# دبغ (د-ب-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ب - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والدال والباء معهما
ب د غ، د ب غ يستعملان فقط بدغ: البَدَغُ: التَزَحُّفُ بالاسْتِ على الأرض، قال:
لولا دَبْوقاءُ استهِ لم يَبْدَغِ
دبغ: دَبَغَ الجِلْدَ دَبْغاً، والدَّباغُ الأسْمُ.
والدِّباغَةُ: حرفةُ الدَّبّاغِ.
والدَّبْغُ: اسم ما يُدْبَغُ به، مثل العَفصِ والقَرْظِ ونحوهِ.
ويقال: الدِّباغُ والدَّبْغ واحِدٌ.

##### Türkçe

باب **العين** و**الدال** و**الباء** معهما
**ب د غ**، **د ب غ** yalnızca kullanılırlar

**بدغ**: **البَدَغُ**: yerde **الاسْتِ** ile sürünme; dedi ki:
لولا دَبْوقاءُ استهِ لم يَبْدَغِ

**دبغ**: **دَبَغَ** **الجِلْدَ** **دَبْغاً**; **الدَّباغُ** isimdir.
**والدِّباغَةُ**: **الدَّبّاغِ**ın mesleğidir.
**والدَّبْغُ**: kendisiyle tabaklanan şeyin adıdır; **العَفصِ** gibi, **القَرْظِ** gibi ve benzeri.
Ve denilir ki: **الدِّباغُ** ile **الدَّبْغ** birdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

دَبَغَ فلان إهابه يَدْبَغُهُ ويَدْبُغُهُ دَبْغاً ودِباغَةً ودِباغاً، وفي الحديث: "دِباغُها طَهورُها". والدِباغُ أيضاً: ما يُدْبَغُ به. يقال: الجلدُ في الدِباغِ، وكذلك الدِبْغُ والدِبْغَةُ بالكسر. والدَبْغَةُ بالفتح: المرّة الواحدة. وتقول: دَبَغْتُ الجلدَ فانْدَبَغَ.

##### Türkçe

**دَبَغَ** falan onun derisini tabakladı; onu **يَدْبَغُهُ** ve **يَدْبُغُهُ**; **دَبْغاً** ve **دِباغَةً** ve **دِباغاً** (olarak). Ve hadiste: “**دِباغُها طَهورُها**”. Ve **الدِباغُ** ayrıca: kendisiyle tabaklama yapılan şeydir. Denir: deri **الدِباغِ** içindedir; yine (böyledir) **الدِبْغُ** ve **الدِبْغَةُ** kesre ile. Ve **الدَبْغَةُ** fetha ile: bir defalık (yapma). Ve dersin: Deriyi **دَبَغْتُ**; böylece **فانْدَبَغَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ب
دبغ ، بدغ
استعمل من وجوهه : دبغ بدغ .
دبغ : قال ابن السكيت : الدِّبغ والدِّباغ : ما يُدْبَغ بهِ الأديم ، والدَّبْغ المصدر ، يقال : دَبَغَ الدَّباغ الجِلْدَ يَدْبَغه دَبْغاً ، والدِّباغَةُ : حِرْفَة الدَّبَّاغِ .
أبو عبيد عن أبي زيد : دَبَغَ يَدبَغ ويَدبُغ ، والمَدبغةُ : الجلود التي جعِلَت في الدِّباغِ ، وموضعها ذلك مدبَغَةٌ أيضاً .
بدغ : ابن السكيت وغيره : بَدِغَ فلان بِطُمَّتِهِ يَبدَغ بَدغاً إذا تَلَطَّخَ بها ، وأنشد :
لولا دَبوقاء استِهِ لم يَبدَغ
وقال الليث : البَدَغُ : التَّزَحُّفُ على الاسْت والقولُ هو الأول .

##### Türkçe

غ د ب
**دبغ** , **بدغ**

Şu vecihlerinden kullanıldı: **دبغ** **بدغ** .

**دبغ** : İbnü’s-Sikkît dedi: **الدِّبغ** ve **الدِّباغ**: derinin kendisiyle tabaklandığı şeydir; **الدَّبْغ** mastardır; “**دَبَغَ** **الدَّباغ** **الجِلْدَ** **يَدْبَغه** **دَبْغاً**” denir; **الدِّباغَةُ**: **الدَّبَّاغِ**’ın mesleğidir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **دَبَغَ** **يَدبَغ** ve **يَدبُغ**; **المَدبغةُ**: **الدِّباغِ** içinde kılınmış derilerdir; onun yeri de yine **مدبَغَةٌ**’dır.

**بدغ** : İbnü’s-Sikkît ve başkası: “Falan, **بِطُمَّتِهِ** ile **بَدِغَ**; **يَبدَغ** **بَدغاً**” (yani) onunla bulaşırsa; ve şu beyit okundu:
لولا دَبوقاء استِهِ لم يَبدَغ

