# دبق (د-ب-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ب - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والدال والباء معهما
د ب ق يستعمل فقط دبق: الدِّبقُ: حمل شجر من جوفه كالغراء، يلزج بجناح الطائر، ودَبَقتهُ دَبْقاً، ودَبَّقْتُه تَدبيقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الدال** ve **الباء** bunlarla birlikte

**د ب ق** yalnızca **دبق** kullanılır: **الدِّبقُ**: içinden tutkal gibi (bir şey) olan ağaç yükü; kuşun kanadına yapışır; ve onu **دَبَقتهُ** **دَبْقاً** (diye) yapıştırdım; ve onu **دَبَّقْتُه** **تَدبيقاً** (diye) yapıştırdım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدِبْقُ: شيء يَلتْزِقُ، كالغراء، تُصادُ به الطير. والدَبوقاءُ: العَذِرَةُ.

##### Türkçe

**الدِبْقُ**: yapışan bir şey; tutkal gibi; onunla kuş avlanır. Ve **الدَبوقاءُ**: dışkı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق د ب
دبق
استعمل من وجوهه : ( دبق ) .
دبق : قال الليث : الدِّبق : حَمْل شجرٍ في جَوْفه غِراء لازقٌ يَلزق بجناح الطائر دَبْقاً . قال : ودبّقتُها تدبيقاً : إذا صِدتَها به .
أبو عبيد عن أبي عمرو والأمويّ : الدَّبُوقاء : العَذِرة .
قال رؤبة :
لولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبطغِ
وقال غيره : الدَّبِيقيّ مِن دِقّ ثياب مِصْر معروفة ، تُنسب إلى دَبيق اسم موضع . ودابق : اسم موضع آخر .
والدَّبُّوق : لُعبةٌ معروفة .

##### Türkçe

ق د ب
**دبق**
Onun vecihlerinden kullanıldı: (**دبق**).

**دبق**: Leys dedi: **الدِّبق**: içinde yapışkan bir tutkal bulunan, kuşun kanadına **دَبْقاً** yapışan bir ağacın yemişi. Dedi: **ودبّقتُها تدبيقاً**: onunla avladığın zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr ve el-Ümevî’den: **الدَّبُوقاء**: dışkı.

Rü’be dedi:
لولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبطغِ

Başkası dedi: **الدَّبِيقيّ** Mısır’ın bilinen ince elbiselerindendir; **دَبيق** (bir yer adı)na nisbet edilir. **ودابق**: başka bir yer adıdır.

