# دأي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A3%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دأي

الدَّأْيُ والدُّئيُّ والدِّئيُّ: فِقَر الكاهِلِ والظَّهْرِ، وقيل: غَراضِيفُ الصَّدْرِ، وقيل: ضُلُوعه في مُلْتَقاهُ ومُلْتَقَى الجَنْب؛ وأَنشد الأَصمعي لأَبي ذؤيب:
لها من خِلالِ الدَّأْيَتْين أَرِيجُ
وقال ابن الأَعرابي: إنَّ الدَّأَيات أَضْلاع الكَتِف وهي ثلاث أَضلاع مِنْ هُنا وثلاث من هُنا، واحِدتُه دَأْية. الليث: الدَّأْيُ جمع الدَّأْيَةِ وهي فَقار الكاهِل في مُجْتَمَع ما بين الكَتِفَيْن من كاهِل البعير خاصّة، والجمع الدَّأَياتُ، وهي عِظامُ ما هُنالِكَ، كلُّ عَظْمٍ منها دأْية. وقال أَبو عبيدة: الدَّأَياتُ خَرَزُ العُنُق، ويقال: خَرَزُ الفَقار. وقال ابن شميل: يقال للضِّلَعَيْن اللتَيْن تَلِيانِ الواهِنَتَيْن الدَّأْيَتان، قال: والدَّئيُّ في الشَّراسيفِ هي البَوَاني الحَراني (*
قوله «الحراني» هي في الأصل بالراء وانظر هل هي محرفة عن الواو والأصل الحواني يعني الأضلاع الطوال). المُسْتَأْخِراتُ الأَوْساطُ من الضلوع، وهي أَرْبَع وأَرْبَع، وهُنَّ العُوجُ وهن المُسَقَّفات، وهي أَطْولُ الضّلُوعِ كُلِّها وأَتَمُّها وإليها ينتفخ الجوف. وقال أَبو زيد: لم يَعْرِفُوا، يعني العرَب، الدَّأَياتِ في العُنُقِ وعَرَفُوهُنَّ في الأَضْلاع، وهي ستُّ يَلِينَ المَنْحر، من كلِّ جانِبٍ ثلاثٌ، ويقال لِمَقادِيمِهِنّ جَوانِحُ، ويقال لِلَّتَيْن تَلِيان المَنْحَرَ ناحِرَتان؛ قال أَبو منصور: وهذا صواب؛ ومنه قول طرفة:
كأَنَّ مَجَرَّ النِّسْعِ، في دَأَياتِها،
مَوارِدُ من خَلْقاء في ظَهْر قَرْدَدِ
وحكى ابن بري عن الأَصمعي: الدُّئيُّ، على فُعُولٍ، جمع دَأْيَةٍ لِفَقارِ العُنُق.
وابنُ دَأْيَةَ: الغُراب، سمي بذلك لأَنه يقع على دأْية البَعير الدَّبِرِ فيَنْقُرها؛ وقال الشاعر يصف الشَّيْب:
ولمَّا رأَيتُ النِّسْرَ عَزَّ ابنَ دَأْيَةٍ،
وعَشَّشَ في وَكْرَيْهِ، جاشَتْ له نَفْسي
والدَّأْيَة: مُرَكَّبُ القِدْحِ من القَوْس، وهما دَأْيَتانِ مكْتَنِفَتا العَجْسِ من فوقُ وأَسْفَلَ.
ودَأَى له يَدْأَى دَأْياً ودَأْواً إذا خَتَلَه. والذِّئْبُ يَدْأَى لِلْغَزال: وهي مِشْيَةٌ شبِيهةً بالخَتْلِ. ودَأَوْتُ له: لغة في دَأَيْت. ودَأَوْتُ له: مثل أَدَيْتُ له؛ قال:
كالذِّئْب يَدْأَى للغَزالِ يَخْتِلُهْ
ودأَى الذِّئْبُ للْغَزال يَدْؤُو دَأْواً لِيأْخُذَه مثل يَأْدُو: وهو شبيه المُخاتَلَة والمُراوَغَة. والدَّأْيُ والدَّأْيَةُ من البعير: المَوْضِعُ الذي يقعُ عليه ظَلِفَة الرَّحْلِ فيَعْقِرهُ، ويُجْمَع على دَأَياتٍ، بالتحريك وجَمْعُ الدَّأْيِ دَئيٌّ مثلُ ضَأْنٍ وضَئينٍ ومَعْزٍ ومَعيزٍ؛ وقال حُمَيْد الأَرْقط:
يَعَضُّ منها الظَّلِفُ الدَّئِيّا
عَضَّ الثُقافِ الخُرُصَ الخَطِّيَّا