Leys dedi: **البَدَغُ**: **الاسْت** üzerinde sürünmedir; söz ise birincisidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والباء وما يثلثهما)
  (دبج)  الدال والباء والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على شيءٍ ذي صفحةٍ حَسَنَةٍ. الدّيباجُ معروفٌ. والدِّيباجَتانِ: الخَدّان. وقال ابن مقبل:
  * يَجرِي بديباجَتَيهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِعُ([1]) *
  ويقال هما اللِّيتان([2]). وأمّا قولهم: "ما بالدّار دِبِّيجٌ" فيقال هو بالحاء، وقد ذُكر في بابه، وإن كان بالجيم كما قيل فليس من هذا، ولعله أنْ يكون من دِبِّيٍّ، من الدَّبيب، ثم حُوِّلت ياء النِّسبة جيماً على لغة من يفعل([3]).
  (دبح)  الدال والباء والحاء أُصَيلٌ، وهو الإقبال على الشَّيء بالجِسْم حتَّى تَحْنُوَ عليه كل الحُنوّ. يقال دبَّحَ الرجُل رأسَه، وذلك إذا نكسَه وطأطأه. و*نُهِيَ أن يُدَبِّحَ الرّجُل في الصَّلاة كما يدبِّح الحِمار. والذي يقولون ما بالدَّار مِنْ دِبِّيحٍ، فهو من هذا، أي مقيمٍ في الدَّار مقبلٍ عليها، والحاء في هذه الكلمة أقيس من الجيم، لما ذكرناه.
  (دبر)  الدال والباء والراء. أصل هذا الباب أنَّ جُلّه في قياسٍ واحد، وهو آخِر الشَّيء وخَلْفُه خلافُ قُبُلِه. وتشذّ عنه كلماتٌ يسيرة نذكرُها.
  فمعظم الباب أنَّ الدُّبُرَ خلافُ القُبُل. والدَّبِير: ما أدْبَرَتْ به المرأةُ من غزْلِها حين تفتِلُه. قال ابن السكِّيت: القَبِيل من الفَتْل: ما أقبَلْتَ به إلى صدرك، والدَّبير: ما أدبَرْتَ به عن صدرك. ودابرةُ الطّائر: الإِصبع التي في مُؤخَّر رِجْله. وتقول: جعلتُ قولَه دَبْرَ أُذُني، أي أغضَيْت عنه وَتصامَمْت، ودَبَر النَّهارُ وأدبَرَ([4])، وذلك إذا جاء آخِرُه، وهو دُبُره. ودبَّرْتُ الحديثَ عن فُلانٍ، إذا حدَّثتَ به عنه، وهو من الباب؛ لأنَّ الآخِر المحدِّثَ يَدْبُر الأوّلَ يجيءُ خَلْفَه. ودابرة الحافر: ما حاذَى مؤخَّر الرُّسْغ. وقطَعَ اللهُ دابِرَهم، أي آخِرَ مَن بَقِي منهم. والدَّابر من السِّهام: الذي يخرُج من الهَدَف، كأنَّه وَلّى الرّاميَ دُبُرَه، وقد دَبَرَ يَدْبُرُ دُبُوراً، والدَّبَرانُ: نجمٌ، سمِّي بذلك لأنَّه يَدْبُر الثّريّا. ودابَرْتُ فُلاناً: عاديتُه. وفي الحديث: "لا تَدَابَرُوا"، وهو من الباب، وذلك أنْ يترُكَ كلُّ واحدٍ منهما الإقبالَ على صاحبه بوجْهه. والتدبير: أنْ يُدبِّر الإنسانُ أمرَه، وذلك أنَّه يَنظُر إلى ما تصير عاقبتُه وآخرُه، وهو دُبُره. والتَّدبير عِتْق الرّجُل عبدَه أو أمَتَه عن دُبُر، وهو أن يَعْتِقَ بعد موت صاحبِه، كأنَّه يقول: هو حُرٌّ بعدَ موتي.
ورجل مقابَلٌ مُدابَرٌ، إذا كان كريمَ النَّسَب من قِبَل أبوَيه؛ ومعنى هذا أنَّ من أقبَلَ منهم فهو كريمٌ، ومن أدبَرَ منهم فكذلك. والمُدَابَرَة: الشاة تُشَقُّ أُذُنُها من قِبَل قَفاها. والدّابر [من([5])] القِداح: الذي لم يَخْرُج؛ وهو خلاف الفائز، وهو من الباب؛ لأنَّه ولّى صاحبَه دُبُرَه. والدَّابر: التابع؛ يقال: دَبَرَ دُبُوراً. وعلى ذلك يفسَّر قوله جلَّ ثناؤُه:﴿واللّيلِ إِذا دَبَرَ([6])﴾ [المدثر 33]، يقول: تَبِع النَّهارَ. وَدَبَرَ بالقِمار، إذا ذَهَب به. ويقال: ليس لهذا الأمرِ قبْلةٌ ولا دِبْرَةٌ، أي ليس لـه ما يُقبِل به فيُعْرَفَ ولا يُدْبِر به فيُعرَف. ورجلٌ أُدابرٌ: يقطَع رَحِمَه؛ وذلك أنَّهُ يُدبِرُ عنها ولا يُقْبِل عليها. والدَّبُور: ريحٌ تُقبِل مِن دُبُر الكعبة. والدَّابرة: ضربٌ مِن أُخَذِ الصَّرْع([7]). قال أبو زيد: يقال "هو لا يُصَلِّي([8]) الصّلاةَ إلاّ دَبَرِيّاً"، والمُحدِّثونَ يقولون: دُبُريّاً. وذلك إذا صلاَّها في آخرِ وقتها، يريد وقد أدبَرَ الوقتُ.
  وأما الكلمات الأُخَرُ فأُراها شاذّةً عن الأصل الذي ذكرناه، وبعضُها صحيح. فأمَّا المشكوك فيه فقولهم: إنَّ دُبَاراً اسمُ يوم الأربعاء، وإنَّ الجاهليَّة كذا كانوا يسمُّونه. وفي مثل هذا نَظَرٌ. وأمَّا الصَّحيح فالدِّبار، وهي المَشَارات من الزَّرْع. قال بِشرٌ:
  * عَلَى جِرْبَةٍ تَعلُو الدِّبارَ غُروبُها([9]) *
  ومن ذلك الدَّبْر، وهو المال الكثير؛ يقال مالٌ دَبْرٌ، ومالان دَبرٌ، وأموالٌ دَبْرٌ.
  (دبس)  الدال والباء والسين أصلٌ يدلٌ على عُصارةٍ في لونٍ ليس بناصع. من ذلك الدِّبس، وهو الصَّقْر. والدُّبْسيُّ: طائرٌ؛ لأنّه بذلك اللّون. وجِئتَ بأُمورٍ دُبْسٍ، إذا جاء بها غيرَ واضحة. قال بعضُ أهل العلم: أَدْبَسَتِ الأرضُ فهي مُدْبِسَةٌ، إذا رُئِيَ([10]) فيها أوّلُ سواد النَّبت. فأمّا الكثْرة فهي الدَِّبْسُ، وهو استعارةٌ، كما يقال لها الدَّهْماء والسَّواد، فقد عاد إلى ذلك القياس. ويقولون الدَِّباساء، على فَِعالاء، للإناث من الجراد.
  (دبش)  الدال والباء والشين ليس بشيء. على أنَّهم يقولون أرضٌ مَدبُوشَة*: أَكَلَ الجراد نَبْتَها. قال:
  * في مُهْوَأَنٍّ بالدَّبَا مَدْبُوشِ([11]) *
  (دبغ)  الدال والباء والغين كلمةٌ. دَبغْتُ الأديمَ أدْبَغُه وأدبُغه([12]) دَبغا.
   (دبق)  الدال والباء والقاف ليس بشيء. يقولون لِذِي البَطْن الدَّبُوقاء.
  (دبل)  الدال والباء واللام أصلٌ يدلُّ على جَمْعٍ وتجمُّعٍ وإصلاح لَمرَمَّةٍ([13]). تقول دَبَلْتُ الشيءَ جَمعتُه، كَدَبْلك اللُّقمةَ بأصابعك. والدُّبُول: الجداول. وسمِّيت بذلك لأنها تُدْبَل، أي تُنَقَّى وتُصلَح. قال الكِسائيّ: أرضٌ مدبولة، إذا أُصلِحَتْ بسِرْجينٍ وغيره. قال: وكلُّ شيءٍ أصلحتَه  فقد دبلْتَه ودملْتَه. ويقال الدَّوْبَل: الحِمار الصَّغير. وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقِه. ويقال دَبِلَ البعيرُ وغيرُه يَدْبَلُ، إذا امتلأَ لحماً.
  ومما شذّ عن هذا الأصل الدِّبْل: الدّاهية. ودبَلَهم الأمرُ من الشّرّ: نزلَ بهم. يقال دِبْلاً دَبيلا، كما يقولون: ثُكْلاً ثاكلا. قال الشاعر([14]):
طِعانَ الكُماةِ ورَكْضَ الجِيادِ *** وقَوْلَ الحَواضِنِ دِبلاً دَبيلا([15])  (دبي)  الدال والباء والياء ليس أصلاً، وإنَّما [هو] كلمةٌ واحدة، ثم يُحمَل عليها تشبيهاً. فالدّبا: الجراد إذا تحرَّك([16]). والتشبيهُ قولهم: أدْبَى الرِّمْثُ، أوَّلَ ما يتفَطَّر؛ وذلك لأنّه يشبَّه بالدَّبا. وذكر بعضُهم: جاء فلانٌ بدَبَادَبَا([17])، إذا جاء بمالٍ كالدّبا([18]). ويقال أرضٌ مَدْبَاةٌ: كثيرة الدبا. ومَدْبِيَّةٌ: أَكَلَ الدّبَا نباتَها.
--------------------------------------------------------
([1]) لابن مقبل كما في ديوانه 170 واللسان (دبج، رشح، ردع)، وقد أنشد هذا العجز في المجمل. وصدره:
*يخدي بها بازل فتل مرافقه*  ويروى: "يسعى بها". ويروى:*يخدي بها كل موار مناكبه*
([2]) الليتان، بالكسر: صفحتا العنق، وفي الأصل: "اللتان" صوابه في المجمل.
([3]) أي يفعل ذلك، وهم ناس من بني سعد، نص عليه سيبويه في كتابه (2: 288). وانظر شرح الشافية  (3: 229).
([4]) وفي بعض القراءات: ﴿والليل إذا دبر﴾، في قوله تعالى ﴿والليل إذ أدبر﴾ وكذا ﴿والليل إذا أدبر﴾ [المدثر 33]. انظر تفسير أبي حيان (8: 378).
([5]) هذه التكملة في المجمل.
([6]) هي قراءة ابن عباس وابن الزبير ومجاهد وعطاء وابن يعمر وأبي جعفر وشيبة وأبي الزناد وقتادة والحسن وطلحة والنحويين والابنين وأبي بكر. انظر الحاشية التي قبل السابقة.
([7]) في المجمل: "أخذة من أخذ المتصارعين". وفي اللسان: "ضرب من الشغزبية في الصراع". والأخذ بضم ففتح: جمع أخذة بالضم، أي طريقة أخذ.
([8]) في الأصل: "لولا نصلي"، وفي اللسان، "فلان لا يصلي"، وفي المجمل "أبو زيد: لا يصلي".
([9]) قصيدة بشر بن أبي خازم في المفضليات (2: 129-133) وقد سبق إنشاد هذا العجز في (جرب 1: 450). وصدره كما في المفضليات واللسان (جرب، دبر):
* تحدر ماء البئر عن جرشية *
([10]) في الأصل والمجمل: "رعن"، صوابه من اللسان. وفي القاموس: "أظهرت النبات".
([11]) لرؤبة في ديوانه 78 واللسان (دبش، هأن). ورواية الديوان واللسان: "من" بدل "في". ويروى "مهوئن"، وهما لغتان، يقال بفتح الهمزة وكسرها. وقبل البيت:
* جاؤوا بأخراهم على خنشوش *
([12]) كذا ضبط الفعلان في المجمل. ويقال أيضاً أدبغه، بكسر الباء.
([13]) المرمة: متاع البيت.
([14]) هو بشامة بن الغدير. وقصيدته في المفضليات (1: 53-58).
([15]) البيت لم يروه المفضل، لكن ذكر في اللسان أنه من قصيدة بشامة. وفي المجمل واللسان: "وضرب الجياد". وفي الأصل أيضاً: "الحواضن" صوابه في المجمل واللسان.
([16]) زاد في المجمل: "قبل أن تنبت أجنحته".
([17]) في الأصل: "بدبى" صوابه من المجمل واللسان. ويقال أيضاً "بدَبَادُبَيٍّ" و"دَبَادُبيَّيْنِ". والدبا يكتب بالألف وبالياء.
([18]) في الأصل: "بمالكالدبا"، وهو تحريف رسم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)

