخَّشَتْ
شَغَارِ وَأَعْطَوْا مُنْيَةً كُلَّ ذِي ذَحْلٍ
قال شَمِرٌ _ في قوله : ) ( وَخَّشَتْ ) ( _ : ألْقَتْ
بأَيْدِيها ، وأطاعتْ .
خيش : قال الليث : الخيشُ : ثيابٌ في نَسْجِها
رِقَّةٌ ، وخيوطها غِلاَظٌ . تُتَّخَذ من مُشَاقَةِ
الكَتَّانِ . وأنشد :
وَأَبصَرْتُ سَلْمَى بَيْنَ بُرْدَي مَرَاجِلٍ
وَأَخيَاشِ عَصْبٍ مِنْ مُهَلْهَلَةِ الْيَمَنْ
ويقال : فيه خيُوشَةٌ _ أي : رِقَّةٌ .
خوش : قال الليث : رجل مَتَخَوِّش _ أي :
مَهْزُولٌ .
وقال أبو عبيد : قال الفراء : الْخَوْشَانِ .
الْخَاصِرَتَانِ . . من الإنْسَان وغيره .
وقال أبوالهيثم : أَحْسَبُهمَا ) ( الْحَوْشَانِ ) ( _
بالحاء .
قلتُ : والصواب ما رَوَى أبو عُبْيدٍ عن
الفرَّاء .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي ،
وعن عَمْرٍ و _ عن أبيه _ أنهما قالا :
الْخَوْشُ : الخَاصِرَةُ .
قلتُ : _ وهو عندي _ : مأخوذ من
) ( التَّخْوِيشِ ) ( وهو التَّنْقِيصُ .
قال رُؤْبة :
يَا عَجَباً وَالدَّهْرُ ذُو تَخْوِيش
أي : ذو تنقيص للأشياء .
ويقال : خَوَّشَهُ حَقَّه _ إذا نَقَصَه .
وقال ابن شُمَيْل : خَاشَ الرجُلُ جارِيَتَه
بِأيْرِهِ : قال : والخَوْشُ : كالطَّعْنِ .
وَكذلك : جَافَهَا بِه يَجُوفُها ، وكَامَهَا
ونَشَغَها ورَفَغها .
وقال الرَّاعِي _ يصف ثَوْراً يَحْفِرُ كِناساً
ويُجَافِي صَدْرَه عن عروقِ الأَرْطَى . فقال :
يُخَاوِشُ الْبَرْكَ عَن عِرْقٍ أَضَرَّ بِهِ
تَجَافِياً كَتَجَافِي الْقَرْم ذِي السَّرَرِ
أي : يرفع صدْرَه عن عِرْقِ الأَرْطَى .
وقال ابن الأعرابيِّ : يقال لِقُماشِ البيت
وسَقَطِ مَتَاعِه : خَاشِ مَاشِ .
وأنشد أبُو زَيْدٍ :
صَبَحْنَ أَثْمَادَ بَنِي مِنْقَاشِ
خُوصَ الْعُيُونِ يُبَّسَ الْمُشَاشِ
يَحْمِلْنَ صِبْيَاناً وَخَاشِ مَاشِ
قال : سَمِعَ فارسيَّتَه فأعْرَبَها .
شيخ : يقال : شاخَ الرجلُ يَشِيخُ شُيُوخَةً ، فهو
شَيْخٌ .
وجَمْعه : شُيُوخٌ ، وأَشْيَاخٌ ، ومَشْيَخَةٌ ،
وشِيخَانٌ ومَشْيُوخَاء .
ويقال للعَجُوزِ : شَيْخَةٌ .
والعرب تقول لِزَوْجِ المرأَة _ وإن كان
شابّاً _ : هو شَيْخُهَا . . ولامرأة الرجُل _
وإن كانت شابَّةً _ : هي عَجُوزُه .
ويقال : قد شَيَّخَ الشَّيْخُ تَشْيِيخاً _ إذا كَبِر .
والْمَشَايخُ : جمعُ مَشْيَخَةٍ .
أبو عبيدٍ : عن أبي زيدٍ _ : شَيَّخْتُ
بالرَّجُل ، تَشْييخاً . وسمَّعْتُ به تَسْمِيعاً ،
وندَّدْتُ به تَنْدِيداً _ إذا فَضَحْتَهُ .
وقال أبو زيد أيضاً : ومن الأشجار :
الشَّيْخُ .
وهي شجرَةٌ يقال لها : شجَرَةُ الشُّيُوخ ،
وثمَرَتها جِرْوٌ . . كَجِرْوِ ) ( الْخِرِّيع ) ( . وهي
شجرة الْعُصْفُرِ . . مَنْبِتُها الرِّياضُ والقُرْيَانُ .
وتُجْمع الْمَشْيَخَةُ : مَشَايخَ _ أيضاً .
خشا : أبو العبِّاسِ _ عن ابْنِ الأعرابيِّ _ قال :
الْخَشا : الزَّرْعُ الأسْوَدُ _ من الْبَرْدِ _
والشَّخَا : السَّبَخَةُ .
أبو عبيد _ عن الأمَوِيِّ _ قال : الْخَشْوُ :
الْحَشَفُ من التَّمْرِ .
وقد خَشَتِ النَّخلَةُ تَخْشُوُ خَشْواً .

