# دثر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AB%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AB%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: دثر

دثر
دَثَرَ - يَدْثُرُ - تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ - مُتَدَثِّر - مُدَّثِِّر
دَثَرَ - يَدْثُرُ + الشيء: يتغطى وينطمر فلا يظهر منه شيء: يتغطى وينطمر الشيء فيختفي ولا تظهر معالمه، كما في آثار البيوت المطمورة بالتراب والغبار، أو اختفاء الأشياء بسبب تراكم أشياء أخرى فوقها، أو اختفاء المرء تحت ثياب أو ملابس أو لحف، أو اختفاء معالم السيف أو المصنوعات المعدنية بسبب تغطيها بالصدأ فلا يظهر أصلها الذي كان
تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ: على وزن " تـَفـَعـَّل" من " دَثَرَ - يَدْثُرُ ": يجهد بأن " يَدْثُرُ " بشكل ذاتي وبشدة: يجهد ليغطي نفسه بنفسه بشدة فلا يظهر منه شيء
مُدَّثِّر: اسم فاعل من " تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ ": أصلها " مُتَدَثِّر": الذي غطى نفسه بنفسه بشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بغطاء أو خمار أو ثوب يلقى على الجسم ويقترب منه ولا يلتصق به "، وهي:
دَثَرَ - يَدْثُرُ، لَحَفَ - يَلْحَفُ، سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ، سَبَغ َ - يَسْبُغُ، خَمَرَ - يَخْمُرُ (خَمَرَ - يَخْمِرُ)، غَطَى - يَغْطِي
مدثر
 	﴿ياأيها المدثر(1)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [دثر] د ث ر: الدِّثَارُ بالكسر وكل ما كان من الثياب فوق الشعار وقد تدثر أي تلفف في الدثار و دَثَر الرسم درس وبابه دخل و تَدَاثَرَ أيضا
معجم الفرائد القرآنية
د ث ر
"الْمُدَّثِّرُ " في قوله تعالى " يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ "(1) المدثر .
الدِّثَار : كل ما كان من الثياب فوق الملابس الداخلية، والمدَّثِّر أي المتلفف بالدثار .
الراغب
دثر
- قال الله تعالى: }يا أيها المدثر{ (سورة المدثر: آية 1. انظر: اللسان (دبر) ) أصله المتدثر فأدغم، وهو المتدرع دثاره، يقال: دثرته فتدثر، والدثار: ما يتدثر به، وقد تدثر الفحل الناقة: تسنمها، والرجل الفرس: وثب عليه فركبه، ورجل دثور: خامل مستتر، وسيف داثر: بعيد العهد بالصقال، ومنه قيل للمنزل الدارس: داثر، لزوال أعلامه، وفلان دثر مال، أي: حسن القيام به.
ملخص اللسان
1.     وأَصل  الدُّثُورِ الدُّرُوسُ، وهو أَن تَهُبَّ الرياحُ على المنزل فَتُغَشِّي  رُسُومَهُ الرملَ وتغطيها بالتراب. وفي حديث عائشة: دَثَرَ مكانُ البيت فلم  يَحُجَّهُ هود، عليه السلام. - الدُّثُورُ: الدُّرُوسُ.
2.     وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَداثَرَ ودَثَرَ  الشيءُ يَدْثُرُ دُثُوراً وانْدَثَر: قَدُمَ ودَرَسَ
3.     الدَّثَرُ الوَسَخُ. وقد دَثَرَ دُثُوراً إِذا اتسخ.
4.     ودَثَرَ السيفُ إِذا صَدِئَ. وسيف داثِرٌ: وهو البعيد العهد بالصِّقالِ؛
5.     سريعة الدُّثُور يعني دُرُوس ذكر الله وامِّحاءَهُ  منها، - أَن القلب يَدْثُرُ كما  يَدْثُرُ السيف فجلاؤه ذكر الله أَي يَصْدَأُ كما يصدأُ السيف،
6.     وتَدَثَّرَ بالثوب: اشتمل به داخلاَ فيه. -وقد تَدَثِّرَ أَي تَلَفَّفَ في الدِّثار. - والدِّثارُ: الثوب الذي يُسْتَدْفَأُ به من فوق الشِّعارِ. يقال:  تَدَثَّرَ فلانٌ بالدِّثارِ تَدَثُّراً وادَّثَرَ ادِّثاراً، فهو مُدَّثِّرٌ،  والأَصل مُتَدَثِّر أُدغمت التاء في الدال وشدّدت.
7.     يا أَيها المُدَّثِّرُ؛ يعني المُتَدَثِّر بثيابه إِذا نام.
8.     كان إِذا نزل عليه الوحي يقول دثِّرُوني دَثِّرُوني؛ أَي غَطُّوني  بما أَدْفَأُ به.
9.     ودُثُورُ النفوس: سُرْعَةُ نِسْيانِها، تقول للمنزل وغيره إِذا عَفَا  ودَرَسَ: قد دَثَرَ دُثُوراً؛
10.                        ودَثَرَ الطائرُ تَدْثِيراً: أَصلح عُشَّهُ.
11.                        والدَّثُورُ: الكَسْلان؛
12.                        والدَّثُور أَيضاً: الخامل النَّؤُوم.
13.                        والدَّثْرُ، بالفتح: المال الكثير،
لسان العرب
