# دبر — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%B1/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: دبر

* د ب ر * * الدُّبْرُ * و * الدُّبُرُ * مخففا ومثقلا الظهر قال الله تعالى ﴿ويولون الدبر﴾ جعله للجماعة كما قال ﴿لا يرتد إليهم طرفهم﴾ والدُّبْرُ والدُّبُرُ أيضا ضد القبل و * الدَّبَرَةُ * بفتحتين الهزيمة في القتال وهي اسم من * الإدْبارِ * ويقال شر الرأي * الدَّبَرِيُّ * بوزن الطبري وهو الذي يسنح أخيرا عند فوت الحاجة يقال فلان لا يصلي الصلاة إلا دبريا بفتحتين أي في آخر وقتها والمحدثون يقولون دبريا بوزن قمري وقطع الله * دَابِرَهُم * أي آخر من بقي منهم و * الدَّبِيرُ * ما أدبرت به عن صدرك عند الفتل والقبيل ما أقبلت به إلى صدرك يقال فلان ما يعرف قبيلا من دبير و * الدَّبَارُ * بالفتح الهلاك وفلان يأتي الصلاة * دِبَارا * بالكسر أي بعد ما ذهب الوقت و * الدَّبُورُ * الريح التي تقابل الصبا و * دَبَر * النهار ذهب وبابه دخل و * أدْبَرَ * مثله قال الله تعالى ﴿والليل إذا دبر﴾ أي تبع النهار وقرئ أدبر و * دَبَر * الرجل ولى وشيخ و * دَبَرَتِ * الريح تحولت دبورا و * أدْبَرَ * القوم دخلوا في ريح الدبور و * الإدْبَارُ * ضد الإقبال و * دَابَرَهُ * عاداه و * الاسْتِدْبارُ * ضد الاستقبال و * التدبِيرُ * في الأمر النظر إلى ما تئول إليه عاقبته و * التَّدَبُّرُ * التفكر فيه و * التَّدْبِيرُ * أيضا عتق العبد عن دبر فهو * مُدَبَّرٌ * و * تَدَابَرُوا * تقاطعوا وفي الحديث ﴿لا تدابروا﴾

### Türkçe

* د ب ر * * **الدُّبْرُ** * ve * **الدُّبُرُ** * hafifletilmiş ve ağırlaştırılmış olarak sırt(tır). Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ويولون **الدبر**﴾ onu topluluk için kıldı; nitekim şöyle dedi: ﴿لا يرتد إليهم طرفهم﴾ ve **الدُّبْرُ** ile **الدُّبُرُ** ayrıca **القبل**’in zıddıdır. Ve * **الدَّبَرَةُ** * iki fetha ile, savaşta bozgun(du); ve o, * **الإدْبارِ** *’dan bir isimdir. Ve denir ki: görüşün şerri * **الدَّبَرِيُّ** * (dır); **الطبري** vezninde; ve o, ihtiyaç kaçtıktan sonra en son ortaya çıkan şeydir. Denir ki: falan kimse namazı ancak **دبريا** iki fetha ile kılar; yani vaktinin sonunda. Muhaddisler ise **دبريا** derler; **قمري** vezninde. Ve Allah onların * **دَابِرَهُم** *’unu kesti; yani onlardan kalan kimsenin sonuncusunu. Ve * **الدَّبِيرُ** * bükmede göğsünden çevirdiğin şeydir; ve **القبيل** göğsüne doğru çevirdiğin şeydir. Denir ki: falan kimse **قبيلا**’yı **دبير**’den bilmez. Ve * **الدَّبَارُ** * fetha ile helâk(tır). Ve falan kimse namaza * **دِبَارا** * kesra ile gelir; yani vakit gittikten sonra. Ve * **الدَّبُورُ** * **الصبا**’ya karşı gelen rüzgârdır. Ve * **دَبَر** * gündüz gitti; ve onun bâbı **دخل**’dir. Ve * **أدْبَرَ** * onun gibidir. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿والليل إذا **دبر**﴾ yani gündüzü takip etti. Ve **أدبر** diye de okunmuştur. Ve * **دَبَر** * adam arkasını döndü; ve yaşlandı. Ve * **دَبَرَتِ** * rüzgâr **دبورا**’ya dönüştü. Ve * **أدْبَرَ** * kavim **الدبور** rüzgârına girdiler. Ve * **الإدْبَارُ** * **الإقبال**’in zıddıdır. Ve * **دَابَرَهُ** * ona düşmanlık etti. Ve * **الاسْتِدْبارُ** * **الاستقبال**’in zıddıdır. Ve * **التدبِيرُ** * işte, akıbetinin neye varacağını gözetmektir. Ve * **التَّدَبُّرُ** * onda tefekkür etmektir. Ve * **التَّدْبِيرُ** * ayrıca, köleyi ölümün ardından âzat etmektir; bu sebeple o * **مُدَبَّرٌ** *’dur. Ve * **تَدَابَرُوا** * birbirleriyle ilişkiyi kestiler. Hadiste: ﴿لا **تدابروا**﴾