  (**دبج**)  **الدال** ve **الباء** ve **الجيم** tek bir asıldır; güzel bir yüzeye sahip bir şeye delâlet eder. **الدّيباجُ** bilinen (şey)dir. Ve **الدِّيباجَتانِ**: iki yanak. İbn Mukbil dedi ki:
  * iki **دِيباجَتَيهِ**’inde ter akıntısı akar, yayılıp duran *
  Ve denilir: ikisi **اللِّيتان**’dır. Ama onların sözü: “**ما بالدّار دِبِّيجٌ**” ise, onun **الحاء** ile olduğu söylenir; ve kendi babında zikredilmiştir; her ne kadar **الجيم** ile olduğu, denildiği gibi, olursa da bu (bab)dan değildir; ve belki de **دِبِّيٍّ**’den, **الدَّبيب**’den olur; sonra nisbet **ياء**’sı, yapan kimsenin dili üzere, **جيماً**’a çevrilmiştir.

  (**دبح**)  **الدال** ve **الباء** ve **الحاء** küçük bir asıldır; o, bedenle şeye yönelmek, ta ki bütün eğilme ile ona eğilmek (oluncaya kadar)dır. Denilir: adam başını **دبَّحَ**; bu, onu ters çevirdiği ve aşağı eğdiği zamandır. Ve namazda adamın, eşeğin **يدبِّح** ettiği gibi, **يُدَبِّحَ** etmesi yasaklanmıştır. Ve onların “**ما بالدَّار مِنْ دِبِّيحٍ**” dedikleri ise, bu(ndan)dır; yani evde ikamet eden, ona yönelmiş (kimse). Ve bu kelimede **الحاء**’nın **الجيم**’den daha kıyaslı oluşu, zikrettiğimiz sebebledir.