● - دثر: الدُّثُورُ: الدُّرُوسُ. وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَداثَرَ ودَثَرَ  الشيءُ يَدْثُرُ دُثُوراً وانْدَثَر: قَدُمَ ودَرَسَ؛ واستعار بعض الشعراء  ذلك للحَسَبِ اتساعاً فقال:  في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ،  عند القِتالِ قَدِيمُهُمْ لم يَدْثُرِ  أَي حَسَبُهُمْ لم يَبْلَ ولا دَرَسَ. وسيفٌ داثِرٌ: بعيد العهد،  بالصِّقالِ. ورجل خاسِرٌ داثِرٌ: إِتباع، وقيل: الدَّاثِرُ هنا الهالك، وروي عن  الحسن أَنه قال: حادِثُوا هذه القلوب بذكر الله فإِنها سريعة  الدُّثُورِ؛ قال أَبو عبيد: سريعة الدُّثُور يعني دُرُوس ذكر الله وامِّحاءَهُ  منها، يقول: اجْلُوها واغسلوا الرَّيْنَ والطَّبَعَ الذي علاها بذكر الله.  ودُثُورُ النفوس: سُرْعَةُ نِسْيانِها، تقول للمنزل وغيره إِذا عَفَا  ودَرَسَ: قد دَثَرَ دُثُوراً؛ قال ذو الرمة:  أَشاقَتْكَ أَخْلاقُ الرُّسُومِ الدَّواثِرِ  وقال شمر: دُثُورُ القلوب امِّحاءُ الذكر منها ودُرُوسُها، ودُثُورُ  النفوس: سُرْعَةُ نسيانها. ودَثَرَ الرجلُ إِذا علته كَبْرَةٌ واسْتِسْنانٌ.  وقال ابن شميل: الدَّثَرُ الوَسَخُ. وقد دَثَرَ دُثُوراً إِذا اتسخ.  ودَثَرَ السيفُ إِذا صَدِئَ. وسيف داثِرٌ: وهو البعيد العهد بالصِّقالِ؛  قال الأَزهري: وهذا هو الثواب يدل عليه قوله: حادِثُوا هذه القلوبَ أَي  اجْلُوها واغسلوا عنها الدَّثَرَ والطَّبَعَ بذكر الله تعالى كما يُحادَثُ  السيفُ إِذا صُقِلَ وجُلِيَ؛ ومنه قول لبيد:  كَمِثْلِ السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقالِ  أَي جُلِيَ وصُقِلَ؛ وفي حديث أَبي الدرداء: أَن القلب يَدْثُرُ كما  يَدْثُرُ السيف فجلاؤه ذكر الله أَي يَصْدَأُ كما يصدأُ السيف، وأَصل  الدُّثُورِ الدُّرُوسُ، وهو أَن تَهُبَّ الرياحُ على المنزل فَتُغَشِّي  رُسُومَهُ الرملَ وتغطيها بالتراب. وفي حديث عائشة: دَثَرَ مكانُ البيت فلم  يَحُجَّهُ هود، عليه السلام.  ودَثَرَ الطائرُ تَدْثِيراً: أَصلح عُشَّهُ.  وتَدَثَّرَ بالثوب: اشتمل به داخلاَ فيه. والدِّثارُ: ما يُتَدَثَّرُ  به، وقيل: هو ما فوق الشِّعارِ. وفي الصحاح: الدِّثار كل ما كان فوق الثياب  من الشعار. وقد تَدَثِّرَ أَي تَلَفَّفَ في الدِّثار. وفي حديث  الأَنصار: أَنتم الشِّعارُ والناس الدِّثارُ؛ الدِّثارُ: هو الثوب الذي يكون فوق  الشِّعارِ، يعني أَنتم الخاصَّةُ والناسُ العامَّةُ. ورجل دَثُورٌ:  مُتَدَثِّرٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  أَلم تَعْلَمِي أَنَّ الصَّعالِيكَ نَوْمُهُمْ  قليلٌ، إِذا نامَ الدَّثُورُ المُسالِمُ؟  والدِّثارُ: الثوب الذي يُسْتَدْفَأُ به من فوق الشِّعارِ. يقال:  تَدَثَّرَ فلانٌ بالدِّثارِ تَدَثُّراً وادَّثَرَ ادِّثاراً، فهو مُدَّثِّرٌ،  والأَصل مُتَدَثِّر أُدغمت التاء في الدال وشدّدت. وقال الفرّاء في قوله  تعالى: يا أَيها المُدَّثِّرُ؛ يعني المُتَدَثِّر بثيابه إِذا نام. وفي  الحديث: كان إِذا نزل عليه الوحي يقول دثِّرُوني دَثِّرُوني؛ أَي غَطُّوني  بما أَدْفَأُ به.  والدَّثُورُ: الكَسْلان؛ عن كراع. والدَّثُور أَيضاً: الخامل النَّؤُوم.  والدَّثْرُ، بالفتح: المال الكثير، لا يثنى ولا يجمع، يقال: مال دَثْرٌ  ومالانِ دَثْرٌ وأَموالٌ دَثْرٌ، وقيل: هو الكثير من كل شيء؛ وروي عن  النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قيل له: ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ  بِالأُجُورِ؛ قال أَبو عبيد: واحد الدُّثُور دَثْرٌ، وهو المال الكثير؛ يقال: هم  أَهلُ دَثْرٍ ودُثُورٍ، ومالٌ دَثْرٌ؛ وقال امرؤ القيس:  لَعَمْرِي لَقَوْمٌ قد تَرَى في دِيارِهِمْ  مَرَابِطَ لِلأَمْهارِ والعَكَرِ الدَّثِرْ  يعني الإِبل الكثيرة فقال الدَّثِرْ والأَصل الدَّثْر فحرّك الثاء  ليستقيم له الشعر. الجوهري: وعَسْكَرٌ دَثْرٌ أَي كثير إِلاَّ أَنه جاء  بالتحريك. وفي حديث طَهْفَةَ: وابْعَثْ راعِيَها في الدَّثْرِ؛ أَراد  بالدَّثْرِ ههنا الخِصْبَ والنباتَ الكثير. أَبو عمرو: المُتَدَثِّر من الرجال  المَأْبُونُ، قال: وهو المُتَدَأَّمُ والمُتَدَهَّمُ والمِثْفَرُ  والمِثْفَارُ. ورجل دَثْرٌ: غافل، وداثِرٌ مثله؛ وقول طفيل:  إِذا سَاقَها الرّاعِي الدَّثُورُ حَسِبْتَها  رِكابَ عِرَاقِيٍّ، مَواقِيرَ تَدْفَعُ  الدَّثُور: البطيء الثقيل الذي لا يكاد يبرح مكانَهُ.  ودَثَرَ الشجرُ: أَوْرَقَ وتَشَعَّبَتْ خِطْرَتُه.  ودَاثِرٌ: اسم؛ قال السيرافي: لا أَعرفه إِلاَّ دِثاراً. وتَدَثَّرَ  فَرَسَه: وَثَبَ عليها فركبها، وفي المحكم: ركبها وجال في مَتْنِها، وقيل:  ركبها من خلفها؛ ويستعار في مثل هذا، قال ابن مقبل يصف غيثاً:  أَصَاخَتْ له فُدْرُ اليَمامَةِ، بعدما  تَدَثِّرَها من وَبْلِهِ ما تَدَثَّرا  وتَدَثَّرَ الفحلُ الناقة أَي تَسَنَّمَها.
