# دبب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دبب

باب الدال والباء
د ب، ب د يستعملان
دب:
دَبَّ النَّمْل يدِبُّ دَبيباً، والمَدِبُّ موضع دَبيب النَّمْل.
ودَبَّ القومُ يَدِبُّون دَبيباً إلى العَدُوِّ أي مَشَوا على هَيْنَتِهم ولم يُسرِعوا.
والدَّيدَبة: العُجْروف من النَّمْل، وذلك أنّه أوسعُ خَطْوا وأعجَلُ نَقْلاً.
والدَّبابةُ: آلة تُتَخَذُّ في الحرب يدخُل فيها الرجال بسلاحهم، ثم تُدْفَع في أصل حِصنٍ فيَنْقُبون وهم في جَوْفِها.
والدُّبَّة لزومُ حالِ الرجلِ في فِعاله، وتقول: رَكِبَ فلانٌ دُبَّة فلانٍ واخَذَ بدُبَّتِه أي يعَمَل بعَمَلِه ويركَبُ طريقته.
والدُّبُّ من السِّباع مُضِرٌّ عادٍ، والأنثَى دُبَّةٌ، والجميع دِبَبة.
وكلُّ شيءٍ مما خَلَقَ اللهُ يُسَمَّى دابّة، والأسمُ العامُّ الدابَّةُ لِما يُرْكَبُ، وتصغيرها دُوَيبَّة، الياء ساكنة وفيها إشمام من الكسرة، وكذلك كلُّ ياءٍ في التصغير إذا جاءَ بعدها حرفٌ مُثَقَّل في كلّ شيء.
ودَيابُوذ: ثَوبٌ له سَدّانِ، ويقال: هو كِساءُ، ليست بعربية، وهو بالفارسية دوبود فعُرِّبَتْ.
بد:
البُدُّ: بيتُ في أصنام وتصاوير، وهو إعرابُ بُت بالفارسية، وأنشد:
لقد عَلِمَتْ تَكاكِرةُ ابنِ تِيرِي		غَداةَ البُدِّ أَنّي هِـبْـرِزيُّ
ويقال: ليس لهذا الأمر بٌدٌّ أي لا مَحالةَ.
والتَبَدُّد: التَفَرُّق، وذَهَبَ القَومُ في الأمر بَدادِ بَدادِ أي تَفَرَّقوا.
وجاءَتِ الخيل بَدادِ بَدادِ أي واحداً واحداً.
واستَبَدَّ فلان برأيه أي انفرَدَ بالأمر.
والبِدادُ: لِبْدٌ يُشَدُّ مَبدُوداً على الدابَّةِ الدَّبِرةِ، تقول: بُدَّ عن دَبَرها أي شُقَّ.
والبَدَدُ مصدر الأَبَدِّ، وهو الذي في يَدَيْهِ تباعُدٌ عن جَنبَيْهِ.
وبِرْذَوْنٌ أبَدُّ، والحائكُ أبداً أَبَدُّ.
وفَلاةٌ بَدْبَدٌ: لا أحَدَ فيها.
ورجل له جِسْيمٌ وبادُّ، وبادُّه: طُولُ فَخِذَيْهِ، والبادّان: باطِنا الفَخِذَينِ.
ورجلٌ أَبَدُّ أي عظيم الخَلْقِ، وامرأةٌ بَدّاءُ.

### Türkçe

باب **الدال** ve **الباء**
**د ب**، **ب د** kullanılırlar
**دب**:
**دَبَّ النَّمْل** **يدِبُّ** **دَبيباً**: karınca yürüdü/yürür; ve **المَدِبُّ** karıncanın yürümesinin yeridir.
Ve **دَبَّ القومُ** **يَدِبُّون** **دَبيباً** **إلى العَدُوِّ**: yani kendi ağırbaşlılıkları üzere yürüdüler ve acele etmediler.
Ve **الدَّيدَبة**: karıncadan **العُجْروف**; bu, onun daha geniş adım atması ve daha çabuk nakletmesi sebebiyledir.
Ve **الدَّبابةُ**: savaşta yapılan bir âlet; erkekler silahlarıyla onun içine girerler, sonra bir kalenin dibine doğru itilir; böylece onlar onun içindeyken delerler.
Ve **الدُّبَّة** erkeğin hâlinin fiillerinde yapışıp kalmasıdır; ve dersin ki: falan, falanın **دُبَّة**sine bindi ve onun **بدُبَّتِه**sini aldı; yani onun ameliyle amel eder ve onun yolunu tutar.
Ve **الدُّبُّ** yırtıcılardan, zararlı saldırgan(dır); dişisi **دُبَّةٌ**dur; hepsi **دِبَبة**dir.
Ve Allah’ın yarattıklarından her şey **دابّة** diye adlandırılır; genel isim **الدابَّةُ** binek olarak kullanılan şey içindir; onun küçültmesi **دُوَيبَّة**dir; **الياء** sâkindir ve onda kesreden bir işmâm vardır; ve aynı şekilde küçültmede her **ياء** böyledir; her şeyde, ondan sonra ağırlaştırılmış bir harf geldiği zaman.
Ve **ودَيابُوذ**: iki çözgüsü olan bir elbise; ve denilir ki: o bir **كِساءُ**dur; Arapça değildir; Farsçada **دوبود**dur da Arapçalaştırılmıştır.
**بد**:
**البُدُّ**: putlar ve tasvirler içinde bir ev; ve o, Farsçada **بُت**’nin i‘râbıdır; ve şu beyit okunmuştur:
لقد عَلِمَتْ تَكاكِرةُ ابنِ تِيرِي		غَداةَ البُدِّ أَنّي هِـبْـرِزيُّ
Ve denilir ki: bu iş için **بٌدٌّ** yoktur; yani kaçınılmazdır.
Ve **التَبَدُّد**: dağılmadır; ve kavim işte **بَدادِ بَدادِ** gitti; yani dağıldılar.
Ve atlar **بَدادِ بَدادِ** geldi; yani birer birer.
Ve falan kendi görüşüyle **استَبَدَّ** etti; yani işte tek başına kaldı.
Ve **البِدادُ**: binek hayvanın sırtı yaralı olanına bağlanmış, **مَبدُوداً** olarak sıkılan bir keçe(parçası)dır; dersin ki: onun sırt yarasından **بُدَّ** edildi; yani yarıldı.
Ve **البَدَدُ** **الأَبَدِّ**in masdarıdır; o da iki elinde iki yanından uzaklaşma bulunan kimsedir.
Ve bir **بِرْذَوْنٌ** **أَبَدُّ**dür; ve dokumacı da ebediyen daha **أَبَدُّ**dür.
Ve **فَلاةٌ بَدْبَدٌ**: içinde hiç kimse olmayan (çöl).
Ve bir adamın **جِسْيمٌ**i ve **بادُّ**u vardır; ve onun **بادُّ**u: iki uyluğunun uzunluğudur; ve **البادّان**: iki uyluğun iç taraflarıdır.
Ve bir adam **أَبَدُّ**: yani yaratılışı büyük; ve bir kadın **بَدّاءُ**.