**والدَّبُّوق**: bilinen bir oyundur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والباء وما يثلثهما)
  (دبج)  الدال والباء والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على شيءٍ ذي صفحةٍ حَسَنَةٍ. الدّيباجُ معروفٌ. والدِّيباجَتانِ: الخَدّان. وقال ابن مقبل:
  * يَجرِي بديباجَتَيهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِعُ([1]) *
  ويقال هما اللِّيتان([2]). وأمّا قولهم: "ما بالدّار دِبِّيجٌ" فيقال هو بالحاء، وقد ذُكر في بابه، وإن كان بالجيم كما قيل فليس من هذا، ولعله أنْ يكون من دِبِّيٍّ، من الدَّبيب، ثم حُوِّلت ياء النِّسبة جيماً على لغة من يفعل([3]).
  (دبح)  الدال والباء والحاء أُصَيلٌ، وهو الإقبال على الشَّيء بالجِسْم حتَّى تَحْنُوَ عليه كل الحُنوّ. يقال دبَّحَ الرجُل رأسَه، وذلك إذا نكسَه وطأطأه. و*نُهِيَ أن يُدَبِّحَ الرّجُل في الصَّلاة كما يدبِّح الحِمار. والذي يقولون ما بالدَّار مِنْ دِبِّيحٍ، فهو من هذا، أي مقيمٍ في الدَّار مقبلٍ عليها، والحاء في هذه الكلمة أقيس من الجيم، لما ذكرناه.
  (دبر)  الدال والباء والراء. أصل هذا الباب أنَّ جُلّه في قياسٍ واحد، وهو آخِر الشَّيء وخَلْفُه خلافُ قُبُلِه. وتشذّ عنه كلماتٌ يسيرة نذكرُها.
  فمعظم الباب أنَّ الدُّبُرَ خلافُ القُبُل. والدَّبِير: ما أدْبَرَتْ به المرأةُ من غزْلِها حين تفتِلُه. قال ابن السكِّيت: القَبِيل من الفَتْل: ما أقبَلْتَ به إلى صدرك، والدَّبير: ما أدبَرْتَ به عن صدرك. ودابرةُ الطّائر: الإِصبع التي في مُؤخَّر رِجْله. وتقول: جعلتُ قولَه دَبْرَ أُذُني، أي أغضَيْت عنه وَتصامَمْت، ودَبَر النَّهارُ وأدبَرَ([4])، وذلك إذا جاء آخِرُه، وهو دُبُره. ودبَّرْتُ الحديثَ عن فُلانٍ، إذا حدَّثتَ به عنه، وهو من الباب؛ لأنَّ الآخِر المحدِّثَ يَدْبُر الأوّلَ يجيءُ خَلْفَه. ودابرة الحافر: ما حاذَى مؤخَّر الرُّسْغ. وقطَعَ اللهُ دابِرَهم، أي آخِرَ مَن بَقِي منهم. والدَّابر من السِّهام: الذي يخرُج من الهَدَف، كأنَّه وَلّى الرّاميَ دُبُرَه، وقد دَبَرَ يَدْبُرُ دُبُوراً، والدَّبَرانُ: نجمٌ، سمِّي بذلك لأنَّه يَدْبُر الثّريّا. ودابَرْتُ فُلاناً: عاديتُه. وفي الحديث: "لا تَدَابَرُوا"، وهو من الباب، وذلك أنْ يترُكَ كلُّ واحدٍ منهما الإقبالَ على صاحبه بوجْهه. والتدبير: أنْ يُدبِّر الإنسانُ أمرَه، وذلك أنَّه يَنظُر إلى ما تصير عاقبتُه وآخرُه، وهو دُبُره. والتَّدبير عِتْق الرّجُل عبدَه أو أمَتَه عن دُبُر، وهو أن يَعْتِقَ بعد موت صاحبِه، كأنَّه يقول: هو حُرٌّ بعدَ موتي.
ورجل مقابَلٌ مُدابَرٌ، إذا كان كريمَ النَّسَب من قِبَل أبوَيه؛ ومعنى هذا أنَّ من أقبَلَ منهم فهو كريمٌ، ومن أدبَرَ منهم فكذلك. والمُدَابَرَة: الشاة تُشَقُّ أُذُنُها من قِبَل قَفاها. والدّابر [من([5])] القِداح: الذي لم يَخْرُج؛ وهو خلاف الفائز، وهو من الباب؛ لأنَّه ولّى صاحبَه دُبُرَه. والدَّابر: التابع؛ يقال: دَبَرَ دُبُوراً. وعلى ذلك يفسَّر قوله جلَّ ثناؤُه:﴿واللّيلِ إِذا دَبَرَ([6])﴾ [المدثر 33]، يقول: تَبِع النَّهارَ. وَدَبَرَ بالقِمار، إذا ذَهَب به. ويقال: ليس لهذا الأمرِ قبْلةٌ ولا دِبْرَةٌ، أي ليس لـه ما يُقبِل به فيُعْرَفَ ولا يُدْبِر به فيُعرَف. ورجلٌ أُدابرٌ: يقطَع رَحِمَه؛ وذلك أنَّهُ يُدبِرُ عنها ولا يُقْبِل عليها. والدَّبُور: ريحٌ تُقبِل مِن دُبُر الكعبة. والدَّابرة: ضربٌ مِن أُخَذِ الصَّرْع([7]). قال أبو زيد: يقال "هو لا يُصَلِّي([8]) الصّلاةَ إلاّ دَبَرِيّاً"، والمُحدِّثونَ يقولون: دُبُريّاً. وذلك إذا صلاَّها في آخرِ وقتها، يريد وقد أدبَرَ الوقتُ.
  وأما الكلمات الأُخَرُ فأُراها شاذّةً عن الأصل الذي ذكرناه، وبعضُها صحيح. فأمَّا المشكوك فيه فقولهم: إنَّ دُبَاراً اسمُ يوم الأربعاء، وإنَّ الجاهليَّة كذا كانوا يسمُّونه. وفي مثل هذا نَظَرٌ. وأمَّا الصَّحيح فالدِّبار، وهي المَشَارات من الزَّرْع. قال بِشرٌ:
  * عَلَى جِرْبَةٍ تَعلُو الدِّبارَ غُروبُها([9]) *
  ومن ذلك الدَّبْر، وهو المال الكثير؛ يقال مالٌ دَبْرٌ، ومالان دَبرٌ، وأموالٌ دَبْرٌ.
  (دبس)  الدال والباء والسين أصلٌ يدلٌ على عُصارةٍ في لونٍ ليس بناصع. من ذلك الدِّبس، وهو الصَّقْر. والدُّبْسيُّ: طائرٌ؛ لأنّه بذلك اللّون. وجِئتَ بأُمورٍ دُبْسٍ، إذا جاء بها غيرَ واضحة. قال بعضُ أهل العلم: أَدْبَسَتِ الأرضُ فهي مُدْبِسَةٌ، إذا رُئِيَ([10]) فيها أوّلُ سواد النَّبت. فأمّا الكثْرة فهي الدَِّبْسُ، وهو استعارةٌ، كما يقال لها الدَّهْماء والسَّواد، فقد عاد إلى ذلك القياس. ويقولون الدَِّباساء، على فَِعالاء، للإناث من الجراد.
  (دبش)  الدال والباء والشين ليس بشيء. على أنَّهم يقولون أرضٌ مَدبُوشَة*: أَكَلَ الجراد نَبْتَها. قال:
  * في مُهْوَأَنٍّ بالدَّبَا مَدْبُوشِ([11]) *
  (دبغ)  الدال والباء والغين كلمةٌ. دَبغْتُ الأديمَ أدْبَغُه وأدبُغه([12]) دَبغا.
   (دبق)  الدال والباء والقاف ليس بشيء. يقولون لِذِي البَطْن الدَّبُوقاء.
  (دبل)  الدال والباء واللام أصلٌ يدلُّ على جَمْعٍ وتجمُّعٍ وإصلاح لَمرَمَّةٍ([13]). تقول دَبَلْتُ الشيءَ جَمعتُه، كَدَبْلك اللُّقمةَ بأصابعك. والدُّبُول: الجداول. وسمِّيت بذلك لأنها تُدْبَل، أي تُنَقَّى وتُصلَح. قال الكِسائيّ: أرضٌ مدبولة، إذا أُصلِحَتْ بسِرْجينٍ وغيره. قال: وكلُّ شيءٍ أصلحتَه  فقد دبلْتَه ودملْتَه. ويقال الدَّوْبَل: الحِمار الصَّغير. وسمِّي بذلك لتجمُّع خَلْقِه. ويقال دَبِلَ البعيرُ وغيرُه يَدْبَلُ، إذا امتلأَ لحماً.
  ومما شذّ عن هذا الأصل الدِّبْل: الدّاهية. ودبَلَهم الأمرُ من الشّرّ: نزلَ بهم. يقال دِبْلاً دَبيلا، كما يقولون: ثُكْلاً ثاكلا. قال الشاعر([14]):