مقاييس اللغة:
(دثر) الدال والثاء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد. وهو تضاعُفُ شيءٍ وتناضُدُه بعضِه على بعض. فالدَّثْر(1): المال الكثير. والدِّثار: ما تدثَّر به الإنسانُ، وهو فوق الشِّعار. فأمّا قول القائل:‏
* والعَكَرِ الدَّثِرْ(2) *‏
فإنَّه أراد الدَّثْر فحرك الثاء، وهو الكثير.‏
ومن الباب تَدَثَّر الفَحْلُ الناقَة، إذا تَسَنَّمَها، كأنَّه صار دِثاراً لها. وتدثَّر الرجُلُ فرسَه، إذا وثب عليه فركِبَه. والدَّثُور: الرّجل النَّؤُوم(3).وسمِّي لأنَّه يتدثَّر وينام. فأمّا قولهم رسْمٌ داثِرٌ، فهو من هذا، وذلك أنَّه يكون ظاهراً حتى تهبّ عليه الرِّياحُ وتأتِيَه الرَّوامسُ، فتصيرَ له كالدِّثار فتغطِّيه.‏
القاموس المحيط:
الدَّثْرُ المالُ الكثيرُ، مالٌ ومالانَ وأموالٌ دَثْرٌ، وبالتحريكِ الوَسَخُ، وبِلا لامٍ حِصْنٌ باليمنِ.والدُّثُورُ الدُّرُوسُ،
كالاِندِثارِ، للنَّفْسِ: سُرْعَةُ نِسْيانِها، للقَلْبِ: امِّحاءُ الذِّكْرِ منه، وبالفتح: الرجلُ البَطِيءُ الخامِلُ النَّؤُومُ.والداثِرُ: الهالِكُ، والغافِلُ،كالأَدْثَرِ.وتَدَثَّرَ بالثوبِ: اشْتَمَلَ به، الفَحْلُ الناقَةَ: تَسَنَّمَها، الرجلُ قِرْنَه: وثَبَ عليه فَرَكِبَهُ.والمُتَدَثِّر: المَأْبونُ.
والدِّثارُ، بالكسر: ما فوقَ الشِّعارِ من الثيابِ.ودَثَرَ الشجرُ: أورَقَ، الرَّسْمُ: قَدُمَ،كتَداثَرَ، الثوبُ: اتَّسَخَ، السيفُ: صَدِىءَ، فهو داثِرٌ.وهو دِثْرُ مالٍ، بالكسرِ: حَسَنُ القِيامِ به. ودِثارٌ القَطَّانُ الضَّبِّيُّ، ويَزيدُ بنُ دِثارٍ التابِعيُّ، ومُحارِبُ بنُ دِثارٍ وابنُهُ دِثارٌ: محدثونَ.وادَّثَرَ: اقَتَنَى دَثْراً من المالِ.وتَدْثيرُ الطائِرِ: إِصلاحُهُ عُشَّهُ.ودُثِرَ على القَتيلِ: نُضِّدَ عليه الصَّخْرُ.
تاج العروس:
د ث ر
الدَّثْرُ بالفَتْح : المَالُ الكَثِيرُ لا يُثنَّي ولا يُجْمَع يقال : مَالٌ دَثْرٌ ومَالانِ دَثْرٌ وأَموالٌ دَثْرٌ وقيل : هو الكَثِير من كُلّ شْيءٍ وفي الحَدِيث : " ذَهَبَ أَهلُ الدُّثُورِ بالأُجُورِ قال أبو عُبَيد . يقال : هم أَهُل دَثْر ودثُوُر وهو مَجَاز وأَما عَسْكَرٌ دَثِرٌ أَي كَثِير كما نقله الجوهريّ وغيره فالتَّحْرِيك فيه لِضَرُورَة الشِّعْر قال امرؤُ القَيْس :
لعَمْرِي لقَوْمٌ قد تَرَى في دِيَارِهمْ ... مَرابِطَ للأَمْهارِ والعَكَرِ الدَّثِرْ والأَصل الدَّثْر فحرَّك الثاءَ ليَسْتَقِيم له الوزْنُ
وعن ابن شُمَيْل : الدَّثَرُ وبالتَّحْرِيك : الوَسَخُ وقد دَثَرَ دُثُوراً إِذَا اتَّسَخَ
ودَثِرٌ : بلاَ لامٍ : حِصْنٌ باليمنِ من حُصون ذَمَارِ الشَّرْقيّة . والدُّثُورُ : الدُّرُوسُ كالإنْدِثارِ وقد دَثَرَ الرَّسْمُ وتَدَاثَرَ وانْدَثَر : قَدُمَ ودَرَسَ وعَفَا قال ذُو الرُّمّة :
" أَشاقَتْكَ أَخلاقُ الرُّسُومِ الدَّواثِرِ واستعار بعضُ الشُّعَراءِ ذلك للحَسَبِ اتّساعاً فَقَال :
في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ ... عنْد الِقتَالِ قَد يِمُهمْ لمْ يَدْثُرِ أي حَسَبُهم لم يَبْلَ ولا دَرَسَ
والدُّثُور للنَّفْسِ : سُرعَةُ نِسْيَانِها قاله شَمِرٌ . الدُّثُور للقَلْب : امِّحَاءُ الذِّكرِ منه ودُوُرسُه قاله شَمِرٌ
ومن المَجاز ما رُوِىَ عن الحَسَن أَنَّه قال : " حادِثُوا هذه القُلُوبَ بِذكْر الله فإنَّهَا سَرِيعَةُ الدُّثُور قال أَبو عُبَيْدٍ : يَعنِي دُرُوس ذِكْرِ الله وامّحاءَهُ منها . يقول : اجْلُوهَا واغْسِلُوها الرَّيْنَ والطَّبَعَ الذي عَلاهَا بذِكْر الله زاد الأَزْهَرِيّ : كما يُحَادَث السَّيفُ إِذَا صُقِلَ وجُلِىَ . ومنه قول لَبِيد :
" كمِثْل السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقَالِ أي جُلِىَ وصُقِلَ
وفي حَدِيث أبِي الدَّرْداءِ " أَن القَلْبَ يَدْثُر كما يَدْثُرُ السَّيْفُ فجِلاؤُه ذِكْر الله " أَي يَصْدأُ كما يَصْدَأُ السَّيْف وأَصل الدُّثُور الدُّرُوسُ وهو أَن تَهُبّ الرِّياحُ على المَنْزل فتُغَشِّىَ رُسُومَه الرَّمْلَ وتُغَطِّيَة بالتُّرَاب وفي حديث عائِشَةَ : " دَثَرَ مكانُ البَيْتِ فلم يَحُجَّه هُودٌ عليه السلام . الدَّثُور بالفَتْحِ : البَطِيءُ الثَّقِيل الذي لا يكاد يَبْرحُ مكانَه . قال طُفَيْل :
إذَا ساقَهَا الرَّاعِي الدَّثُورُ حَسِبْتَها ... رِكَابَ عِرَاقِيِّ مَوَاقِيرَ تُدْفَعُ والدَّثُوُر أَيضاً : الخامِلُ النَّؤوُمُ وهو مَجَاز
