# دبق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%A8%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دبق

الدبق، بالكسر عن الليث، والدابوق عن الفراء، والدبوقاء هذه من أبنية كتاب سيبويه: غراء يصاد به الطير، وقال الفراء: شيء يلتزق كالغراء، يصاد به. وقال الليث: حمل شجرة في جوفه كالغراء يلزق بجناح الطير، وقال ابن دريد: الدبق: ما يصاد به الطير، غراء معروف، قال: وقالوا: الطبق فى بعض اللغات، وقال داود الحكيم: حكم الدبق فى وجوده على الشجرة حكم الشيبة، لكنه حب كالحمص فى استدارة، خشن في الغالب، يكسر عن أرطوبة ، تدبق بشدة إلى صفار ما، وأجوده الأملس الرخو الكثير الرطوبة الضارب قشره إلى خضرة، وأكثر ما يكون على البلوط، وإذا طبخ مع العسل والدبس والسبستان، ومد فتائل مستطيلة، ووضع على الأشجار علقت به الطيور، مجرب.
 والدبوقاء: العذرة نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة:
  والملغ يلكى بالكلام الأملغ
  لولا دبوقاء استه لم يبطغ وقال ابن دريد: كل ما تمطط وتمدد وتلزج فهو دبوقاء.
 ودابق كصاحب، وهاجر: ة، بحلب إليه نسب المرج، وهي على أربعة فراسخ من حلب، وبها قبر سليمان بن عبد الملك بن مروان.
 والأغلب على دابق التذكير والصرف لأنه في الأصل اسم نهر قاله الجوهري، وأثشد لغيلان بن حريث:
  بدابق وأين مني دابق وقد يؤنث، ولا يصرف.
 ودويبق على التصغير: ة بقربها.
 والدبوق كتنور: لعبة يلعب بها الصبيان م معروفة.
 والدبوقة بهاء: الشعر المضفور لغة مولدة قاله الصاغاني.
 ودبقى كسكرى ة، بمصر.
 ودبيق كأمير: د، بها بين الفرما وتنيس، خرب الآن، ولم يبق شيء منه. منها كذا في النسخ وصوابه منه الثياب الدبيقية وهي من دق الثياب، كانت تتخذ بها، وكانت العمامة منها طولها مائة ذراع، وفيها رقمات منسوجة بالذهب، تبلغ العمامة من الذهب خمسمائة دينار سوى الحرير والغزل.
 والدبقية، بكسر الباء كذا في سائر النسخ، والذي في العباب: الدبيقية: ة بنهر عيسى بن علي ابن عبد الله بن عباس، وهي كورة غربي بغداد.
 ودبق به، كفرح دبقا: إذا ضرى به فلم يفارقه.
 ويقال: ما أدبقه أي: ما أضراه.
 وأدبقه الله به، أي: ألصقه.
 وقال الليث: دبقه تدبيقا: إذا اصطاده بالدبق، فتدبق أي: التصق.

  ومما يستدرك عليه: دبقه يدبقه دبقا: اصطاده بالدبق.
 ودبقه: لصقه. ودبق فى معيشته دبقا: لزق، عن اللحياني، لم يفسره بأكثر من هذا.
 وعيش مدبق: ليس بتام.
 وتدبق الشيء: إذا تلزج.
 والرضي جعفر بن علي الربعي الكاتب، عرف بابن دبوقا- بتشديد الموحدة- تلا بالسبع على السخاوي، ومات سنة 691.
 والدبوقى: لقب موسى الهادي بن المهدي، قال الحافظ: كذا قرأت بخط مغلطاي.

### Türkçe

**الدبق**, el-kesr ile, el-Leys’ten; ve el-Ferrâ’dan **الدابوق**; ve **الدبوقاء**: bu, Sîbeveyh’in kitabının binalarındandır: onunla kuş avlanan bir yapışkan; el-Ferrâ dedi: yapışkan gibi yapışan bir şeydir; onunla avlanılır. El-Leys dedi: iç kısmında yapışkan gibi olan bir ağacın yükü (ürünü); kuşun kanadına yapışır. İbn Düreyd dedi: **الدبق**: onunla kuş avlanan şeydir; bilinen bir yapışkandır. Dedi: Ve dediler ki: bazı dillerde **الطبق**. Dâvûd el-Hakîm dedi: **الدبق**’ın ağaç üzerindeki varlığındaki hükmü, **الشيبة**’nin hükmüdür; ancak o, yuvarlaklıkta nohut gibi bir tanedir; çoğunlukla pürüzlüdür; bir rutubetten dolayı kırılır; bir sarılığa şiddetle yapışır; onun en iyisi, kabuğu yeşilliğe çalan, çok rutubetli, yumuşak, pürüzsüz olandır; en çok meşede olur; bal, pekmez ve **السبستان** ile pişirilip, uzunlamasına fitiller uzatılıp, ağaçların üzerine konulunca kuşlar ona asılır; tecrübe edilmiştir.

