# دجن (د-ج-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ج - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدال والنون معهما
ج د ن، د ج ن، ن ج د، ج ن د مستعملات
جدن:
جَدَن اسم رجلٍ ذو جَدَن: اسم رجلٍ في مقاولة اليمن.
دجن:
الدُّجنُ: ظلُّ الغيم، ويوم مُدجِنُ: دام عليه ظلُّ غيمه مع ندى.
وكلبٌ داجنٌ أي ألف البيت، ودَجَنَ يَدجَنَ دَجُوناً ونحوه لغيره.
والداجِنُ: المعتاد والدُجُون: الألفان.
ويقال للنّاقةِ التي عُودَتِ السِّناوة مَد جُونة أي دُجِنت للسِّناوة، وهكذا القول فيها والمُداجَنةُ: حُسنُ المُخالطةِ.
والدُّجُنَّةُ: الظَّلماء، والتخفيف جائزٌ للشاعر كقول حُميد حتى إذا انجلت دُجى الدُّجُون وقد ادجَوجَنَ.
وإذا غربت الكلمة فكثيراً ما يُخرجون فعلها على افعوعل مثل اعصوصب، واحروروف من الانحِراف.
نجد:
النَّجدُ: ما خالف الغور. وأنجَدَ القومُ صارُوا ببلاد نَجدٍ.
وكل شرفٍ من الأرضِ استوى ظهره فهو نجدٌ، ويجمع على أنجاد، وفي أدنى العدد: أنجُد، و "الجماعة" النجادُ. والنَّجادُ في مثل هذه الصِّفة أرض فيها ارتفاع وصلابةٌ، قال:
قلائصُ إذا علـونَ فـدفـدا		رمينَ بالطَّرفِ النِجادَ الأبعدا
ويقال: ها هنا الطريقُ الواضحُ، والطريقُ الواضح يُسمى نجداً، وقوله تعالى: "وهيناهُ النَّجدينِ" أي طريق الخير وطريق الشرِّ.
وأمر نجدٌ: واضحٌ، وطريقٌ نَجدٌ هادٍ، قال أميَّة:
وقد جاكمُ النَّجدُ النَّذسرُ مُحـمَّـدٌ		دليلٌ على طرقِ الهُدى ليس يَهمدُ
ويقال: هو ابن نجدتها للدَّليل الهادي الذي كأنّه وُلِدَ ونشأ بها، ويقال: ابن بَجَدَتِها، بالباء.
والناجِدُ: السّاكنُ المُقيم.
ونَجَدَ الأمرُ ينجُدُ نجوداً أي استبانَ فهو ناجِدٌ، وفي الحديث: "أنه رأى امرأة عليها مَناجِدٌ من ذهب فَنَهاها عن لُبسِها" وهي حَليٌ مُكلَّلٌ مُزيَّنٌ بالجواهر.
وبيتٌ مُنجَّدٌ ونُجُودُه سُتور تُشَدُّ على حيطانهِ وسقوفه يزينُ بها البيتُ فإذا فعل ذلك كان ما يلي الأرض من الزِّينة داخلاً في النُّجود.
والنِّجّادُ: الذي يعالج الفرش والوسائد يحشوها ويخيطها بالأجر في الأسواق.
ورجل نجدٌ أي ماضٍ في أمره وشجاعته، والجميع أنجادٌ.
والنَّجدةُ: الشَّجاعةُ، وهي البلوغ في الأمر الذي يُعجزُ عنه. ورجلٌ نَجدٌ ونِجَد ونَجيدٌ كما في قوله:
عند المَحجَرِ النَّجِدِ
واستنِد فلانٌ: صار مِنجاداً نَجِداً، واستنجدنهم فأنجدوني أي استعنتهم فأعانوني.
وناقةٌ نَجودٌ: تُناجِدُ الإبل فتغزر إذا غَزرن، والغزيرةُ الكثير اللَّبن.
والنَّجَداتُ: قومٌ من الحروريَّة يُنسبون إلى نَجدَةَ "الحرُورِيِّ" يقال: هؤلاء النَّجَداتُ والنَّجديّة، والواحدُ نَجديٌّ.
وناجدتُ فلاناً: بارزته بالقتال. والنّاجُودُ: الرّووق نفسه.
ونِجاد السَّيف: مِحملاه اللذان طرفهما في الأبزيمن، قال:
بأيِّ نِجادٍ تحملُ السَّيف بـعـدَنـا		قطعتَ القُوى من مِحملٍ كانَ باقيا
والنَّجدُ: الكرب والغم، وهو منجود أي مكروب.
والنَّجَدُ: العرقُ، ونُجِدَ نَجَداً.
جند:
كلُّ صنفٍ من الخلق يقال لهم: جُندٌ على حِدَةٍ.
وفي الحديث: "الأرواحُ جُنُودٌ فما مُجندةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف".
ويقال: هذا جُندُ قد أقبل، وهؤلاء جُندٌ قد اقبلوا يخرج على الواحد والجميع، وكذلك العسكرُ والجيشُ.
وجَنَدٌ: موضع باليمن. والجَنَدُ: حجارة شبه الطِّين.
وجُنادهُ: حيٌّ من اليمن.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الدال** و**النون** معهما
ج د ن، د ج ن، ن ج د، ج ن د مستعملات

**جدن**:
**جَدَن**: bir adam adıdır. **ذو جَدَن**: Yemen’in **مقاولة**’sinde bir adam adıdır.

**دجن**:
**الدُّجنُ**: bulutun gölgesi. **ويوم مُدجِنُ**: üzerinde bulutunun gölgesi çiğ ile birlikte devam etti.
Ve **وكلبٌ داجنٌ**: yani eve alıştı. Ve **دَجَنَ يَدجَنَ دَجُوناً** ve benzeri, başkası için (de böyledir).
Ve **الداجِنُ**: alışmış olan; **الدُجُون**: alışık olanlar.
Ve **مَد جُونة**: **السِّناوة**’ye alıştırılmış deveye denir; yani **السِّناوة** için **دُجِنت**. Ve onda söz böyledir. Ve **المُداجَنةُ**: iyi kaynaşma.
Ve **الدُّجُنَّةُ**: karanlık. Ve hafifletme şair için caizdir; **حُميد**’in sözü gibi:
حتى إذا انجلت دُجى **الدُّجُون** وقد ادجَوجَنَ.
Ve kelime garipleştiğinde, çoğu kez fiilini **افعوعل** vezni üzere çıkarırlar; **اعصوصب** gibi ve **احروروف** ( **الانحِراف**’tan).

**نجد**:
**النَّجدُ**: **الغور**’a muhalif olan şey. Ve **أنجَدَ القومُ**: **نَجدٍ** beldesinde oldular.
Ve yerden her şeref (yükseklik) ki sırtı düz oldu, o **نجدٌ**’dir; **أنجاد** üzere cem‘ olunur; en az sayıda: **أنجُد**; ve “cemaat” **النجادُ**’dır. Ve **النَّجادُ** bu gibi sıfatta, içinde yükseklik ve sertlik bulunan bir arazidir. Dedi ki:
قلائصُ إذا علـونَ فـدفـدا		رمينَ بالطَّرفِ **النِجادَ** الأبعدا
Ve denir: burada açık yol vardır; açık yol **نجداً** diye adlandırılır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **"وهيناهُ النَّجدينِ"** yani hayır yolu ve şer yolu.
Ve **أمر نجدٌ**: açık (olan). Ve **طريقٌ نَجدٌ**: hidayet eden. **أميَّة** dedi ki:
وقد جاكمُ **النَّجدُ** النَّذسرُ مُحـمَّـدٌ		دليلٌ على طرقِ الهُدى ليس يَهمدُ
Ve denir: o, hidayet eden delil için **ابن نجدتها**’dır; sanki orada doğmuş ve orada yetişmiş gibidir. Ve denir: **ابن بَجَدَتِها**; **الباء** ile.
Ve **الناجِدُ**: sakin, ikamet eden.
Ve **نَجَدَ الأمرُ ينجُدُ نجوداً**: yani açığa çıktı; o hâlde o **ناجِدٌ**’dir. Ve hadiste: “Onun, üzerinde altından **مَناجِدٌ** bulunan bir kadın gördüğü, onu onları giymekten men ettiği” (vardır). Ve o, mücevherlerle taçlandırılmış, süslenmiş bir ziynettir.
Ve **بيتٌ مُنجَّدٌ**; ve onun **نُجُودُه**’u, duvarlarına ve tavanlarına bağlanan perdeler olup ev onunla süslenir; bu yapıldığında, yer tarafına yakın olan süsten olan şey **النُّجود**’a dâhil olur.
Ve **النِّجّادُ**: çarşılarda döşek ve yastıklarla uğraşan, onları dolduran ve ücret karşılığı diken kimsedir.
Ve **رجل نجدٌ**: yani işinde ve yiğitliğinde ileri giden; hepsi **أنجادٌ**’dır.
Ve **النَّجدةُ**: yiğitliktir; ve o, kendisinden aciz kalınan işte erişme (derecesi)dir. Ve bir adam **نَجدٌ** ve **نِجَد** ve **نَجيدٌ**; şu sözde olduğu gibi:
عند المَحجَرِ **النَّجِدِ**
Ve **استنِد فلانٌ**: **مِنجاداً نَجِداً** oldu. Ve **استنجدنهم فأنجدوني**: yani onlardan yardım istedim de bana yardım ettiler.
Ve **ناقةٌ نَجودٌ**: develerle **تُناجِدُ**; onlar bol süt verdiğinde o da bol süt verir. Ve **الغزيرةُ**: çok sütlü (olan)dır.
Ve **النَّجَداتُ**: **الحروريَّة**’den bir kavimdir; **نَجدَةَ "الحرُورِيِّ"**’ye nisbet edilir. Denir: bunlar **النَّجَداتُ** ve **النَّجديّة**’dir; tekili **نَجديٌّ**’dir.
Ve **ناجدتُ فلاناً**: onunla savaşta karşı karşıya geldim. Ve **النّاجُودُ**: **الرّووق**’un kendisidir.
Ve **نِجاد السَّيف**: **الأبزيمن**’de iki ucunun bulunduğu, onun iki askısıdır. Dedi ki:
بأيِّ **نِجادٍ** تحملُ السَّيف بـعـدَنـا		قطعتَ القُوى من مِحملٍ كانَ باقيا
Ve **النَّجدُ**: sıkıntı ve gamdır; ve o **منجود**’dur, yani sıkıntıya düşmüş.
Ve **النَّجَدُ**: terdir; ve **نُجِدَ نَجَداً**.

**جند**:
Yaratılmışlardan her sınıfa, ayrı ayrı: **جُندٌ** denir.
Ve hadiste: “**الأرواحُ جُنُودٌ**; artık **فما مُجندةٌ**; ondan tanışan ülfet eder, ondan tanışmayan ihtilaf eder.”
Ve denir: bu bir **جُندُ**’dur, gelmiştir; ve bunlar bir **جُندٌ**’dur, geldiler; tekil ve cem‘ üzerine çıkar; **العسكرُ** ve **الجيشُ** de böyledir.
Ve **جَنَدٌ**: Yemen’de bir yerdir. Ve **الجَنَدُ**: çamura benzer taşlardır.
Ve **جُنادهُ**: Yemen’den bir kabiledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَجْنُ: إلباسُ الغيم السماءَ. وقد دجنَ يومنا يَدْجُنُ بالضم دَجْناً ودُجوناً. قال أبو زيد: والدُجُنَّةُ من الغيم المُطَبِّقُ تطبيقاً، الريّانُ المظلم، الذي ليس فيه مطر. يقال يومُ دَجْنٍ ويوم دُجُنَّةٍ بالتشديد. قال: والداجِنَةُ: الماطرة المطبِّقة، نحو الديمة. قال: والدَجْنُ المطر الكثير. وسحابةٌ داجنَةٌ ومُدْجِنَةٌ. وأَدْجَنَتِ السماءُ: دامَ مطرُها. قال لبيد:
من كلِّ ساريةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ		وعَشِيَّةٍ متحاوبٍ إرْزامُها
والدُجْنَةُ بالضم: الظُلمةُ، والجمع دُجَنٌ ودُجُناتٌ. والدُجْنَةُ في ألوان الإبل أقْبَح السواد يقال: بعيرٌ أَدْجَنُ وناقةٌ دَجْناءُ. ودَجَنَ بالمكان دُجوناً: أقامَ به وأَدْجَنَ مثله. ابن السكيت: شاةٌ داجِنٌ وراجِنٌ، إذا أَلِفَت البيوت واستأنست. والمُداجَنَةُ كالمداهنة.