والدَّاثِرُ : الهالِكُ ومنه قولهم فُلانٌ خَاسِرٌ دَاثِرٌ وقال بَعْضٌ : هو إتِباعٌ . والدّاثِر : الغافِلُ كالأَدْثَرِ . والِّي في اللِّسَان : رَجُلٌ دَثْرٌ : غافِلٌ وداثِرٌ مثلُه
وفي الأساس : رجلٌ دَاثِرٌ : لا يَعْبَأُ بالزِّينَة وهو مَجَاز . وتَدَثَّرَ بالثَّوبِ : اشْتَمَلَ بِهِ داَخلِاً فيه وتَلَفَّفَ . من المَجَاز : تَدَثَّرَ الفَحْلُ النّاقَةَ : تَسَمَّنَها هكذا في الأُصول ومِثْلُه في الأُمَّهَات اللَّغُويةُ وفي بعض النُّسخ : تَشَمَّمَها والأَوَّلَ أَصَحّ . من المَجَاز : تَدَثَّرَ الرجلُ قَرِينَه هكذا في نُسخَتِنَا وفي أُخرَى : قِرْنَه وكلاهما غَلَطٌ وتصحيفٌ والصواب : فَرَسَه كما في الأساس واللِّسَان والبَصَائِر : وَثَب عَلَيْه فَرِكبَه وفي التَّهْذيب : وَثَبَ عليسه فَرَكِبَها . وفي المُحْكَم : رَكِبَها وجالَ في مَتْنِها . وقيل : رَكِبَهَا من خَلْفِها كتَجَلَّلَها قاله الزَّمَخْشَرِىّ ويُسْتَعار في مثل هذا . قال ابنُ مُقبِلَ يَصِف غَيْثاً :
أَصَاخَتْ له فُدْرُ اليَمَامَةِ بَعْدَما ... تَدثَّرَهَا مِن وَبْلِهِ مَا تَدَثَّرَا وعن أَبي عَمْرِو : المُتَدَثِّر من الرِّجال : المَأْبُونُ قال : وهو المُتَدَأمّ والمُتَدَهَّم والمِثْفَر والْمِثْفَار . والدِّثَارُ بالكَسْر : ما يُتَدَثَّر به . وقيلَ : هو ما فَوْقَ الشِّعَارِ مِن الثِّيَابِ . وقيل : الثَّوْب الذي يُستَدْفَأُ به من فَوقِ الشِّعَار يقال : تَدثَّرَ فلانٌ بالدِّثَار تَدَثُّراً وادَّثَرَ ادثِّاَراً فهو مُدَّثِّر والأَصل مُتَدَثِّر أَدِغمت التَّاءُ في الدَّال وشُدِّدتْ وقال الفَرّاءُ في قوله تعالى " يا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ يَعنِي المتدَثِّر بثِيابه إِذَا نام . وفي الحَدِيث : " كان إِذَا نَزَلَ عليه الوَحْيُ يقول : دَثِّرُوني دَثِّرُوني أَي غَطُّوني لم أَدْفَأُ به . وفي حديث الأَنْصَار " أَنتم الشِّعَارُ والنّاس الدِّثارُ " يعني أَنتم الخَاصَّةُ والنّاسُ العَامَّة
ودَثَر الشَّجَرُ دثُوُراً . أَوْرَقَ وتَشَعَّبَت خِطْرَتُه . ودَثَرَ الرَّسْمُ وغيرُه . دَرَسَ وعَفَا بهُبُوبِ الرِّياح عليه كتَداثَرَ يقال : فُلانٌ جَدُّه عاثِرٌ ورَسْمُه داثِرٌ . عن ابن شُمَيْل : دَثَرَ الثَّوبُ دُثُوراً : اتّسَخَ . ودَثَرَ السَّيْفُ إِذَا صَدِئَ فهو داثِرٌ وهو البَعِيد العَهْدِ بالصِّقَال وهو مَجَاز
ويقال : هو دِثْرُ مَالٍ بالكسْر إِذَا كان حَسَن القِيَامِ به . ودِثَارٌ القَطَّانُ الضَّبِّيّ وهو دِثَارُ ابنُ أَبِي حَبِيب روى عَنْه الثَّوْرِيّ كذا في تارِيخ البُخَارِيّ . ويَزِيدُ ابنُ دِثَار بن عَبِيد بن الأَبرص التَّابِعِيّ الكُوفِيّ يَرْوِى عن عَلىٍّ وعنه سِمَاكُ بنُ حَرْب وهو شاعِرٌ أَسَدِيّ ومُحَارِب بنُ دِثَار ابنِ كُرْدُوس بن قبرقاس بن جَعْوَنَة السَّدُوسيّ القاضي أَبو المُطَرِّف مات سَنَةَ سِتَّ عَشَرَةَ ومائة روَى له الجَمَاعَة وابُنُه دِثَارٌ روى مُحَارِب عن جابرٍ وابن عُمَر وعنه الثَّوْريّ مُحَدِّثون . وأَدْثَرَ الرجلُ كأَكْرَمَ إِذَا اقْتَنَى دَثْراً مِنَ الْمَالِ أَي الكَثِيرَ منه . وتَدْثِيرُ الطّائِرِ إِصلاحُهُ عُشَّه وقد دَثَّرَ . ودُثِرَ عَلَى القَتِيلِ كعُنِىَ نُضِّدَ عليه الصَّخْرُ تَنْضِيداً
ومما يستدرك عليه : دَثَرَ الرّجلُ إِذَا عَلَتْه كَبْرَةٌ واسْتِسْنَانٌ . ورَجُلٌ دَثُورٌ كصَبُور : مُتَدَثِّر عن ابن الأَعرابيِّ وأَنشد :
أَلَمْ تَعْلِمي أَن الصّعَالِيكَ نَوْمُهُم ... قليلٌ إِذَا نامَ الدَّثُورُ المُسالِمُ ودَثَّرَه تَدْثِيراً : غَطّاه . والدَّثُور : الكَسْلان عن كُراع . والدَّثْر بفتح فَسُكُون : الخِصْبُ والنّبَاتُ الكَثِير . والدَّثُور : الثَّقِيل . وفلانٌ دَثُورُ الضُّحَى : يتَدَثَّر فَينَامُ . وَرجلٌ دِثَارِيٌّ : كَسْلاَن لا يتَصَرَّف . وهو يتَدَثَّر بالمال للمُتَموِّل كذا في الأَساس . ودَاثِرٌ : اسم . والدَّاثِر : المَنْزل الدَّارِسُ لذَهابِ أَعْلامه . وأَبو دِثَارٍ اسمٌ للظُّلَّة التي يُتوَقَّى بها من البَعُوض . ومنه :
لَنِعْمَ البَيتُ بَيْتُ أبَيِ دِثَارٍ ... إذا ما خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا قَالَهُ الثَّعَالِبِيّ في المُضَاف والمَنْسُوب . قال شيخُنَا : وقال قومٌ : هو كُنْيَة البَعْوضِ لدُثُوره بالنَّهَار أو للاحْتِيَاج إلى دِثَارٍ من أَذاه . ودارَةُ داثِر : موضع