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الشين**
**خشى** , ve **خش** , **خيش** , **خاش** , **شاخ** , **خشا** : kullanımdadır.
**خشى** : Leys dedi: **الْخَشْيَةُ** : **الْخَوْف**,
ve fiil **خَشِيَ يَخْشَى**.
Ve denilir: bu mekân, o mekândan daha **أَخْشَى**’dır.
Ve el-Acّâc dedi:
قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا
Ve el-Ferrâ’ dedi _ Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında:
) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا (
[ el-Kehf : 80 ].
Dedi: ) **فخشينا** ( _ yani: bildik.
Ve ez-Zeccâc dedi: ) **فخشينا** ( : **الْخَضِرِ**’in sözündendir.
Ve onun Hızır’a ait olduğuna delil; O’nun (azze ve celle) sözü:
) فأردنا أن يبدلهما ربهما ( [ el-Kehf : 81 ].
Dedi: ve caizdir ki ) **فخشينا** ( : Allah (celle ve azze) tarafından olsun; çünkü Allah Teâlâ’dan **الخَشيةَ**’nin manası: kerâhettir; Âdemoğullarından manası: korkudur.

**وخش** : Leys dedi: insanlardan **الْوَخْشُ**: onların rezilleri ve küçükleridir.
Tekile, çoğula ve dişilere düşen bir isimdir.
Bir adam **وَخْشٌ** , bir kadın **وَخْشٌ** , bir kavim **وَخْشٌ**.
Ve bazen **أَوْخَاشاً** olarak cem‘ edilir. Ve bazen içine **النون** sokulur.
Ve inşâd etti:
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَخْشَنِّ
**النون** kafiye harfine ek (صلة)dir.
Ve Ebû Ubeyd, ) **الإِيخَاشِ** ( hakkında inşâd etti:
وأَلْقَيْتُ سَهْمِي وَسْطَهُمْ حِينَ أَوْخَشُوا
فَمَا صَارَ لي في القَسْمِ إلاَّ ثَمِينُهَا
Dedi: ) **أَوْخَشُوا** ( : karıştırdılar. Ve en-Nâbiga dedi:
أَبَوْا أن يُقِيموا للرِّماح وَوَخَّشَتْ
شَغَارِ وَأَعْطَوْا مُنْيَةً كُلَّ ذِي ذَحْلٍ
Şemir dedi _ onun sözü ) **وَخَّشَتْ** ( hakkında _: elleriyle bıraktı, ve itaat etti.

**خيش** : Leys dedi: **الخيشُ**: dokumasında incelik olan elbiseler; iplikleri kalındır. ketenin artıklarından yapılır. Ve inşâd etti:
وَأَبصَرْتُ سَلْمَى بَيْنَ بُرْدَي مَرَاجِلٍ
وَأَخيَاشِ عَصْبٍ مِنْ مُهَلْهَلَةِ الْيَمَنْ
Ve denilir: onda **خيُوشَةٌ** vardır _ yani: incelik.

