# دجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دجر

الدجر، مثلثة، الكسر هي اللغة الفصحى، وحكى أبو حنيفة الفتح أيضا، وحكي الضم عن كراع، قال الأزهري، وكذلك وجد بخط شمر: اللوبياء، قال أبو حنيفة: هو ضربان: أبيض وأحمر، كالدجر، بضمتين، وهو غريب، وقد جاء ذكر الدجر في الحديث وفسروه باللوبياء. والدجر، بالفتح وبالضم، وفي التكملة بالحركات الثلاث: خشبة تشد عليها حديدة الفدان، كالدجور، ومنهم من يجعلها دجرين كأنهما أذنان، والحديدة اسمها السنبة والفدان اسم لجميع أدواته. والخشبة التي على عنق الثور تسمى النير. والسميقان: خشبتان قد شدتا في العنق، والخشبة التي في وسطه يشد به عنان الويج وهو القناحة. والويج والميس باليمانية اسم الخشبة الطويلة بين الثورين. والخشبة التي يمسكها الحراث هي المقوم.. والتي في رأس الميس يعلق به القيد هي العرصاف. قال الأزهري: وهذه حروف صحيحة ذكرها ابن شميل، وذكر بعضها ابن الأعرابي. والدجر، بالضم: شيء تلقى فيه الحنطة إذا زرعوا وأسفله حديدة تنثر أي تلقي وفي بعض النسخ: تثير في الأرض. والدجر، بالتحريك: الحيرة، وفي التهذيب: شبه الحيرة. والدجر: الهرج والمرج، وقيل هو السكر. فعل الكل دجر، كفرح، دجرا، فهو دجر ودجران، أي حيران في أمره. قال رؤبة:
  دجران لم يشرب هناك الخمرا وقال العجاج:
  دجران لا يشعر من حيث أتى

  من قوم دجارى ودجرى. وقيل: الدجر والدجران هو النشيط الذي فيه مع نشاطه أثر. وقال أبو زيد: الدجر هو الأحمق الذي يذهب لغير وجهه. والديجور: التراب نفسه، عن شمر، والجمع الدياجير. والديجور: الظلام، وفي بعض الأمهات اللغوية: الظلمة. ووصفوا به فقالوا: ليل ديجور، وليلة ديجور، وديجوج: مظلمة. وديمة ديجور: مظلمة بما تحمله من الماء، أنشد أبو حنيفة:
  كأن هتف القطقط المنثور
  بعد رذاذ الديمة الديجـور
  على قراه فلق الشـذور ومن سجعات الأساس: وخضت إليك ديجورا، كأني خضت بحرا مسجورا. وأقبل الليل بدياجيه ودياجيره. وأسود ديجوري. وفي كلام علي رضي الله عنه:  تغريد ذوات المنطق في دياجير الأوكار  .
 ويقال: الديجور: التراب الأغبر الضارب إلى السواد كلون الرماد. والديجور: المظلم الكثير من يبيس النبات لسواده، قاله شمر. وقال ابن شميل: الديجور: الكثير من الكلإ. وقال ابن الأثير: الديجور: الكثير المتراكم من اليبيس. وحبل مندجر: رخو، عن أبي حنيفة، وكذا وتر مندجر، عنه أيضا. والدجران، بالكسر: الخشب المنصوب في الأرض للتعريش، الواحدة دجرانة، كدقرانة بالضم، وسيأتي. وداجر: فر، كسافر، وعاقب اللص.

### Türkçe

**الدجر**; üç harekeli; kesre (ile) olanı fasih dildir; Ebû Hanîfe fethayı da nakletti; zamme de Kırâ‘dan nakledildi. Ezherî dedi: Şemmer’in hattıyla da böyle bulundu: **اللوبياء**. Ebû Hanîfe dedi: O iki çeşittir: beyaz ve kırmızı; **الدجر** gibi, iki zamme ile; bu gariptir. **الدجر**’in zikri hadiste gelmiştir ve onu **اللوبياء** ile tefsir etmişlerdir.

