# دأث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A3%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دأث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دأث

الدأث: الأكل  ، دأث الطعام دأثا: أكله. قيل: الدأث  :الثقل  . الدأث  :الدنس  ، والجمع أدآث، قال رؤبة:
  وإن فشت في قومك المشاعث
  من أصـر أدآث لـهـا دآئث

  الدأث  التدنيس  ، أي يستعمل لازما ومتعديا، قال رؤبة:
  في طيب العرق وطيب المحرث
  أحرزته في خالد لم يدأث أي في حسب خالد. الدئث  بالكسر: حقد لا ينحل  ، وكذلك الدعث.  والدأثاء، و  قد  يحرك  - لمكان حرف الحلق، وهو نادر؛ لأن فعلاء بفتح العين لم يجيء في الصفات وإنما جاء حرفان في الأسماء فقط، وهما: فرماء، وجنفاء، وهما موضعان، هكذا ذكر الجوهري في  فرم  والصواب ما ذكره أبو زكريا عن سيبويه قرماء، بالقاف-  :الأمة  الحمقاء، وقيل: الأمة، اسم لها  ج دآث مخففة  ، أنشد ابن الأعرابي:
  أصدرها عن طثرة الدآث
  صاحب ليل خرش التبعاث  وابن دأثاء: الأحمق  ، يقال ذلك له.  والدآئث  كصحائف  :الأصول  وبه فسر قول رؤبة المتقدم.  والأدأث  كأحمد  :رمل  معروف، يسمع به عزيف الجن، قال روبة:
  والضحك لمع البرق في التحدث
  تألق الجن برمل الأدأث  والدئثان بالكسر: الجاثوم  كذا في النسخ، وهو تصحيف صوابه الحلقوم، كما في التكملة.  والدؤثي  ، بالضم  :الديوث  نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الدئث العداوة، عن كراع. والدآث، كسحاب: واد. قال كثير:
  إذا حل أهلي بالأبرقـي                      ن: أبرق ذي جدد أودآثا وقال ابن أحمر فغيره:
  بحيث هراق في نعمان ميث                      دوافع في براق الأدأثـينـا

### Türkçe

**الدأث**: yeme; **دأث الطعام دأثا**: onu yedi. Denildi ki: **الدأث**: ağırlık. **الدأث**: pislik; çoğulu **أدآث**. Rü’be dedi ki:
  Ve eğer kavminde **المشاعث** yayılırsa
  Onun için **أدآث**’tan bir kök, ona ait **دآئث**’lerdendir

**الدأث**: kirletme; yani lâzım ve müteaddî olarak kullanılır. Rü’be dedi ki:
  Terin hoşluğunda ve ekinin hoşluğunda
  Onu, **خالد**’de (ki) **لم يدأث** (olan)da muhafaza ettim; yani **خالد**’in soyunda. **الدئث** (kesre ile): çözülmeyen kin; **الدعث** da böyledir. Ve **الدأثاء**; ve (aynı zamanda) harekelenebilir — boğaz harfi sebebiyle; ve bu nadirdir. Çünkü **فعلاء** (aynın fethasıyla) sıfatlarda gelmemiştir; ancak isimlerde iki harf gelmiştir, onlar da: **فرماء** ve **جنفاء**; ve ikisi de iki yerdir. Cevherî bunu **فرم** maddesinde böyle zikretti. Doğrusu ise Ebû Zekeriyyâ’nın Sîbeveyh’ten zikrettiğidir: **قرماء** (kāf ile) — ahmak câriye; ve denildi ki: câriye; onun için bir isimdir. Çoğulu **دآث** (hafifletilmiş). İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Onu **الدآث**’ın **طثرة**’sinden çıkardı
  Gece sahibi, **التبعاث**’ı hırpalayan

Ve **ابن دأثاء**: ahmak; ona böyle denir. Ve **الدآئث** (sahâif gibi): asıllar; ve bununla Rü’be’nin yukarıdaki sözü tefsir edilmiştir. Ve **الأدأث** (Ahmed gibi): bilinen bir kum; onda cinlerin uğultusu işitilir. Rü’be dedi ki:
  Ve gülme, konuşmada şimşeğin parıltısıdır
  Cinler **الأدأث** kumunda parladı

Ve **الدئثان** (kesre ile): **الجاثوم**; nüshalarda böyle(dir); o bir tashîftir, doğrusu **الحلقوم**dur; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **الدؤثي** (damme ile): **الديوث**; Sâğânî onu nakletti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **الدئث** düşmanlık; Kurâ‘dan. Ve **الدآث** (sehâb gibi): bir vadi. Kesîr dedi ki:
  Ehlim **الأبرقـي**’de konakladığında                      n: **أبرق ذي جدد أودآثا**

Ve İbn Ahmer — başkası değil — dedi ki:
  Nu‘mân’da bir **ميث** döküldüğü yerde                      **الأدأثـينـا**’nın **براق**’ında itişenler
