# دبح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دبح

دبح  الرجل  تدبيحا  : حنى ظهره؛ عن اللحياني. والتدبيح: تنكيس الرأس في المشي. والتدبيح في الصلاة: أن يطأطئ رأسه ويرفع عجزه. وعن الأصمعي: دبح:  بسط ظهره وطأطأ رأسه  ، فيكون رأسه أشد انحطاطا من أليتيه. وفي الحديث نهى أن يدبح الرجل في الركوع كما يدبح الحمار. قال أبو عبيد: معناه يطأطئ رأسه في الركوع حتى يكون أخفض من ظهره. وعن ابن الأعرابي: التدبيح: خفض الرأس وتنكيسه. وقال بعضهم: دبح: طأطأ رأسه فقد، ولم يذكر هل ذلك في مشي أو مع رفع عجز. وقال الأزهري: دبح الرجل ظهره، إذا ثناه فارتفع وسطه كأنه سنام. قال: رواه الليث بالذال المعجمة، وهو تصحيف، والصحيح أنه بالمهملة،  كاندبح  . دبح:  ذل  ، وهذا عن ابن الأعرابي. دبحت  الكمأة  ، إذا  انفتح عنها الأرض وما ظهرت  بعد. دبح  في بيته: لزمه فلم يبرح  . روى ابن الأعرابي:  ما بالدار دبيح، كسكين  بالحاء والجيم، والحاء أفصحهما، ورواه أبو عبيد بالجيم، أي  أحد  . وقال الأزهري: معناه من يدب. عن ابن شميل:  رملة مدبحة، بكسر الباء  ، أي  حدباء، ج مدابح  . يقال: رمال مدابح. أما قولهم:  أكل ماله بأبدح ودبيدح  فقد تقدم ذكره  في ب د ح  فراجعه إن شئت. ومما يستدرك عليه: قال أبو عدنان: التدبيح: تدبيح الصبيان إذا لعبوا، وهو أن يطأمن أحدهم ظهره، ليجيء الآخر يعدو من بعيد حتى يركبه، والتدبيح: هو التطأطؤ. يقال: دبح لي حتى أركبك. ودبح الحمار: إذا ركب، وهو يشتكي ظهره من دبره، فيرخي قوائمه، ويطأمن ظهره وعجزه من الألم، كذا في اللسان.

### Türkçe

**دبح**  adamı  **تدبيحا**  (olarak): sırtını büktü; **اللحياني**’den. Ve **التدبيح**: yürüyüşte başı aşağı eğmektir. Ve namazda **التدبيح**: başını eğmesi ve sağrısını kaldırmasıdır. Ve **الأصمعي**’den: **دبح**: sırtını yaydı ve başını eğdi; böylece başı, kalçasından daha şiddetli bir inişle olur. Ve hadiste: adamın rükûda, eşeğin **يدبح** ettiği gibi **يدبح** etmesini yasakladı. **أبو عبيد** dedi: manası, rükûda başını eğmesidir; ta ki sırtından daha aşağı olsun. Ve **ابن الأعرابي**’den: **التدبيح**: başı alçaltmak ve onu ters çevirmektir. Ve bazısı dedi: **دبح**: yalnızca başını eğdi; bunun yürüyüşte mi yoksa sağrıyı kaldırmakla mı olduğunu zikretmedi. Ve **الأزهري** dedi: adam sırtını **دبح** etti; onu ikiye katladığı zaman, ortası yükselir; sanki bir hörgüç gibidir. Dedi: **الليث** onu **الذال المعجمة** ile rivayet etti; o bir tashiftir; doğrusu **المهملة** iledir; **دبح** gibi. **دبح**: zelil oldu; bu, **ابن الأعرابي**’dendir. **دبحت الكمأة**: yer ondan açıldığı zaman, henüz görünmemişken. Evinde **دبح** etti: ona yapıştı da ayrılmadı. **ابن الأعرابي** rivayet etti: “Evde **دبيح** yoktur”; **سكين** gibi, **الحاء** ve **الجيم** ile; ikisinin daha fasihi **الحاء**’dır. Ve **أبو عبيد** onu **الجيم** ile rivayet etti; yani “bir kimse”. Ve **الأزهري** dedi: manası, **يدب** eden kimsedir. **ابن شميل**’den: **رملة مدبحة**; **الباء**’nın kesresiyle; yani kambur; çoğulu **مدابح**. Denir: **رمال مدابح**. Onların sözüne gelince: “Malını **بأبدح ودبيدح** ile yedi”; onun zikri daha önce **ب د ح**’da geçti; istersen ona müracaat et. Ve ona ilave olarak: **أبو عدنان** dedi: **التدبيح**: çocukların oynadıklarında **تدبيح**’ıdır; o, birinin sırtını alçaltmasıdır; öteki uzaktan koşarak gelsin de ona binsin diye. Ve **التدبيح**: o, eğilip alçalmadır. Denir: “Bana **دبح** et ki sana bineyim.” Ve eşek **دبح** etti: bindiği zaman; o, arka tarafından sırtından şikâyet ederken; bacaklarını salar ve acıdan sırtını ve sağrısını alçaltır; **اللسان**’da böyle.