طِعانَ الكُماةِ ورَكْضَ الجِيادِ *** وقَوْلَ الحَواضِنِ دِبلاً دَبيلا([15])  (دبي)  الدال والباء والياء ليس أصلاً، وإنَّما [هو] كلمةٌ واحدة، ثم يُحمَل عليها تشبيهاً. فالدّبا: الجراد إذا تحرَّك([16]). والتشبيهُ قولهم: أدْبَى الرِّمْثُ، أوَّلَ ما يتفَطَّر؛ وذلك لأنّه يشبَّه بالدَّبا. وذكر بعضُهم: جاء فلانٌ بدَبَادَبَا([17])، إذا جاء بمالٍ كالدّبا([18]). ويقال أرضٌ مَدْبَاةٌ: كثيرة الدبا. ومَدْبِيَّةٌ: أَكَلَ الدّبَا نباتَها.
--------------------------------------------------------
([1]) لابن مقبل كما في ديوانه 170 واللسان (دبج، رشح، ردع)، وقد أنشد هذا العجز في المجمل. وصدره:
*يخدي بها بازل فتل مرافقه*  ويروى: "يسعى بها". ويروى:*يخدي بها كل موار مناكبه*
([2]) الليتان، بالكسر: صفحتا العنق، وفي الأصل: "اللتان" صوابه في المجمل.
([3]) أي يفعل ذلك، وهم ناس من بني سعد، نص عليه سيبويه في كتابه (2: 288). وانظر شرح الشافية  (3: 229).
([4]) وفي بعض القراءات: ﴿والليل إذا دبر﴾، في قوله تعالى ﴿والليل إذ أدبر﴾ وكذا ﴿والليل إذا أدبر﴾ [المدثر 33]. انظر تفسير أبي حيان (8: 378).
([5]) هذه التكملة في المجمل.
([6]) هي قراءة ابن عباس وابن الزبير ومجاهد وعطاء وابن يعمر وأبي جعفر وشيبة وأبي الزناد وقتادة والحسن وطلحة والنحويين والابنين وأبي بكر. انظر الحاشية التي قبل السابقة.
([7]) في المجمل: "أخذة من أخذ المتصارعين". وفي اللسان: "ضرب من الشغزبية في الصراع". والأخذ بضم ففتح: جمع أخذة بالضم، أي طريقة أخذ.
([8]) في الأصل: "لولا نصلي"، وفي اللسان، "فلان لا يصلي"، وفي المجمل "أبو زيد: لا يصلي".
([9]) قصيدة بشر بن أبي خازم في المفضليات (2: 129-133) وقد سبق إنشاد هذا العجز في (جرب 1: 450). وصدره كما في المفضليات واللسان (جرب، دبر):
* تحدر ماء البئر عن جرشية *
([10]) في الأصل والمجمل: "رعن"، صوابه من اللسان. وفي القاموس: "أظهرت النبات".
([11]) لرؤبة في ديوانه 78 واللسان (دبش، هأن). ورواية الديوان واللسان: "من" بدل "في". ويروى "مهوئن"، وهما لغتان، يقال بفتح الهمزة وكسرها. وقبل البيت:
* جاؤوا بأخراهم على خنشوش *
([12]) كذا ضبط الفعلان في المجمل. ويقال أيضاً أدبغه، بكسر الباء.
([13]) المرمة: متاع البيت.
([14]) هو بشامة بن الغدير. وقصيدته في المفضليات (1: 53-58).
([15]) البيت لم يروه المفضل، لكن ذكر في اللسان أنه من قصيدة بشامة. وفي المجمل واللسان: "وضرب الجياد". وفي الأصل أيضاً: "الحواضن" صوابه في المجمل واللسان.
([16]) زاد في المجمل: "قبل أن تنبت أجنحته".
([17]) في الأصل: "بدبى" صوابه من المجمل واللسان. ويقال أيضاً "بدَبَادُبَيٍّ" و"دَبَادُبيَّيْنِ". والدبا يكتب بالألف وبالياء.
([18]) في الأصل: "بمالكالدبا"، وهو تحريف رسم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)
  (**دبج**)  **الدال** ve **الباء** ve **الجيم** tek bir asıldır; güzel bir yüzeye sahip bir şeye delâlet eder. **الدّيباجُ** bilinen (bir şey)dir. Ve **الدِّيباجَتانِ**: iki yanak. İbn Mukbil dedi ki:
  * **يَجرِي بديباجَتَيهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِعُ**([1]) *
  Ve denilir: ikisi **اللِّيتان**([2])dır. Ama onların sözü: "ما بالدّار **دِبِّيجٌ**" denilir ki o **بالحاء** iledir; ve onun babında zikredilmiştir; her ne kadar **بالجيم** ile olduğu, denildiği gibi, olursa da bu(ndan) değildir; ve belki de **دِبِّيٍّ**den, **الدَّبيب**den olur, sonra nisbet **ياء**’sı, yapan kimsenin dili üzere **جيماً**a çevrilmiştir([3]).
  (**دبح**)  **الدال** ve **الباء** ve **الحاء** küçük bir asıldır; ve o, bedenle şeye yönelmek, ta ki onun üzerine bütün eğilme ile eğilesin. Denilir: adam başını **دبَّحَ** etti; ve bu, onu aşağı çevirdiği ve eğdiği zamandır. Ve *namazda adamın, eşeğin **يدبِّح** ettiği gibi **يُدَبِّحَ** etmesi yasaklandı. Ve onların "ما بالدَّار مِنْ **دِبِّيحٍ**" dedikleri ise, bu(ndan)dır; yani evde ikamet eden, ona yönelmiş (kimse). Ve bu kelimede **الحاء**, **الجيم**den daha kıyasîdir; zikrettiğimiz şey sebebiyle.
  (**دبر**)  **الدال** ve **الباء** ve **الراء**. Bu babın aslı: onun çoğunun tek bir kıyas üzere olmasıdır; ve o, şeyin sonu ve arkasıdır; önünün zıddı olarak. Ondan az birtakım kelimeler şâz olur; onları zikrederiz.
  Babın çoğu şudur ki **الدُّبُرَ** **القُبُل**ün zıddıdır. Ve **الدَّبِير**: kadının ipliğini büktüğü zaman, eğirmesinden onunla arkaya çevirdiği şeydir. İbnü’s-Sikkît dedi: bükmeden **القَبِيل**: onunla göğsüne doğru yöneldiğin şeydir; ve **الدَّبير**: onunla göğsünden uzağa doğru arkaya çevirdiğin şeydir. Ve kuşun **دابرةُ**’si: bacağının arkasında olan parmak. Ve dersin: onun sözünü kulağımın **دَبْرَ**’ı yaptım; yani ondan yüz çevirdim ve sağır takındım. Ve gündüz **دَبَر** etti ve **أدبَرَ**([4]); ve bu, onun sonu geldiği zamandır; ve o, onun **دُبُر**’udur. Ve falandan hadisi **دبَّرْتُ** ettim; eğer onu ondan rivayet ettiysen; ve o babdandır; çünkü son rivayet eden, birincinin arkasından gelir, onun arkasında gelir. Ve tırnağın **دابرة**’si: bileğin arkasına hizalanan şey. Ve Allah onların **دابِرَ**’ini kesti; yani onlardan kalan kimsenin sonunu. Ve okların **الدَّابر**’i: hedeften çıkan (ok)tur; sanki atıcıya arkasını dönmüştür; ve **دَبَرَ** eder, **يَدْبُرُ** eder, **دُبُوراً**. Ve **الدَّبَرانُ**: bir yıldızdır; ona bu ad verildi; çünkü o **الثّريّا**’nın arkasından gelir. Ve falanla **دابَرْتُ** ettim: ona düşmanlık ettim. Ve hadiste: "لا **تَدَابَرُوا**" (vardır); ve o babdandır; ve bu, ikisinden her birinin yüzüyle arkadaşına yönelmeyi terk etmesidir. Ve **التدبير**: insanın işini **يُدبِّر** etmesidir; ve bu, onun âkıbetinin ve sonunun neye varacağına bakmasıdır; ve o, onun **دُبُر**’udur. Ve **التَّدبير**: adamın kölesini yahut câriyesini, **عن دُبُر** üzere âzâd etmesidir; ve o, sahibinin ölümünden sonra âzâd etmesidir; sanki der ki: ölümümden sonra o hürdür.