##### Türkçe

**الدَجْنُ**: bulutun göğü giydirmesi. Ve günümüz **دجنَ** eder, **يَدْجُنُ** (ضم ile) **دَجْناً** ve **دُجوناً**. Ebû Zeyd dedi: ve **الدُجُنَّةُ** buluttan, tam kaplayan bir kaplamadır; suya kanmış, karanlık olan; içinde yağmur olmayan. **يقال**: **يومُ دَجْنٍ** ve **يوم دُجُنَّةٍ** (teşdîd ile). Dedi: ve **الداجِنَةُ**: yağmurlu, kaplayıcı; **الديمة** gibi. Dedi: ve **الدَجْنُ** çok yağmurdur. Ve **سحابةٌ داجنَةٌ** ve **مُدْجِنَةٌ**. Ve gök **أَدْجَنَتِ**: yağmuru devam etti. Lebîd dedi:
من كلِّ ساريةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ		وعَشِيَّةٍ متحاوبٍ إرْزامُها

Ve **الدُجْنَةُ** (ضم ile): karanlıktır; çoğulu **دُجَنٌ** ve **دُجُناتٌ**. Ve **الدُجْنَةُ** deve renklerinde en çirkin siyahlıktır; denir ki: **بعيرٌ أَدْجَنُ** ve **ناقةٌ دَجْناءُ**. Ve mekânda **دَجَنَ** ( **دُجوناً** ): orada ikamet etti; ve **أَدْجَنَ** da onun gibidir. İbnü’s-Sikkît: **شاةٌ داجِنٌ** ve **راجِنٌ**, evlere alıştığında ve ünsiyet ettiğinde. Ve **المُداجَنَةُ** **كالمداهنة**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د ن
جدن ، جند ، دجن ، دنج ، نجد : مستعملة .
جدن : ذوجَدَنٍ : اسم مَلِكٍ من ملوك حِمْيَرٍ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : أنشدني أبو عمرو بن العلاء :
لو أنني كنت من عَادٍ ومن إرَمٍ
غَذِيَّ بَهْمٍ ولقماناً وذا جَدَنِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أجْدَنَ الرجل إذا استغنى بعد فقر .
جند : قال الليث : الجُنْدُ : معروف .
وكل صنف من الخلق : جندٌ على حِدَةٍ .
وفي الحديث : ( الأرواحُ جُنُودٌ مجنَّدةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف ) .
والمجنَّدة : المجموعة ، وهذا كما يقال : ألف مؤلفة ، وقناطير مقنطرة أي مضعَّفة .
ويقال : هذا جُنْدٌ قد أقبل ، وهؤلاء جُنْدٌ قد أقبلوا .
قال الله ) الاَسْبَابِ جُندٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّن الاَحَزَابِ ) ( ص : 11 ) فوحَّد النعت لأن لفظ الجند واحد .
وكذلك : الجيش والحزب .
وقال الليث : جَنَدق : موضع باليمن وفلان الجَنَدِيُّ .
قال : والجَنَدُ : أيضاً حجارة شبه الطين .
وجُنادةُ : حيٌّ من اليمن .
ويوم أجْنَادِينِ يوم معروف كان بالشام أيَّام عمر .
وأجنَادُ الشام : خمس كُوَرٍ ، ومنها دمشق ، وفلسطين ، وحمص ، والأردن ، وقِنَّسرين .
دنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال الدُّنُجُ : العُقَلاء .
( عمرو عن أبيه ) : الدِّنَاجُ : إحكام الأمر وإتقانه .
( والدِّماجُ : الصُّلح على دَخَنٍ ) .
دجن : قال الليث : الدَّجْنُ : ظل الغيم في اليوم المطير .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : دَجَنَ يومنا وَدَغَنَ .
ويوم ذو دُجُنَّةٍ ، ودُغُنَّةٍ .
قال : ويوم دَجْنٍ إذا كان ذا مطر .
ويوم دَغْنٍ إذا كان ذا غيم بلا مطر .
وقال غيره : دَجَنَ فلان بالمكان دُجُوناً إذا أقام به ، وكذلك : رَجَنَ به .
ويقال : دَجَنَ في بيته إذا لزمه ، وبه سُمِّيَت دَوَاجِنَ البيوت ، وهي ما ألِفَ البيت من الشاء والطير وغيرها ، الواحدة : دَاجِنَةٌ .
وقال ابن أم قعنب يهجو قوماً :
رأسُ الخَنَا منهم ، والكفر خامسُهُم
وحِشّوَةٌ منهم في اللؤم قد دَجَنُوا
وقال الليث : كلب داجن : قد ألِفِ البيت .
والدَّجُونُ : الأَلَفَانُ .
قال ، ويقال للناقة التي قد عُوِّدَت السِّناوة : مَدْجُونَةٌ أي دُجِنت للسِّناوة ، هكذا : القول فيها .
قال : والمُدَاجَنَةُ : حُسن المُخَالَطَةِ .
وقال أبو زيد : الدَّجُونُ من الشاء : التي لا تمنع ضرعها سِخَالَ غيرها .
وقال الليث : الدُّجُنَّة : الظلماء ، والفعل منها : ادجوْجَن ، وأنشد :
لِيَسْقِ ابنة العَمْريِّ سلمى وإن نَأَتْ
كِثَافَ العُلى واهي الدُّجُنَّة رَائِحُ
ويقال : أَدْجَنَ يومنا فهو مُدْجِنٌ إذا أضبَّ فأظلم .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَدْجَنَ أقام في بيته .
( أبو زيد ) : سحابة دَاجِنَةٌ وَمُدْجِنَةٌ ، وقد دَجَنَتْ تدجُنُ ، وأدجَنتْ .
قال : والدُّجُنَّة من الغيم : المطبِّق تطبيقاً ، والرَّيَّان المظلم الذي ليس فيه مطر .
يقال : يوم دَجْنٌ ، ويومٌ دُجُنَّة ، ويومُ دَجْنٍ ، ويوم دُجُنَّة ، وكذلك : الليلة على وجهين ، بالوصف والإضافة ، والدَّجْنُ : المطر الكثير .
( الليث ) : الدَّيْدَجَانَ : الإبل تحمل التِّجارة .
نجد : قال شمر قال ابن شميل : النجد : قفاف الأرض وصلابتها ، وما غلُظ منها وأشرف ، والجماعة : النِّجَادُ ، ولا يكون إلا قُفًّا أو صلابة من الأرض في ارتفاع مثل الجبل معترضاً بين يديك ، يرُدُّ طرفك عمَّا وراءه .
ويقال : أعْلُ هاتيك النِّجَادِ ، وها ذاك النِّجاد يوحَّد .
وأنشد :
رمَيْنَ بالطرف النِّجاد الأبعدا
قال : وليس بالشديد الارتفاع والحزيز نجاد .
قال وقال أبو أسلم كما قال : النّجدُ والنِّجادُ : واحد .
وقال الأصمعي : هي النُّجُودُ عدة ، فمنها نجد كَبْكَبٍ ، ونجُد مَرِيعٍ ، ونجدُ خَالٍ .
قال : ونجد كَبْكَبٍ : طريق كَبْكَبٍ وهو الجَبَل الأحمر الذي تجعله في ظهرك إذا وقفت بعرفة .
وقال : وقول الشماخ :
أقول وأهلي بالجَنَاب وأهلها
بِنَجْدَين لا تَبْعَدْ نَوَى أمِّ حَشْرَجِ
قال : بِنَجْدِين : موضع : يقال له نَجْدَا مَرِيع .
وقال : فلان من أهل نجد قال : وفي لغة هذيل والحجاز : من أهل النُّجُدِ .
قال أبو ذؤيب :
في عانة بجنوب السِّيِّ مَشْرَبُهَا
غُوْرٌ ، ومصدرها عن مائها نُجُدُ
قال : وما ارتفع عن تِهَامَةَ فهو نَجْدٌ ، فهي ترعى بنَجْدٍ ، وتشرب بتهامة .
وأخبرني المنذري عن الصيداويِّ عن الرِّياشيِّ عن الأصمعي قال : سمعت الأعراب يقولون : إذا خلّفْتَ عَجْلَزاً مُصْعِداً وعَجْلَزٌ فوق القريتين فقد أنجدْتَ .
قال : وأخبرني الحراني عن ابن السكيت عن الأصمعي قال : ما ارتفع عن بطن الرُّمَّة والرُّمَّة : وادٍ معلوم فهو نَجْدٌ إلى ثنايا ذات عِرْق .
قال وسمعت الباهليَّ يقول : كل ما وراء الخندق الذي خندقه كسرى على سواد العراق فهو نَجْدٌ إلى أن تميل إلى الحَرَّةِ ، فإذا مِلْتَ إليها فأنتَ في الحجاز .
وقرأْتُ بخط شمر قال : يقال : النَّجْدُ إذا جاوزتَ عُذَيْباً إلى أن تُجاوز فَيْدَ ، وما يليها .
وقال الفرَّاء في قول الله : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ) ( البلد : 10 ) قال : النجدان : سبيل الخير ، وسبيل الشر .
قال وحدَّث قيس عن زياد بن علاقة ؟ عن أبي عُمارة عن عليَ في قوله : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( قال : الخير والشر .
وقال الزجاج : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( أي الطريقين الواضحين .
والنجد : المرتفع من الأرض ، فالمعنى : ألم نُعرِّفْهُ طريق الخير وطريق الشرِّ ، بيِّنَين كبيان الطريقين العاليين ؟ .
وقال بعضهم : ( للهوَشَفَتَيْنِ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ ( قال : الثديين .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : النَّجُودُ من الحُمُرِ : التي لا تحمل ، والعِائُط : مثلها .
وقال شمر : تفسير الأصمعي في النَّجُودِ أنها لا تحمل : منكر ، والصواب ما رواه أبو عبيد عنه في أبواب الأجناس : النَّجُودُ : الطويلة من الحُمُر .
وقال شمر : قال القزملي عن الأصمعي : أُخذَت النَّجُودُ من النَّجدِ أي هي مرتفعة عظيمة .
قال شمر والشيباني : النَّجُودُ : المتقدمة ، ويقال للناقة إذا كانت ماضية : نَجُودٌ .
وقال أبو ذؤيب :
فَرَمَى فأنفَذَ من نَجُودٍ عِائِطِ
قال شمر : وهذا التفسير في النَّجُود صحيح ، والذي رواه في باب حُمُر الوَحْش : وَهَمٌ .
 ( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : رَجُلٌ نَجْدٌ ، ونَجُدٌ من شِدَّةِ البأس ، وقد نَجُدَ ، والاسم النَّجْدَةُ ، واستنجدني فلان فأنجدته أي أعَنْتُهُ .
وقد نَجِدَ الرجل يَنْجَدُ إذا عرِقَ من عملٍ أو كَرْبٍ ، وقال الكسائي مثله .
( سلمة عن الفرَّاء ) : رجل نَجِدٌ ، ونَجْدٌ .
قال : وقد نُجِدَ عَرَقاً إذا سال ، فهو مَنْجُودٌ .
وقال أبو عبيدة : نَجَدْتُ الرجل أنجدُهُ أي غَلَبْته .
قال : وأنجَدتُهُ : أعنته .
قال : وقال غيره : النِّجَادُ : حمائل السيف .
والإنْجَادُ : الأخذ في بلاد نَجْدٍ .
والنُّجُودُ : ما يُنجَّدُ به البيت ، واحدها : نَجْدٌ .
وبيت منجَّد إذا كان مزيَّناً بالثياب والفرش .
وقال شمر : أغرَبُ ما جاء في النَّجُودِ : ما جاء في حديث الشورى : ( وكانت امرأةً نَجُوداً ) يريد : ذات رأي .
قال : ورجل نَجِدٌ بيِّن النَّجَدِ ، وهو البأس والنُّصْرة ، وكذلك : النَّجْدَةُ .
قال : ويقال : نَجِدَ يَنْجَدُ إذا بلَّد وأعيا ، فهو ناجِدٌ وَمَنْجُودٌ .
وقال أبو زُبَيْدٍ :
صادياً يستَغِيثُ غير مُغَاثٍ
ولقد كان عُصرَةَ المَنْجُودِ
يريد : المغلوبَ المُعْيَا .
وقال أبو الهيثم : النَّجَّاد : الذي يُنَجّدُ البيوت والفُرُشَ والبُسُطَ .
والنُّجُودُ هي الثياب التي يُنجَّد بها البيوت فتُلبس حيطانها وتُبسط كما قال ذو الرمة :
حتى كأنَّ رياض القف ألبَسَهَا
مِنْ وَشْي عبقر تَجْلِيلٌ وتنجيدُ
ونجَّدْتُ البيت : بسطته بثياب مَوْشيَّة .
وقال أبو نصر : استَنْجَدَ الرجل استنجاداً إذا قَوِيَ بعد ضعف أو مرض .
ورجل نَجُدٌ في الحاجة إذا كان ناجحاً فيها ناجياً .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذكر الإبل ، ووطأَها يوم البعث صاحبها الذي لم يُؤدّ زكاتها ، فقال : ( إلا : من أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : نَجْدَتُها : أن تَكْثُرَ شُحُومُهَا حتى يمنع ذلك صاحبها أن يَنْحَرَهَا نفاسة بها ، صار ذلك بمنزلة السلاح لها تمتنع به من ربها .
قال : ورِسْلُهَا : أن لا يكون لها سِمَنٌ ، فيَهُون عليه إعطاؤها ، فهو يُعطيها على رِسْلِهِ أي مستهيناً بها ، كأنَّ معناه أن
يعطيها على مشقة من النْفسِ ، وعلى طِيْبٍ منها .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي في قوله : إلا مَنْ أعطى في رِسْلِهَا أي بطيب نفس منه .
( قلت ) : كأن قوله : في نَجْدَتِهَا معناه : ألاَّ تطيب نفسُه بإعطائها ، ويشتدَّ عليه .
وقول ابن الأعرابي يقرب من قول أبي عبيدة .
وقال المرَّار يصف الإبل :
لهم إبل لا من دِيَاتٍ ولم تكن
مُهُوراً ولا من مَكْسَبٍ غير طائل
مُخَيَّسَةٌ في كل رِسْلٍ ونجدة
وقد عُرِفَت ألوانها في المَعَاقِلِ
( أبو عمرٍ و ) : الرِّسْلِ : الخِصْبُ ، والنجدة : الشِّدة ، والمخيَّسة هي المعقَّلة في معاقلها لتُنحَر وتُطعم .
وقال أبو سعيد الضرير في قوله : إلا مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها .
قال : نَجْدَتُها : ما ينوب أهلها مما يُشُقُّ عليه من المَغَارِمِ والدِّيَات ، فهذه نَجْدَةٌ على صاحبها ، والرِّسْلُ : ما دون ذلك من النجدَةِ ، وهو أن يُفقِرَ هذا ، ويَمْنَحَ هذا ، وما أَشْبَهَهُ دون النَّجدة ، وأنشد قول طرفة يصف جارية :
تَحْسِبُ الطَّرفَ عليها نَجْدَةً
يا لقَوْمِيْ للشباب المُسْبَكِرّ
قال : الطرف : النظر ، يقول : يَشُقُّ عليها النظر وهي ساجية الطرف .
حدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدثنا الحسن بن أبي الربيع الجُرجَاني عن يزيد بن هارون عن شعبة عن قتادة عن أبي عمر الغُدَانيِّ عن أبي هريرة أنه سمع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( ما من صَاحبِ إبل لا يؤدي حَقَّها في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا ) قال وقد قال رسول الله : ( نَجْدَتُهَا ورِسْلُهَا ) : عُسرها ويُسرها ( إلا بَرَزَ لها بقاعٍ قَرْقَرٍ تطؤه بأخفافها ، كلما جازت عليه أخراها أُعيدت عليه أولاها في يومٍ كان مقداره خمسين ألف سنة حتى يُقضى بين الناس ) . فقيل لأبي هريرة فما حق الإبل ؟ . قال : تُعطي الكريمة ، وتمنح الغزيرة ، وتُفقِر الظهر ، وتُطرِق الفحل ) .
( قلت ) : ورَوَيتُ هذا الحديث بإسناده لتفسير النبي ( صلى الله عليه وسلم ) النَّجْدَةَ والرِّسْلَ ، وهو قريب مما فسَّره أبو سعيد ، والله أعلم .
وفي حديث آخر : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) رأى امرأة تطوف بالبيت عليها مَنَاجِدُ من ذهب فقال : أَيَسُرُّك أن يحلِّيَكِ الله مَنَاجِدَ من نار ؟ قالت : لا ، قال فأدي زكاته ) .
قال أبو عبيد : أُراه أراد بالمناجد الحلي المكلَّل بالفصوص ، وأصله من تنجيد البيت .
وقال أبو سعيد : المَنَاجِدُ : واحدها :
مِنْجَدٌ ، وهي قلائد من لُؤلُؤٍ وذهب أو قرنفل ، ويكون عرضها شبراً ، تأخذ ما بين العنق إلى أسفل الثديين ، سمِّيَت ، مَنَاجِدَ لأنها تقع على موضع نِجَادِ السيف من الرجل ، وهو حمائله .
وقال الليث : نَجَدَ الأمر نَجُوداً ، فهو نَاجِدٌ إذا وضح واستبان .
وقال أمية :
ترى فيه أنباء القرون التي مضت
وأخبارَ غَيبٍ في القيامة تَنْجُدُ
أي تظهر .
قال : وناقة نَجُودٌ ، وهي التي تُناجد الإبل فَتَغْزُرُهُنَّ .
والنَّجَدَاتُ : قوم من الحَرُورّيَة يُنْسَبُونَ إلى نَجْدَةَ الحروريِّ .
يقال : هؤلاء النَّجَدَاتُ ، والنَّجْدِيَّةُ .
ويقال : نَاجدْتُ فلاناً إذا بارَزْتَهُ القتال .
قال : والنَّاجود : هو الراوُوقُ نَفْسُه .
وقال أبو عبيد : النَّاجودُ : كل إناء يُجعل فيه الشراب من جَفْنَةٍ أو غيرها .
وقال شمر : قال أبو نصر : قال الأصمعي : النَّاجُودُ : الدم ، والنَّاجُودُ : الخمر ، والنَّاجُودُ : الزعفران .
وقال أبو عمرٍ و : الناجود : الباطية .
وقال غيره : النَّاجُودُ : الخمر الجيِّد ، وهو مذكر ، وأنشد :
تمشَّى بيننا ناجُودُ خَمْرٍ
وقال الليث : النَّجُودُ من الإبل : التي تَبْرُكُ على المكان المرتفع .
وقال اللحياني : لاقى فلانٌ نَجْدَةً أي شدة ، قال : وليس من شِدُّةِ النفس ، ولكنه من الأمر الشديد .
قال : ويقال للرجل إذا ضرِيَ بالرجل واجترأ عليه بعد هيبة : قد استنجد عليه .
وَأنْجَدَ فلان الدعوة إذا أجاب .
ورجل مُنَجَّدٌ ، ومنجَّذٌ بالدال والذال ، وهو الذي قد جرَّب الأمور وقاساها ، وقد نجَّدَته بعدي أمور ، وقال صخر الغيِّ :
لو أن قومي من قُرَيمٍ رَجْلاَ
لمنعوني نَجَدَةً وَرِسْلاَ
لمنعوني بأمر شديد ، وأمر هيِّن .

