# دأي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A3%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دأي

: ( ى ( *!الدَّأْيُ *!والدُّئيُّ ) ، بضمَ فكسْرٍ ، ( *!والدِّئيُّ ) ، بكسْرِ الدالِ والهَمْزةِ : ( فِقَرُ الكاهِلِ والظَّهْرِ ، أَو غَراضِيفُ الصَّدْرِ ، أَو ضُلوعُهُ في مُلْتقاهُ ومُلْتَقى الجَنْبِ ) ؛ وأَنْشَدَ الأصْمعيُّ لأبي ذُؤَيْبٍ :
لها من خِلالِ *!الدَّأْيَتَيْن أَرِيجُ ( أَو *!الدَّأَياتُ ) ، بالتَّحرِيكِ : ( أَضْلاعُ الكَتِفِ ثلاثَةٌ من كلِّ جانِبٍ ) ، واحِدَتُها *!دَأْيةٌ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
وقالَ اللَّيْثُ : الدَّأْيُ جَمْعُ *!الدَّأْيةِ ،

وهي فَقارُ الكاهِلِ في مُجْتَمعِ ما بينَ الكَتِفَيْنِ مِن كاهِلِ البَعيرِ خاصَّةً ؛ والجَمْعُ *!الدَّأَياتُ ، وهي عِظامُ ما هُنالِكَ كلُّ عظمٍ منها *!دَأْيةٌ .
وقالَ أَبو عُبيدَةَ : *!الدَّأَياتُ خَرَزُ العُنُقِ ، ويقالُ : خَرَزُ الفَقارِ .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ للضِّلْعَيْن اللَّتَيْنِ تَلِيانِ الواهِنَتَيْن *!الدَّأْيَتانِ .
وقال أبو زيْدٍ : لم يَعْرِفُوا ، يَعْني العَرَب ، *!الدَّأَياتِ في العُنُقِ وعَرَفُوهُنَّ في الأضْلاَعِ ، وهنَّ ست يَلِينَ المَنْحر من كلِّ جانِبٍ ثلاث ، لمَقَادِيمِهِنَّ جَوانِحُ ، ويقالُ للَّتَيْنِ تَلِيانِ المَنْحَر النَّاحِرَتانِ .
قالَ الأزهرِيُّ وهذا صَوابٌ ، ومنه قْولُ طرفَةَ :
كأنَّ مَجَرَّ النِّسْع في *!دَأَياتِها
مَوارِدُ من خَلْقاءَ في ظَهْرِ قَرْدَدِوفي الصِّحاحِ : ويُجْمَعُ على الدَّأَياتِ ، بالتَّحْرِيكِ ، ويُجْمَعُ *!الدَّأَيُ *!دَئِيّ مثْل ضَأْنٍ وضَئِينٍ ومَعْزٍ ومَعيزٍ ؛ قالَ حُمَيْد الأَرْقط :
يَعَضُّ منها الظَّلِفُ الدَّئِيّا
عَضَّ الثِّقافِ الخُرُصِ الخَطِّيَّاوحكَى ابنُ بَرِّي عن الأَصْمعيّ : *!الدُّئيُّ على فُعُولٍ جَمْع *!دَأْيَةٍ لفَقارِ العُنُقِ .
( *!ودَأَيْتُ للشَّيءِ ، كسَعَيْتُ ) ، *!أَدْأَى له *!دَأْياً : ( خَتَلْتُه ) ، مثْلُ دَأَوْتُ له ، نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ .
( وابنُ *!دَأْيَةَ : الغُرابُ ) ، سُمِّي به لأنَّه يَقَعُ على دَأْيَةِ البَعيرِ الدَّبِرِ فيَنْقُرُها ؛ قالَ الشاعِرُ يَصِفُ الشَّيْب :
ولمَّا رأَيتُ النَّسْرَ عَزَّ ابنَ دَأْيةٍ
وعَشَّشَ في وِكْرَيْهِ جاشَتْ له نَفْسِي

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الدَّأْيَةُ : مُرَكَّبُ القِدْحِ مِن القَوْس ، وهُما *!دَأْيَتانِ مكْتَنِفَتا العَجْسِ من فَوْق وأَسْفَل .