ورجل **مقابَلٌ مُدابَرٌ**: eğer ana-babasının tarafından nesepçe kerim ise; ve bunun mânası: onlardan öne geleni kerimdir, ve onlardan arkaya giden de böyledir. Ve **المُدَابَرَة**: koyunun kulağının ensesi tarafından yarılmasıdır. Ve **الدّابر** [من([5])] **القِداح**tan: çıkmayan (ok)tur; ve o, kazananın zıddıdır; ve o babdandır; çünkü sahibine arkasını dönmüştür. Ve **الدَّابر**: tâbi olan; denilir: **دَبَرَ** **دُبُوراً**. Ve bunun üzerine, O’nun yüce övgüsü olan sözü şöyle tefsir edilir: ﴿واللّيلِ إِذا **دَبَرَ**([6])﴾ [المدثر 33]; der ki: gündüzü tâkip etti. Ve kumarda **دَبَرَ** etti, eğer onunla gitti (kaybetti) ise. Ve denilir: bu işin ne **قبْلةٌ**si ne **دِبْرَةٌ**si vardır; yani onunla yöneldiği ve bilindiği bir şeyi yoktur, ve onunla arkaya döndüğü ve bilindiği bir şeyi yoktur. Ve adam **أُدابرٌ**: akrabalık bağını keser; ve bu, ondan yüz çevirmesi ve ona yönelmemesidir. Ve **الدَّبُور**: Kâbe’nin arkasından gelen rüzgâr. Ve **الدَّابرة**: güreşte yakalayışlardan bir türdür([7]). Ebû Zeyd dedi: "هو لا **يُصَلِّي**([8]) الصّلاةَ إلاّ **دَبَرِيّاً**" denilir; ve muhaddisler **دُبُريّاً** derler. Ve bu, onu vaktinin sonunda kıldığı zamandır; ister ki vakit **أدبَرَ** etmişken.
  Ama diğer kelimeler, onları zikrettiğimiz asıldan şâz görüyorum; ve bazısı sahihdir. Şüpheli olana gelince: onların sözü: **دُبَاراً**’ın çarşamba gününün adı olduğu, ve câhiliyenin onu böyle adlandırdığıdır. Ve bunun gibi şeyde bir bakış vardır. Sahih olana gelince: **الدِّبار**; ve o, ekinden olan işaretlerdir. Bişr dedi:
  * **عَلَى جِرْبَةٍ تَعلُو الدِّبارَ غُروبُها**([9]) *
  Ve bundan **الدَّبْر**; ve o, çok maldır; denilir: mal **دَبْرٌ**, ve iki mal **دَبرٌ**, ve mallar **دَبْرٌ**.
  (**دبس**)  **الدال** ve **الباء** ve **السين** bir asıldır; parlak olmayan bir renkte bir özsuyu gösterir. Bundan **الدِّبس**; ve o, doğandır. Ve **الدُّبْسيُّ**: bir kuştur; çünkü o renktedir. Ve **دُبْسٍ** işler getirdin; eğer onları açık olmayan olarak getirdiysen. Ehl-i ilimden bazısı dedi: yer **أَدْبَسَتِ** etti; o hâlde o **مُدْبِسَةٌ**dir; eğer onda bitkinin ilk karalığı görülürse([10]). Ama çokluk ise **الدَِّبْسُ**tur; ve o bir istiâredir; nasıl ki ona **الدَّهْماء** ve **السَّواد** denilir; artık o kıyasa dönmüştür. Ve dişi çekirgeler için **الدَِّباساء** derler; **فَِعالاء** vezni üzere.
  (**دبش**)  **الدال** ve **الباء** ve **الشين** bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **أرضٌ مَدبُوشَة***: çekirge onun bitkisini yemiştir. Dedi ki:
  * **في مُهْوَأَنٍّ بالدَّبَا مَدْبُوشِ**([11]) *
  (**دبغ**)  **الدال** ve **الباء** ve **الغين** bir kelimedir. Deriyi **دَبغْتُ** ederim; onu **أدْبَغُه** ve **أدبُغه**([12]) **دَبغا**.
   (**دبق**)  **الدال** ve **الباء** ve **القاف** bir şey değildir. Karın sahibi için **الدَّبُوقاء** derler.
  (**دبل**)  **الدال** ve **الباء** ve **اللام** bir asıldır; bir toplama ve toplanma ve bir **لَمرَمَّةٍ**([13]) için ıslah etmeye delâlet eder. Dersin: şeyi **دَبَلْتُ**; onu topladım; senin lokmayı parmaklarınla **دَبْلك** etmen gibi. Ve **الدُّبُول**: arklar. Ve ona bu ad verildi; çünkü o **تُدْبَل** edilir; yani temizlenir ve ıslah edilir. el-Kisâî dedi: **أرضٌ مدبولة**; eğer gübre ve başkasıyla ıslah edilmişse. Dedi ki: her şeyi ıslah ettiysen, onu **دبلْتَه** ve **دملْتَه** etmişsindir. Ve **الدَّوْبَل** denilir: küçük eşek. Ve ona bu ad verildi; yaratılışının toplanması sebebiyle. Ve denilir: deve ve başkası **دَبِلَ** eder, **يَدْبَلُ** eder; eğer etle dolmuşsa.
  Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الدِّبْل**; musibettir. Ve iş, şerden onları **دبَلَ** etti: onların üzerine indi. **دِبْلاً دَبيلا** denilir; nasıl ki derler: **ثُكْلاً ثاكلا**. Şair dedi([14]):
طِعانَ الكُماةِ ورَكْضَ الجِيادِ *** وقَوْلَ الحَواضِنِ **دِبلاً دَبيلا**([15])  (**دبي**)  **الدال** ve **الباء** ve **الياء** bir asıl değildir; ancak [o] tek bir kelimedir; sonra ona benzetme yoluyla hamledilir. Artık **الدّبا**: çekirge hareket ettiği zaman (olanı)dır([16]). Ve benzetme, onların sözü: **أدْبَى الرِّمْثُ**; ilk defa yarıldığı zaman; çünkü o **الدَّبا**ya benzetilir. Ve bazısı zikretti: falan **بدَبَادَبَا**([17]) ile geldi; eğer **كالدّبا**([18]) gibi bir malla geldiyse. Ve denilir: **أرضٌ مَدْبَاةٌ**: dâbâsı çok. Ve **مَدْبِيَّةٌ**: **الدّبَا** onun bitkisini yemiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ب ق
أخذته فتدبق أي تلزج من الدبق وهو حمل شجرة في جوفه كالغراء يلزق بجناح الطائر فيصاد يقال‏:‏ دبقت الطائر تدبيقاً ودبقته دبقاً ومنه دبق به إذا ضريَ به‏.‏
وقيل للعذرة الدبوقاء‏.‏