##### Türkçe

ج د ن
**جدن** ، **جند** ، **دجن** ، **دنج** ، **نجد** : kullanımdadır.

**جدن** : **ذوجَدَنٍ** : **حِمْيَرٍ** krallarından bir kralın adıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: Ebû Amr b. el-Alâ bana inşad etti:
لو أنني كنت من عَادٍ ومن إرَمٍ
غَذِيَّ بَهْمٍ ولقماناً وذا جَدَنِ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): Adam **أجْدَنَ** etti; fakirlikten sonra zenginleştiği zaman.

**جند** : Leys dedi: **الجُنْدُ** : bilinen(şey)dir.
Ve yaratılmışlardan her sınıf: başlı başına bir **جندٌ**’dur.
Hadiste: ( **الأرواحُ جُنُودٌ مجنَّدةٌ فما تعارف منها ائتلف وما تناكر منها اختلف** ).
**المجنَّدة** : toplanmış(olan)dır; bu, “bin **مؤلفة**” ve “**قناطير مقنطرة**” denildiği gibidir; yani kat kat yapılmış.
Ve denir: “Bu bir **جُنْدٌ** geldi”, “Bunlar bir **جُنْدٌ** geldiler.”
Allah dedi: ( **جُندٌ مَّا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّن الاَحَزَابِ** ) ( ص : 11 ); nitelemeyi tekil yaptı; çünkü **الجند** lafzı birdir.
Aynı şekilde: **الجيش** ve **الحزب**.
Leys dedi: **جَنَدق** : Yemen’de bir yerdir; ve falan **الجَنَدِيُّ**’dir.
Dedi: **الجَنَدُ** : ayrıca çamura benzer taşlardır.
**جُنادةُ** : Yemen’den bir kabiledir.
Ve **أجْنَادِينِ** günü: Şam’da Ömer günlerinde olmuş, bilinen bir gündür.
Ve **أجنَادُ الشام** : beş **كُوَرٍ**’dur; onlardan: Dımaşk, Filistin, Humus, Ürdün ve Kınnesrîn.

**دنج** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الدُّنُجُ** dedi: akıllılar.
( Amr, babasından ): **الدِّنَاجُ** : işi sağlamlaştırmak ve onu itkan etmektir.
( Ve **الدِّماجُ** : **دَخَنٍ** üzere sulhtur ).