  (**دبر**)  **الدال** ve **الباء** ve **الراء**. Bu babın aslı: onun çoğunun tek bir kıyas içinde olmasıdır; o da şeyin sonu ve arkasıdır; önünün zıddı olarak. Ondan az birtakım kelimeler şâz olur; onları zikrederiz.
  Babın çoğu şudur: **الدُّبُرَ** **القُبُل**’ün zıddıdır. Ve **الدَّبِير**: kadının, büktüğü zaman, eğirmesinden arkaya çevirdiği (kısım)dır. İbnü’s-Sikkît dedi: bükmeden **القَبِيل**: göğsüne doğru yönelttiğin (kısım)dır; ve **الدَّبير**: göğsünden uzağa doğru çevirdiğin (kısım)dır. Ve kuşun **دابرةُ**’si: ayağının arka tarafındaki parmak. Ve dersin: onun sözünü kulağımın **دَبْرَ**’ı yaptım; yani ondan yüz çevirdim ve sağır taklidi yaptım. Ve gündüz **دَبَرَ** ve **أدبَرَ**; bu, onun sonu geldiği zamandır; o da onun **دُبُر**’üdür. Ve falancadan hadisi **دبَّرْتُ**; eğer onu ondan rivayet ettiysen; ve bu babdandır; çünkü son rivayet eden, birincinin arkasından gelir, onun arkasına düşer. Ve toynağın **دابرة**’si: bileğin arka tarafına hizalanan (kısım)dır. Ve Allah onların **دابِرَ**’ini kesti; yani onlardan kalan kimsenin sonunu. Ve okların **الدَّابر**’i: hedeften çıkan (ok)tur; sanki atıcıya arkasını dönmüştür; ve **دَبَرَ** **يَدْبُرُ** **دُبُوراً**. Ve **الدَّبَرانُ**: bir yıldızdır; ona bu ad verilmiştir; çünkü **الثّريّا**’nın arkasından gelir. Ve falancayla **دابَرْتُ**: ona düşmanlık ettim. Hadiste: “**لا تَدَابَرُوا**”; ve bu babdandır; bu, ikisinden her birinin, yüzüyle arkadaşına yönelmeyi terk etmesidir. Ve **التدبير**: insanın işini **يُدبِّر** etmesidir; bu, akıbetinin ve sonunun neye varacağına bakmasıdır; o da onun **دُبُر**’üdür. Ve **التَّدبير**: adamın kölesini yahut cariyesini, **دُبُر** üzere âzâd etmesidir; o, sahibinin ölümünden sonra âzâd olmasıdır; sanki der ki: ölümümden sonra o hürdür.
ورجل **مقابَلٌ مُدابَرٌ**: eğer anne-babasının tarafından soylu nesebli ise; bunun manası: onlardan öne gelen soyludur; onlardan arkaya kalan da böyledir. Ve **المُدَابَرَة**: koyunun kulağının ensesi tarafından yarılmasıdır. Ve ok çubuklarından **الدّابر**: çıkmamış olan (çubuk)tur; o, kazananın zıddıdır; ve bu babdandır; çünkü sahibine arkasını dönmüştür. Ve **الدَّابر**: tâbi olan (kimse)dir; denilir: **دَبَرَ** **دُبُوراً**. Ve bunun üzerine, O’nun yüce övgüsü olan sözü şöyle tefsir edilir: ﴿**واللّيلِ إِذا دَبَرَ**﴾ [المدثر 33]; der ki: gündüzü tâkip etti. Ve kumarda **دَبَرَ**; eğer onunla (malını) götürdüyse. Ve denilir: bu işin ne **قبْلةٌ**’si vardır ne **دِبْرَةٌ**’si; yani onunla bilinecek bir yönelişi yoktur ve onunla bilinecek bir geri dönüşü yoktur. Ve **أُدابرٌ** bir adam: akrabalık bağını keser; bu, ondan yüz çevirmesi ve ona yönelmemesidir. Ve **الدَّبُور**: Kâbe’nin arkasından gelen rüzgâr. Ve **الدَّابرة**: güreşte bir tür yakalayıştandır. Ebû Zeyd dedi: “O, namazı ancak **دَبَرِيّاً** kılar” denilir; muhaddisler ise **دُبُريّاً** derler. Bu, onu vaktinin sonunda kıldığı zamandır; yani vakit geçmişken.

  Ama diğer kelimeler, onları zikrettiğimiz asıldan şâz görüyorum; ve bazısı sahihdir. Şüpheli olana gelince: onların “**دُبَاراً** çarşamba gününün adıdır; ve câhiliye onu böyle adlandırırdı” sözleridir. Bunun gibi şeyde bir bakış vardır. Sahih olana gelince: **الدِّبار**; o, ekinden olan işaretlerdir. Bişr dedi:
  * bir **جِرْبَةٍ** üzerinde, **الدِّبارَ**’ın üstüne onun batışı yükselir *
  Ve bundan: **الدَّبْر**; o, çok maldır; denilir: **مالٌ دَبْرٌ**; ve iki mal: **دَبرٌ**; ve mallar: **دَبْرٌ**.

  (**دبس**)  **الدال** ve **الباء** ve **السين** bir asıldır; parlak olmayan bir renkte bir özsuyu gösterir. Bundan: **الدِّبس**; o, doğandır. Ve **الدُّبْسيُّ**: bir kuştur; çünkü o renktedir. Ve “bulanık işler getirdin” denilir: eğer onları açık olmayan olarak getirdiysen. İlim ehlinden bazısı dedi: yer **أَدْبَسَتِ**; o hâlde o **مُدْبِسَةٌ**’dir; eğer onda bitkinin ilk karalığı görülürse. Ama çokluk ise **الدَِّبْسُ**’tur; o, bir istiâredir; nasıl ki ona **الدَّهْماء** ve **السَّواد** denilir; böylece o kıyasa dönmüştür. Ve çekirgenin dişileri için, **فَِعالاء** vezni üzere, **الدَِّباساء** derler.