**خوش** : Leys dedi: **مَتَخَوِّش** bir adam _ yani: zayıflamış.
Ve Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ’ dedi: **الْخَوْشَانِ**.
**الْخَاصِرَتَانِ**. . insandan ve başkasından.
Ve Ebû’l-Heysem dedi: ikisinin ) **الْحَوْشَانِ** ( olduğunu sanıyorum _ **الحاء** ile.
Dedim: doğru olan, Ebû Ubeyd’in Ferrâ’dan rivayet ettiğidir.
Ve Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti,
ve Amr’dan ve _ babasından _ ikisinin şöyle dediklerini: **الْخَوْشُ** : **الخَاصِرَةُ**.
Dedim: _ ve o benim yanımda _: ) **التَّخْوِيشِ** (’ten alınmıştır; o da eksiltmedir.
Rü’be dedi:
يَا عَجَباً وَالدَّهْرُ ذُو تَخْوِيش
Yani: eşyaya eksiltme sahibi.
Ve denilir: **خَوَّشَهُ** hakkını _ onu eksilttiği zaman.
Ve İbn Şümeyl dedi: adam, cariyesini aletiyle **خَاشَ** etti: dedi: ve **الخَوْشُ**: saplama gibidir.
Ve aynı şekilde: onunla onu uzaklaştırdı; onu uzaklaştırır, ve onu **كَامَهَا** etti
ve onu **نَشَغَها** etti ve onu **رَفَغها** etti.
Ve er-Râ‘î _ bir boğayı, bir in kazarken ve göğsünü **الأَرْطَى**’nın köklerinden uzaklaştırırken vasfederek _ dedi:
يُخَاوِشُ الْبَرْكَ عَن عِرْقٍ أَضَرَّ بِهِ
تَجَافِياً كَتَجَافِي الْقَرْم ذِي السَّرَرِ
Yani: göğsünü **الأَرْطَى**’nın kökünden kaldırır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: evin döküntüsüne ve eşyasının düşüğüne: **خَاشِ مَاشِ** denilir.
Ve Ebû Zeyd inşâd etti:
صَبَحْنَ أَثْمَادَ بَنِي مِنْقَاشِ
خُوصَ الْعُيُونِ يُبَّسَ الْمُشَاشِ
يَحْمِلْنَ صِبْيَاناً وَخَاشِ مَاشِ
Dedi: onun Farsçasını işitti de onu Arapçalaştırdı.

**شيخ** : denilir: adam **شاخَ** eder, **يَشِيخُ** eder, **شُيُوخَةً**; o halde o **شَيْخٌ**tur.
Ve onun cem‘i: **شُيُوخٌ** , ve **أَشْيَاخٌ** , ve **مَشْيَخَةٌ**,
ve **شِيخَانٌ** ve **مَشْيُوخَاء**.
Ve yaşlı kadına: **شَيْخَةٌ** denilir.
Ve Araplar, kadının kocasına _ genç olsa bile _: o onun **شَيْخُهَا**’sıdır derler. . ve erkeğin karısına _ genç olsa bile _: o onun **عَجُوزُه**’udur.
Ve denilir: **شَيَّخَ** şeyh, **تَشْيِيخاً** _ büyüdüğü zaman.
Ve **الْمَشَايخُ**: **مَشْيَخَةٍ**’nin cem‘idir.
Ebû Ubeyd: Ebû Zeyd’den _: adamla **شَيَّخْتُ** ettim, **تَشْييخاً**. ve onunla **سمَّعْتُ** ettim, **تَسْمِيعاً**,
ve onunla **ندَّدْتُ** ettim, **تَنْدِيداً** _ onu rezil ettiğim zaman.
Ve Ebû Zeyd ayrıca dedi: ağaçlardan:
**الشَّيْخُ**.
Ve o, kendisine: **شجَرَةُ الشُّيُوخ** denilen bir ağaçtır,
ve meyvesi **جِرْوٌ**dur. . ) **الْخِرِّيع** (’in **جِرْوِ**’u gibi. Ve o,
**الْعُصْفُرِ** ağacıdır. . bitiş yeri: çayırlar ve köylerdir.
Ve **الْمَشْيَخَةُ** ayrıca: **مَشَايخَ** olarak da cem‘ edilir.

**خشا** : Ebû’l-Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi:
**الْخَشا**: soğuktan olan siyah ekindir,
ve **الشَّخَا**: tuzlu bataklıktır.
Ebû Ubeyd _ el-Emevî’den _ dedi: **الْخَشْوُ**:
hurmadan **الْحَشَفُ**tur.
Ve hurma ağacı **خَشَتِ** eder, **تَخْشُوُ** eder, **خَشْواً**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَيْش: ثِيابٌ رِقاقُ النسج غِلاظُ الخُيُوطِ تُتَّخَذُ من مُشَاقةِ الكَتَّان ومن أَرْدَئْه، وربما اتخذت من العَصْبِ، والجمع أَخياش؛ قال:
وأَبصرْتُ لَيلى بين بُرْدَي مَراجِلٍ،
وأَخْياشِ عَصْبٍ من مُهَلْهَلةِ اليمَن
وفيه خُيُوشةٌ أَي رقّة. وخاشَ ما في الوِعاء: أَخْرَجَه.