**الدجر**, fetha ile ve zamme ile; ve **التكملة**’de üç hareke ile: üzerine **الفدان**’ın demiri bağlanan bir tahta; **الدجور** gibi. Onlardan kimi onu iki **دجر** yapar; sanki ikisi iki kulak gibidir. Demirin adı **السنبة**’dir; **الفدان** ise bütün aletlerinin adı (olarak) isimdir. Öküzün boynu üzerindeki tahta **النير** diye adlandırılır. **السميقان**: boyunda bağlanmış iki tahta. Ortasındaki tahta ki onunla **الويج**’in dizgini bağlanır; o **القناحة**’dır. **الويج** ve **الميس** Yemenî (lehçede) iki öküz arasındaki uzun tahtanın adıdır. Çiftçinin tuttuğu tahta **المقوم**’dur.. **الميس**’in başındaki, ona **القيد**’in asıldığı tahta **العرصاف**’tır. Ezherî dedi: Bunlar, İbn Şümeyl’in zikrettiği sahih harflerdir; İbnü’l-A‘râbî de onların bir kısmını zikretti.

**الدجر**, zamme ile: ekin ektiklerinde buğdayın içine atıldığı bir şey; alt tarafında, saçan yani atan bir demir vardır; bazı nüshalarda: yerde kışkırtır.

**الدجر**, hareke ile: şaşkınlık; **التهذيب**’de: şaşkınlığa benzer.

**الدجر**: kargaşa ve karışıklık; ve denildi ki o sarhoşluktur. “Hepsi **دجر** etti” (fiili), **فرح** gibi; **دجرا** (mastarıyla); o hâlde o **دجر** ve **دجران**’dır; yani işinde şaşkındır. Rü’be dedi:
  **دجران** orada şarabı içmedi
A‘câc dedi:
  **دجران** nereden geldiğini hissetmez

  **دجارى** ve **دجرى** kavminden. Denildi ki: **الدجر** ve **الدجران**, içinde canlılıkla beraber bir eser bulunan, canlı (kimse)dir. Ebû Zeyd dedi: **الدجر**, yüzü olmayan bir şeye giden ahmaktır.

**الديجور**: toprağın kendisi; Şemmer’den; çoğulu **الدياجير**.

**الديجور**: karanlık; bazı ana lugavî kaynaklarda: karanlık. Onunla vasfettiler de şöyle dediler: **ليل ديجور** ve **ليلة ديجور**; ve **ديجوج**: karanlık.

**ديمة ديجور**: taşıdığı sudan dolayı karanlık. Ebû Hanîfe inşad etti:
  Sanki saçılmış **القطقط**’un sesi
  **الديمة الديجور**’un çisintisinden sonra
  onun avlusu üzerinde **الشـذور**’un yarılması

Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Sana bir **ديجورا** içine daldım; sanki kızdırılmış bir denize dalmışım gibi.” Ve gece, **بدياجيه** ve **دياجيره** ile geldi. Ve **ديجوري** daha kara. Ali رضي الله عنه’nun sözünde: “**تغريد ذوات المنطق في دياجير الأوكار**”.

Ve denilir: **الديجور**: kül rengi gibi siyahlığa çalan, siyaha vuran tozlu toprak.

**الديجور**: siyahlığından dolayı kuru bitkisi çok olan karanlık (yer); Şemmer söyledi. İbn Şümeyl dedi: **الديجور**: otlağı çok olan. İbnü’l-Esîr dedi: **الديجور**: kuru (bitkiden) çok, yığılmış olan.

**حبل مندجر**: gevşek; Ebû Hanîfe’den. Ve yine ondan: **وتر مندجر**.

**الدجران**, kesre ile: çardak yapmak için yere dikilen ağaçlar; tekili **دجرانة**; zamme ile **دقرانة** gibi; ve gelecektir.

**داجر**: kaçtı; **سافر** gibi; ve hırsızı cezalandırdı.