##### Türkçe

د ب ق
Onu aldım da **فتدبق**; yani **الدبق**’tan yapışır. **الدبق** ise, içinde tutkal gibi (bir şey) bulunan bir ağacın yüküdür; kuşun kanadına yapışır da onunla avlanır. Denilir ki: **دبقت الطائر تدبيقاً** ve **دبقته دبقاً**; bundan da **دبق به**: ona alıştı (ona düşkün oldu) demektir.
Ve **العذرة**’ye **الدبوقاء** denildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدِّبْق: حمل شجر في جَوْفه كالغِراء لازق يَلْزَق بجناح الطائر فيُصاد به. ودَبَّفْتها تَدْبِيقاً إذا صِدتها به؛ وقيل: كلُّ ما أُلزق به شيء، فهو دِبْق مثل طِبْق، وسيأتي ذكره. الجوهري: الدِّبق شيء يَلْتَزِق كالغِراء يصاد به الطير، دبَقَه يَدْبِقُه دَبْقاً ودَبَّقَه. والدَّبُوقاء: العَذِرة؛ قال رؤبة:
والمِلْغُ يَلْكى بالكَلام الأَمْلَغِ،
لولا دَبُوقاء اسْتِه لم يَبْطَغِ
المِلغ: الخبيث، ويقال النَّذْل الساقِط؛ يلَكى بسَقَط الكلام أَي يجيء بسقط القول وما لا خير فيه، وجعل ما يَخرج من كلامه وفيه كالعذرة التي تخرج من استه؛ ويَبْطَغ: يتلطَّخ فكلامه إذا ظهر بمنزلة سَلْحِه إذا تَلطَّخ به، وقيل كل ما تمَطَّط وتلَزَّج.
وعيش مُدبَّقٌ ليس بتامّ. ودَبَقَ في مَعِيشته، خفيفة؛ عن اللحياني: لَزِق، لم يفسره بأكثر من هذا.
ودابِقٌ، ودابَقٌ، مصروف: موضع أَو بلد؛ قال غَيْلانُ بن حُريْث، وقال الجوهري هو للهدار:
ودابِق وأَيْنَ مِنّي دابِق
اسم بلد، والأغلب عليه التذكير والصرف لأَنه في الأصل اسم نهر، وقد يؤنث ولا يُصرف.
والدَّبُّوق: لُعبة يَلعب بها الصبيان معروفة. والدَّبِيقيُّ: من دِقِّ ثياب مصر معروفة تنسب إلى دَبِيق.

##### Türkçe

**الدِّبْق**: İçinde yapışkan, tutucu, tutkal gibi olan bir ağacın yükü (ürünü); kuşun kanadına yapışır da onunla avlanılır. Ve onunla avladığında: onu **دَبَّفْتها** (onu) **تَدْبِيقاً** (yapıştırma ile) yaptım; ve denildi ki: kendisiyle bir şey yapıştırılan her şey, **دِبْق**tır; **طِبْق** gibi; ve onun zikri gelecektir. el-Cevherî: **الدِّبق** tutkal gibi yapışan bir şeydir; onunla kuş avlanılır; onu **دبَقَه يَدْبِقُه دَبْقاً** (yapıştırdı, yapıştırır, yapıştırma olarak) ve **دَبَّقَه** (onu yapıştırdı).

Ve **الدَّبُوقاء**: dışkıdır; Rü’be dedi ki:
والمِلْغُ يَلْكى بالكَلام الأَمْلَغِ،
لولا دَبُوقاء اسْتِه لم يَبْطَغِ

**المِلغ**: habîs (kötü); ve denilir: düşkün alçak; **يلَكى بسَقَط الكلام** yani sözün döküntüsüyle gelir; yani sözün döküntüsüyle ve onda hayır olmayan şeyle gelir; ve sözünden çıkan şeyi, onda, kıçından çıkan dışkı gibi kıldı; ve **يَبْطَغ**: bulaşır; böylece onun sözü, ortaya çıktığında, onun pisliği, onunla bulaştığında, onun pisliği mesabesindedir; ve denildi ki: uzayıp sarkan ve yapışkanlaşan her şey.

Ve **عيش مُدبَّقٌ** tam değildir. Ve **دَبَقَ في مَعِيشته**: hafif; el-Lihyânî’den: yapıştı; bunu bundan fazla açıklamadı.

Ve **دابِقٌ** ve **دابَقٌ**, munsarif: bir yer yahut belde; Ğaylân b. Hurays dedi, ve el-Cevherî dedi ki o el-Heddâr’ındır:
ودابِق وأَيْنَ مِنّي دابِق

Bir beldenin adıdır; onda galip olan, aslında bir nehrin adı olduğu için, müzekkerlik ve sarftır; ve müennes kılınabilir ve sarf olunmaz.