##### Türkçe

**الخَيْش**: dokuması ince, iplikleri kalın elbiseler; ketenin döküntüsünden ve onun en kötüsünden edinilir; bazen **العَصْبِ**’den de edinilmiştir; çoğulu **أَخياش**’tır;

dedi ki:
Ve **لَيلى**’yı, **مَراجِلٍ**’in iki **بُرْد**’u arasında,
ve Yemen’in gevşek dokumasından **عَصْبٍ** **أَخْياش**’ı (arasında) gördüm

Ve onda **خُيُوشةٌ** vardır; yani incelik. Ve **خاشَ** (fiili) kaptaki şeyi: onu çıkardı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ي ش * * الخَيْشُ * ثياب من أردإ الكتان

##### Türkçe

* خ ي ش * * **الخَيْشُ** * en kötü ketenden elbiseler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخيش: ثياب في نسجها رقة، وخيوطها غلاظ، تتخذ من مشاقة الكتان، ومن أردئه، أو من أغلظ العصب، قاله الليث، وإليه ينسب أحمد بن محمد بن دلان شيخ حمزة الكناني. وأبو الحسن محمد بن محمد بن عيسى النحوي أحد الأدباء مات سنة 438 أخذ عن عبد الله النميري الخيشيان. ج أخياش، وخيوش، قال الشاعر، وأنشده الليث:
  وأبصرت ليلى بين بردى مراجلوأخياش عصب من مهلهلة اليمن والخيش: الرجل الدنيء، قال الفضل بن العباس اللهبي:
  وأبي هاشم همـا ولـدانـي                      قومس منصبي ولم يك خيشا

  وخيش: جبل. وخيشان: ة، بخراسان، منها أبو الحسن الخيشاني السمرقندي، روى جامع الترمذي عن أبي بكر، أحمد بن إسماعيل بن عامر السمرقندي، أو منسوب إلى جد له اسمه خيشان، وهو الصحيح. وقال الصاغاني: ذو الخيشة: زاهد كان بمكة، شرفها الله تعالى، مقتصرا على إزار يستر عورته ولا يرتدي، وكان يصلي الصلوات الخمس بحرم الله تعالى ساكنا بالحجون إلى أن مات، كان أشعث أغبر، خشن جلده حتى صار كأنه خيش خشن، فلقب به لذلك، وقبره بالحجون، رحمنا الله تعالى وإياه. وأبو العباس أحمد بن محمد بن سلمة الخياش، ككتان: محدث، عن المنجنيقي وغيره، له جزء في الحديث رويناه عن الشيوخ. ورجل خيش العمل: سريعه وخفيفه. وفيه خيوشة: دقة، هكذا بالدال في سائر النسخ، وفي اللسان والتكملة: رقة، بالراء. ومما يستدرك عليه: خاش ما في الوعاء خيشا: أخرجه: ودينار مخيش، كمعظم: مغطى بالذهب وحشوه غش، نقله الصاغاني. وأبو بكر أحمد بن جعفر بن: أحمد الخيشي عن النسائي وغيره، ويقال فيه: الخياش أيضا، نقله الحافظ. وأبو الخيش: كنية الملك الصالح عماد الدين إسماعيل بن الملك العادل محمد بن أيوب، ملك دمشق.

##### Türkçe

**الخيش**: dokumasında incelik bulunan elbiseler; iplikleri kalındır; ketenin **مشاقة**’sından ve onun en kötüsünden, yahut sinirin en kalınından yapılır; bunu **الليث** söylemiştir; ve ona nisbet edilir: **أحمد بن محمد بن دلان**، **شيخ حمزة الكناني**. Ve **أبو الحسن محمد بن محمد بن عيسى النحوي** edîblerdendir; 438 yılında öldü; **عبد الله النميري الخيشيان**’dan aldı. Çoğulu: **أخياش** ve **خيوش**. Şair dedi; ve onu **الليث** okudu:
  Ve Leylâ’yı, **بردى** arasında, kazanlar ve
  Yemen’in gevşek dokumasından sinirden **أخياش** arasında gördüm