### Türkçe

دثر
**دَثَرَ - يَدْثُرُ - تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ - مُتَدَثِّر - مُدَّثِِّر**
**دَثَرَ - يَدْثُرُ** + şey: örtünür ve gömülür de ondan hiçbir şey görünmez: şey örtünür ve gömülür de kaybolur ve onun alametleri görünmez; toprağa ve toza gömülmüş ev izlerinde olduğu gibi; yahut başka şeylerin onun üstünde birikmesi sebebiyle şeylerin kaybolması; yahut kişinin elbiseler veya giysiler veya yorganlar altında kaybolması; yahut pasın onu örtmesi sebebiyle kılıcın yahut metal mamullerin alametlerinin kaybolması, böylece onun, olan aslı görünmez

**تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ**: “**تـَفـَعـَّل**” vezninde, “**دَثَرَ - يَدْثُرُ**”dan: “**يَدْثُرُ**” diye, kendiliğinden ve şiddetle, çabalar: kendisini bizzat kendisiyle şiddetle örtmeye çabalar da ondan hiçbir şey görünmez

**مُدَّثِّر**: “**تَدَثَّرَ - يَتَدَثَّرُ**”dan ism-i fâil: aslı “**مُتَدَثِّر**”dir: kendisini bizzat kendisiyle şiddetle örten

Ve lafız, “bedene atılan ve ona yaklaşan, ona yapışmayan bir örtü veya başörtüsü veya elbise ile örtünme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**دَثَرَ - يَدْثُرُ**، **لَحَفَ - يَلْحَفُ**، **سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ**، **سَبَغ َ - يَسْبُغُ**، **خَمَرَ - يَخْمُرُ** (**خَمَرَ - يَخْمِرُ**)، **غَطَى - يَغْطِي**

مدثر
 	﴿**ياأيها المدثر(1)**﴾ المدثر

مختار الصحاح
● [**دثر**] د ث ر: **الدِّثَارُ** (kesre ile): ve **الشعار**ın üstünde olan elbiselerden her şey. Ve “**تدثر**” etti; yani **الدثار**a büründü. Ve **دَثَر** iz (resm) silindi; “**دخل**” babındandır. Ve **تَدَاثَرَ** da (vardır).

معجم الفرائد القرآنية
د ث ر
“**الْمُدَّثِّرُ**” onun (Allah’ın) sözü olan “**يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ**”(1) (ifadesinde): **المدثر**.
**الدِّثَار**: iç giysilerin üstünde olan elbiselerden her şey; ve **المدَّثِّر** yani **الدثار**a bürünen.

الراغب
دثر
- Allah Teâlâ dedi: }**يا أيها المدثر**{ (Müddessir sûresi: âyet 1. bkz.: **اللسان** (**دبر**)) aslı **المتدثر**dir; sonra idğam edildi; ve o, **دثاره**nı zırh edinendir. Denir: “Onu **دثرته** ettim, o da **تدثر** etti.” Ve **الدثار**: onunla **يتدثر** olunan şey. Ve **تدثر** etti: aygır, dişi deveyi: onun hörgücüne çıktı. Ve adam, atı: onun üzerine sıçradı da ona bindi. Ve **رجل دثور**: sönük, gizli. Ve **سيف داثر**: ciladan uzak zamanlı. Ve bundan, alametlerinin yok olması sebebiyle, silinmiş menzile **داثر** denildi. Ve falan kimse **دثر مال**dır; yani: onunla iyi kaim olandır.

ملخص اللسان
1.     Ve **الدُّثُور**un aslı **الدُّرُوس**tur; o da rüzgârların menzilin üzerine esmesi, böylece onun izlerini kumla örtmesi ve onu toprakla örtmesidir. Âişe hadîsinde: “Evin yeri **دَثَرَ** etti; böylece Hûd, عليه السلام, ona hac etmedi.” - **الدُّثُور**: **الدُّرُوس**tur.
2.     Ve iz (**الرَّسْم**) **دَثَرَ** etti ve **تَداثَرَ** etti; ve şey **دَثَرَ** eder, **يَدْثُرُ** **دُثُوراً** ve **انْدَثَر**: eskidi ve silindi.
3.     **الدَّثَرُ**: kirliliktir. Ve **دَثَرَ** eder, **دُثُوراً**, kirlendiği zaman.
4.     Ve kılıç **دَثَرَ** eder, paslandığı zaman. Ve **سيف داثِرٌ**: o, ciladan uzak zamanlı olandır.
5.     “**سريعة الدُّثُور**” yani Allah’ı anmanın silinmesi ve ondan yok olması; - kalp, kılıcın **يَدْثُرُ** ettiği gibi **يَدْثُرُ** eder; onun cilası Allah’ı anmadır; yani kılıcın paslandığı gibi paslanır.
6.     Ve elbiseyle **تَدَثَّرَ** etti: onunla büründü, onun içinde. - Ve **تَدَثِّرَ** etti; yani **الدِّثار** içinde büründü. - Ve **الدِّثارُ**: **الشِّعار**ın üstünden onunla ısınılan elbisedir. Denir: falan kimse **الدِّثار** ile **تَدَثَّرَ** eder, **تَدَثُّراً**; ve **ادَّثَرَ** eder, **ادِّثاراً**; o halde o **مُدَّثِّرٌ**dir; asıl **مُتَدَثِّر**dir; **التاء** **الدال**a idğam edildi ve şeddelendi.
7.     “**يا أَيها المُدَّثِّرُ**”; yani elbiseleriyle **المُتَدَثِّر** olan, uyuduğu zaman.
8.     Vahiy ona indiği zaman “**دثِّرُوني دَثِّرُوني**” derdi; yani beni, onunla ısındığım şeyle örtün.
9.     Nefislerin **دُثُور**u: onların çabuk unutmasıdır; menzil ve başkası için, silinip yok olduğu ve eskidiği zaman, “**قد دَثَرَ دُثُوراً**” dersin.
10.                        Kuş **دَثَرَ** etti, **تَدْثِيراً**: yuvasını düzeltti.
11.                        **الدَّثُورُ**: tembeldir.
12.                        **الدَّثُور** ayrıca: sönük, çok uyuyan.
13.                        **الدَّثْرُ**, fetha ile: çok maldır.