  (**دبش**)  **الدال** ve **الباء** ve **الشين** bir şey değildir. Şu var ki onlar “**أرضٌ مَدبُوشَة**”: çekirge onun bitkisini yemiştir, derler. Dedi ki:
  * **مُهْوَأَنٍّ** içinde, **الدَّبَا** ile **مَدْبُوشِ** *

  (**دبغ**)  **الدال** ve **الباء** ve **الغين** bir kelimedir. Deriyi **دَبغْتُ**; onu **أدْبَغُه** ve **أدبُغه** **دَبغا** (olarak).

   (**دبق**)  **الدال** ve **الباء** ve **القاف** bir şey değildir. Karın sahibi olana **الدَّبُوقاء** derler.

  (**دبل**)  **الدال** ve **الباء** ve **اللام** bir asıldır; toplama ve toplanma ve bir **لَمرَمَّةٍ**’yi ıslah etmeye delâlet eder. Dersin: şeyi **دَبَلْتُ**; onu topladım; lokmayı parmaklarınla **دَبْلك** etmen gibi. Ve **الدُّبُول**: arklar. Bununla adlandırıldı; çünkü onlar **تُدْبَل** edilir; yani temizlenir ve ıslah edilir. Kisâî dedi: **أرضٌ مدبولة**; eğer gübre ve başkasıyla ıslah edilmişse. Dedi: ıslah ettiğin her şey, onu **دبلْتَه** ve **دملْتَه** (olur). Ve **الدَّوْبَل** denilir: küçük eşek. Yaratılışının toplanıklığı sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve deve ve başkası **دَبِلَ** **يَدْبَلُ** denilir; eğer etle dolduysa.

  Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الدِّبْل**; musibettir. Ve iş, şerden, onları **دبَلَ** etti: onların üzerine indi. **دِبْلاً دَبيلا** denilir; nasıl ki “**ثُكْلاً ثاكلا**” derler. Şair dedi:
طِعانَ الكُماةِ ورَكْضَ الجِيادِ *** وقَوْلَ الحَواضِنِ **دِبلاً دَبيلا**  (**دبي**)  **الدال** ve **الباء** ve **الياء** bir asıl değildir; ancak tek bir kelimedir; sonra benzetme olarak onun üzerine taşınır. Artık **الدّبا**: çekirge, hareket ettiği zaman. Ve benzetme, onların “**أدْبَى الرِّمْثُ**” sözüdür; ilk çatladığı zaman; çünkü o, **الدَّبا**’ya benzetilir. Bazıları zikretti: falan kimse **بدَبَادَبَا** ile geldi; eğer **الدّبا** gibi bir malla geldiyse. Ve “**أرضٌ مَدْبَاةٌ**”: **الدبا**’sı çok (yer) denilir. Ve **مَدْبِيَّةٌ**: **الدّبَا** onun bitkisini yemiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ب غ
دبغ الأديم دبغاً ودباغاً ودباغة يدبغه ويدبغه وأديم مدبوغ وأدم مدبغة والأديم في دباغه وفي دبغه وهو اسم ما يصلح به ويلين من قرظ ونحوه وحرفته الدباغة‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ كلـام غيـر مدبـوغ‏:‏ لـم يـرو فيـه‏.‏
وجلد الخنزير لا يندبغ‏:‏ في من لا يحيك فيه النصح‏.‏
وهذا البلد مدبغة للرجال‏.‏
وقال‏:‏ دع الشـر وانـزل بالنجـاة تحـرّزاً إذا أنت لم يصبغك في الشر صابغ ولكن إذا ما الشر أرخى قناعه عليك فجوّد دبغ ما أنـت دابـغ

##### Türkçe

د ب غ
**دبغ**: **الأديم**’i **دبغاً** ve **دباغاً** ve **دباغة** olarak tabakladı; onu **يدبغه** ve **يدبغه**; ve **أديم مدبوغ** (tabaklanmış deri); ve **أدم مدبغة** (tabaklanmış deriler); ve **الأديم**’in **دباغه**’inde ve **دبغه**’ünde; ve o, **قرظ** ve benzeri şeylerden onunla ıslah edilip yumuşatıldığı şeyin adıdır; ve onun sanatı **الدباغة**’dır.‏

Mecazdan: **كلـام غيـر مدبـوغ**: onda rivayet edilmemiştir.‏

**وجلد الخنزير لا يندبغ**: öğüdün onda tesir etmediği kimse hakkında.‏

Ve bu belde erkekler için **مدبغة**’dır.‏

Ve dedi:
Şerri bırak ve kurtuluşla in, sakınarak;
Eğer seni şerde bir boyayıcı boyamamışsa.
Fakat şer örtüsünü senin üzerine salıverdiği vakit,
Senin tabaklayacağın şeyi iyi tabakla.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَبَغَ الجِلْد يَدْبَغُه ويَدْبُغُه؛ الكسر عن اللحياني، دَبْغاً ودِباغةً ودِباغاً، والدَّبّاغُ محاول ذلك، وحِرْفَتُه الدِّباغةُ. وفي الحديث: دِباغُها طَهُورُها. والدِّبْغُ والدِّباغُ والدِّباغةُ والدِّبْغةُ، بالكسر: ما يُدْبَغُ به الأَدِيمُ؛ الدِّباغةُ عن أَبي حنيفة، والمصدر الدَّبْغُ. يقال: الجلد في الدِّباغ.
والمَدْبَغةُ: موضع الدِّباغِ. التهذيب: والمَدْبَغةُ والمَنِيئةُ الجُلود التي ابْتُدِئَ بها في الدِّباغِ.
وأَدِيمٌ دَبِيغٌ: مَدْبُوغٌ. والدَّبْغةُ، بالفتح: المرّة الواحدة، تقول: دَبَغْتُ الجلد فانْدَبَغَ.

