# دبح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دبح

دَبَّحَ الرجلُ: حَنَى ظهره؛ عن اللحياني.
والتَّدْبيح: تنكيس الرأْس في المشي. والتَّدْبيح في الصلاة: أَن يطأْطئ رأْسه ويرفع عجزه؛ وقيل: يبسط ظهره ويطأْطِئُ رأْسه فيكون رأْسه أَشد انحطاطاً من أَليتيه؛ وفي الحديث: أَنه نهى أَن يُدَبِّح الرجلُ في الركوع كما يُدَبِّحُ الحمار؛ قال أَبو عبيد: معناه يطأْطئ رأْسه في الركوع حتى يكون أَخفض من ظهره؛ ابن الأَعرابي: التَّدْبيح خَفْضُ الرأْس وتنكيسه؛ وأَنشد أَبو عمرو الشَّيْباني:
لما رَأَى هِراوَةً ذاتَ عُجَرْ،
دَبَّحَ واسْتَخْفى ونادى: يا عُمَرْ
وقال بعضهم: دَبَّح طأْطأَ رأْسه فقط، ولم يذكر هل ذلك في مَشْيٍ أَو مع رفع عَجُزٍ؛ ودَبَّح: ذلَّ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي. الأَزهري: دَبَّح الرجل ظهره إِذا ثناه فارتفع وسطه كأَنه سَنام، قال الأَزهري: رواه الليث بالذال المعجمة، وهو تصحيف، والصحيح بالمهملة. ابن شميل: رملة مُدَبِّحة أَي حَدْباء، ورمالٌ مَدابِحُ.
ابن الأَعرابي: ما بالدار دِبِّيحٌ ولا دِبِّيجٌ، بالحاء والجيم، والحاء أَفصحهما؛ ورواه أَبو عبيد: ما بالدار دِبِّيج، بالجيم، قال الأَزهري: معناه من يَدِبّ؛ وقيل: دِبِّيحٌ معناه ما بها من يُدَبِّح. وقال أَبو عدنان: التَّدْبيح تَدْبيحُ الصبيان إِذا لعبوا، وهو أَن يُطَأْمِنَ أَحدُهم ظهره ليجيء الآخر يَعْدُو من بعيد حتى يركبه. والتَّدْبيحُ: التطأْطؤ؛ يقال: دَبّح لي حتى أَركبك. والتَّدْبيح أَيضاً: تَدْبيحُ الكَمْأَةِ وهو أَن تنفتح عنها الأَرضُ ولا تَصْلَع أَي لا تظهر. الغَنَوِيُّ: دَبَّح الحمار إِذا ركب وهو يشتكي ظهره من دَبَرِه، فَيُرْخِي قوائمَه ويُطَأْمِنُ ظهره وعَجُزَه من الأَلم.

### Türkçe

**دَبَّحَ الرجلُ**: sırtını büktü; Lihyânî’den.

**والتَّدْبيح**: yürüyüşte başı aşağı eğmektir. Namazda **والتَّدْبيح**: başını eğip sağrısını kaldırmasıdır; ve denildi ki: sırtını yayar ve başını eğer de başı, kalçalarından daha şiddetli bir şekilde aşağıda olur; hadiste: onun, kişinin rükûda eşeğin **يُدَبِّحُ** ettiği gibi **يُدَبِّح** etmesini yasakladığı (rivayet edilmiştir); Ebû Ubeyd dedi ki: manası, rükûda başını eğmesidir; ta ki sırtından daha aşağıda olsun; İbnü’l-A‘râbî: **التَّدْبيح** başı alçaltmak ve onu ters çevirmektir; Ebû Amr eş-Şeybânî şu beyti okudu:

لما رَأَى هِراوَةً ذاتَ عُجَرْ،
دَبَّحَ واسْتَخْفى ونادى: يا عُمَرْ

Ve bazısı dedi ki: **دَبَّح** yalnızca başını eğdi, sadece; bunun yürüyüşte mi yoksa sağrıyı kaldırmakla mı olduğunu zikretmedi; ve **دَبَّح**: zelil oldu; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den. Ezherî: kişi **دَبَّح** sırtını, onu büktüğü zaman; böylece ortası, sanki bir hörgüçmüş gibi yükselir; Ezherî dedi ki: Leys onu **بالذال المعجمة** ile rivayet etti, o ise tashîftir; doğrusu **بالمهملة** iledir. İbn Şümeyl: **رملة مُدَبِّحة** yani kambur; ve **رمالٌ مَدابِحُ**.

İbnü’l-A‘râbî: evde **دِبِّيحٌ** yoktur ve **دِبِّيجٌ** yoktur; **بالحاء والجيم**; ve **الحاء** ikisinin daha fasihidir; Ebû Ubeyd rivayet etti: evde **دِبِّيج** yoktur; **بالجيم**; Ezherî dedi ki: manası, **من يَدِبّ** (sürünerek yürüyen kimse)dir; ve denildi ki: **دِبِّيحٌ** manası, onda **من يُدَبِّح** (tedbîh eden kimse) yoktur.

Ebû Adnân dedi ki: **التَّدْبيح** çocukların oynadıkları zaman **تَدْبيحُ الصبيان**ıdır; o da, birinin sırtını alçaltmasıdır; ta ki diğeri uzaktan koşarak gelsin de ona binsin.

**والتَّدْبيحُ**: eğilip bükülmedir; denilir: **دَبّح لي حتى أَركبك**. Ve **التَّدْبيح** ayrıca: **تَدْبيحُ الكَمْأَةِ**dir; o da, yerin onun üzerinden açılmasıdır ve **لا تَصْلَع** yani görünmez.

Ganavî: eşek **دَبَّح** eder; bindiği zaman ve sırtı, **دَبَرِه** sebebiyle ağrıyorken; böylece ayaklarını salar ve acıdan sırtını ve sağrısını alçaltır.