**دجن** : Leys dedi: **الدَّجْنُ** : yağmurlu günde bulut gölgesidir.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): Günümüz **دَجَنَ** etti ve **وَدَغَنَ** etti.
Ve **دُجُنَّةٍ** sahibi gün; ve **دُغُنَّةٍ**.
Dedi: Yağmurlu olduğu zaman **دَجْنٍ** günü.
Ve yağmursuz bulutlu olduğu zaman **دَغْنٍ** günü.
Başkası dedi: Falan, bir yerde ikamet ettiği zaman, orada **دُجُوناً** ile **دَجَنَ** etti; aynı şekilde: onunla **رَجَنَ** etti.
Ve denir: Evinde kaldığı zaman evinde **دَجَنَ** etti; bununla evlerin **دَوَاجِنَ**’i adlandırıldı; o, koyun, kuş ve başkalarından eve alışmış olan şeylerdir; teki: **دَاجِنَةٌ**.
İbn Ümm Ka‘neb bir kavmi hicvederek dedi:
رأسُ الخَنَا منهم ، والكفر خامسُهُم
وحِشّوَةٌ منهم في اللؤم قد دَجَنُوا

Leys dedi: **كلب داجن** : eve alışmış(olan)dır.
Ve **الدَّجُونُ** : alışkanlık(lar)dır.
Dedi: Ve **السِّناوة**’ye alıştırılmış deveye: **مَدْجُونَةٌ** denir; yani **السِّناوة** için **دُجِنت** edildi; onda söz böyledir.
Dedi: Ve **المُدَاجَنَةُ** : karışıp görüşmenin güzelliğidir.
Ebû Zeyd dedi: Koyundan **الدَّجُونُ** : başkasının kuzularına memesini engellemeyen(şey)dir.
Leys dedi: **الدُّجُنَّة** : karanlıktır; ondan fiil: **ادجوْجَن**; ve inşad etti:
لِيَسْقِ ابنة العَمْريِّ سلمى وإن نَأَتْ
كِثَافَ العُلى واهي الدُّجُنَّة رَائِحُ

Ve denir: Günümüz kapandığı ve karardığı zaman, günümüz **أَدْجَنَ** etti; o da **مُدْجِنٌ**’dir.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **أَدْجَنَ** : evinde ikamet etti.
( Ebû Zeyd ): **سحابة دَاجِنَةٌ** ve **مُدْجِنَةٌ**; ve **دَجَنَتْ** eder, **تدجُنُ**; ve **أدجَنتْ**.
Dedi: Buluttan **الدُّجُنَّة** : kaplayarak kaplayan; ve yağmuru olmayan karanlık, koyu(olan) **الرَّيَّان**’dır.
Denir: **يوم دَجْنٌ**; ve **يومٌ دُجُنَّة**; ve **يومُ دَجْنٍ**; ve **يوم دُجُنَّة**; aynı şekilde: gece iki vech üzeredir; vasıf ile ve izafet ile; ve **الدَّجْنُ** : çok yağmurdur.
( Leys ): **الدَّيْدَجَانَ** : develer ticaret taşır.

**نجد** : Şemmer dedi; İbn Şümeyl dedi: **النجد** : yerin kayalıkları ve sertliğidir; ondan kalın ve yüksek olan(şey)dir; çoğulu: **النِّجَادُ**; ancak bir kayalık yahut yerin sertliği olarak, dağ gibi bir yükselti halinde, önünde enlemesine olur; bakışını onun arkasındakinden geri çevirir.
Ve denir: “Şu **النِّجَادِ**’ın en yükseği”; ve “işte şu **النِّجاد**” tekil yapılır.
Ve inşad etti:
رمَيْنَ بالطرف النِّجاد الأبعدا

Dedi: Şiddetli yükselti değildir; ve çukur yer **نجاد** değildir.
Dedi; Ebû Eslem de dediği gibi dedi: **النّجدُ** ve **النِّجادُ** : birdir.
Asmaî dedi: Onlar birkaç **النُّجُودُ**’dur; onlardan: **نجد كَبْكَبٍ** ve **نجُد مَرِيعٍ** ve **نجدُ خَالٍ**.
Dedi: **نجد كَبْكَبٍ** : **كَبْكَبٍ** yolu; o, Arafat’ta durduğun zaman arkana aldığın kızıl dağdır.
Dedi: Ve Şemmâh’ın sözü:
أقول وأهلي بالجَنَاب وأهلها
بِنَجْدَين لا تَبْعَدْ نَوَى أمِّ حَشْرَجِ

Dedi: **بِنَجْدِين** : bir yer; ona **نَجْدَا مَرِيع** denir.
Dedi: “Falan **نجد** ehlindendir”; dedi: Hüzeyl ve Hicaz dilinde: **النُّجُدِ** ehlindendir.
Ebû Züeyb dedi:
في عانة بجنوب السِّيِّ مَشْرَبُهَا
غُوْرٌ ، ومصدرها عن مائها نُجُدُ

Dedi: **تِهَامَةَ**’den yükselen her şey **نَجْدٌ**’dür; o, **نَجْدٍ**’de otlar ve **تهامة**’de içer.
Münzirî bana, Saydâvî’den, Riyâşî’den, Asmaî’den haber verdi; dedi: A‘râbı işittim, diyorlardı: **عَجْلَزاً**’ı yükselerek arkada bıraktığın zaman—**عَجْلَزٌ** iki köyün üstündedir—artık **أنجدْتَ** etmiş olursun.
Dedi: Harrânî bana, İbnü’s-Sikkît’ten, Asmaî’den haber verdi; dedi: **الرُّمَّة**’nin karnından yükselen her şey—**الرُّمَّة** bilinen bir vadidir—**ذات عِرْق**’ın geçitlerine kadar **نَجْدٌ**’dür.
Dedi: Bâhilî’yi işittim, diyordu: Kisrâ’nın Irak’ın **سواد**’ı üzerine kazdığı hendekten ötesindeki her şey, **الحَرَّةِ**’ye meyledinceye kadar **نَجْدٌ**’dür; ona meyledince artık Hicaz’dasın.
Şemmer’in hattıyla okudum; dedi: **عُذَيْباً**’ı geçip **فَيْدَ**’i ve onun yanındakileri geçinceye kadar **النَّجْدُ** denir.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) ( البلد : 10 ); dedi: **النجدان** : hayır yolu ve şer yolu.
Dedi: Kays, Ziyâd b. ‘Alâka(?)’dan, Ebû ‘Umâra’dan, Ali’den, şu söz hakkında rivayet etti: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) dedi: hayır ve şer.
Zeccâc dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) yani iki açık yol.
Ve **النجد** : yerin yüksek olanıdır; mana: Ona hayır yolunu ve şer yolunu, iki yüksek yolun açıklığı gibi açık olarak tanıtmadık mı?
Bazıları dedi: ( **وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَينِ** ) dedi: iki meme.
( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): Eşeklerden **النَّجُودُ** : yük taşımayan(lar)dır; **العِائُط** : onun gibidir.
Şemmer dedi: Asmaî’nin **النَّجُودِ**’da “yük taşımaz” diye tefsiri: münkerdir; doğru olan, Ebû Ubeyd’in ondan “cinsler babları”nda rivayet ettiğidir: **النَّجُودُ** : eşeklerden uzun olan(lar)dır.
Şemmer dedi: Kazemlî, Asmaî’den dedi: **النَّجُودُ** **النَّجد**’den alınmıştır; yani o, yüksek, büyük(olan)dır.
Şemmer ve Şeybânî dedi: **النَّجُودُ** : öne geçen(ler)dir; deve, yürüyüp giden olduğu zaman ona **نَجُودٌ** denir.
Ebû Züeyb dedi:
فَرَمَى فأنفَذَ من نَجُودٍ عِائِطِ

Şemmer dedi: Bu tefsir **النَّجُود** hakkında doğrudur; onun “vahşi eşekler babı”nda rivayet ettiği ise vehimdir.
( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **رَجُلٌ نَجْدٌ** ve **نَجُدٌ**; şiddetli yiğitlikten; ve **نَجُدَ** etmiştir; isim: **النَّجْدَةُ**; ve falan benden yardım istedi, ben de ona yardım ettim; yani onu yardım ettim.
Ve adam, bir işten yahut bir sıkıntıdan terlediği zaman **نَجِدَ** eder, **يَنْجَدُ**; Kisâî de bunun benzerini söyledi.
( Seleme, Ferrâ’dan ): **رجل نَجِدٌ** ve **نَجْدٌ**.
Dedi: Ve ter olarak aktığı zaman **نُجِدَ** edilmiştir; o da **مَنْجُودٌ**’dur.
Ebû Ubeyde dedi: Adamı **نَجَدْتُ** ederim, **أنجدُهُ**; yani onu yendim.
Dedi: Ve onu **أنجَدتُهُ** : ona yardım ettim.
Dedi: Ve başkası dedi: **النِّجَادُ** : kılıcın askılarıdır.
Ve **الإنْجَادُ** : **نَجْدٍ** beldelerine girmektir.
Ve **النُّجُودُ** : evin onunla döşendiği şeylerdir; teki: **نَجْدٌ**.
Ve **بيت منجَّد** : elbiseler ve döşeklerle süslü olduğu zaman.
Şemmer dedi: **النَّجُودِ** hakkında gelenin en garibi: şûrâ hadîsinde gelen: ( **وكانت امرأةً نَجُوداً** ); yani görüş sahibi.
Dedi: Ve **رجل نَجِدٌ**; **النَّجَدِ**’i açık(olan); o da yiğitlik ve yardımdır; aynı şekilde: **النَّجْدَةُ**.
Dedi: Ve denir: Adam ağırlaşıp aciz kaldığı zaman **نَجِدَ** eder, **يَنْجَدُ**; o da **ناجِدٌ** ve **مَنْجُودٌ**’dur.
Ebû Zübeyd dedi:
صادياً يستَغِيثُ غير مُغَاثٍ
ولقد كان عُصرَةَ المَنْجُودِ

Yani: yenilmiş, aciz kalmış(olan).
Ebû’l-Heysem dedi: **النَّجَّاد** : evleri, döşekleri ve yaygıları **يُنَجّدُ** eden kimsedir.
Ve **النُّجُودُ** : evlerin onunla **يُنجَّد** edildiği elbiselerdir; duvarları onunla giydirilir ve serilir; Zû’r-Rumme’nin dediği gibi:
حتى كأنَّ رياض القف ألبَسَهَا
مِنْ وَشْي عبقر تَجْلِيلٌ وتنجيدُ

Ve evi **نجَّدْتُ** : onu nakışlı elbiselerle döşedim.
Ebû Nasr dedi: Adam zayıflıktan yahut hastalıktan sonra güçlendiği zaman **استَنْجَدَ** eder, **استنجاداً**.
Ve ihtiyaçta **رجل نَجُدٌ**: onda başarılı, ondan kurtulan olduğu zaman.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde, develeri zikrettiği ve zekâtını vermeyen sahibini kıyamet günü çiğneyeceğini söylediği sırada: ( **إلا : من أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا** ).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **نَجْدَتُها** : yağlarının çoğalmasıdır; ta ki bu, sahibini ona kıymet vermesinden dolayı onu boğazlamaktan alıkoyar; bu, ona karşı bir silah menzilesine olur; onunla Rabbinden korunur.
Dedi: Ve **رِسْلُهَا** : onda semizlik olmamasıdır; böylece onu vermek ona kolay gelir; onu **على رِسْلِهِ** yani onu hafife alarak verir; sanki manası: onu nefisten bir meşakkat üzere ve ondan bir hoşnutluk üzere vermesidir.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den, şu söz hakkında haber verdi: **إلا مَنْ أعطى في رِسْلِهَا**; yani ondan hoş bir nefisle.
( Dedim ): Sanki onun sözü: **في نَجْدَتِهَا** manası: onu vermeye nefsi hoş olmamak ve ona ağır gelmektir.
İbnü’l-A‘râbî’nin sözü, Ebû Ubeyde’nin sözüne yaklaşır.
Merrâr develeri vasfederek dedi:
لهم إبل لا من دِيَاتٍ ولم تكن
مُهُوراً ولا من مَكْسَبٍ غير طائل
مُخَيَّسَةٌ في كل رِسْلٍ ونجدة
وقد عُرِفَت ألوانها في المَعَاقِلِ

( Ebû Ömer ve ): **الرِّسْلِ** : bolluktur; ve **النجدة** : şiddettir; ve **المخيَّسة** : boğazlanıp yedirilmek için barınaklarında bağlanmış(olan)dır.
Ebû Saîd ed-Darîr, şu söz hakkında dedi: **إلا مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها**.
Dedi: **نَجْدَتُها** : ehline gelen, ona ağır gelen yükümlülüklerden ve diyetlerden(olan)dır; bu, sahibine bir **نَجْدَةٌ**’dir; ve **الرِّسْلُ** : **النجدَةِ**’den aşağı olan(şey)dir; o da şudur: bunu fakirleştirmesi, şuna **يَمْنَحَ** etmesi ve benzerleri; **النَّجدة**’nin altında, **النجدَة** olmaksızın. Ve Tarafe’nin bir cariyeyi vasfederek sözünü inşad etti:
تَحْسِبُ الطَّرفَ عليها نَجْدَةً
يا لقَوْمِيْ للشباب المُسْبَكِرّ