##### Türkçe

**دَبَغَ** deriyi tabaklar; onu tabaklar ve onu tabaklar; kesreli okunuş Lihyânî’den: **دَبْغاً**
ve **دِباغةً** ve **دِباغاً**; **الدَّبّاغُ** bununla uğraşan kimsedir; onun mesleği **الدِّباغةُ**’dır. Ve
hadiste: “Onun **دِباغُها**’sı onun **طَهُورُها**’sıdır.” Ve **الدِّبْغُ** ve **الدِّباغُ** ve **الدِّباغةُ**
ve **الدِّبْغةُ**, kesre ile: derinin tabaklandığı şeydir; **الدِّباغةُ** Ebû Hanîfe’den,
ve mastar **الدَّبْغُ**’dur. Denir: deri **الدِّباغ** içindedir.
Ve **المَدْبَغةُ**: **الدِّباغِ** yeri. Tehzîb: ve **المَدْبَغةُ** ve **المَنِيئةُ**
tabaklamaya onunla başlanmış derilerdir.
Ve **أَدِيمٌ دَبِيغٌ**: **مَدْبُوغٌ**. Ve **الدَّبْغةُ**, fetha ile: bir defalık (tabaklama),
dersin ki: “**دَبَغْتُ** deriyi, derken o **فانْدَبَغَ**.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ب غ * * دَبَغَ * إهابه وبابه نصر وكتب و * دِبَاغاً * أيضا بالكسر وفي الحديث ﴿دباغها طهورها﴾ و * الدِّبَاغُ * أيضا ما يدبغ به ويقال الجلد في الدباغ وكذا * الدِّبْغُ * بالكسر أيضا

##### Türkçe

* **د ب غ** * * **دَبَغَ** * derisini; babı **نصر** ve **كتب**’dır; ve * **دِبَاغاً** * ayrıca kesre ile de. Hadiste: ﴿“Onun **دباغها**’sı onun temizliğidir.”﴾ ve * **الدِّبَاغُ** * ayrıca, kendisiyle tabaklanan şeydir; “deri **الدباغ**’dadır” denir; ve bunun gibi * **الدِّبْغُ** * da, kesre ile de.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دبغ الإهاب، كنصر، ومنع، كلاهما عن الكسائي وضرب، وهذه عن اللحياني دبغا، ودباغا، ودباغة، بكسرهما، فاندبغ، وفي الحديث دباغها طهورها.
 والدباغ أيضا والدبغ والدبغة، مكسورات: اسم ما يدبغ به، أي يصلح ويلين به من قرظ ونحوه، يقال: الجلد في الدباغ.
 والدباغة ككتابة: حرفة الدباغ.
 وقال ابن دريد: مسك دبيغ، أي: مدبوغ، والدباغ: فعال من ذلك.
 والمدبغة كمرحلة: موضعه، وتضم باؤه، عن الأزهري.
 وقال الأزهري أيضا: المدبغة والمنيئة: الجلود التي جعلت في الدباغ، هكذا نص الصاغاني ونص الأزهري: التي ابتدئ بها في الدباغ، قال الصاغاني: كأنه جعلها جمعا، كالمشيخة والمسيفة، للمشايخ، والسيوف.
 ودابغ: اسم رجل، م معروف، زاد في التكملة: من ربيعة وله حديث أنشد ابن دريد:
  وإن امرأ يهجو الكرام ولم ينل                      من الثأر إلا دابغـا لـلـئيم والدبوغ، كصبور: المطر الذي يدبغ الأرض بمائه، عن ابن دريد، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: الدباغة، بالكسر: اسم ما يدبغ به، عن أبي حنيفة.
 والدبغة، بالفتح: المرة الواحدة.
 ومن المجاز: هذا كلام غير مدبوغ: إذا لم يرو فيه.
 وفي المثل: جلد الخنزير لا يندبغ يقال: لمن لا ينفع فيه النصح.
 وهذا البلد مدبغة الرجال، كل ذلك مجاز.
 وأدم مدبغة، كمعظمة.
 والدباغي: لقب الشريف عيسى بن إدريس الحسني، المقبور بجبل تادلة، وهو جد الدباغين، كانوا بالجزيرة، ثم انتقلوا إلى سلا في ثامن المائة، كذا في مرآة المحاسن للفاسي.
 وشيخنا أبو الإقبال الحسن بن علي المنطاوي الشافعي عرف بالمدابغي، لسكناه بحارة المدابغ بمصر، أحد المعمرين المشهورين بعلو السند، توفي سنة 1177

##### Türkçe

**دبغ** **الإهاب**; **كنصر** ve **منع**; ikisi de **الكسائي**’den; ve **ضرب**; bu ise **اللحياني**’den: **دبغا** ve **دباغا** ve **دباغة**; ikisi de kesre ile; böylece **فاندبغ**; ve hadiste: “**دباغها** onun temizliğidir.”

Ve **الدباغ** da, ve **الدبغ** ve **الدبغة**; kesreli: onunla tabaklanan şeyin adı; yani **قرظ** ve benzeriyle ıslah edilip yumuşatılan; denir ki: “deri **في الدباغ**.”

Ve **الدباغة** **ككتابة**: tabakçının mesleği.

Ve İbn Düreyd dedi: **مسك دبيغ**; yani: tabaklanmış; ve **الدباغ**: bunun üzerine **فعال**.

Ve **المدبغة** **كمرحلة**: onun yeri; ve **باؤه** zamme ile gelir; **الأزهري**’den.

Ve **الأزهري** ayrıca dedi: **المدبغة** ve **المنيئة**: tabaklamaya konulmuş deriler; **الصاغاني**’nin nassı ve **الأزهري**’nin nassı böyledir: tabaklamaya onunla başlanmış olanlar; **الصاغاني** dedi: sanki onu bir cem‘ kılmıştır; **كالمشيخة** ve **المسيفة** gibi; şeyhler ve kılıçlar için.

Ve **دابغ**: bir adamın adı; mâruf; **التكملة**’de artırdı: **ربيعة**’dendir ve onun bir hadisi vardır; İbn Düreyd inşad etti:
وَإِنَّ امْرَأً يَهْجُو الْكِرَامَ وَلَمْ يَنَلْ
مِنَ الثَّأْرِ إِلَّا دَابِغـا لِلـئِيمِ

Ve **الدبوغ** **كصبور**: suyuyla yeri tabaklayan yağmur; İbn Düreyd’den; ve o mecazdır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الدباغة**; kesre ile: onunla tabaklanan şeyin adı; Ebû Hanîfe’den.

Ve **الدبغة**; fetha ile: bir defalık (tek sefer).

Ve mecazdandır: “Bu, **كلام غير مدبوغ**” (tabaklanmamış söz): onda rivayet edilmemişse.

Ve meselde: “**جلد الخنزير لا يندبغ**” denir: nasihatin fayda vermediği kimse için.

Ve “Bu belde, **مدبغة الرجال**” (erkeklerin tabakhanesidir); bunların hepsi mecazdır.

Ve **أدم مدبغة** **كمعظمة**.

