# خيم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%8A%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خيم

باب الخاء والميم وو ا ي ء معهما
خ ي م، و خ م، م ي خ مستعملات خيم خامَ فلانٌ يَخيمُ خَيْماً أي: كاد يكد كيداً فرجع عليه ونكص، وكذلك خَامُوا في الحرب فلم يظفروا بخير وضعفوا، قال:
رَمَوني عن قسيٍّ الزور حتى		أخَامَهُمُ الإله بها فخـامُـوا
والخامَةُ: الزرعة أول ما تنبت على ساقٍ واحدةٍ.
والخامَةُ: الغضة الرطبة.
وخَيَّم القوم: دخلوا في الخَيْمة، وهي بيتٌ من بيوت الأعراب، مستديرة.
وخَيَّمَتِ البقرة: أقامت في موضعٍ، قال:
أومَرخةٌ خَيَّمَتُ في ظلها البقرْ
وتَخَيَّمَتِ الريح في الثوب، وفي البيت أي بقيت فيه.
وخَيَّمْتُه أنا أي غطيته بشيء تعبق به ريحه، قال:
مع الريح المُخَيِّمِ في الثياب
والخِيمُ: سعة الخلق.
وخم: الوَخيمُ: أرضٌ لا ينجع فيها كلؤها. ورجل وَخيمٌ أي: ثقيل.
وطعامٌ وخيمٌ: قد وَخُمَ وَخَامةً، إذا لم يستمرأ. تقول: استَوْخَمْتُه وتَوَخَّمتُه، قال:
إلى كلاء مُسْتَوْبلٍ مُتَوَخَّمِ
ومنه اشتقت التُّخَمةُ. يقال: تَخِمَ يَتْخَمُ، وتَخَمَ يَتْخِمُ واتَّخَمَ يَتَّخِمُ. وحد التُخَمَةِ الوُخَمَةُ فحولوه تاءً، والعرب يحولون هذه الواو المضمومة وغير المضمومة تاءً في مواضع كثيرةٍ فقالوا في مصدر وَقَي يَقي تُقاة، والتُّكلانُ من وَكَلَ والتَّوْلَجُ فَوُعَل من وَوْلَج، وهذا كثيرٌ.
والوَخَمُ: داء كالنّاسُور يخرُج بحياء الناقةِ عند الولادة حتى يقطع منها، فتسمى تلك الناقة إذا كان بها ذلك: الوَخِمَة، ويسمى ذلك الناسورُ الوذم.
قال زائدة: الوذم شيء كالثؤلول يخرج بحياء الناقة فلا تلقح، فيقطع ويطلى بالقطران، وبعروق القتاد فتلقح.
ميخ: ماخَ يَميخُ مَيْخاً، وتَمَيَّخَ تَمَيُّخاً أي: تَبَخْتَرَ في المشي.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** bunlarla birlikte

**خ ي م**، ve **خ م**، **م ي خ** kullanımdadır: **خيم**; falan kimse **خامَ** eder, **يَخيمُ** eder, **خَيْماً** (eder) yani: az kalsın çabalar, bir çabalama çabalar da sonra kendi üzerine döner ve geri çekilir; yine bunun gibi savaşta **خَامُوا** ettiler de bir hayırla zafere erişmediler ve zayıfladılar. Dedi ki:
Beni yalanın yaylarından attılar, ta ki		ilah onları onunla **أخَامَهُمُ** etti de **فخـامُـوا** ettiler

Ve **الخامَةُ**: ekin; ilk defa tek bir sap üzerinde bittiği zaman.

Ve **الخامَةُ**: taze, yaş.

Ve kavim **خَيَّم** etti: **الخَيْمة**’ye girdiler; o, bedevîlerin evlerinden bir evdir; yuvarlaktır.

Ve inek **خَيَّمَتِ**: bir yerde ikamet etti. Dedi ki:
Ve bir **أومَرخةٌ**; gölgesinde ineklerin **خَيَّمَتُ** ettiği

Ve rüzgâr elbisede, ve evde **تَخَيَّمَتِ** etti; yani onda kaldı.

Ve ben onu **خَيَّمْتُه** ettim; yani onu, kokusu onunla sinen bir şeyle örttüm. Dedi ki:
Elbiselerde **المُخَيِّمِ** olan rüzgâr ile

Ve **الخِيمُ**: huyun genişliği.

Ve **وخم**: **الوَخيمُ**: otlağı onda fayda vermeyen bir yer. Ve **وَخيمٌ** bir adam; yani ağır.

Ve **وخيمٌ** bir yemek: **وَخُمَ** etti, **وَخَامةً** (oldu); eğer hazmedilmezse. Dersin ki: onu **استَوْخَمْتُه** ettim ve onu **تَوَخَّمتُه** ettim. Dedi ki:
Bir otlağa; **مُسْتَوْبلٍ مُتَوَخَّمِ** (olan)

Ve ondan **التُّخَمةُ**’yi türettim. Denir ki: **تَخِمَ** eder, **يَتْخَمُ** eder; ve **تَخَمَ** eder, **يَتْخِمُ** eder; ve **اتَّخَمَ** eder, **يَتَّخِمُ** eder. **التُخَمَةِ**’nin sınırı **الوُخَمَةُ**’dir; sonra onu **تاء**’ya çevirdiler; Araplar bu ötreli ve ötreli olmayan **واو**’yu birçok yerlerde **تاء**’ya çevirirler; böylece **وَقَي**’nin masdarında **يَقي** (için) **تُقاة** dediler; ve **التُّكلانُ** (kelimesi) **وَكَلَ**’dendir; ve **التَّوْلَجُ** ise **وُعَل** veznindedir, **وَوْلَج**’den; ve bu çoktur.

Ve **الوَخَمُ**: bir hastalık; **النّاسُور** gibi; doğum sırasında devenin **حياء**’sından çıkar, ta ki ondan kesilinceye kadar; o deve, onda bu olunca: **الوَخِمَة** diye adlandırılır; ve o **الناسورُ** **الوذم** diye adlandırılır.

**زائدة** dedi: **الوذم** bir şeydir; **الثؤلول** gibi; devenin **حياء**’sından çıkar da gebe kalmaz; sonra kesilir ve katranla ve **القتاد**’ın damarlarıyla sıvanır da gebe kalır.

**ميخ**: **ماخَ** eder, **يَميخُ** eder, **مَيْخاً** (eder); ve **تَمَيَّخَ** eder, **تَمَيُّخاً** (eder) yani: yürüyüşte salınarak yürüdü.