Dedi: **الطرف** : bakıştır; diyor ki: bakış ona ağır gelir; o, bakışı sakin(halde)dir.
Bize Muhammed b. İshak rivayet etti; dedi: Bize Hasan b. Ebî’r-Rabî‘ el-Cürcânî, Yezîd b. Hârûn’dan, Şu‘be’den, Katâde’den, Ebû Ömer el-Gudânî’den, Ebû Hureyre’den rivayet etti: O, Peygamberi ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle derken işitti: ( **ما من صَاحبِ إبل لا يؤدي حَقَّها في نَجْدَتِها ورِسْلِهَا** ); dedi: Resûlullah da demişti: ( **نَجْدَتُهَا ورِسْلُهَا** ): onun zorluğu ve kolaylığı; ( ancak ona düz bir **بقاعٍ قَرْقَرٍ**’da çıkar; onu toynaklarıyla çiğner; her ne zaman arka(ayak)ları onun üzerinden geçse, ön(ayak)ları ona geri çevrilir; miktarı elli bin yıl olan bir günde, insanlar arasında hüküm verilinceye kadar ). Ebû Hureyre’ye: Develerin hakkı nedir? denildi. Dedi: “Kıymetliyi verirsin, bol sütlüyü bağışlarsın, sırtı ödünç verirsin, erkeği aşım için verirsin.”
( Dedim ): Bu hadîsi, Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **النَّجْدَةَ** ve **الرِّسْلَ** tefsiri için isnadıyla rivayet ettim; o, Ebû Saîd’in tefsir ettiğine yakındır; Allah daha iyi bilir.
Başka bir hadîste: ( Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) evin etrafında tavaf eden bir kadın gördüğü; üzerinde altından **مَنَاجِدُ** vardı; dedi ki: “Allah’ın seni ateşten **مَنَاجِدَ** ile süslemesi seni sevindirir mi?” Dedi: “Hayır.” Dedi: “Öyleyse zekâtını ver.” ).
Ebû Ubeyd dedi: Sanırım **المناجد** ile, taşlarla taçlandırılmış süsü kastetti; aslı, evin **تنجيد**’indendir.
Ebû Saîd dedi: **المَنَاجِدُ** : teki: **مِنْجَدٌ**; o, inci ve altından yahut karanfil(benzeri)nden gerdanlıklardır; genişliği bir karıştır; boyun ile memelerin altı arasını alır; erkekten kılıcın **نِجَادِ**’ının yerine düştüğü için **مَنَاجِدَ** diye adlandırıldı; o da onun askılarıdır.
Leys dedi: İş **نَجَدَ** etti, **نَجُوداً**; o da **نَاجِدٌ**’dir; açık ve belirgin olduğu zaman.
Ümeyye dedi:
ترى فيه أنباء القرون التي مضت
وأخبارَ غَيبٍ في القيامة تَنْجُدُ

Yani: görünür.
Dedi: Ve **ناقة نَجُودٌ**: o, develerle **تُناجد** eder de onlara bol süt verir.
Ve **النَّجَدَاتُ** : **نَجْدَةَ الحروريِّ**’ye nisbet edilen **الحَرُورّيَة**’den bir kavimdir.
Denir: Bunlar **النَّجَدَاتُ** ve **النَّجْدِيَّةُ**.
Ve denir: Falanla savaşa çıkıp karşı karşıya geldiğin zaman onunla **نَاجدْتُ** ettim.
Dedi: Ve **النَّاجود** : bizzat **الراوُوقُ**’tur.
Ebû Ubeyd dedi: **النَّاجودُ** : içkinin içine konulduğu her kap; **جَفْنَةٍ**’den yahut başkasından.
Şemmer dedi: Ebû Nasr dedi; Asmaî dedi: **النَّاجُودُ** : kandır; ve **النَّاجُودُ** : şaraptır; ve **النَّاجُودُ** : safrandır.
Ebû Ömer ve (dedi): **الناجود** : **الباطية**’dir.
Başkası dedi: **النَّاجُودُ** : iyi şaraptır; o müzekkerdir; ve inşad etti:
تمشَّى بيننا ناجُودُ خَمْرٍ

Leys dedi: Develerden **النَّجُودُ** : yüksek yerde çöken(ler)dir.
Lahyânî dedi: Falan bir **نَجْدَةً** ile karşılaştı; yani bir şiddet; dedi: Nefsin şiddetinden değildir; fakat şiddetli iştendir.
Dedi: Bir adam, bir adama alışıp ondan çekinmeden cüret ettiği zaman ona denir: Ona karşı **استنجد** etti.
Ve falan, davete icabet ettiği zaman daveti **أنْجَدَ** etti.
Ve **رجل مُنَجَّدٌ** ve **منجَّذٌ** ( **الدال** ve **الذال** ile ): o, işleri tecrübe etmiş ve onlara katlanmış olandır; ve benden sonra işler onu **نجَّدَتْ** etti. Ve Sahr el-Gayy dedi:
لو أن قومي من قُرَيمٍ رَجْلاَ
لمنعوني نَجَدَةً وَرِسْلاَ

Yani: beni şiddetli bir iş ile ve kolay bir iş ile men ederlerdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والجيم وما يثلثهما)
(دجر) الدال والجيم والراء أصلٌ يدلُّ على لُبْسٍ. فالدَّيجور: الظَّلام؛ والجمع دَياجِر ودياجِير. والدَّجَرُ: شِبْهُ الحَيْرة، وهو ذلك القياس، يقال رجلٌ دَجْرانُ ودَجَارَى، كما يقال حَيرانُ وحَيارَى.‏
وها هنا كلمةٌ إنْ صحّت فهي شاذة عن الأصل الذي ذكرناه. يقولون إن الدَُّجْر: الخشبة التي يُشدّ عليها حديدةُ الفَدَّان. وما أرَى هذا من كلام العرب.‏
(دجل) الدال والجيم واللام أصلٌ واحد منقاسٌ، يدلُّ على التغطية والسَّتْر. قال أهلُ اللغة: الدَّجْل: تموِيهُ الشَّيء، وسُمّي الكذّابُ دجّالاً. وسمِعت عليَّ بن إبراهيمَ القَطَّان يقول: سمِعت ثعلباً يقول: الدَّجّال المموِّه. يقال سيفٌ مُدَجّل، إذا كان قد طُلِيَ بذهبٍ. قال: فقِيل لـه: فيجوز أن يكون الذّهب يسمَّى دَجَّالاً؟ فقال: لا أعرِفُه(1). ومن الباب الدّجّالة: الجماعة العظيمة تحمل المتاع للتجارة. ويقال دَجَّلْتُ البعير، إذا طلَيته بالقَطِران؛ والبعير مدجَّلٌ.‏
قال ابنُ دريد: كلُّ شيءٍ غطّيته فقد دجَّلتَه. وسُمِّيت دِجلةُ لأنَّها تغطِّي الأرض* بالجمع الكثير(2). ويقال رُِفْقَةٌ دَجَّالة، إِذا غَطَّت الأرض بزَحْمَتها. قال:‏
* دَجّالة من أعظَم الرِّفاقِ(3) *‏
وفي كتاب الخليل: الدّجال: الكذَّاب، وإنَّما دَجَلُه كِذْبه؛ لأنَّه يدجِّل الحقَّ بالباطل.‏
(دجم) الدال والجيم والميم كلمةٌ واحدة. يقال دَُجِمَ، إذا حَزنَ. ويقولون: ما سمعتُ لفُلانٍ دَُجْمَةً، أي كلمة. وهذه كأنها من باب الإبدال، والأصل زَُجْمَة(4).‏
(دجن) الدال والجيم والنون قياسُه قياسُ الدال والجيم واللام. فالدَّجْن: ظلُّ الغيم في اليوم المَطِر(5). وأدْجَنَ المطرُ: دامَ أيّاماً. والمُداجَنةُ: حُسن المخالَطة. والدُّجُنَّة: الظلماء. وفي كتاب الخليل قال: لو خففَّه الشاعر لجازَ له. قال حُمَيدٌ(6):‏
* حتَّى إِذا انجلَتْ دُجَى الدُّجُونِ *‏
ومن الباب دَجَن دُجُوناً: أقام. والشَّاةُ الدّاجِن: التي تَأْلف البيوت. والله أعلم.‏
---------------------------------------------------------------
(1) في اللسان: "والدَّجَّال الذهب، وقيل ماء الذهب؛ حكاه كراع".‏
(2) كذا. وفي المجمل: "لأنها تغطي الأرض بمائها".‏
(3) البيت في اللسان (دجل) والجمهرة (2: 68).‏
(4) في الأصل: "رحمة" تحريف. والزجمة، بفتح الزاي وضمها.‏
(5) في المجمل: "المطير"، وهما سيان.‏
(6) في المجمل: "كقول حميد الأرقط". والبيت التالي في اللسان (دجن) بدون نسبة.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **الجيم** ve onların üçüncülendiği şeyler)

(**دجر**) **الدال** ve **الجيم** ve **الراء** bir asıldır; bir karışmaya delâlet eder. Artık **الدَّيجور**: karanlıktır; çoğulu **دَياجِر** ve **دياجِير**’dir. Ve **الدَّجَرُ**: hayrete benzer bir şeydir; o da o kıyastır; “**دَجْرانُ** ve **دَجَارَى** bir adam” denir; nitekim “**حَيرانُ** ve **حَيارَى**” denildiği gibi.‏
Ve burada bir kelime vardır; eğer sahihse, zikrettiğimiz asıldan şâzdır. “**الدَُّجْر**: üzerine **الفَدَّان**’ın demiri bağlanan ağaçtır” derler. Ben bunu Arapların sözünden görmüyorum.‏

(**دجل**) **الدال** ve **الجيم** ve **اللام** bir tek asıldır, kıyaslıdır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. Dil ehli dedi: **الدَّجْل**: bir şeyi kamufle etmektir; ve yalancıya **دجّالاً** adı verildi. Ve ben **عليَّ بن إبراهيمَ القَطَّان**’ı işittim, dedi ki: **ثعلب**’ı işittim, diyordu ki: **الدَّجّال** kamufle edendir. “**مُدَجّل** bir kılıç” denir; eğer altınla kaplanmış ise. Dedi: Ona denildi ki: “Öyleyse altına **دَجَّالاً** denilmesi câiz olur mu?” O da dedi ki: “Onu bilmem(1).” Ve babdan **الدّجّالة**: ticaret için meta taşıyan büyük topluluktur. Ve “**دَجَّلْتُ** deveyi” denir; eğer onu katranla kapladıysan; deve **مدجَّلٌ**’dir.‏
**ابنُ دريد** dedi: Her neyi örttüysen, muhakkak onu **دجَّلتَه**. Ve **دِجلةُ** adlandırıldı; çünkü çokça toplanmayla yeri örter* (2). Ve “**دَجَّالة** bir yol arkadaşlığı” denir; eğer kalabalıklığıyla yeri örttüyse. Dedi:‏
* **دَجّالة** en büyük yol arkadaşlıklarındandır(3) *‏
Ve **الخليل**’in kitabında: **الدّجال** yalancıdır; onun **دَجَلُه** ancak yalanıdır; çünkü hakkı bâtılla kamufle eder.‏

(**دجم**) **الدال** ve **الجيم** ve **الميم** tek bir kelimedir. “**دَُجِمَ**” denir; eğer hüzünlendiyse. Ve derler: “Falan için bir **دَُجْمَةً** işitmedim”; yani bir kelime. Bu, sanki ibdâl babındandır; asıl **زَُجْمَة**’dir(4).‏