Ve **الدباغي**: şerif Îsâ b. İdrîs el-Hasenî’nin lakabı; Cebel Tâdile’de defnedilmiş; ve o, **الدباغين**’in ceddi (atası)dır; onlar **بالجزيرة**’de idiler, sonra sekiz yüz yılında **سلا**’ya intikal ettiler; **مرآة المحاسن**’de el-Fâsî’de böyle.

Ve şeyhimiz Ebû’l-İkbâl el-Hasen b. Alî el-Mantâvî eş-Şâfiî, Mısır’da **حارة المدابغ**’de oturması sebebiyle **بالمدابغي** diye tanındı; isnadın yüksekliğiyle meşhur uzun ömürlülerden biridir; 1177 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَبَغَ الاـِهَابَ
1 دَبَغَ الاـِهَابَ دبغ الاهاب , (S, K,) or الجِلْدَ, (S, Mgh, Msb,) aor. دَبُغَ and دَبَغَ (S, Mgh, Msb, K) and دَبْغٌ, (Mgh, Msb, K,) inf. n. دَبْغٌ (S, Mgh, Msb, K) and دِبَاغٌ (S, Mgh, K) and دِبَاغَةٌ, (S, K,) or the last is a subst. sometimes used as an inf. n., (Msb,) He tanned the hide, or skin; i. e., prepared it, or made it fit for use, and softened it, or made it pliable, with قَرَظ [q. v.] and the like. (TA.) It is said in a trad., دِبَاغُهَا طَهُورُهَا [The tanning thereof is the means of purification thereof]. (S, TA.) ― -b2- See also دَبُوغٌ.

اندبغ
7 اندبغ أندبغ اندبغ ٱندبغ It (a hide, or skin,) was, or became, tanned; i. e., prepared, &c., with قَرَظ and the like; (TA;) quasi-pass. of 1. (S, Msb, K, TA.) جِلْدُ الخِنْزِيرِ لَا يَنْدَبِغُ [The skin of the pig will not become tanned] is a prov., said of him whom good advice will not profit. (TA.)

دِبْغٌ
دِبْغٌ دبغ : see دِبَاغٌ.

دَبْغَةٌ
دَبْغَةٌ دبغ دبغه دبغة [in one of my copies of the S written دَبْغ] A single act of tanning. (S, * TA.)

دِبْغَةٌ
دِبْغَةٌ دبغ دبغه دبغة : see what next follows.

دِبَاغٌ
دِبَاغٌ دباغ Tan; [tanning-liquor, or ooze;] that with which one tans, (S, * Mgh, * Msb, * K, * TA,) i. e., prepares, or makes fit for use, and softens, or makes pliable, a hide, or skin, consisting of قَرَظ [q. v.] and the like; (TA;) as also ↓ دِبْغٌ (S, Msb, K) and ↓ دِبْغَةٌ (S, K) and ↓ دِبَاغَةٌ. (AHn, TA.) One says, الجِلْدُ فِى الدِّبَاغِ [The skin is in the tan, or tanning-liquor]. (S.) And نَقَعَهُ فِى الدِّبَاغِ [He soaked it in the tanning-liquor]. (K in art. منأ.) ― -b2- [Hence,] دِبَاغٌ لِلْمَعِدَةِ [app. A stomachic]. (Lth and M and Msb voce طُرْثُوثٌ, q. v.) -A2- Also an inf. n. of 1. (S, Mgh, K.)

دَبُوغٌ
دَبُوغٌ دبوغ (tropical:) Rain that puts the earth into a good state, and softens it, (الأَرْضَ ↓ يَدْبُغُ,) by its water. (IDrd, K, TA.)

دَبِيغٌ
دَبِيغٌ دبيغ , applied to a hide, i. q. ↓ مَدْبُوغٌ [i. e. Tanned]. (K.)

دِبَاغَةٌ
دِبَاغَةٌ دباغ دباغه دباغة The craft of the دَبَّاغ [or tanner]. (Msb, K, TA.) ― -b2- Also an inf. n. of 1, (S, K,) or a subst. sometimes used as an inf. n. of 1. (Msb.) -A2- See also دِبَاغٌ.

دَبَّاغٌ
دَبَّاغٌ دباغ A tanner. (Msb, * K, * TA.)

دَابُوغٌ
دَابُوغٌ دابوغ Anguria, or water-melon; in Pers. هِنْدُوَانَهْ (KL.)

مَدْبَغَةٌ
مَدْبَغَةٌ مدبغ مدبغه مدبغة and مَدْبُغَةٌ A place where hides, or skins, are tanned. (T, * Msb, * K, * TA.) [Hence,] one says, هٰذَا البَلَدُ مَدْبَغَةُ الرِّجَالِ (tropical:) [This country is the place where men are tanned by the sun]. (TA.) ― -b2- Also, the former, Skins put into the دِبَاغ [or tanning-liquor]: (Sgh, K:) or of which the tanning has been commenced: (Az, TA:) as though made a pl., (Sgh, TA,) like مَشْيَخَةٌ as syn. with مَشَائِخُ. (Sgh, K.)

أُدُمٌ مُدَّبَغَةٌ
أُدُمٌ مُدَّبَغَةٌ ذ [app. Hides, or skins, much tanned]. (TA.)

مَدْبُوغٌ
مَدْبُوغٌ مدبوغ : see دَبِيغٌ. ― -b2- [Hence,] هٰذَا كَلَامٌ غَيْرُ مَدْبُوغٍ (tropical:) This is speech in which nothing is meant. (TA.)

##### Türkçe

**دَبَغَ الاـِهَابَ**
1 **دَبَغَ الاـِهَابَ** **دبغ الاهاب** (S, K,) yahut **الجِلْدَ** (S, Mgh, Msb,) muzârîsi **دَبُغَ** ve **دَبَغَ** (S, Mgh, Msb, K) ve **دَبْغٌ** (Mgh, Msb, K,) ve mastarı **دَبْغٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **دِبَاغٌ** (S, Mgh, K) ve **دِبَاغَةٌ** (S, K,) yahut sonuncusu bazen mastar olarak kullanılan bir isimdir, (Msb,) O, deriyi tabakladı; yani onu hazırladı, yahut kullanıma elverişli kıldı, ve onu yumuşattı, yahut esnek kıldı, **قَرَظ** [bkz.] ve benzeri ile. (TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **دِبَاغُهَا طَهُورُهَا** [Onun tabaklanması onun temizlenmesidir]. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca **دَبُوغٌ**’a bak.