لسان العرب
● - **دثر**: **الدُّثُورُ**: **الدُّرُوسُ**tur. Ve iz (**الرَّسْم**) **دَثَرَ** etti ve **تَداثَرَ** etti; ve şey **دَثَرَ** eder, **يَدْثُرُ** **دُثُوراً** ve **انْدَثَر**: eskidi ve silindi. Ve bazı şairler bunu, genişletme olarak, soya (**الحَسَب**) ödünç aldı da şöyle dedi:
في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ،
عند القِتالِ قَدِيمُهُمْ لم يَدْثُرِ
yani: onların soyu yıpranmadı ve silinmedi. Ve **سيفٌ داثِرٌ**: ciladan uzak zamanlı. Ve **رجل خاسِرٌ داثِرٌ**: tâbi kılma; ve denildi ki: buradaki **الدَّاثِرُ** helâk olandır. Ve Hasan’dan rivayet edildi ki o dedi: “Bu kalpleri Allah’ı anmakla tazeleyin; çünkü onlar **سريعة الدُّثُورِ**dur.” Ebû Ubeyd dedi: “**سريعة الدُّثُور**” yani Allah’ı anmanın silinmesi ve ondan yok olması; der ki: onları parlatın ve üzerlerine çıkan pası ve tab’ı Allah’ı anmakla yıkayın. Ve nefislerin **دُثُور**u: onların çabuk unutmasıdır; menzil ve başkası için, silinip yok olduğu ve eskidiği zaman, “**قد دَثَرَ دُثُوراً**” dersin. Zü’r-Rumme dedi:
أَشاقَتْكَ أَخْلاقُ الرُّسُومِ الدَّواثِرِ
Ve Şemmer dedi: kalplerin **دُثُور**u, zikrin onlardan silinmesi ve onların silinmesidir; ve nefislerin **دُثُور**u: onların çabuk unutmasıdır. Ve adam **دَثَرَ** eder; üzerine yaşlılık ve ihtiyarlık geldiği zaman. Ve İbn Şümeyl dedi: **الدَّثَرُ** kirliliktir. Ve **دَثَرَ** eder, **دُثُوراً**, kirlendiği zaman. Ve kılıç **دَثَرَ** eder, paslandığı zaman. Ve **سيف داثِرٌ**: o, ciladan uzak zamanlı olandır. Ezherî dedi: bu, sevaptır; ona delalet eden, şu sözüdür: “Bu kalpleri tazeleyin”; yani onları parlatın ve onlardan **الدَّثَرَ**ı ve tab’ı Allah Teâlâ’yı anmakla yıkayın; tıpkı kılıcın cilalandığı ve parlatıldığı zaman tazelenmesi gibi. Ve bundan, Lebîd’in sözü:
كَمِثْلِ السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقالِ
yani parlatıldı ve cilalandı. Ve Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Kalp, kılıcın **يَدْثُرُ** ettiği gibi **يَدْثُرُ** eder; onun cilası Allah’ı anmadır”; yani kılıcın paslandığı gibi paslanır. Ve **الدُّثُور**un aslı **الدُّرُوس**tur; o da rüzgârların menzilin üzerine esmesi, böylece onun izlerini kumla örtmesi ve onu toprakla örtmesidir. Âişe hadîsinde: “Evin yeri **دَثَرَ** etti; böylece Hûd, عليه السلام, ona hac etmedi.” Ve kuş **دَثَرَ** etti, **تَدْثِيراً**: yuvasını düzeltti. Ve elbiseyle **تَدَثَّرَ** etti: onunla büründü, onun içinde. Ve **الدِّثارُ**: onunla **يُتَدَثَّرُ** olunan şeydir; ve denildi ki: o, **الشِّعار**ın üstünde olandır. Ve صحاح’ta: **الدِّثار** elbiselerden **الشعار**ın üstünde olan her şeydir. Ve **تَدَثِّرَ** etti; yani **الدِّثار** içinde büründü. Ensar hadîsinde: “Siz **الشِّعار**sınız, insanlar **الدِّثار**dır.” **الدِّثار**: **الشِّعار**ın üstünde olan elbisedir; yani siz özelsiniz, insanlar geneldir. Ve **رجل دَثُورٌ**: **مُتَدَثِّرٌ**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okundu:
أَلم تَعْلَمِي أَنَّ الصَّعالِيكَ نَوْمُهُمْ
قليلٌ، إِذا نامَ الدَّثُورُ المُسالِمُ؟
Ve **الدِّثارُ**: **الشِّعار**ın üstünden onunla ısınılan elbisedir. Denir: falan kimse **الدِّثار** ile **تَدَثَّرَ** eder, **تَدَثُّراً**; ve **ادَّثَرَ** eder, **ادِّثاراً**; o halde o **مُدَّثِّرٌ**dir; asıl **مُتَدَثِّر**dir; **التاء** **الدال**a idğam edildi ve şeddelendi. Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: “**يا أَيها المُدَّثِّرُ**”; yani elbiseleriyle **المُتَدَثِّر** olan, uyuduğu zaman. Ve hadîste: vahiy ona indiği zaman “**دثِّرُوني دثِّرُوني**” derdi; yani beni, onunla ısındığım şeyle örtün. Ve **الدَّثُورُ**: tembeldir; Kurâ‘dan. Ve **الدَّثُور** ayrıca: sönük, çok uyuyan. Ve **الدَّثْرُ**, fetha ile: çok maldır; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz; denir: **مال دَثْرٌ** ve **مالانِ دَثْرٌ** ve **أَموالٌ دَثْرٌ**. Ve denildi ki: her şeyden çok olandır. Ve Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet edildi ki ona denildi: “**ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالأُجُورِ**.” Ebû Ubeyd dedi: **الدُّثُور**un teki **دَثْرٌ**dür; o, çok maldır. Denir: onlar **أَهلُ دَثْرٍ** ve **دُثُورٍ**dur; ve **مالٌ دَثْرٌ**. İmru’ul-Kays dedi:
لَعَمْرِي لَقَوْمٌ قد تَرَى في دِيارِهِمْ
مَرَابِطَ لِلأَمْهارِ والعَكَرِ الدَّثِرْ
yani çok develer; böylece **الدَّثِرْ** dedi; asıl **الدَّثْر**dir; şiir ona düzgün gelsin diye **الثاء**yı harekeledi. Cevherî: ve **عَسْكَرٌ دَثْرٌ** yani çok; ancak hareke ile geldi. Ve طهفة hadîsinde: “Ve onun çobanını **الدَّثْرِ** içinde gönder.” Burada **الدَّثْرِ** ile, bolluğu ve çok bitkiyi kastetti. Ebû Amr: erkeklerden **المُتَدَثِّر**: **المَأْبُونُ**dur; dedi ki: o, **المُتَدَأَّمُ** ve **المُتَدَهَّمُ** ve **المِثْفَرُ** ve **المِثْفَارُ**dur. Ve **رجل دَثْرٌ**: gafildir; ve **داثِرٌ** onun gibidir. Ve Tufeyl’in sözü:
إِذا سَاقَها الرّاعِي الدَّثُورُ حَسِبْتَها
رِكابَ عِرَاقِيٍّ، مَواقِيرَ تَدْفَعُ
**الدَّثُور**: yavaş, ağır; neredeyse yerinden ayrılmayan. Ve ağaç **دَثَرَ** etti: yapraklandı ve sürgünü dallandı. Ve **دَاثِرٌ**: bir isimdir; Sîrâfî dedi: onu ancak **دِثاراً** olarak bilirim. Ve adam, atını **تَدَثَّرَ** etti: onun üzerine sıçradı da ona bindi. Ve **المحكم**de: ona bindi ve sırtında dolaştı; ve denildi ki: arkasından bindi. Ve bunun benzerinde ödünç alınır. İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederken dedi:
أَصَاخَتْ له فُدْرُ اليَمامَةِ، بعدما
تَدَثِّرَها من وَبْلِهِ ما تَدَثَّرا
Ve aygır, dişi deveyi **تَدَثَّرَ** etti; yani onun hörgücüne çıktı.

