# دبج — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AC/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%AC/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AC.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دبج

دَبَجَ
1 دَبَجَ دبج , aor. دَبُجَ [or دَبِجَ , as will be shown below], (L,) inf. n. دَبْجٌ, (L, K,) [not دَبَجٌ and دَبَجَةٌ as in the Lexicons of Golius and Freytag,] He variegated, decorated, embellished, adorned, or ornamented: (L, K: *) [and so ↓ دبّج, inf. n. تَدْبِيجٌ, occurring in the TA in art. نمش; but app. in an intensive sense.] And [hence,] دَبَجَ الأَرْضَ, (A, L, Msb,) aor. دَبُجَ (L, A) or دَبِجَ , (Msb,) inf. n. as above; (A, L, Msb;) and ↓ دَبَّجَهَا [but app. in an intensive sense]; (A;) (tropical:) It adorned the land with meadows, or gardens: (A, L:) or it watered the land, and produced various flowers. (Msb.) It is a Pers. word, arabicized: (L:) or derived from دِيبَاجٌ. (Msb.)

2 دَبَّجَ see above, in two places. [Accord. to Golius, (for III. is inadvertently put in his Lex. for II.,) as on the authority of the S and K, in neither of which is the verb mentioned, “ Veste ديباج alium ornavit. ”]

مَا بِالدَّارِ دِبِّيجٌ
مَا بِالدَّارِ دِبِّيجٌ ما بالدار دبيج , (ISk, S, A,) or فِى الدَّارِ, (K,) (tropical:) There is not in the house any one: (ISk, S, A, K:) دِبِّيجٌ is not used otherwise than in a negative phrase: IJ derives it from دِيبَاجٌ; because men adorn the earth: (TA:) [Z says,] it is from دَبَجَ, like سِكِّيتٌ from سَكَتَ; because men adorn houses: (A:) Abu-l-'Abbás says that دِبِّيحٌ is more chaste than دِبِّيجٌ: (TA:) [ISk says, or J, for the passage is ambiguous,] A'Obeyd doubted respecting the ج and the ح; and I asked respecting this word, in the desert, a company of the Arabs thereof, and they said, مَا فِى الدَّارِ دِبِّىٌّ, and nothing more; but I have found in the handwriting of Aboo-Moosà El- Hámid, ما فى الدار دِبِّيجٌ, with ج, on the authority of Th: (S:) AM says that the ج in دِبِّيٌج is substituted for the [latter] ى in دِبِّىٌّ, in like manner as they say مُرِّىٌّ and مُرِّجٌّ &c. (TA.)

دُبَيْبِيجٌ
دُبَيْبِيجٌ دبيبيج : see the next paragraph, near the end.

دِيبَاجٌ
دِيبَاجٌ ديباج , (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) or دَيْبَاجٌ, (Th,) or both, (IAar, A'Obeyd,) the latter having been sometimes heard, (IAar,) or the latter is post-classical, (A'Obeyd,) or wrong, (AZ,) a word of well-known meaning, (K,) [Silk brocade;] a certain kind of cloth, or garment, made of اـِبْرِيسَم [i. e. silk, or raw silk]: (TA:) a kind of cloth, or garment, of which the warp and woof are both of ابريسم: and particularly a name for that which is variegated, decorated, or embellished: (Mgh, Msb:) a kind of woven stuff, variegated, or diversified, with colours: (Lb, TA:) [accord. to Golius, as on the authority of the S and K, in neither of which is the word explained at all, “ vestis serica: imprimis picta, pec. Attalica, auro intexta:] derived from دَبَجَ: (Ks:) or it is a Pers. word, (Kr, S, A,) arabicized; (Kr, S, A, Msb, K;) so some say, and from it دَبَجَ is derived; (Msb;) originally دِيبَاىْ, or دِيبَا; (Kr;) [or rather دِيبَاهْ, for the change of the final ه into ج in arabicized words from the Pers. is very common;] or دِيوْ بَافْ, i. e. “ the weaving of the deevs, or jinn, or genii: ” (Shifá el-Ghaleel:) pl. دَيَابِيجُ and دَبَابِيجُ; (S, Msb, K;) the latter being from the supposed original form of the sing., i. e. دِبَّاجٌ; (S, Msb;) like دَنَانِيرُ [pl. of دِينَارٌ, which is supposed to be originally دِنَّارٌ]: and in like manner is formed the dim. [↓ دُيَيْبِيجٌ and ↓ دُبَيْبِيجٌ]. (S.) ― -b2- دِيبَاجُ القُرْآنِ is a title given by Ibn-Mes'ood to The chapters of the Kur-án called الحَوَامِيمُ [the fortieth and six following chapters; each of which begins with the letters حٰم]. (TA.) ― -b3- See also the paragraph next following, in two places. -A2- Also A young she-camel; one in the prime of life. (IAar, K.)