Ve **الخيش**: aşağı kimse. **الفضل بن العباس اللهبي** dedi:
  Ve Ebû Hâşim, ikisi de iki oğlumdur;
  Mansıbımın kavmi; ve **خيشا** olmadı

Ve **خيش**: bir dağ. Ve **خيشان**: (dişil) Horasan’da; ondan: **أبو الحسن الخيشاني السمرقندي**; **جامع الترمذي**’yi **أبو بكر، أحمد بن إسماعيل بن عامر السمرقندي**’den rivayet etti; yahut, adı **خيشان** olan bir dedesine nisbetlidir; ve doğru olan budur. **الصاغاني** dedi: **ذو الخيشة**: Mekke’de bulunan bir zâhid idi—Allah Teâlâ onu şereflendirsin—avretini örten bir izara iktisar ederdi ve üstlük giymezdi; ve Allah Teâlâ’nın Harem’inde, **الحجون**’da sakin olarak, ölünceye kadar beş vakit namazları kılardı; saçı dağınık, tozlu idi; derisi sertleşti, nihayet sanki sert **خيش** gibi oldu; bu sebeple onunla lakaplandı; kabri **الحجون**’dadır; Allah Teâlâ bize ve ona rahmet etsin. Ve **أبو العباس أحمد بن محمد بن سلمة الخياش**—**كتان** gibi—bir muhaddistir; **المنجنيقي** ve başkalarından (rivayet eder); hadiste bir cüzü vardır; onu şeyhlerden bize rivayet ettik. Ve **خيش العمل** adam: onun çabuk ve hafif olanı. Ve onda **خيوشة**: incelik; işte böyle, diğer bütün nüshalarda **الدال** ile; **اللسان** ve **التكملة**’de ise: incelik, **الراء** ile. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **خاش** kaptaki şeyi **خيشا**: onu çıkardı. Ve **دينار مخيش**—**معظم** gibi—altınla kaplıdır ve iç dolgusu hiledir; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **أبو بكر أحمد بن جعفر بن: أحمد الخيشي**، **النسائي** ve başkalarından (rivayet eder); ve onda şöyle de denir: **الخياش** da; bunu **الحافظ** nakletti. Ve **أبو الخيش**: melik es-sâlih **عماد الدين إسماعيل بن الملك العادل محمد بن أيوب**’un künyesidir; Şam meliki.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَيْشٌ
خَيْشٌ ذ Garments, or pieces of cloth, of the worst of flax: (S:) or garments, or pieces of cloth, of thin texture, and of coarse threads, made of the hards, or hurds, of flax, (K, * TA,) and of the worst thereof: (TA:) or of the coarsest of [the stuff called] عصب [i. e. عَصْب, q. v., in the copies of the K in my hands incorrectly written عَصَب]: (Lth, K:) or coarse flax: (Mgh:) or a cloth of coarse flax. (Har p. 544.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A low, vile, or mean, man. (K.)

خَيْشِىٌّ
خَيْشِىٌّ ذ and ↓ خَيَّاشٌ [A weaver, or seller, of خَيْش.The former mentioned in the K, and the latter in the TA, as surnames of men.]

خَيَّاشٌ
خَيَّاشٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

خَيْشٌ
**خَيْشٌ** ذ Kötünün en kötüsü ketenden elbiseler yahut kumaş parçalarıdır: (S:) yahut ince dokulu ve kaba iplikli, ketenin sert kısımlarından yahut kıtıklarından yapılmış, (K، TA,) ve onun en kötüsünden: (TA:) yahut [**عصب** denilen şeyin] en kabasından [yani **عَصْب**; bk. ilgili madde; elimdeki K nüshalarında yanlışlıkla **عَصَب** yazılmıştır]: (Lth, K:) yahut kaba keten: (Mgh:) yahut kaba ketenden bir kumaş. (Har s. 544.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (farzedilen mecazî:) alçak, rezil yahut bayağı bir adam. (K.)

خَيْشِىٌّ
**خَيْشِىٌّ** ذ ve ↓ **خَيَّاشٌ** [**خَيْش**’in dokuyucusu yahut satıcısı. Birincisi K’da, ikincisi TA’da, erkeklerin lakapları olarak zikredilmiştir.]

خَيَّاشٌ
**خَيَّاشٌ** ذ : bir önce gelenin hemen ardından gelen şeye bak.