مقاييس اللغة:
(**دثر**) **الدال** ve **الثاء** ve **الراء**: ölçülen, düzenli, tek bir asıldır. O da bir şeyin kat kat olması ve onun bir kısmının bir kısmı üzerine yığılmasıdır. Böylece **الدَّثْر**(1): çok maldır. Ve **الدِّثار**: insanın onunla **تدثَّر** ettiği şeydir; o, **الشِّعار**ın üstündedir. Ama söyleyenin sözü:
* والعَكَرِ الدَّثِرْ(2) *
şüphesiz o, **الدَّثْر**ü kastetti; böylece **الثاء**yı harekeledi; o, çok olandır.
Ve bu babdandır: aygır, dişi deveyi **تَدَثَّرَ** eder; onun hörgücüne çıktığı zaman; sanki ona bir **دِثار** olmuş gibidir. Ve adam, atını **تدثَّر** eder; onun üzerine sıçradığı zaman da ona biner. Ve **الدَّثُور**: çok uyuyan adamdır(3). Ve onunla adlandırıldı; çünkü o **يتدثَّر** eder ve uyur. Ama onların “**رسْمٌ داثِرٌ**” sözleri, bu (asıl)dandır; çünkü o, görünür olur; ta ki rüzgârlar onun üzerine esince ve gömenler ona gelince; böylece ona, onu örten bir **الدِّثار** gibi olur.

القاموس المحيط:
**الدَّثْرُ**: çok maldır; **مالٌ** ve **مالانَ** ve **أموالٌ دَثْرٌ**. Ve hareke ile: kirlilik. Ve **لام**sız: Yemen’de bir kaledir. Ve **الدُّثُورُ**: silinmedir;
**الاِندِثارِ** gibi. Nefis için: onun çabuk unutması. Kalp için: zikrin ondan silinmesi. Ve fetha ile: yavaş, sönük, çok uyuyan adam. Ve **الداثِرُ**: helâk olan; ve gafil; **الأَدْثَرِ** gibi. Ve elbiseyle **تَدَثَّرَ** etti: onunla büründü. Aygır, dişi deveyi: onun hörgücüne çıktı. Adam, rakibini: onun üzerine sıçradı da ona bindi. Ve **المُتَدَثِّر**: **المَأْبونُ**dur.
Ve **الدِّثارُ**, kesre ile: **الشِّعار**ın üstünde olan elbiselerdendir. Ve ağaç **دَثَرَ** etti: yapraklandı. İz (**الرَّسْم**) eskidi; **تَداثَرَ** gibi. Elbise kirlendi. Kılıç paslandı; böylece o **داثِرٌ**dur. Ve o, kesre ile, **دِثْرُ مالٍ**dır: onunla iyi kaim olduğu zaman. Ve **دِثارٌ**: **القَطَّانُ الضَّبِّيُّ**dir. Ve **يَزيدُ بنُ دِثارٍ** tâbiîdir. Ve **مُحارِبُ بنُ دِثارٍ** ve oğlu **دِثارٌ**: muhaddislerdir. Ve **ادَّثَرَ**: maldan bir **دَثْر** edindi. Ve kuşun **تَدْثيرُ**i: yuvasını düzeltmesidir. Ve **دُثِرَ** edildi, öldürülmüşün üzerine: kaya onun üzerine yığıldı.