دِيبَاجَةٌ
دِيبَاجَةٌ ديباج ديباجه ديباجة (tropical:) [A proem, an introduction, or a preface, to a poem or a book; and especially one that is embellished, or composed in an ornate style]. لِهٰذِهِ القَصِيدَةِ دِيبَاجَةٌ حَسَنَةٌ (tropical:) [To this ode is a beautiful proem] is said of a قصيدة when it is embellished (مُحَبَّرَة) [in its commencement]. (A.) And one says, مَا أَحْسَنَ دِيبَاجَاتِ البُحْتُرِىِّ (tropical:) [How beautiful are the proems of l-Boh- turee!]. (A.) ― -b2- دِيبَاجَةُ الوَجْهِ, and الوجه ↓ دِيبَاجُ, (assumed tropical:) Beauty of the skin of the face. (IAar, L.) ― -b3- And الدِّيبَاجَةُ (tropical:) The face [itself]; as also ↓ الدِّيبَاجُ, and الدِّيبَاجَتَانِ: (Har pp. 15 and 476:) or the last signifies the two cheeks: (S, A, Msb:) or the two sides of the neck, beneath the ears; syn. اللِّيتَانِ. (TA.) You say, فُلَانٌ يَصُونُ دِيبَاجَتَيْهِ, i. e. (tropical:) [Such a one preserves from disgrace] his cheeks; (A;) or دِيبَاجَتَهُ his face: and يَبْذُلُ دِيَبَاجَتَهُ [uses his face for mean service, by begging]. (Har p. 15. [See also 4 in art. خلق; and 1 (near the end) in the same art.; where similar exs. are given.]) ― -b4- [Golius, after mentioning the signification of “ the two cheeks, ” adds, as on the authority of the K, in which even the word itself is not mentioned, “ et quibusdam quoque Nates. ”] ― -b5- دِيبَاجَةُ السَّيْفِ I. q. أَثْرُهُ, q. v. (AZ, T in art. اثر.)

دُيَيْبِيجٌ
دُيَيْبِيجٌ دييبيج : see دِيبَاجٌ, near the end of the paragraph.

مُدَبَّجٌ
مُدَبَّجٌ مدبج Ornamented with دِيبَاج. (K.) You say طَيْلَسَانٌ مُدَبَّجٌ A طيلسان [q. v.] of which the ends, edges, or borders, are so ornamented. (Mgh, TA.) ― -b2- أَرْضٌ مُدَبَجَةٌ (tropical:) Land adorned with meadows, or gardens. (A.) ― -b3- مُدَبَّجٌ also signifies (assumed tropical:) A species of the هَام [or owl]. (T, K.) ― -b4- And (assumed tropical:) A species of aquatic bird, (T, K,) of ugly appearance, called أَغْيَرُ مُدَبَّجٌ, with puffedout feathers, and ugly head, found in water with the [bird called] نُحَام. (T.) ― -b5- And, applied to a man, (TA,) (assumed tropical:) Having an ugly head and make (K, TA) and face. (TA.)

### Türkçe

دَبَجَ
1 **دَبَجَ** دبج, muzâri‘ı **دَبُجَ** [yahut aşağıda gösterileceği üzere **دَبِجَ**], (L,) mastarı **دَبْجٌ**, (L, K,) [Golius ve Freytag’ın Leksikonlarında olduğu gibi **دَبَجٌ** ve **دَبَجَةٌ** değil,] O, alacalı yaptı, süsledi, bezedi, ziynetledi yahut tezyin etti: (L, K: *) [ve böylece ↓ **دبّج**, mastarı **تَدْبِيجٌ**, TA’da نمش maddesinde geçer; fakat görünüşe göre şiddet (mübalağa) mânasında.] Ve [bundan dolayı,] **دَبَجَ الأَرْضَ**, (A, L, Msb,) muzâri‘ı **دَبُجَ** (L, A) yahut **دَبِجَ**, (Msb,) mastarı yukarıdaki gibidir; (A, L, Msb;) ve ↓ **دَبَّجَهَا** [fakat görünüşe göre şiddet mânasında]; (A;) (mecaz:) O, yeri çayırlarla yahut bahçelerle süsledi: (A, L:) yahut o, yeri suladı ve çeşitli çiçekler meydana getirdi. (Msb.) O, Farsça bir kelimedir, Arapçalaştırılmıştır: (L:) yahut **دِيبَاجٌ**’dan türetilmiştir. (Msb.)