(**دجن**) **الدال** ve **الجيم** ve **النون**’un kıyası, **الدال** ve **الجيم** ve **اللام**’ın kıyasıdır. Artık **الدَّجْن**: yağmurlu günde bulut gölgesidir(5). Ve “**أدْجَنَ** yağmur” (denir): günlerce sürdü. Ve **المُداجَنةُ**: iyi kaynaşmadır. Ve **الدُّجُنَّة**: zifiri karanlıktır. Ve **الخليل**’in kitabında dedi: Şair onu hafifletseydi, ona câiz olurdu. **حُمَيدٌ** dedi(6):‏
* **حتَّى إِذا انجلَتْ دُجَى الدُّجُونِ** *‏
Ve babdandır: “**دَجَن** **دُجُوناً**” (denir): ikamet etti. Ve **الدّاجِن** koyun: evlere alışan koyundur. Ve Allah daha iyi bilir.‏

---------------------------------------------------------------
(1) Lisân’da: “Ve **الدَّجَّال** altındır; ve denildi: altın suyu; **كراع** onu nakletti.”‏
(2) Böyledir. Ve **المجمل**’de: “Çünkü onu suyuyla yeri örter.”‏
(3) Beyit Lisân’da (**دجل**) ve **الجمهرة**’de (2: 68).‏
(4) Asılda: “**رحمة**” tahriftir. Ve **الزجمة**; **الزاي**’ın fethi ve zammıyla.‏
(5) **المجمل**’de: “**المطير**”; ikisi eşittir.‏
(6) **المجمل**’de: “**حميد الأرقط**’un sözü gibi.” Ve sonraki beyit Lisân’da (**دجن**) nisbesizdir.‏
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ج ن
تقول‏:‏ جعل الدجنة جنة وهي الظلمة‏.‏
قال رحمه الله‏:‏ جعلـوا الدجنـة جنـةً فتطايـروا هوناً فلا خبب ولا إعناق ونحـن في دجن منذ أيام‏.‏
وهو إظلال الغيم والدى وهذا يوم دجن وداجنة وهي السحابة ذات الدجن ودجنت السماء وأدجنت وأدجن المطر‏:‏ دام أياماً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دجن بالمكان‏:‏ أقام فلم يرم ومنه دواجن البيوت وهي ما ألف من كلب أو شاة أو طائر‏.‏
ودجن في فسقه ودجنوا في لؤمهم‏:‏ ألقوه فما يتركونه‏.‏

##### Türkçe

د ج ن
dersin ki: **الدجنة**’yi **جنة** kıldı; o da karanlıktır.

Rahimehullah dedi ki: **الدجنة**’yi **جنةً** kıldılar; böylece yumuşakça uçuşup dağıldılar; ne **خبب** vardır ne de **إعناق**; ve biz günlerden beri bir **دجن** içindeyiz.

O, bulutun gölgelemesidir; ve bu, **دجن** bir gündür; ve **داجنة**: **الدجن** sahibi buluttur. **دجنت** gök ve **أدجنت**; ve **أدجن** yağmur: günlerce devam etti.

Mecazdan: **دجن** yerde: ikamet etti de atmadı; ondan **دواجن البيوت**; o, köpekten yahut koyundan yahut kuştan ünsiyet edilip alışılan şeydir.

Ve **دجن** fıskında; ve **دجنوا** alçaklıklarında: onu bıraktılar; artık onu terk etmezler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّجْنُ: ظلُّ الغيم في اليوم المَطير. ابن سيده: الدَّجْن إلباسُ الغَيم الأَرضَ، وقيل: هو إِلْباسُه أَقطارَ السماء، والجمع أَدْجان ودُجون ودِجان؛ قال أَبو صخر الهذلي:
ولذائذ مَعْسولة في رِيقةٍ،
وصِباً لنا كدِجانِ يومٍ ماطرِ.
وقد أَدْجَن يومُنا وادْجَوْجن، فهو مُدْجن إذا أَضَبَّ فأَظلم. وأَدْجَنوا: دخلوا في الدَّجْن؛ حكاها الفارسي. ابن الأَعرابي: دَجَن يومُنا يَدْجُن، بالضم، دَجْناً ودُجوناً
ودَغَن، ويوم ذو دُجُنَّة ودُغُنَّة. ويوم دَجْنٌ إذا كان ذا مطر، ويوم دَغْنٌ إذا كان ذا غَيم بلا مطر. والدَّجْن: المطر الكثير. وأَدْجَنت السماء: دام مطرها؛ قال لبيد:
من كلِّ ساريةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ،
وعَشِيّةٍ مُتَجاوِبٍ إرْزامُها.
وأَدْجَن المطر: دام فلم يُقْلع أَياماً، وأَدجَنت عليه الحمّى كذلك؛ عن ابن الأَعرابي. والدُّجُنَّة من الغيم: المُطَبّقُ تطبيقاً، الرَّيان المُظْلم الذي ليس فيه مطر. يقال: يومُ دَجْنٍ ويومُ دُجُنَّة، بالتشديد، وكذلك الليلة على وجهين بالوصف والإضافة. والدُّجْنة: الظُّلمة، وجمعها دُجُن
(* قوله «وجمعها دجن» بضمتين في المحكم، وضبط في الصحاح بضم ففتح، ونبه عليهما شارح القاموس). مَثّل به سيبويه وفسره السيرافي، وزاد الجوهري في جمعه دُجُنّات. وفي حديث قُسٍّ: يَجْلو دُجُنَّات الدَّياجي والبُهَم؛ الدُّجُنَّات: جمع دُجُنَّة، وهي الظلمة. والدياجي: الليالي المُظلمة، والفعل منه ادْجَوْجَن؛ وأَنشد:
لِيَسْقِ ابنةَ العَمْريّ سلمى، وإن نأَت
كِثافُ العُلى داجي الدُّجُنَّةِ رائِحُ
(* قوله «داجي الدجنة» الذي في
التهذيب: واهي الداجنة). والداجنة: المطَرةُ المُطبقة نحو الدّيمة؛ وقد جاء في الشعر الدُّجُون، قال:
حتى إذا انجَلى دُجى الدُّجونِ.
وليلة مِدْجانٌ: مُظلِمة. ودَجَن بالمكان يَدْجُن دُجوناً: أَقام به وأَلِفَه. ابن الأَعرابي: أَدْجَنَ، مثله، أَقام في بيته، ودَجَن في بيته إذا لَزمِه، وبه سميت دَواجن البُيوت، وهي ما أَلِف البيتَ من الشاءِ وغيرها، الواحدة داجِنة؛ قال ابن أُمّ قعنب يهجو قوماً:
رأْسُ الخَنا منهُمُ والكفْر خامِسهُمْ،
وحِشْوةٌ منهُمُ في اللُّؤمِ قد دَجَنوا.
والمُداجَنَة: حُسْن المخالطة. وسحابة داجِنة ومدجنة وقد دَجَنتْ تَدْجُن وأَدجنَت؛ ابن سيده: دَجَنَت الناقةُ والشاةُ تَدْجُن دُجوناً، وهي داجِن، لزِمتا البُيوت، وجمعها دَواجِن؛ قال الهزلي:
رِجالٌ بَرَتْنا الحرْبُ، حتى كأَننا
جِذالُ حِكاكٍ لوَّحَتْها الدَّواجِن
وذلك لأَن الإبل الجرِبة تُحْبَس في المنزل لئلا تسرَح في الإِبل فتُعْدِيها، فهي تحْتَكّ بأَصل ينصب لها لتُشْفى به في المَبْرك، وإنما أَرادَ أَن نار الحرب قد لوَّحَتْنا، فبِنا منها ما بهذا الجِذْل من آثار الإِبل الجرْبى. وفي الحديث: لعن اللهُ مَن مَثَّل بدواجنه؛ هي جمع داجِن وهي الشاة التي تَعلِفها الناسُ في منازلهم، والمُثْلة بها أَن يَجْدَعها ويخصِيَها. والمداجنة: حُسن المخالطة، قال: وقد تقع على غير الشاء من كل ما يأْلف البيوتَ من الطير وغيرها. وفي حديث الإِفك: تَدخُل الداجنُ فتأْكل عجينَها. والدَّجون من الشاء: التي لا تمنع ضرْعَها سِخالَ غيرها، وقد دَجَنتْ على البَهْم تدجُنُ دُجوناً ودِجاناً. وفي حديث عمران بن حُصين: كانت العَضْباءُ داجِناً لا تُمْنَع من حَوْض ولا نبت؛ هي ناقة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وكلب دَجُون: آلِفٌ للبُيوت. الليث: كلب داجِن قد أَلِف البيتَ. الجوهري: شاةٌ داجن وراجِن إذا أَلِفت البيوت واستأْنست، قال: ومن العرب من يقولها بالهاء، وكذلك غير الشاة؛ قال لبيد: حتى إذا يَئِس الرُّماةُ، وأَرسَلوا
غُضُفاً دَواجِنَ قافِلاً أَعصامُها.
أَراد به كلاب الصيد. قال ابن بري: وشاة مِدْجان تأْلف البَهْم وتحِبُّها. وناقة مَدْجُونة: عُوِّدت السِّناوة أَي دُجِنت للسِّناوة، وجمَل دَجون وداجن كذلك؛ أَنشد ثعلب لهميان بن قحافة:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا.
والدُّجْنة في أَلوان الإِبل: أَقبَحُ السواد. يقال: بعير أَدْجَنُ وناقة دَجْناء. والدَّواجن من الحَمام: كالدواجن من الشاء والإِبل. والدُّجون: الأَلَفانُ. والدَّجَّانة: الإِبل التي تحْمل المتاع، وهو اسم كالجَبَّانة. الليث: الدَّيْدَجانُ الإِبل تحمل التجارة. والمداجنة: كالمُداهنة. ودُجَيْنة: اسم امرأَة. وأَبو دُجانة: كنية سِماك ابن خَرَشة الأَنصاريّ، وفي حديث ابن عباس: إنَّ الله مَسَح ظهرَ آدمَ بدَجْناء
(* قوله
«بدجناء» ضبط في النهاية بفتح فسكون، وفي القاموس: ودجنا، بالضم أو بالكسر وقد يمدّ، وقوله «ويروى بالحاء» عليه اقتصر ياقوت وضبطه بفتح فسكون كالمحكم وسيأْتي قريباً). هو بالمد والقصر اسم موضع، ويروى بالحاء المهملة.