Ve **الدَّبُّوق**: çocukların oynadığı, bilinen bir oyundur. Ve **الدَّبِيقيُّ**: Mısır elbiselerinin ince dokusundan, bilinen; **دَبِيق**’e nisbet edilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ب ق * * الدِّبْقُ * بالكسر شيء يلتصق كالغراء تصاد به الطير

##### Türkçe

* د ب ق * * **الدِّبْقُ** * kesre ile; tutkal gibi yapışan bir şeydir; onunla kuş avlanır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدبق، بالكسر عن الليث، والدابوق عن الفراء، والدبوقاء هذه من أبنية كتاب سيبويه: غراء يصاد به الطير، وقال الفراء: شيء يلتزق كالغراء، يصاد به. وقال الليث: حمل شجرة في جوفه كالغراء يلزق بجناح الطير، وقال ابن دريد: الدبق: ما يصاد به الطير، غراء معروف، قال: وقالوا: الطبق فى بعض اللغات، وقال داود الحكيم: حكم الدبق فى وجوده على الشجرة حكم الشيبة، لكنه حب كالحمص فى استدارة، خشن في الغالب، يكسر عن أرطوبة ، تدبق بشدة إلى صفار ما، وأجوده الأملس الرخو الكثير الرطوبة الضارب قشره إلى خضرة، وأكثر ما يكون على البلوط، وإذا طبخ مع العسل والدبس والسبستان، ومد فتائل مستطيلة، ووضع على الأشجار علقت به الطيور، مجرب.
 والدبوقاء: العذرة نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة:
  والملغ يلكى بالكلام الأملغ
  لولا دبوقاء استه لم يبطغ وقال ابن دريد: كل ما تمطط وتمدد وتلزج فهو دبوقاء.
 ودابق كصاحب، وهاجر: ة، بحلب إليه نسب المرج، وهي على أربعة فراسخ من حلب، وبها قبر سليمان بن عبد الملك بن مروان.
 والأغلب على دابق التذكير والصرف لأنه في الأصل اسم نهر قاله الجوهري، وأثشد لغيلان بن حريث:
  بدابق وأين مني دابق وقد يؤنث، ولا يصرف.
 ودويبق على التصغير: ة بقربها.
 والدبوق كتنور: لعبة يلعب بها الصبيان م معروفة.
 والدبوقة بهاء: الشعر المضفور لغة مولدة قاله الصاغاني.
 ودبقى كسكرى ة، بمصر.
 ودبيق كأمير: د، بها بين الفرما وتنيس، خرب الآن، ولم يبق شيء منه. منها كذا في النسخ وصوابه منه الثياب الدبيقية وهي من دق الثياب، كانت تتخذ بها، وكانت العمامة منها طولها مائة ذراع، وفيها رقمات منسوجة بالذهب، تبلغ العمامة من الذهب خمسمائة دينار سوى الحرير والغزل.
 والدبقية، بكسر الباء كذا في سائر النسخ، والذي في العباب: الدبيقية: ة بنهر عيسى بن علي ابن عبد الله بن عباس، وهي كورة غربي بغداد.
 ودبق به، كفرح دبقا: إذا ضرى به فلم يفارقه.
 ويقال: ما أدبقه أي: ما أضراه.
 وأدبقه الله به، أي: ألصقه.
 وقال الليث: دبقه تدبيقا: إذا اصطاده بالدبق، فتدبق أي: التصق.

  ومما يستدرك عليه: دبقه يدبقه دبقا: اصطاده بالدبق.
 ودبقه: لصقه. ودبق فى معيشته دبقا: لزق، عن اللحياني، لم يفسره بأكثر من هذا.
 وعيش مدبق: ليس بتام.
 وتدبق الشيء: إذا تلزج.
 والرضي جعفر بن علي الربعي الكاتب، عرف بابن دبوقا- بتشديد الموحدة- تلا بالسبع على السخاوي، ومات سنة 691.
 والدبوقى: لقب موسى الهادي بن المهدي، قال الحافظ: كذا قرأت بخط مغلطاي.

##### Türkçe

**الدبق**, el-kesr ile, el-Leys’ten; ve el-Ferrâ’dan **الدابوق**; ve **الدبوقاء**: bu, Sîbeveyh’in kitabının binalarındandır: onunla kuş avlanan bir yapışkan; el-Ferrâ dedi: yapışkan gibi yapışan bir şeydir; onunla avlanılır. El-Leys dedi: iç kısmında yapışkan gibi olan bir ağacın yükü (ürünü); kuşun kanadına yapışır. İbn Düreyd dedi: **الدبق**: onunla kuş avlanan şeydir; bilinen bir yapışkandır. Dedi: Ve dediler ki: bazı dillerde **الطبق**. Dâvûd el-Hakîm dedi: **الدبق**’ın ağaç üzerindeki varlığındaki hükmü, **الشيبة**’nin hükmüdür; ancak o, yuvarlaklıkta nohut gibi bir tanedir; çoğunlukla pürüzlüdür; bir rutubetten dolayı kırılır; bir sarılığa şiddetle yapışır; onun en iyisi, kabuğu yeşilliğe çalan, çok rutubetli, yumuşak, pürüzsüz olandır; en çok meşede olur; bal, pekmez ve **السبستان** ile pişirilip, uzunlamasına fitiller uzatılıp, ağaçların üzerine konulunca kuşlar ona asılır; tecrübe edilmiştir.

Ve **الدبوقاء**: dışkıdır; el-Cevherî onu nakletti; ve Ru’be’ye ait olarak şu beyit okundu:
  Ve **الملغ** en tatsız söz ile konuşmayı yalar
  Eğer olmasaydı onun makatının **دبوقاء**’sı, şişmezdi. Ve İbn Düreyd dedi: her ne ki uzayıp gerilir ve yapışkanlaşırsa o **دبوقاء**’dır.

Ve **دابق** (sâhib ve hâcir gibi): Halep’e nispetle bir beldedir; çayır ona nispet edilir; Halep’ten dört fersah üzeredir; ve orada Mervân oğlu Abdülmelik oğlu Süleyman’ın kabri vardır.

Ve **دابق** üzerinde galip olan, müzekkerlik ve sarftır; çünkü aslında bir nehir adıdır; el-Cevherî bunu söyledi; ve Gıylân b. Harîs’e ait olarak şu beyit okundu:
  **بدابق**; ve nerede benden **دابق**? Ve müennes kılınabilir; ve sarf olunmaz.

Ve **دويبق** tasğîr üzere: onun yakınında bir beldedir.

Ve **الدبوق** (tennûr gibi): çocukların oynadığı, bilinen bir oyundur.

Ve **الدبوقة** (hâ ile): örülmüş saç; müvelled bir lugattır; es-Sağânî bunu söyledi.

Ve **دبقى** (sekrâ gibi): Mısır’da bir beldedir.