### Türkçe

: ( **الدَّأْيُ** ve **الدُّئيُّ** ) ، ötre ile sonra kesre ile ، ( **الدِّئيُّ** ) ، **الدال** ve **الهَمْزة**’nin kesresiyle: ( kâhilin ve sırtın omurları, yahut göğsün kıkırdakları, yahut onun kaburgaları, onun birleşme yerinde ve yanın birleşme yerinde ) ؛ ve الأصمعيُّ, أبي ذُؤَيْبٍ için inşâd etti:
Onun için **الدَّأْيَتَيْن**’in aralarından bir koku vardır ( yahut **الدَّأَياتُ** ) ، harekeleme ile: ( her bir yandan üç olmak üzere omuzun kaburgaları ) ، onun bir tanesi **دَأْيةٌ**’dir؛ ابنِ الأَعْرابيِّ’nden.
Ve اللَّيْثُ dedi: **الدَّأْيُ** ، **الدَّأْيةِ**’nin cem‘idir،

ve o, özellikle devenin kâhilinden iki omuz arasındaki şeyin toplanma yerindeki kâhilin omurlarıdır؛ ve cem‘ **الدَّأَياتُ**’tır, ve o, oradaki kemiklerdir; onlardan her bir kemik **دَأْيةٌ**’dir.
Ve أَبو عُبيدَةَ dedi: **الدَّأَياتُ** boynun omurlarıdır, ve denilir: omurların omurları.
Ve ابنُ شُمَيْل dedi: الواهِنَتَيْن’i izleyen iki kaburgaya **الدَّأْيَتانِ** denilir.
Ve أبو زيْدٍ dedi: bilmediler, yani Araplar, boyunda **الدَّأَياتِ**’i; ve onları kaburgalarda bildiler; ve onlar altıdır, boğazlamayı izlerler; her bir yandan üç; onların ön tarafları için yanlar vardır; ve boğazlamayı izleyen iki taneye النَّاحِرَتانِ denilir.
الأزهرِيُّ dedi: ve bu doğrudur; ve ondan طرفَةَ’nın sözü:
Sanki kayışın sürtünme yeri onun **دَأَياتِها**’sında
Bir قَرْدَد’in sırtında خَلْقاءَ’dan su varış yerleridir
Ve الصِّحاحِ’ta: ve **الدَّأَياتِ** üzerine cem‘ olunur, harekeleme ile; ve **الدَّأَيُ** ، ضَأْنٍ ve ضَئِينٍ ve مَعْزٍ ve مَعيزٍ gibi **دَئِيّ** cem‘ olunur؛ حُمَيْد الأَرْقط dedi:
Ondan **الدَّئِيّا**’yı tırnak ısırır
خَطِّيَّa ait kuru sertleştiricinin ısırması gibi
Ve ابنُ بَرِّي, الأَصْمعيّ’nden hikâye etti: **الدُّئيُّ** ، فُعُولٌ üzere, boynun omurları için **دَأْيَةٍ**’nin cem‘idir.
( **ودَأَيْتُ** bir şey için, **كسَعَيْتُ** ) ، ona **أَدْأَى** **دَأْياً**: ( onu aldattım ) ، ona **دَأَوْتُ** gibi; onu الجَوهرِيُّ, أَبي زيْدٍ’den nakletti.
( **وابنُ دَأْيَةَ**: karga ) ، onunla adlandırıldı; çünkü o, yaralı devenin **دَأْيَةِ**’si üzerine düşer de onu gagalar؛ şair, ak saçlılığı vasfederek dedi:
Ve ne zaman ki akbabayı gördüm, **ابنَ دَأْيةٍ** aziz oldu
Ve iki yuvasında yuva yaptı, onun için nefsim kabardı

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الدَّأْيَةُ**: yayın okundan olan kısmın bileşiği; ve onlar iki **دَأْيَتانِ**’dır, العَجْس’i üstten ve alttan kuşatan.