2 **دَبَّجَ**: yukarıya, iki yerde bak. [Golius’a göre, (III. onun Lex.’inde sehven II. yerine konulduğundan,) S ve K’nın otoritesine göre, bunların hiçbirinde fiil zikredilmediği hâlde, “Veste **ديباج** alium ornavit.”]

**مَا بِالدَّارِ دِبِّيجٌ**
**مَا بِالدَّارِ دِبِّيجٌ** ما بالدار دبيج, (ISk, S, A,) yahut **فِى الدَّارِ**, (K,) (mecaz:) Evde hiç kimse yoktur: (ISk, S, A, K:) **دِبِّيجٌ** olumsuz bir ibare dışında kullanılmaz: IJ onu **دِيبَاجٌ**’dan türetir; çünkü insanlar yeri süsler: (TA:) [Z der ki,] o, **دَبَجَ**’dandır; **سِكِّيتٌ**’in **سَكَتَ**’tan olması gibi; çünkü insanlar evleri süsler: (A:) Ebu’l-‘Abbâs, **دِبِّيحٌ**’ın **دِبِّيجٌ**’dan daha fasih olduğunu söyler: (TA:) [ISk der, yahut J; çünkü pasaj müphem,] A‘Obeyd **ج** ile **ح** hakkında tereddüt etti; ve ben bu kelime hakkında çölde, oranın Araplarından bir topluluğa sordum; onlar “**مَا فِى الدَّارِ دِبِّىٌّ**” dediler ve daha fazlasını değil; fakat ben Ebû Mûsâ el-Hâmid’in el yazısında, Th’nin rivayetine göre **ج** ile “**ما فى الدار دِبِّيجٌ**” buldum: (S:) AM, **دِبِّيٌج**’deki **ج**’nin, **دِبِّىٌّ**’deki [sonraki] **ى**’nin yerine konmuş olduğunu söyler; onların **مُرِّىٌّ** ve **مُرِّجٌّ** vb. demeleri gibi. (TA.)

**دُبَيْبِيجٌ**
**دُبَيْبِيجٌ** دبيبيج: bir sonraki paragrafa, sonuna yakın yere bak.

**دِيبَاجٌ**
**دِيبَاجٌ** ديباج, (S, A, Mgh, Msb, K, vb.,) yahut **دَيْبَاجٌ**, (Th,) yahut ikisi de, (IAar, A‘Obeyd,) ikincisi bazen işitilmiş olmakla, (IAar,) yahut ikincisi klasik sonrası olup, (A‘Obeyd,) yahut yanlıştır, (AZ,) mânası bilinen bir kelime, (K,) [ipek brokar;] **اـِبْرِيسَم**’dan [yani ipekten yahut ham ipekten] yapılmış belirli bir tür kumaş yahut elbise: (TA:) çözgüsü ve atkısı ikisi de **ابريسم** olan bir tür kumaş yahut elbise: ve özellikle alacalı yapılmış, süslenmiş yahut bezenmiş olana isimdir: (Mgh, Msb:) renklerle alacalı yahut çeşitlendirilmiş dokuma bir tür şey: (Lb, TA:) [Golius’a göre, S ve K’nın otoritesine göre, bunların hiçbirinde kelime hiç açıklanmadığı hâlde, “vestis serica: imprimis picta, pec. Attalica, auro intexta:”] **دَبَجَ**’dan türetilmiştir: (Ks:) yahut o, Farsça bir kelimedir, (Kr, S, A,) Arapçalaştırılmıştır; (Kr, S, A, Msb, K;) bazıları böyle söyler; ve ondan **دَبَجَ** türetilmiştir; (Msb;) aslı **دِيبَاىْ**, yahut **دِيبَا**; (Kr;) [yahut daha doğrusu **دِيبَاهْ**; çünkü Farsçadan Arapçalaştırılmış kelimelerde son **ه**’nin **ج**’ye dönüşmesi çok yaygındır;] yahut **دِيوْ بَافْ**, yani “deevlerin, yahut cinlerin, yahut genilerin dokuması:” (Shifá el-Ghaleel:) çoğulu **دَيَابِيجُ** ve **دَبَابِيجُ**; (S, Msb, K;) ikincisi, tekilin farz edilen aslî şekli olan, yani **دِبَّاجٌ**’dan olmak üzere; (S, Msb;) **دَنَانِيرُ** [aslının **دِنَّارٌ** olduğu farz edilen **دِينَارٌ**’ın çoğulu] gibi: ve aynı şekilde küçültme [↓ **دُيَيْبِيجٌ** ve ↓ **دُبَيْبِيجٌ**] yapılır. (S.) ― -b2- **دِيبَاجُ القُرْآنِ**, İbn-Mes‘ûd tarafından **الحَوَامِيمُ** diye adlandırılan Kur’ân sûrelerine verilen bir unvandır [kırkıncı sûre ve onu izleyen altı sûre; her biri **حٰم** harfleriyle başlar]. (TA.) ― -b3- Ayrıca bir sonraki paragrafta, iki yerde bak. -A2- Ayrıca genç bir dişi deve; ömrünün olgun çağında olan. (IAar, K.)