تاج العروس:
د ث ر
**الدَّثْرُ** fetha ile: çok maldır; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz; denir: **مَالٌ دَثْرٌ** ve **مَالانِ دَثْرٌ** ve **أَموالٌ دَثْرٌ**. Ve denildi ki: her şeyden çok olandır. Ve hadîste: “**ذَهَبَ أَهلُ الدُّثُورِ بالأُجُورِ**.” Ebû Ubeyd dedi. Denir: onlar **أَهُل دَثْر** ve **دثُوُر**dur; o mecazdır. Ama **عَسْكَرٌ دَثِرٌ** yani çok; Cevherî ve başkaları onu naklettiği gibi; onda hareke, şiir zarureti içindir. İmru’ul-Kays dedi:
لعَمْرِي لقَوْمٌ قد تَرَى في دِيَارِهمْ ... مَرابِطَ للأَمْهارِ والعَكَرِ الدَّثِرْ
asıl **الدَّثْر**dir; vezin ona düzgün gelsin diye **الثاء**yı harekeledi.
İbn Şümeyl’den: **الدَّثَرُ** ve hareke ile: kirliliktir; ve **دَثَرَ** eder, **دُثُوراً**, kirlendiği zaman.
Ve **دَثِرٌ**: **لام**sız: Yemen’de, Zimâr’ın doğu kalelerinden bir kaledir. Ve **الدُّثُورُ**: silinmedir; **الإنْدِثارِ** gibi. Ve iz (**الرَّسْم**) **دَثَرَ** etti ve **تَدَاثَرَ** etti ve **انْدَثَر**: eskidi ve silindi ve yok oldu. Zü’r-Rumme dedi:
" أَشاقَتْكَ أَخلاقُ الرُّسُومِ الدَّواثِرِ
Ve bazı şairler bunu, genişletme olarak, soya ödünç aldı da dedi:
في فِتْيَةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسَامِحٍ ... عنْد الِقتَالِ قَد يِمُهمْ لمْ يَدْثُرِ
yani: onların soyu yıpranmadı ve silinmedi.
Ve nefis için **الدُّثُور**: onun çabuk unutmasıdır; Şemmer söyledi. Kalp için **الدُّثُور**: zikrin ondan silinmesi ve onun silinmesidir; Şemmer söyledi.
Ve mecazdan, Hasan’dan rivayet edildi ki o dedi: “Bu kalpleri Allah’ı anmakla tazeleyin; çünkü onlar **سَرِيعَةُ الدُّثُور**dur.” Ebû Ubeyd dedi: yani Allah’ı anmanın silinmesi ve ondan yok olması. Der ki: onları parlatın ve üzerlerine çıkan pası ve tab’ı Allah’ı anmakla yıkayın. Ezherî artırdı: tıpkı kılıcın cilalandığı ve parlatıldığı zaman tazelenmesi gibi. Ve bundan, Lebîd’in sözü:
" كمِثْل السَّيْفِ حُودِثَ بالصِّقَالِ
yani parlatıldı ve cilalandı.
Ve Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Kalp, kılıcın **يَدْثُر** ettiği gibi **يَدْثُر** eder; onun cilası Allah’ı anmadır”; yani kılıcın paslandığı gibi paslanır. Ve **الدُّثُور**un aslı **الدُّرُوس**tur; o da rüzgârların menzilin üzerine esmesi, böylece onun izlerini kumla örtmesi ve onu toprakla örtmesidir. Âişe hadîsinde: “Evin yeri **دَثَرَ** etti; böylece Hûd, عليه السلام, ona hac etmedi.”
**الدَّثُور** fetha ile: yavaş, ağır; neredeyse yerinden ayrılmayan. Tufeyl dedi:
إذَا ساقَهَا الرَّاعِي الدَّثُورُ حَسِبْتَها ... رِكَابَ عِرَاقِيِّ مَوَاقِيرَ تُدْفَعُ
Ve **الدَّثُوُر** ayrıca: sönük, çok uyuyan; o mecazdır.
Ve **الدَّاثِرُ**: helâk olandır; ve bundan onların “falan kimse **خَاسِرٌ دَاثِرٌ**” sözleri. Ve bazıları dedi: o, tâbi kılmadır. Ve **الدّاثِر**: gafil; **الأَدْثَرِ** gibi. Ve lisân’da olan: **رَجُلٌ دَثْرٌ**: gafil; ve **داثِرٌ** onun gibidir.
Ve esas’ta: **رجلٌ دَاثِرٌ**: süse aldırmayan; o mecazdır. Ve elbiseyle **تَدَثَّرَ** etti: onunla büründü, içeride; ve büründü. Mecazdan: aygır, dişi deveyi **تَدَثَّرَ** etti: onu semizletti; böylece asıllarda; ve onun gibisi lugavî ana kaynaklarda. Ve bazı nüshalarda: onu kokladı; birincisi daha sahih. Mecazdan: adam, yoldaşını **تَدَثَّرَ** etti; böylece bizim nüshamızda; ve başka birinde: rakibini; ikisi de yanlıştır ve tashiftir; doğrusu: atını; esas ve lisân ve basâir’de olduğu gibi: onun üzerine sıçradı da ona bindi. Tehzîb’de: onun üzerine sıçradı da ona bindi. Muhkem’de: ona bindi ve sırtında dolaştı. Ve denildi ki: arkasından bindi; **تَجَلَّلَها** gibi; Zemahşerî söyledi; ve bunun benzerinde ödünç alınır. İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederken dedi:
أَصَاخَتْ له فُدْرُ اليَمامَةِ بَعْدَما ... تَدثَّرَهَا مِن وَبْلِهِ مَا تَدَثَّرَا
Ve Ebû Amr’dan: erkeklerden **المُتَدَثِّر**: **المَأْبُونُ**dur; dedi ki: o, **المُتَدَأمّ** ve **المُتَدَهَّم** ve **المِثْفَر** ve **الْمِثْفَار**dır. Ve **الدِّثَارُ** kesre ile: onunla **يُتَدَثَّر** olunan şeydir. Ve denildi: o, **الشِّعَار**ın üstünde olan elbiselerdendir. Ve denildi: **الشِّعَار**ın üstünden onunla ısınılan elbisedir. Denir: falan kimse **الدِّثَار** ile **تَدثَّرَ** eder, **تَدَثُّراً**; ve **ادَّثَرَ** eder, **ادثِّاَراً**; o halde o **مُدَّثِّر**dir; asıl **مُتَدَثِّر**dir; **التَّاءُ** **الدَّال**a idğam edildi ve şeddelendi. Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: “**يا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ**”; yani elbiseleriyle **المتدَثِّر** olan, uyuduğu zaman. Ve hadîste: “Vahiy ona indiği zaman: **دَثِّرُوني دَثِّرُوني** derdi”; yani beni, onunla ısındığım şeyle örtün. Ve Ensar hadîsinde: “Siz **الشِّعَارُ**sınız, insanlar **الدِّثارُ**dır”; yani siz özelsiniz, insanlar geneldir.
Ve ağaç **دَثَر** etti, **دثُوُراً**: yapraklandı ve sürgünü dallandı. Ve iz (**الرَّسْم**) ve başkası: silindi ve yok oldu; rüzgârların onun üzerine esmesiyle; **تَداثَرَ** gibi. Denir: falanın dedesi **عاثِرٌ**dir ve izi **داثِرٌ**dir. İbn Şümeyl’den: elbise **دَثَرَ** eder, **دُثُوراً**: kirlendi. Ve kılıç **دَثَرَ** eder, paslandığı zaman; böylece o **داثِرٌ**dir; o, ciladan uzak zamanlıdır; o mecazdır.
Ve denir: o, kesre ile, **دِثْرُ مَالٍ**dır; onunla iyi kaim olduğu zaman. Ve **دِثَارٌ**: **القَطَّانُ الضَّبِّيّ**dir; o, **دِثَارُ ابنُ أَبِي حَبِيب**dir; **الثَّوْرِيّ** ondan rivayet etti; Buhârî’nin tarihinde böyle. Ve **يَزِيدُ**: **ابنُ دِثَار**; **بن عَبِيد بن الأَبرص**; tâbiî, Kûfî; Ali’den rivayet eder; ondan **سِمَاكُ بنُ حَرْب**; o, Esedî bir şairdir. Ve **مُحَارِب بنُ دِثَار**: **ابنِ كُرْدُوس بن قبرقاس بن جَعْوَنَة**; Sədûsî; kadı; Ebû’l-Mutarrif; yüz on altı senesinde öldü; cemaat ona rivayet etti. Ve oğlu **دِثَارٌ**: Muhârib, Câbir’den ve İbn Ömer’den rivayet etti; ondan **الثَّوْريّ**; muhaddislerdir. Ve adam **أَدْثَرَ** etti; **أَكْرَمَ** gibi; maldan bir **دَثْر** edindiği zaman; yani ondan çok olanı. Ve kuşun **تَدْثِيرُ**i: yuvasını düzeltmesidir; ve **دَثَّرَ** etti. Ve öldürülmüşün üzerine **دُثِرَ** edildi; **عُنِىَ** gibi: kaya onun üzerine yığıldı, yığma olarak.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: adam **دَثَرَ** eder; üzerine yaşlılık ve ihtiyarlık geldiği zaman. Ve **رَجُلٌ دَثُورٌ**; **صَبُور** gibi: **مُتَدَثِّر**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okundu:
أَلَمْ تَعْلِمي أَن الصّعَالِيكَ نَوْمُهُم ... قليلٌ إِذَا نامَ الدَّثُورُ المُسالِمُ
Ve onu **دَثَّرَه** etti, **تَدْثِيراً**: onu örttü. Ve **الدَّثُور**: tembel; Kurâ‘dan. Ve **الدَّثْر** (fetha sonra sükûn ile): bolluk ve çok bitkidir. Ve **الدَّثُور**: ağırdır. Ve falan kimse **دَثُورُ الضُّحَى**dır: **يتَدَثَّر** eder de uyur. Ve **رجلٌ دِثَارِيٌّ**: tembel; hareket etmez. Ve o, mal sahibi için, esas’ta olduğu gibi, **يتَدَثَّر بالمال** eder. Ve **دَاثِرٌ**: bir isimdir. Ve **الدَّاثِر**: alametlerinin gitmesi sebebiyle silinmiş menzildir. Ve **أَبو دِثَارٍ**: sivrisinekten sakınılan gölgeliğin adıdır. Ve ondan:
لَنِعْمَ البَيتُ بَيْتُ أبَيِ دِثَارٍ ... إذا ما خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا
Bunu, Seâlibî, **المُضَاف والمَنْسُوب**’da söyledi. Şeyhimiz dedi: ve bir kavim dedi ki: o, gündüz **دُثُوره** sebebiyle yahut onun eziyetinden dolayı bir **دِثَار**a ihtiyaç sebebiyle, sivrisineğin künyesidir. Ve **دارَةُ داثِر**: bir yerdir.