Ve **دبيق** (emîr gibi): bir beldedir; orada, el-Fermâ ile Tenîs arasındadır; şimdi haraptır; ondan hiçbir şey kalmamıştır. Nüshalarda “minhâ” böyledir; doğrusu “minhu”dur: **الثياب الدبيقية**; ve o, elbiseleri dövmekten (döğmekten)dir; orada yapılırdı; ve sarık ondan olurdu; uzunluğu yüz arşındı; ve onda altınla dokunmuş nakışlar vardı; sarıktaki altın, ipek ve iplik dışında, beş yüz dinara ulaşırdı.

Ve **الدبقية**, bâ’nın kesriyle; bütün nüshalarda böyledir; **العباب**’da olan ise: **الدبيقية**: Îsâ b. Alî b. Abdullâh b. Abbâs’ın nehri üzerinde bir beldedir; ve o, Bağdat’ın batısında bir kûredir.

Ve **دبق به**, ferih gibi **دبقا**: ona alışıp ondan ayrılmadığı zaman.

Ve denilir: **ما أدبقه**; yani: **ما أضراه**.

Ve “Allah onu onunla **أدبقه**”; yani: onu yapıştırdı.

El-Leys dedi: onu **تدبيقا** ile **دبقه**: **الدبق** ile avladığı zaman; böylece **تدبق**; yani: yapıştı.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **دبقه يدبقه دبقا**: **الدبق** ile avladı.

Ve **دبقه**: onu yapıştırdı. Ve **دبق فى معيشته دبقا**: yapıştı; el-Lihyânî’den; bundan daha fazla açıklamadı.

Ve **عيش مدبق**: tam değildir.

Ve **تدبق** olan şey: yapışkanlaştığı zaman.

Ve er-Radî Ca‘fer b. Alî er-Rub‘î el-Kâtib, İbn **دبوقا** diye tanındı—**الموحدة**’nin şeddelenmesiyle—; es-Sahâvî’ye yedi (kıraat) üzere okudu; ve 691 yılında öldü.

Ve **الدبوقى**: Mûsâ el-Hâdî b. el-Mehdî’nin lakabıdır; el-Hâfız dedi: Muğlatây’ın hattıyla böyle okudum.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَبِقَ بِهِ
1 دَبِقَ بِهِ دبق به دبق بة , (JK, K,) aor. دَبَقَ , (K,) inf. n. دَبَقٌ, (TA,) [lit. He, or it, stuck to it: and hence,] (assumed tropical:) he was, or became, attached, addicted, given, or devoted, to it, (namely, a thing, JK,) so that he did not quit it. (JK, K.) ― -b2- دَبِقَ فِى مَعِيشَتِهِ is explained by Lh only as signifying لَزِقَ [app. meaning (assumed tropical:) He stuck fast, or perhaps he clave to one course, in respect of his means of subsistence: see also مُدَبَّقٌ]. (TA.) -A2- دَبَقَهُ He stuck it, or made it to adhere. (TA. [See 4.]) ― -b2- See also what next follows.

دبّقهُ
2 دبّقهُ دبق دبقه دبقة , inf. n. تَدْبِيقٌ, (Lth, JK, K,) He caught it with دِبْق [or bird-lime]; (Lth, K;) namely, a bird: (JK:) and so ↓ دَبَقَهُ, aor. دَبُقَ , inf. n. دَبْقٌ. (TA.)

ادبقهُ
4 ادبقهُ أدبقه ادبقه ادبقة دبق He made it to stick, or adhere. (K. [See also 1.]) You say, ادبقهُ اللّٰهُ بِهِ (assumed tropical:) God made him, or may God make him, to stick to it; or, it to him. (JK, TA.) ― -b2- مَا أَدْبَقَهُ (assumed tropical:) How great is his attachment, addictedness, or devotedness! (JK, TA.)

تدبّق
5 تدبّق دبق تدبق It (a thing) was, or became, sticky, glutinous, viscous, or ropy. (TA.) ― -b2- It (a bird) was, or became, caught by means of دِبْق [or birdlime]; (K, TA;) i. e. it stuck, or adhered. (TA.) [See also دَبِقَ.])

دِبْقٌ
دِبْقٌ دبق (Lth, IDrd, S, K, &c.) and ↓ دَابُوقٌ (Fr, K) and ↓ دَبُوقَآءُ (K) [Bird-lime: and the viscum, or mistletoe; and its berries, of which bird-lime is mostly prepared: the first of these words has these applications in the present day:] a kind of glue, (IDrd, K,) well known, (IDrd,) or a sticky, glutinous, or viscous, thing, like glue, (Fr, S, TA,) with which birds are caught; (Fr, IDrd, S, K, TA;) in one dial. called طِبْقٌ: (IDrd:) Lth says, it is the fruit, or produce, of a tree, having in its interior a substance like glue, that sticks to the wing of the bird: the hakeem Dáwood says, [in a passage which is imperfect in the TA,] it is found upon the tree in like manner as lichen (الشَّيْبَة), but is a berry, like the chick-pea (حِمَّص) in roundness; . . . . the best thereof is the smooth, soft, with much moisture, inclining, in its exterior, to greenness, and it is mostly found upon the oak; when it is cooked with honey and دِبْس [or the expressed juice of fresh ripe dates, &c.], . . . . and drawn out into longish strings, and put upon trees, the birds become caught by it. (TA.)

دَبِقٌ
[ دَبِقٌ دبق part. n. of دَبِقَ, Sticky, glutinous, or viscous: so in modern Arabic.]

دَبُوقَآءُ
دَبُوقَآءُ دبوقآء : see دِبْقٌ. ― -b2- Also Anything sticky, glutinous, viscous, or ropy; that draws out with a sticky, glutinous, viscous, or ropy, continuity of parts. (IDrd, K, * TA.) ― -b3- And Human ordure; (JK, S, K;) because of its sticky, or ropy, quality. (JK.)

دَابُوقٌ
دَابُوقٌ دابوق : see دِبْقٌ.

عَيْشٌ مُدَبَّقٌ
عَيْشٌ مُدَبَّقٌ ذ (assumed tropical:) [Means of subsistence] not complete. (TA.)

