# دجم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AC%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دجم

دُجَمُ العِشْقِ والباطل: غَمَراتُه؛ يقال: انْقَشَعَتْ دُجمُ الأَباطيل. وإنه لفي دُجَمِ الهَوى أَي في غَمَراتِهِ وظُلَمِهِ، الواحدة دُجْمَةٌ. قال الأَزهري: وقد قيل دِجْمَةٌ ودِجَمٌ للعادات. ابن بري: دَجَمَ الليلُ دُجْمَةً ودَجْماً أَظلم. والدِّجْمُ: الخُلُق. ويقال: إنك على دِجْمٍ كريم أَي خُلُقٍ، ودجملٌ كريم مثله؛ قال رؤبة:
واعْتَلَّ أَدْيانُ الصِّبا ودِجَمُهْ
ودِجْمُ الرجل: صاحبه. ودَجِمَ الرجلُ ودُجِمَ: حزن، والدَّجْمُ من الشيء: الضرب منه؛ وقول رؤبة:
وكَلَّ من طُولِ النِّضالِ أَسْهُمُهْ،
واعْتَلَّ أَدْيانُ الصِّبا ودِجَمُهْ
قيل في تفسيره: دِجَمُهُ أَخْدانُه وأَصحابه، الواحد دِجْمٌ؛ قال ابن سيده: وهذا خطأٌ
لأَن فِعْلاً لا يجمع على فِعَلٍ إلا أَن يكون إسماً للجمع، والمعنى أَن الذي كان يتابعني في الصِّبا اعْتَلّ عليّ. وتقول العرب: أَمِنْ هذا الدَّجْمِ أَنت أَي من هذا الضرب. ابن الأَعرابي: الدُّجُومُ واحدهم دِجْمٌ، وهم خاصة الخاصة، ومثله قِدْرٌ
وقُدور، والصَّاغِيَةُ والحُزانة والحُزابة مثله، والحُزانة: مَنْ حَزَنَهُ أَمْرُهُ، والحُزابة: من حَزَبَهُ، وفلان مُداجِمٌ لفلان ومُدامِجٌ له، وما سمعت له دَجْمَةً ولا دُجْمَةً أَي كلمة. أَبو زيد: هو على تِلك الدُّجْمَةِ والدُّمْجَةِ أي الطريق.

### Türkçe

**دُجَمُ** **العِشْقِ** ve **الباطل**: onun **غَمَراتُه**’i; denir ki: **انْقَشَعَتْ دُجمُ الأَباطيل**. Ve o, **دُجَمِ الهَوى**’dadır; yani onun **غَمَراتِهِ**’inde ve **ظُلَمِهِ**’inde; tekili **دُجْمَةٌ**’dir. **الأَزهري** dedi: Ve **دِجْمَةٌ** ve âdetler için **دِجَمٌ** denilmiştir. **ابن بري**: **دَجَمَ الليلُ** **دُجْمَةً** ve **دَجْماً**; karardı. Ve **الدِّجْمُ**: **الخُلُق**tur. Ve denir ki: Sen **دِجْمٍ كريم** üzeresin; yani **خُلُقٍ** (üzeresin); ve **دجملٌ كريم** de onun gibidir; **رؤبة** dedi:

واعْتَلَّ أَدْيانُ الصِّبا ودِجَمُهْ

Ve **دِجْمُ الرجل**: onun arkadaşıdır. Ve **دَجِمَ الرجلُ** ve **دُجِمَ**: hüzünlendi. Ve şeyden **الدَّجْمُ**: ondan bir darbedir; ve **رؤبة**’nin sözü:

وكَلَّ من طُولِ النِّضالِ أَسْهُمُهْ،
واعْتَلَّ أَدْيانُ الصِّبا ودِجَمُهْ

Onun tefsirinde denildi: **دِجَمُهُ** onun **أَخْدانُه**’ıdır ve **أَصحابه**’idir; tekili **دِجْمٌ**’dür. **ابن سيده** dedi: Bu bir hatadır;

çünkü **فِعْلاً**, ancak bir cem‘ ismi olması hâlinde **فِعَلٍ** üzerine cem‘ edilmez; ve mâna: çocuklukta beni izleyip duran kimse, bana karşı hastalandı. Ve Araplar der: Sen bu **الدَّجْمِ**’den misin; yani bu darbeden. **ابن الأَعرابي**: **الدُّجُومُ**; onların bir teki **دِجْمٌ**’dür; ve onlar, hasların hasıdır; ve bunun benzeri **قِدْرٌ** ve **قُدور**’dur; ve **الصَّاغِيَةُ** ve **الحُزانة** ve **الحُزابة** onun gibidir; ve **الحُزانة**: işi onu hüzünlendiren kimsedir; ve **الحُزابة**: onu **حَزَبَهُ** (sıkıştıran/kuşatan) şey olan kimsedir. Ve falan, falana **مُداجِمٌ**’dir ve ona **مُدامِجٌ**’dir; ve onun için **دَجْمَةً** de **دُجْمَةً** de işitmedim; yani bir kelime. **أَبو زيد**: O, şu **الدُّجْمَةِ** ve **الدُّمْجَةِ** üzeredir; yani yol.