**دِيبَاجَةٌ**
**دِيبَاجَةٌ** ديباج ديباجه ديباجة (mecaz:) [bir şiire yahut bir kitaba bir dibâce, bir giriş yahut bir önsöz; ve özellikle süslenmiş olan yahut süslü bir üslûpla tertip edilmiş olan]. **لِهٰذِهِ القَصِيدَةِ دِيبَاجَةٌ حَسَنَةٌ** (mecaz:) [bu kasidenin güzel bir dibâcesi vardır] sözü, bir **قصيدة** hakkında, onun başlangıcında süslenmiş ( **مُحَبَّرَة** ) olduğu zaman söylenir. (A.) Ve denir ki: **مَا أَحْسَنَ دِيبَاجَاتِ البُحْتُرِىِّ** (mecaz:) [el-Buhturî’nin dibâceleri ne güzeldir!]. (A.) ― -b2- **دِيبَاجَةُ الوَجْهِ**, ve الوجه ↓ **دِيبَاجُ**, (farz edilen mecaz:) yüzün derisinin güzelliği. (IAar, L.) ― -b3- Ve **الدِّيبَاجَةُ** (mecaz:) yüzün kendisi; ayrıca ↓ **الدِّيبَاجُ**, ve **الدِّيبَاجَتَانِ**: (Har s. 15 ve 476:) yahut sonuncusu iki yanağı ifade eder: (S, A, Msb:) yahut kulakların altında boynun iki yanı; eş anlamlısı **اللِّيتَانِ**. (TA.) Dersin ki: **فُلَانٌ يَصُونُ دِيبَاجَتَيْهِ**, yani (mecaz:) [böyle biri,] yanağını rezillikten korur; (A;) yahut **دِيبَاجَتَهُ**: yüzünü; ve **يَبْذُلُ دِيَبَاجَتَهُ** [dilenmek suretiyle yüzünü bayağı hizmete verir]. (Har s. 15. [Ayrıca خلق maddesinde 4’e; ve aynı maddede 1’e (sonuna yakın) bak; orada benzer örnekler verilmiştir.]) ― -b4- [Golius, “iki yanak” mânasını zikrettikten sonra, K’nın otoritesine göre, ki onda kelimenin kendisi bile zikredilmez, şunu ekler: “et quibusdam quoque Nates.”] ― -b5- **دِيبَاجَةُ السَّيْفِ**: **أَثْرُهُ** ile aynı (I. q.), bkz. (AZ, T, اثر maddesinde.)

**دُيَيْبِيجٌ**
**دُيَيْبِيجٌ** دييبيج: **دِيبَاجٌ**’a, paragrafın sonuna yakın yere bak.

**مُدَبَّجٌ**
**مُدَبَّجٌ** مدبج: **دِيبَاج** ile tezyin edilmiş. (K.) Dersin ki: **طَيْلَسَانٌ مُدَبَّجٌ**: uçları, kenarları yahut bordürleri bununla tezyin edilmiş bir **طيلسان** [bkz.]. (Mgh, TA.) ― -b2- **أَرْضٌ مُدَبَجَةٌ** (mecaz:) çayırlarla yahut bahçelerle süslenmiş yer. (A.) ― -b3- **مُدَبَّجٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) **هَام**’dan [yahut baykuştan] bir türü ifade eder. (T, K.) ― -b4- Ve (farz edilen mecaz:) çirkin görünüşlü, **أَغْيَرُ مُدَبَّجٌ** denilen, kabarmış tüyleri ve çirkin başı olan, suda **نُحَام** denilen [kuş] ile birlikte bulunan bir tür su kuşu. (T.) ― -b5- Ve bir adama nispetle, (TA,) (farz edilen mecaz:) çirkin başlı ve yapılı (K, TA) ve yüzlü. (TA.)