##### Türkçe

**دَبِقَ بِهِ**
1 **دَبِقَ بِهِ** دبق به دبق بة , (JK, K,) muzâri‘ı **دَبَقَ** , (K,) mastarı **دَبَقٌ**, (TA,) [lafzen: O, yahut o (şey), ona yapıştı: buradan da,] (mecaz kabul edilerek:) ona (yani bir şeye, JK,) bağlandı, müptelâ oldu, ona verilmiş oldu yahut ona adandı; öyle ki onu bırakmadı. (JK, K.) ― -b2- **دَبِقَ فِى مَعِيشَتِهِ** Lh tarafından yalnızca **لَزِقَ** mânâsını ifade eder diye açıklanır [görünüşe göre mânâ: (mecaz kabul edilerek:) geçim vasıtaları bakımından sıkıca tutundu; yahut belki bir yola yapışıp kaldı: ayrıca **مُدَبَّقٌ**’a da bak]. (TA.) -A2- **دَبَقَهُ** Onu yapıştırdı, yahut yapışık kıldı. (TA. [4’e bak.]) ― -b2- Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.

**دبّقهُ**
2 **دبّقهُ** دبق دبقه دبقة , mastarı **تَدْبِيقٌ**, (Lth, JK, K,) onu **دِبْق** ile [yahut kuş tutkalı ile] yakaladı; (Lth, K;) yani bir kuşu: (JK:) ve bunun gibi aşağıdaki **دَبَقَهُ**, muzâri‘ı **دَبُقَ** , mastarı **دَبْقٌ**. (TA.)

**ادبقهُ**
4 **ادبقهُ** أدبقه ادبقه ادبقة دبق Onu yapışır kıldı, yahut yapıştırdı. (K. [1’e de bak.]) Şöyle dersin: **ادبقهُ اللّٰهُ بِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Allah onu ona yapışık kılsın; yahut onu ona. (JK, TA.) ― -b2- **مَا أَدْبَقَهُ** (mecaz kabul edilerek:) Onun bağlılığı, müptelâlığı yahut adanmışlığı ne kadar büyüktür! (JK, TA.)

**تدبّق**
5 **تدبّق** دبق تدبق O (bir şey) yapışkan, zamklı, koyu kıvamlı yahut ipliksi oldu, yahut hâline geldi. (TA.) ― -b2- O (bir kuş) **دِبْق** vasıtasıyla [yahut kuş tutkalı ile] yakalandı; (K, TA;) yani yapıştı yahut yapışık kaldı. (TA.) [Ayrıca **دَبِقَ**’e de bak.])

**دِبْقٌ**
**دِبْقٌ** دبق (Lth, IDrd, S, K, &c.) ve aşağıdaki **دَابُوقٌ** (Fr, K) ve aşağıdaki **دَبُوقَآءُ** (K) [kuş tutkalı: ve ökseotu (viscum, mistletoe); ve kuş tutkalının çoğunlukla hazırlandığı onun taneleri: bu kelimelerin birincisi günümüzde şu kullanımlara sahiptir:] bir tür tutkal, (IDrd, K,) iyi bilinen, (IDrd,) yahut tutkal gibi yapışkan, zamklı yahut koyu kıvamlı bir şey, (Fr, S, TA,) kuşların onunla yakalandığı; (Fr, IDrd, S, K, TA;) bir lehçede **طِبْقٌ** diye adlandırılır: (IDrd:) Lth der ki: o, iç kısmında tutkal gibi bir madde bulunan bir ağacın meyvesidir yahut ürünüdür; kuşun kanadına yapışır: hekim Dâvûd der ki, [TA’da eksik olan bir pasajda,] ağaç üzerinde liken (**الشَّيْبَة**) gibi bulunur; fakat yuvarlaklıkta nohut (**حِمَّص**) gibi bir tanedir; . . . . onun en iyisi, pürüzsüz, yumuşak, çok rutubetli, dış kısmı yeşilliğe meyleden olandır; ve çoğunlukla meşe üzerinde bulunur; bal ve **دِبْس** [yahut taze olgun hurmanın sıkılmış suyu, vb.] ile pişirildiğinde, . . . . ve uzunca iplikler hâlinde çekilip çıkarıldığında, ve ağaçların üzerine konulduğunda, kuşlar onunla yakalanır. (TA.)

**دَبِقٌ**
[ **دَبِقٌ** دبق **دَبِقَ**’ın ism-i fâili: Yapışkan, zamklı yahut koyu kıvamlı: modern Arapçada böyledir.]

**دَبُوقَآءُ**
**دَبُوقَآءُ** دبوقآء : **دِبْقٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca Yapışkan, zamklı, koyu kıvamlı yahut ipliksi olan herhangi bir şey; parçaların yapışkan, zamklı, koyu kıvamlı yahut ipliksi bir süreklilikle uzayıp çekildiği şey. (IDrd, K, * TA.) ― -b3- Ve İnsan dışkısı; (JK, S, K;) yapışkanlığı yahut ipliksi niteliği sebebiyle. (JK.)

**دَابُوقٌ**
**دَابُوقٌ** دابوق : **دِبْقٌ**’a bak.

**عَيْشٌ مُدَبَّقٌ**
**عَيْشٌ مُدَبَّقٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) [geçim vasıtaları] tamam olmayan. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَبِقَ
دَبِقَ A ( n. ac. دَبَق 4 )
a.  [ Bi ], Stuck to.

دَبَّقَ
دَبَّقَ II ,
a.  Limed ( birds ).

أَدْبَقَ
أَدْبَقَ IV ,
a.  Made to stick, adhere; glued together.

تَدَبَّقَ
تَدَبَّقَ V ,
a.  Was sticky, glutinous.

b.  Was limed ( bird ).

دِبْق
دِبْق 2 ,
a.  Bird-lime.

b.  Lime-twig.

دَبِق
دَبِق 5 ,
a.  Sticky, glutinous, viscous.

دَاْبُوْق
دَاْبُوْق 40 ,
a.  see 2 .

##### Türkçe

دَبِقَ
**دَبِقَ** A ( n. ac. **دَبَق** 4 )
a. [ Bi ], Yapıştı.

دَبَّقَ
**دَبَّقَ** II ,
a. (Kuşları) **دِبْق** ile yapıştırdı.

أَدْبَقَ
**أَدْبَقَ** IV ,
a. Yapıştırdı, yapışmaya/bitmeye sebep oldu; birbirine yapıştırdı.

تَدَبَّقَ
**تَدَبَّقَ** V ,
a. Yapışkan, zamklı oldu.

b. (Kuş) **دِبْق** ile yapıştırılmış oldu.

دِبْق
**دِبْق** 2 ,
a. Kuş yapıştırıcısı.

b. Yapıştırıcı çubuk.

دَبِق
**دَبِق** 5 ,
a. Yapışkan, zamklı, viskoz.

دَاْبُوْق
**دَاْبُوْق** 40 ,
a. 2’ye bak.