**اندبغ**
7 **اندبغ** **أندبغ** **اندبغ** **ٱندبغ** O (bir deri,) tabaklandı; yani hazırlandı, vb., **قَرَظ** ve benzeri ile; (TA;) 1’in quasi-meçhûlüdür. (S, Msb, K, TA.) **جِلْدُ الخِنْزِيرِ لَا يَنْدَبِغُ** [Domuzun derisi tabaklanmaz] bir darb-ı meseldir; iyi öğüdün fayda vermediği kimse hakkında söylenir. (TA.)

**دِبْغٌ**
**دِبْغٌ** **دبغ**: **دِبَاغٌ**’a bak.

**دَبْغَةٌ**
**دَبْغَةٌ** **دبغ** **دبغه** **دبغة** [S’nin nüshalarımın birinde **دَبْغ** yazılmıştır] Tabaklamadan tek bir defa. (S, * TA.)

**دِبْغَةٌ**
**دِبْغَةٌ** **دبغ** **دبغه** **دبغة**: hemen ardından gelen şeye bak.

**دِبَاغٌ**
**دِبَاغٌ** **دباغ** Tabak; [tabaklama sıvısı, yahut tabaklama suyu;] kendisiyle tabaklanan şey; (S, * Mgh, * Msb, * K, * TA,) yani bir deriyi hazırlayan, yahut kullanıma elverişli kılan, ve yumuşatan, yahut esnek kılan şey; **قَرَظ** [bkz.] ve benzerinden oluşur; (TA;) bunun gibi ↓ **دِبْغٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **دِبْغَةٌ** (S, K) ve ↓ **دِبَاغَةٌ**. (AHn, TA.) Şöyle denir: **الجِلْدُ فِى الدِّبَاغِ** [Deri tabakta, yahut tabaklama sıvısındadır]. (S.) Ve **نَقَعَهُ فِى الدِّبَاغِ** [Onu tabaklama sıvısında ıslattı]. (K, madde **منأ**’da.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **دِبَاغٌ لِلْمَعِدَةِ** [görünüşe göre mideye ait bir ilaç]. (Lth ve M ve Msb, **طُرْثُوثٌ** maddesinde, bkz.) -A2- Ayrıca 1’in mastarıdır. (S, Mgh, K.)

**دَبُوغٌ**
**دَبُوغٌ** **دبوغ** (mecaz:) Yağmur; yeri iyi bir hâle sokan ve onu (↓ **الأَرْضَ يَدْبُغُ**) suyu ile yumuşatan. (IDrd, K, TA.)

**دَبِيغٌ**
**دَبِيغٌ** **دبيغ**, bir deriye nispetle; ↓ **مَدْبُوغٌ** ile aynı mânâda [yani: tabaklanmış]. (K.)

**دِبَاغَةٌ**
**دِبَاغَةٌ** **دباغ** **دباغه** **دباغة** **دَبَّاغ**’ın [yahut tabakçının] sanatı. (Msb, K, TA.) ― -b2- Ayrıca 1’in mastarıdır, (S, K,) yahut bazen 1’in mastarı olarak kullanılan bir isimdir. (Msb.) -A2- Ayrıca **دِبَاغٌ**’a bak.

**دَبَّاغٌ**
**دَبَّاغٌ** **دباغ** Tabakçı. (Msb, * K, * TA.)

**دَابُوغٌ**
**دَابُوغٌ** **دابوغ** Anguria, yahut karpuz; Farsçada **هِنْدُوَانَهْ**. (KL.)

**مَدْبَغَةٌ**
**مَدْبَغَةٌ** **مدبغ** **مدبغه** **مدبغة** ve **مَدْبُغَةٌ** Derilerin tabaklandığı yer. (T, * Msb, * K, * TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هٰذَا البَلَدُ مَدْبَغَةُ الرِّجَالِ** (mecaz:) [Bu ülke, erkeklerin güneşle tabaklandığı yerdir]. (TA.) ― -b2- Ayrıca, birincisi: **دِبَاغ**’a [yahut tabaklama sıvısına] konulmuş deriler: (Sgh, K:) yahut tabaklanmasına başlanmış olanlar: (Az, TA:) sanki bir çoğul yapılmış gibi, (Sgh, TA,) **مَشْيَخَةٌ**’nın **مَشَائِخُ** ile eşanlamlı olması gibi. (Sgh, K.)

**أُدُمٌ مُدَّبَغَةٌ**
**أُدُمٌ مُدَّبَغَةٌ** **ذ** [görünüşe göre: çok tabaklanmış deriler]. (TA.)

**مَدْبُوغٌ**
**مَدْبُوغٌ** **مدبوغ**: **دَبِيغٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **هٰذَا كَلَامٌ غَيْرُ مَدْبُوغٍ** (mecaz:) Bu, içinde hiçbir şey kastedilmeyen sözdür. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَبَغَ
دَبَغَ A ,  I ,  U ( n. ac. دَبْغ 1 ,  دِبَاْغ 23 ,  دِبَاْغَة 23t ),
a.  Tanned.

b.  [ coll. ], Branded.

c.  [ coll. ], Stained.

دِبْغ
دِبْغ 2 ,
a.  Tanning materials, tan.

b.  [ coll. ], Stained.

c.  Brand.

دِبْغَة
دِبْغَة 2t ,
a.  see 2 (a) .

مَدْبَغَة
مَدْبَغَة 17t , ( pl. مَدَاْبِغُ 44 ),
a.  Tannery, tanner's yard.

دَبَّاْغ
دَبَّاْغ 28 ,
a.  Tanner.

دَاْبُوْغ
دَاْبُوْغ 40 ,  P. ,
a.  Water-melon.

##### Türkçe

دَبَغَ
**دَبَغَ** A , I , U (n. ac. **دَبْغ** 1 , **دِبَاْغ** 23 , **دِبَاْغَة** 23t),
a. Tabakladı.

b. [topl.], Dağladı.

c. [topl.], Lekeledi.

دِبْغ
**دِبْغ** 2,
a. Tabaklama maddeleri, tabak.

b. [topl.], Lekeli.

c. Dağ.

دِبْغَة
**دِبْغَة** 2t,
a. 2 (a)’ya bak.

مَدْبَغَة
**مَدْبَغَة** 17t, (pl. **مَدَاْبِغُ** 44),
a. Tabakhane, tabakçı avlusu.

دَبَّاْغ
**دَبَّاْغ** 28,
a. Tabakçı.

دَاْبُوْغ
**دَاْبُوْغ** 40, P.,
a. Karpuz.