Ve **الدبوقاء**: dışkıdır; el-Cevherî onu nakletti; ve Ru’be’ye ait olarak şu beyit okundu:
  Ve **الملغ** en tatsız söz ile konuşmayı yalar
  Eğer olmasaydı onun makatının **دبوقاء**’sı, şişmezdi. Ve İbn Düreyd dedi: her ne ki uzayıp gerilir ve yapışkanlaşırsa o **دبوقاء**’dır.

Ve **دابق** (sâhib ve hâcir gibi): Halep’e nispetle bir beldedir; çayır ona nispet edilir; Halep’ten dört fersah üzeredir; ve orada Mervân oğlu Abdülmelik oğlu Süleyman’ın kabri vardır.

Ve **دابق** üzerinde galip olan, müzekkerlik ve sarftır; çünkü aslında bir nehir adıdır; el-Cevherî bunu söyledi; ve Gıylân b. Harîs’e ait olarak şu beyit okundu:
  **بدابق**; ve nerede benden **دابق**? Ve müennes kılınabilir; ve sarf olunmaz.

Ve **دويبق** tasğîr üzere: onun yakınında bir beldedir.

Ve **الدبوق** (tennûr gibi): çocukların oynadığı, bilinen bir oyundur.

Ve **الدبوقة** (hâ ile): örülmüş saç; müvelled bir lugattır; es-Sağânî bunu söyledi.

Ve **دبقى** (sekrâ gibi): Mısır’da bir beldedir.

Ve **دبيق** (emîr gibi): bir beldedir; orada, el-Fermâ ile Tenîs arasındadır; şimdi haraptır; ondan hiçbir şey kalmamıştır. Nüshalarda “minhâ” böyledir; doğrusu “minhu”dur: **الثياب الدبيقية**; ve o, elbiseleri dövmekten (döğmekten)dir; orada yapılırdı; ve sarık ondan olurdu; uzunluğu yüz arşındı; ve onda altınla dokunmuş nakışlar vardı; sarıktaki altın, ipek ve iplik dışında, beş yüz dinara ulaşırdı.

Ve **الدبقية**, bâ’nın kesriyle; bütün nüshalarda böyledir; **العباب**’da olan ise: **الدبيقية**: Îsâ b. Alî b. Abdullâh b. Abbâs’ın nehri üzerinde bir beldedir; ve o, Bağdat’ın batısında bir kûredir.

Ve **دبق به**, ferih gibi **دبقا**: ona alışıp ondan ayrılmadığı zaman.

Ve denilir: **ما أدبقه**; yani: **ما أضراه**.

Ve “Allah onu onunla **أدبقه**”; yani: onu yapıştırdı.

El-Leys dedi: onu **تدبيقا** ile **دبقه**: **الدبق** ile avladığı zaman; böylece **تدبق**; yani: yapıştı.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **دبقه يدبقه دبقا**: **الدبق** ile avladı.

Ve **دبقه**: onu yapıştırdı. Ve **دبق فى معيشته دبقا**: yapıştı; el-Lihyânî’den; bundan daha fazla açıklamadı.

Ve **عيش مدبق**: tam değildir.

Ve **تدبق** olan şey: yapışkanlaştığı zaman.

Ve er-Radî Ca‘fer b. Alî er-Rub‘î el-Kâtib, İbn **دبوقا** diye tanındı—**الموحدة**’nin şeddelenmesiyle—; es-Sahâvî’ye yedi (kıraat) üzere okudu; ve 691 yılında öldü.

Ve **الدبوقى**: Mûsâ el-Hâdî b. el-Mehdî’nin lakabıdır; el-Hâfız dedi: Muğlatây’ın hattıyla böyle okudum.