### Türkçe

**الدَّأْيُ** ve **الدُّئيُّ** ve **الدِّئيُّ**: kâhilin ve sırtın omurlarıdır;
ve denildi: göğsün kıkırdaklarıdır; ve denildi: onun birleşme yerindeki ve yanın birleşme yerindeki kaburgalarıdır;
ve el-Asmaʿî, Ebû Züeyb için inşâd etti:
لها من خِلالِ **الدَّأْيَتْين** أَرِيجُ
ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Şüphesiz **الدَّأَيات** kürek kemiğinin kaburgalarıdır ve onlar üç kaburgadır
buradan ve üç buradan; onun teki **دَأْية**’dir. el-Leys: **الدَّأْيُ**,
**الدَّأْيَة**’nin cemidir; ve o, devenin kâhilinden, iki kürek kemiği arasındaki kâhilin arasındaki toplanma yerindeki kâhilin omurlarıdır
özellikle; ve cem‘i **الدَّأَياتُ**’tır; ve onlar oradaki kemiklerdir; onlardan her kemik
**دأْية**’dir. Ve Ebû ʿUbeyde dedi: **الدَّأَياتُ** boynun boncuklarıdır; ve denilir: omurların
boncukları. Ve İbn Şümeyl dedi: **الواهِنَتَيْن**’i izleyen iki kaburgaya
**الدَّأْيَتان** denilir; dedi ki: ve **الدَّئيُّ** şerâsîfte, onlar **البَوَاني الحَراني**’dir
(*
Onun “الحراني” sözü: aslında **الراء** iledir; ve bak: **الواو**’dan tahrif edilmiş midir; asıl
**الحواني** yani uzun kaburgalar demektir). **المُسْتَأْخِراتُ** kaburgaların orta olan sonrakileridir; ve onlar
dört ve dörttür; ve onlar **العُوجُ**’dur ve onlar **المُسَقَّفات**’tır; ve onlar en uzun
kaburgaların hepsidir ve en tam olanlarıdır; ve karın boşluğu onlara doğru şişer. Ve Ebû Zeyd dedi: Tanımadılar,
yani Araplar, boyunda **الدَّأَياتِ**’i; ve onları kaburgalarda tanıdılar; ve onlar
boğazlama yerini izleyen altıdır; her yandan üç; ve onların ön taraflarına
**جَوانِحُ** denilir; ve boğazlama yerini izleyen iki tanesine **ناحِرَتان** denilir; Ebû Mansûr dedi:
ve bu doğrudur; ve ondan Tarafe’nin sözü:
كأَنَّ مَجَرَّ النِّسْعِ، في **دَأَياتِها**،
مَوارِدُ من خَلْقاء في ظَهْر قَرْدَدِ
Ve İbn Berrî, el-Asmaʿî’den nakletti: **الدُّئيُّ**, **فُعُول** vezni üzere, boynun omurları için **دَأْيَة**’nin cemidir.

Ve **ابنُ دَأْيَةَ**: kargadır; bununla adlandırıldı, çünkü yaralı devenin **دأْية**’si üzerine konar
da onu gagalayıp durur; ve şair, ak saçlılığı vasfederek dedi:
ولمَّا رأَيتُ النِّسْرَ عَزَّ **ابنَ دَأْيَةٍ**،
وعَشَّشَ في وَكْرَيْهِ، جاشَتْ له نَفْسي

Ve **الدَّأْيَة**: yaydan okun birleşik parçasıdır; ve onlar iki **دَأْيَتانِ**’dır,
üstten ve alttan **العَجْس**’i kuşatan.

Ve **دَأَى** ona, **يَدْأَى** **دَأْياً** ve **دَأْواً**: onu aldattığı zaman. Ve kurt **يَدْأَى**
ceylan için: o, aldatmaya benzer bir yürüyüştür. Ve **دَأَوْتُ** ona: **دَأَيْت**’te bir dildir.
Ve **دَأَوْتُ** ona: **أَدَيْتُ** ona gibidir; dedi ki:
كالذِّئْب يَدْأَى للغَزالِ يَخْتِلُهْ
Ve kurt, ceylan için **دأَى** eder, **يَدْؤُو** **دَأْواً** onu almak için; **يَأْدُو** gibi; ve o,
aldatmaya ve oyalayıp kaçınmaya benzer. Ve deveden **الدَّأْيُ** ve **الدَّأْيَةُ**:
semerin **ظَلِفَة**’sinin üzerine düştüğü yer; onu yaralar; ve
harekeli olarak **دَأَياتٍ** üzere cem‘ olunur; ve **الدَّأْي**’in cem‘i **دَئيٌّ**’dir; **ضَأْنٍ** ve **ضَئينٍ** ve **مَعْزٍ**
ve **مَعيزٍ** gibi; ve Humeyd el-Arqat dedi:
يَعَضُّ منها الظَّلِفُ **الدَّئِيّا**
عَضَّ الثُقافِ الخُرُصَ الخَطِّيَّا
