# دبس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دبس

الدَّبْسُ والدِّبْسُ: الكثير. ابن الأَعرابي: الدَّبِْسُ الجمع الكثير من الناس. ويقال: مال دَِبْسٌ ورَبْسٌ أَي كثير، بالراء. والدِّبْسُ والدِّبِسُ: عَسَلُ التمر وعُصارته، وقال أَبو حنيفة: هو عُصارة الرُّطَب من غير طبخ، وقيل: هو ما يسيل من الرطب.
والدَّبُوسُ: خُلاصة التمر تلقى في السمن مطيبة للسمن.
والدُّبْسَةُ: لونٌ في ذوات الشعر أَحمرُ مُشْرَبٌ. والأَدْبَسُ من الطير والخيل: الذي لونه بين السواد والحمرة، وقد ادْبَسَّ ادْبِساساً. والدُّبْسَةُ: حُمْرَةٌ مُشْرَبَةٌ سواداً، وقد ادْباسَّ وهو أَدْبَسُ، يكون في الشاء والخيل. والدَّبْسُ: الأَسْوَدُ من كل شيء ! وادْباسَّتِ الأَرضُ: اختلط سوادُها بخُضْرَتها. وقال أَبو حنيفة: أَدْبَسَت الأَرض رؤي أَول سواد نبتها، فهي مُدْبِسَةٌ.
والدُّبْسِيُّ: ضرب من الحمام جاء على لفظ المنسوب وليس بمنسوب، قال: وهو منسوب إِلى طير دُبْسٍ، ويقال إِلى دِبْسِ الرُّطَبِ لأَنهم يغيرون في النسب ويضمون الدال كالدُّهْريِّ والسُهْليِّ. وفي الحديث: أَن أَبا طلحة كان يصلي في حائط له فطار دُبْسِيٌّ فأَعجبه؛ قال: هو طائر صغير قيل هو ذكر اليمام. وجاءَ بأُمور دُبْسٍ أَي دَواهٍ مُنْكَرَة، وأَنكر ذلك على أَبي عبيد فقال: إِنما هو رُبْس، ويقال للسماء إِذا مَطَرَتْ، وفي التهذيب إِذا خالت للمطر: دُرِّي دُبَسُ؛ عن ابن الأَعرابي، ولم يفسره بأَكثر من هذا؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه إِنما سميت بذلك لاسودادها بالغيم. ودَبَّسَ الشيءَ واراه؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
إِذا رآه فَحْلُ قومٍ دَبَّسا
وأَنشد أَيضاً لِرَكَّاضٍ الدُّبَيْريّ:
لا ذَنْبَ لي إِذ بِنْتُ زُهْرَةَ دَبَّسَتْ
بغيرِك أَلْوَى، يُشْبِهُ الحقَّ باطِلُهْ
ودَبَّسْتُه: وارَيْتُه. والدَّبُّوس: معروف. والدِّبَاساتُ، بتخفيف الباء: الخلايا الأَهليةُ؛ عن أَبي حنيفة. والدَّبَاساءُ، ممدود: إِناث الجراد، واحدتها دَِباساءَةٌ،،؛ وقول لَقِيط بن زُرارَةَ: لو سَمِعُوا وَقْعَ الدَّبابيسِ
واحدها دَبُّوسٌ، قال: وأُراه معرَّباً.

### Türkçe

**الدَّبْسُ** ve **الدِّبْسُ**: çok olan. İbnü’l-A‘râbî: **الدَّبِْسُ** çok olan topluluk, insanlardan çok olan cemaat. Ve denir: mal **دَِبْسٌ** ve **رَبْسٌ** yani çok, **الراء** ile.

Ve **الدِّبْسُ** ve **الدِّبِسُ**: hurmanın balı ve onun sıkıntısı; Ebû Hanîfe dedi: o, pişirme olmaksızın **الرُّطَب**’ın sıkıntısıdır; ve denildi: o, **الرطب**’dan akan şeydir.

Ve **الدَّبُوسُ**: hurmanın özeti; sadeyağa atılır, sadeyağı hoş kokulu kılar.

Ve **الدُّبْسَةُ**: kıllı olanlarda bir renk; kırmızı, karışık (tonlu). Ve kuşlardan ve atlardan **الأَدْبَسُ**: rengi siyahlık ile kızıllık arasında olan; ve gerçekten **ادْبَسَّ** **ادْبِساساً**.

Ve **الدُّبْسَةُ**: siyahlıkla karışık bir kızıllık; ve gerçekten **ادْباسَّ** ve o **أَدْبَسُ**tur; koyunda ve atta olur. Ve **الدَّبْسُ**: her şeyden siyah olan! Ve **ادْباسَّتِ الأَرضُ**: onun siyahlığı yeşilliğiyle karıştı. Ebû Hanîfe dedi: **أَدْبَسَت الأَرض**; onun bitkisinin ilk siyahlığı görüldü; artık o **مُدْبِسَةٌ**dir.

Ve **الدُّبْسِيُّ**: güvercinden bir tür; nisbet lafzı üzere geldi, nisbetli değildir; dedi: o, **دُبْسٍ** kuşuna nisbetlidir; ve denir: **دِبْسِ الرُّطَبِ**’a (yaş hurmanın dibsine) nisbetlidir; çünkü onlar nisbet içinde değiştirirler ve **الدال**’ı zamme ile okurlar; **الدُّهْريِّ** ve **السُهْليِّ** gibi. Hadiste: Ebû Talha bir bahçesinde namaz kılıyordu da bir **دُبْسِيٌّ** uçtu, onu beğendirdi; dedi: o küçük bir kuştur; denildi: o, yaban güvercininin erkeğidir. Ve **دُبْسٍ** işler getirdi, yani inkâr olunan musibetler; bunu Ebû Ubeyd’e karşı inkâr etti de dedi: ancak o **رُبْس**’tir; ve göğe, yağmur yağdığı zaman denir; ve **التهذيب**’de, yağmur için bulutlandığı zaman: **دُرِّي دُبَسُ**; İbnü’l-A‘râbî’den; bunu bundan fazla açıklamadı; İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o ancak bulutla kararmasından dolayı bununla adlandırıldı.

Ve **دَبَّسَ** şeyi, onu gizledi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
إِذا رآه فَحْلُ قومٍ دَبَّسا

Ve yine **لِرَكَّاضٍ الدُّبَيْريّ** için inşad etti:
لا ذَنْبَ لي إِذ بِنْتُ زُهْرَةَ دَبَّسَتْ
بغيرِك أَلْوَى، يُشْبِهُ الحقَّ باطِلُهْ

Ve **دَبَّسْتُه**: onu gizledim. Ve **الدَّبُّوس**: bilinen. Ve **الدِّبَاساتُ**, **الباء**’ın hafifletilmesiyle: evcil arı kovanları; Ebû Hanîfe’den. Ve **الدَّبَاساءُ**, uzatılmış: çekirgelerin dişileri; onun bir tanesi **دَِباساءَةٌ**. Ve **لَقِيط بن زُرارَةَ**’nin sözü:
لو سَمِعُوا وَقْعَ الدَّبابيسِ

Onun bir tanesi **دَبُّوسٌ**dur; dedi: ve ben onu Arapçalaştırılmış görürüm.