##### Türkçe

**الدَّجْنُ**: yağmurlu günde bulutun gölgesi. İbn Sîde: **الدَّجْن**
bulutun yeri örtmesi; ve denildi ki: o, onun göğün ufuklarını örtmesidir; çoğulu **أَدْجان**
ve **دُجون** ve **دِجان**; Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
ولذائذ مَعْسولة في رِيقةٍ،
وصِباً لنا كدِجانِ يومٍ ماطرِ.
Ve günümüz **أَدْجَن** oldu ve **ادْجَوْجن**; o hâlde o, **مُدْجن**dir, **أَضَبَّ** edip karardığı zaman.
Ve **أَدْجَنوا**: **الدَّجْن**’e girdiler; onu el-Fârisî hikâye etti. İbnü’l-A‘râbî: günümüz **دَجَن**
**يَدْجُن**, damme ile, **دَجْناً** ve **دُجوناً**
ve **دَغَن**; ve **دُجُنَّة** ve **دُغُنَّة** sahibi bir gün. Ve yağmurlu olduğu zaman gün **دَجْن**’dir; ve yağmursuz bulutlu olduğu zaman gün **دَغْن**’dir. Ve **الدَّجْن**: çok yağmur. Ve gök **أَدْجَنت**: onun yağmuru sürdü; Lebîd dedi:
من كلِّ ساريةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ،
وعَشِيّةٍ مُتَجاوِبٍ إرْزامُها.
Ve yağmur **أَدْجَن**: sürdü de günlerce kesilmedi; ve humma da onun üzerine aynı şekilde **أَدجَنت**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve buluttan **الدُّجُنَّة**: tam bir kaplayışla kaplayan, sulanmış,
karanlık olan; içinde yağmur olmayan. Denir: **دَجْن** günü ve **دُجُنَّة** günü, şeddeli olarak;
ve gece de iki vecih üzere, vasıf ve izâfet yoluyla. Ve **الدُّجْنة**: karanlık; çoğulu
**دُجُن**
(* onun sözü: “ve çoğulu **دجن**” iki damme ile **المحكم**’de; ve **الصحاح**’ta damme sonra fetha ile ضبط edildi,
ve **القاموس** şârihi ikisine de dikkat çekti). Sîbeveyh onunla örnek verdi ve es-Sîrâfî onu açıkladı; ve el-Cevherî
onun çoğulunda **دُجُنّات**’ı artırdı. Ve Kuss’un hadîsinde: **يَجْلو دُجُنَّات الدَّياجي والبُهَم**;
**الدُّجُنَّات**: **دُجُنَّة**’nin çoğuludur; o da karanlıktır. Ve **الدياجي**: karanlık geceler;
ve fiil ondan **ادْجَوْجَن**’dır; ve inşâd etti:
لِيَسْقِ ابنةَ العَمْريّ سلمى، وإن نأَت
كِثافُ العُلى داجي الدُّجُنَّةِ رائِحُ
(* onun sözü: “**داجي الدجنة**” ki **التهذيب**’de olan: **واهي الداجنة**). Ve **الداجنة**: **الدّيمة** gibi kaplayıcı yağmur;
ve şiirde **الدُّجُون** gelmiştir, dedi:
حتى إذا انجَلى دُجى الدُّجونِ.
Ve **مِدْجانٌ** gece: karanlık. Ve mekânda **دَجَن** eder, **يَدْجُن** **دُجوناً**: orada ikamet etti
ve ona alıştı. İbnü’l-A‘râbî: **أَدْجَنَ**, onun gibidir; evinde ikamet etti; ve evinde **دَجَن**
ettiği zaman ona yapıştı; ve onunla **دَواجن البُيوت** adlandırıldı; o, koyundan
ve başkasından evi alışan şeydir; teki **داجِنة**’dir; İbn Ümm Ku‘neb bir kavmi hicvederek dedi:
رأْسُ الخَنا منهُمُ والكفْر خامِسهُمْ،
وحِشْوةٌ منهُمُ في اللُّؤمِ قد دَجَنوا.
Ve **المُداجَنَة**: iyi kaynaşma. Ve **داجِنة** ve **مدجنة** bulut; ve o **دَجَنتْ**
**تَدْجُن** ve **أَدجنَت**. İbn Sîde: deve ve koyun **دَجَنَت**,
**تَدْجُن** **دُجوناً**; ve o ikisi **داجِن**dir; evlere yapıştılar; çoğulları **دَواجِن**’dir; el-Hüzelî dedi:
رِجالٌ بَرَتْنا الحرْبُ، حتى كأَننا
جِذالُ حِكاكٍ لوَّحَتْها الدَّواجِن
Ve bu, çünkü uyuzlu develer, develerin içine salınmasın da onlara bulaştırmasın diye evde hapsedilir;
o hâlde o, çökmelikte onunla şifa bulsun diye kendisine dikilen bir kökün dibine sürtünür; o ancak
savaş ateşinin bizi kavurduğunu kastetti; böylece bizde ondan, bu kökte uyuzlu develerin izlerinden olan gibi vardır. Ve hadîste:
“Allah, **دواجنه**’siyle müsle yapanı lânetledi”; o, **داجِن**’in çoğuludur; o da insanların
evlerinde yemledikleri koyundur; onunla müsle, onun burnunu kesmesi
ve onu hadım etmesidir. Ve **المداجنة**: iyi kaynaşma; dedi: ve o, koyundan başka, kuş ve başkası gibi
evleri alışan her şey üzerine de vâki olur. Ve **الإِفك** hadîsinde: **الداجنُ** girer de onun hamurunu yer. Ve koyundan **الدَّجون**:
başkasının yavrularına memesini engellemeyen; ve **البَهْم** üzerine **دَجَنتْ**,
**تدجُنُ** **دُجوناً** ve **دِجاناً**. Ve İmrân b. Husayn hadîsinde:
**العَضْباءُ** **داجِناً** idi; havuzdan da ottan da men edilmezdi; o, Efendimiz Resûlullah’ın devesidir,
Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun. Ve **دَجُون** köpek: evlere alışık. el-Leys: **داجِن** köpek,
evi alışmıştır. el-Cevherî: **داجن** ve **راجِن** koyun, evleri alıştığı
ve ünsiyet ettiği zaman; dedi: Araplardan onu **الهاء** ile söyleyen vardır; ve koyundan başkası da böyledir; Lebîd dedi:
حتى إذا يَئِس الرُّماةُ، وأَرسَلوا
غُضُفاً دَواجِنَ قافِلاً أَعصامُها.
Onunla av köpeklerini kastetti. İbn Berrî dedi: ve **مِدْجان** koyun, **البَهْم**’i alışır
ve onları sever. Ve **مَدْجُونة** deve: **السِّناوة**’ye alıştırıldı; yani **السِّناوة** için **دُجِنت**; ve
**دَجون** ve **داجن** deve-erkek de böyledir; Sa‘leb, Humeyyân b. Kahâfe’den onlar için inşâd etti:
يُحْسِنُ في مَنْحاتِه الهَمالِجا،
يُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا.
Ve develerin renklerinde **الدُّجْنة**: en çirkin siyahlık. Denir: **أَدْجَنُ** deve-erkek
ve **دَجْناء** deve-dişi. Ve güvercinden **الدَّواجن**: koyun ve deveden **الدواجن** gibidir.
Ve **الدُّجون**: alışkanlıklar. Ve **الدَّجَّانة**: yük taşıyan develer; o, **الجَبَّانة** gibi bir isimdir. el-Leys:
**الدَّيْدَجانُ** develer, ticaret taşır. Ve **المداجنة**: **المُداهنة** gibidir.
Ve **دُجَيْنة**: bir kadının adıdır. Ve Ebû **دُجانة**: Ensârî Simâk b. Harşe’nin künyesidir.
Ve İbn Abbâs hadîsinde: “Şüphesiz Allah, Âdem’in sırtını **بدَجْناء** ile meshetti”
(* onun sözü: “**بدجناء**” **النهاية**’de fetha sonra sükûn ile ضبط edildi; ve **القاموس**’ta: ve **دجنا**,
damme ile yahut kesre ile ve uzatılabilir; ve onun sözü: “ve **بالحاء** المهملة ile rivayet olunur” üzerine Yâkût iktisar etti ve onu
**المحكم** gibi fetha sonra sükûn ile ضبط etti; ve yakında gelecektir). O, uzatma ve kısaltma ile bir yer adıdır; ve **بالحاء** المهملة ile rivayet olunur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ج ن * * الدَّجْنُ * إلباس الغيم السماء وقد * دَجَنَ * يومنا من باب نصر و * الدُّجُنَّةُ * من الغيم المطبق تطبيقا الريان المظلم الذي ليس فيه مطر يقال يوم * دَجْنٍ * ويوم * دُجُنَّةٍ * وكذا الليلة على الوجهين بالوصف والإضافة و * الدَّجْنُ * أيضا المطر الكثير و * الدَّجْنَةُ * بالضم الظلمة و * المُدَاجَنَةُ * كالمداهنة

##### Türkçe

* د ج ن * * **الدَّجْنُ** * bulutun göğü örtmesidir; ve “günümüz **دَجَنَ**” denilmiştir, **نصر** bâbından. Ve * **الدُّجُنَّةُ** *: buluttan, tam bir kaplayışla kaplayan; karanlık, koyu olan; içinde yağmur bulunmayan (bulut). “**دَجْنٍ** günü” ve “**دُجُنَّةٍ** günü” denilir. Keza gece de iki vecih üzere (gelir): vasıf ve izafet ile. Ve * **الدَّجْنُ** * ayrıca çok yağmurdur. Ve * **الدَّجْنَةُ** * (zammesiyle) karanlıktır. Ve * **المُدَاجَنَةُ** *: **المداهنة** gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الدَّجْنُ : إلْباسُ الغَيمِ الأَرضَ .
( و ) قيلَ : هو إلْباسُه ( أَقْطارَ السَّماءِ ) ؛ كما في المُحْكمِ .
وفي الصِّحاحِ : إلباسُ الغَيمِ السماءَ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : هو ظلُّ الغَيمِ في اليَوْمِ المَطِيرِ .
( و ) الدَّجْنُ أَيْضاً : ( المَطَرُ الكَثيرُ ) . نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ ؛ ( ج أَدْجانٌ ودُجُونٌ ودُجْنٌ ) ، بضمِّهما ، ( ودِجانٌ ) ، بالكسْرِ ؛ قالَ أبو صَخْر الهذليُّ :
وصِباً لنا كدِجانِ يومٍ ماطرِ وقالَ غيرُه :
حتى إذا انْجَلى دُجَى الدُّجونِ ( وأَدْجَنُوا دَخَلُوا فيه ) ، أي في الدَّجْنِ ، حكَاه الفارِسِيُّ .
( و ) أَدْجَنَ ( المَطَرُ والحُمَّى : دَاما ) ، فلم يُقْلِعا أَياماً ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
( و ) أَدْجَنَتِ ( السمَّاءُ : دَامَ مَطَرُها ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للبيدٍ ، رضِيَ الّلهُ تعالى عنه :
من كلِّ سارِيةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ وعَشِيَّةٍ مُتَجاوِبٍ إِرْزامُها ( و ) أَدْجَنَ ( اليَوْمُ : صارَ ذَا دَجْنٍ كادْجَوْجَنَ ) إذا أَضَبَّ فأَظْلَمَ ، وهو أَبْلَغُ مِن أَدْجَن .
( ويَوْمُ دَجْنٍ على الإِضافَةِ والنَّعْتِ ، ويَوْمُ دُجُنَّةٍ ، كخُرُقَّةٍ ، وكذلِكَ اللَّيْلَةُ تُضافُ وتُنْعَتُ ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ .

( والدُّجُنُّ ، كعُتُلَ والدُّجُنَّةُ كَحُزُقَّةٍ ، وبكسرتين : الظُّلْمَةُ ) ، والفِعْلُ منه ادْجَوّجَن .
( و ) قالَ أَبو زَيْدٍ : الدُّجُنَّةُ مِن ( الغَيمِ : المُطْبِقُ ) تَطْبيقاً ( الرَّيَّانُ المُظْلِمُ ) الذي ( لا مَطَرَ فيه ) ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ ( ج دُجُنٌّ ) ، كعُتُلَ . ( أَو الدُّجُنَّةُ : الظُّلْمةُ ) ( ، هكذا هو مَضْبوطٌ كخُرُقَّةٍ .
( والدُجُنُّ ) ، كعُتُلَ ، ( الدَّجْنُ ) ، بالفتْحِ ، ( أو الدُّجُنَّةُ ) ، كخُرُقَّةٍ : ( الظَّلْمَاءُ ، و تُخَفَّفُ ) ؛ وهكذا هو في كتابِ سِيْبَوَيْه ، فإنه قالَ : الدُّجْنةُ بالضمِّ ، والجمْعُ دُجُنٌ ؛ وفسِّرَه السِّيرافيّ بالظَّلْمةِ .
وفي الصِّحاحِ ؛ والجمْعُ دُجَنٌ ، أَي كصُرَدٍ ، ودُجُنَّاتٍ بضمَّتَيْنِ وبضمَ وفتحٍ ، كذا هو مَضْبوطٌ بالوَجْهَيْن .
( و ) الدُّجُنَّةُ ، كخُرُقَّةٍ : ( إلباسُ الغَيمِ ) الأرضَ ، ( وتَكاثُفُه .
( وليلَةٌ مِدْجانُ ) ، بالكِسْرِ : أَي ( مُظْلِمَةٌ .
( و ) مِن المجازِ : ( دَجَنَ بالمكانِ دُجُوناً ) ، بالضَّمِّ : ( أَقَامَ ) به وأَلِفَه ؛ ( و ) منه دَجَنَتِ ( الحمامُ والشَّاءُ وغيرُهُما ) كالإِبِلِ : ( أَلِفَتِ البُيُوتَ ) ولَزِمَتْها ، ( وهي داجِنٌ ) ؛ كما في المُحْكَم . وقيلَ : دَاجِنَةٌ أَيْضاً ، نَقَلَه الجَوْهرِيُّ ؛ ( ج دَواجِنُ ) ؛ وقالَ الهذليُّ :
رِجالٌ بَرَتْنا الحرْبُ حتى كأَنَّناجِذالُ حِكاكٍ لَوَّحَتْها الدَّواجِنأَرادَ أَنَّ نارَ الحربِ لوَّحَتْنا ، فَيِنا منها ما بهذا الجِذْل مِن آثارِ الإِبِلِ الجَرْبَى .
وفي الحدِيثِ : ( لَعَنَ الّلهُ مَنْ مَثَّل بدَواجِنِه ) ، جَمْعُ داجِنٍ ، وهي الشاةُ التي يَعْلِفُها الناسُ في مَنازِلِهم ، والمُثْلَة بها أَن يَجْدَعها أَو يخْصِيَتها .
وفي حديثِ عِمْران بنِ حُصَيْن ، رَضِيَ الّلهُ تعالَى عنه : ( كانت العَضْباءُ داجِناً لا تُمْنَع مِن حَوْض ولا نَبْت ) .
وفي الصِّحاحِ : شاةٌ داجِنٌ إذا أَلِفَتِ البُيوتَ واسْتَأْنَسَتْ ؛

قالَ : ومِنَ العَربِ مَنْ يقولُها بالهاءِ ، وكذلِكَ غَيْر الشاةِ ؛ قالَ لبيدٌ ، رَضِيَ اللهاُ تعالى عنه :
حتى إذا يَئِسَ الرُّماةُ وأَرْسلواغُضُفاً دَاوِجِنَ قافِلاً أَعْصامُهاأَرادَ به كِلابَ الصَّيْد .
( وجَمَلٌ دَجُونٌ وداجِنٌ : سانٍ ) ، أَي عُوِّد للسِّناوَةِ ، أَنْشَدَ ثَعْلَب لهميان :
بحسن في مَنْحاتِه الهَمالِجَايُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا ( والمَدْجُونَةُ : النَّاقَةُ عُوِّدَتِ السِّناوَةَ ) ، أَي دُجِنَت للسِّناوَةِ .
( والدَّجَّانَةُ ، كجبَّانَةٍ : الإِبِلُ التي تَحْمِلُ المَتَاعَ ) والتِّجارَةَ ، وهو اسمٌ كالجبَّانَةِ ، وأَوْرَدَه ابنُ سِيْدَه بالرَّاءِ كما سَيَأْتي في رَجَنَ ؛ ( كالدَّيْدَجانِ ) ، عن ثَعْلَب ، وقد ، تقدَّمَ في الجيمِ .
( والدُّجْنَةُ ، بالضَّمِّ ) ، في أَلْوانِ الإِبِلِ : ( أَقْبَحُ السَّوادِ ، وهو أَدْجَنُ ، وهي دَجْناءُ ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( ودَاجَنَة ) مُداجَنَةً : ) ( دَاهَنَهُ ) .
وفي الصِّحاحِ : المُداجَنَةُ كالمُدَاهَنَةِ .
وفي المُحْكَم : هو حُسْنُ المُخالَطَةِ .
( والدَّاجِنَةُ : المَطْرَةُ المُطْبِقَةُ كالدِّيمَةِ ) .
وفي الصِّحاحِ عن أَبي زيْدٍ : الدَّاجِنَةُ : المَطَرةُ المُطْبِقَةُ نحو الدِّيمةِ .
وسَحابَةٌ دَاجِنَةٌ .
( وداجُونُ : ة بالرَّمْلَةِ ) فيماَ يظنُّه ابنُ السّمعانيّ ، ( منها : أَبو بكْرٍ ) محمدُ بنُ أَحمدَ بنِ عُمَر بنِ عُثْمانَ بنِ أَحمدَ بنِ سُلَيْمانَ الدَّاجُونيُّ الرَّمْليُّ ( المُقْرِىءُ ) عن : أَبي بكْرٍ أَحمدَ بنِ عُثْمانَ بنِ شَيْبانَ الرَّازيّ وعنه : أبو القاسم زيْدُ بنُ عليَ الكُوفيّ ( وأبو دُجانَةَ كثُمامَةَ : كُنْيةُ

( سِمَاكِ بنِ خَرْشةَ : وقيلَ سِماكُ بنُ أَوْس بنِ خَرْشَةَ الخَزْرجيُّ البَيَاضِيُّ الأَنْصارِيُّ ( صَحابِيُّ ) مَشْهور ، رَضِيَ اللهاُ تعالَى عنه .
( ودُجْنَى ، بالضمِّ أَو بالكسْرِ ، وقد يُمَدُّ : أَرضٌ خُلِقَ منها آدمُ ، عليه السَّلامُ ) ، وقد جاءَ ذِكْرُها في سيرَةِ ابنِ إِسْحق في انْصِرَافِ رَسُولِ الّلهِ ، صلى الله عليه وسلم مِن الطائِفِ على دَجْناء .
وجاء في حدِيثِ ابنِ عبَّاس ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنهما : إِنَّ الّلهَ تعالى خَلَقَ آدَمَ مِن دجناء ومَسَحَ ظَهْره بنعمان الأَرَاك ، وكانَ مَسْح ظَهْره بعدَ خُرُوجِه مِن الجنَّةِ بالاتِّفاقِ مِن الرِّوايَات . ورُوِي أنَّه كانَ ذلِكَ في سَماءِ الدُّنْيا قبْلَ هبُوطِه إلى الأَرْض ، وهو قَوْلُ السّدي ؛ وكِلْتا الرِّوَايَتَيْن ذَكَرَهُما الطَّبريُّ ، كذا في الرَّوْضِ للسّهيليّ . ( أَو هي بالحاءِ المُهْملَةِ ) ، وهكذا هو مَضْبوطٌ في الرَّوْضِ وكُتُبِ السِّيرةِ .
( ودُجَيْنُ بنُ ثابِتٍ ، كزُبَيْرٍ : أَبو الغُصْنِ ) البَصْريُّ عن عبْدِ الرَّحْمِان بنِ مهْدِي .
وقالَ الذَّهبيُّ في الديوان : عن أَسْلَم مولى عُمَرَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنه ، ضَعَّفُوه ؛ ولَقَبُه ( جُحَى ) ، بضمِّ الجيمِ وفتْحِ الحاءِ مَقْصوراً ؛ كذا صَرَّحَ به الدُّمَيْريُّ ، رَحِمَه الّلهُ تعالى في حياةِ الحَيوانِ .
( أَو جُحَى ) : رجُلٌ ( غيرُه ) نُسِبَتْ إليه الحِكَايَاتُ وهو الصَّحيحُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
دَجَنَ يومُنا يَدْجُنُ ، من حَدِّ نَصَرَ ، دَجْناً ودُجُوناً ، ودَغَنَ دُغُوناً كذلِكَ ، عن ابنِ الأَعرابيِّ . ويومٌ ذَو دُجُنَّةٍ وذَو دُغُنّةٍ إذا كانَ ذا مَطَرٍ .
والدُّجُنَّاتُ : جَمْعُ دُجُنَّةٍ ؛ ومنه حدِيثُ :

يَجْلو دُجُنَّاتِ الدَّياجي والبُهَمْ ودَجَنَتِ السَّحابُ كأَدْجَنَتْ .
والدَّجُونُ مِن الشاةِ : التي لا تمنَعُ ضَرْعَها سِخالَ غيرِها .
وكلبٌ دَجُونٌ وداجِنٌ : آلِفٌ للبُيوتِ .
وشاةٌ مِدْجانٌ : تَأْلفُ البَهْمَ وتحِبُّها ، عن ابنِ بَرِّي .
ودُجَيْنَةُ ، كجُهَيْنَةَ : اسمُ امْرأَةٍ .
ودَجَنَ في فِسْقِه : دَامَ .
ودجَنُوا في لُؤْمِهم : أَلِفُوه فلا يَتْركُونَه ؛ وهو مجازٌ .
والصفيُّ أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ عبْدِ النبيِّ القشاشيُّ الدّجانيُّ ، بالكسْرِ ، نَزِيلُ المَدينَةِ المنوَّرَةِ ، على ساكِنِها أَفْضل الصَّلاة والسَّلام ، وأَصْلُه مِن بيتِ المَقْدِسِ ، ذُكِرَ في الشِّيْن .
والدُّجْنِيَّتان ، بالضمِّ : ماءَتانِ عَظِيمتانِ عن يسارِ تعْشَار إِحْداهُما لبكْرِ بنِ سعْدِ بنِ ضبةَ ، والأُخْرى لثَعْلَبَةَ بنِ سعْدِ بنِ ضبَّةَ ، إحْدَاهُما دُجَيْنة ، والأُخْرى القَيْصُومَة ، وهُما وَرَاء الدَّهْناء ؛ عن نَصْر .

##### Türkçe

: ( **الدَّجْنُ** : bulutun yeri bürüyüp kaplamasıdır.
( ve ) denildi ki: o, onun ( **أَقْطارَ السَّماءِ** ) bürüyüp kaplamasıdır; **المُحْكم**’de olduğu gibi.
**الصِّحاح**’ta: bulutun göğü bürüyüp kaplamasıdır.
**الأزْهرِيُّ** dedi: o, yağmurlu günde bulutun gölgesidir.
( ve ) **الدَّجْنُ** ayrıca: ( çok yağmur )dur. Bunu **الجَوْهرِيُّ** **أَبي زيْدٍ**’den nakletti; (çoğulu **أَدْجانٌ** ve **دُجُونٌ** ve **دُجْنٌ**), ikisi de ötre ile; (ve **دِجانٌ**), esre ile; **أبو صَخْر الهذليُّ** dedi:
وصِباً لنا كدِجانِ يومٍ ماطرِ
ve başkası dedi:
حتى إذا انْجَلى دُجَى الدُّجونِ
( ve **أَدْجَنُوا**: onun içine girdiler ), yani **الدَّجْن**’in içine; bunu **الفارِسِيُّ** hikâye etti.
( ve ) **أَدْجَنَ** ( yağmur ve humma: devam etti ), böylece günlerce kesilmediler; **ابنِ الأَعْرابيِّ**’den.
( ve ) **أَدْجَنَتِ** ( gök: onun yağmuru devam etti ); **الجَوْهرِيُّ** **لبيدٍ**’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun, inşad etti:
من كلِّ سارِيةٍ وغادٍ مُدْجِنٍ وعَشِيَّةٍ مُتَجاوِبٍ إِرْزامُها
( ve ) **أَدْجَنَ** ( gün: **ادْجَوْجَنَ** gibi **دَجْنٍ** sahibi oldu )—kaplayıp kararttığı zaman; ve o, **أَدْجَن**’den daha beliğdir.
( ve **يَوْمُ دَجْنٍ** izafet ve sıfat üzere; ve **يَوْمُ دُجُنَّةٍ**—**خُرُقَّةٍ** gibi—ve bunun gibi gece de izafet edilir ve sıfatlanır ); bunu **الجَوْهرِيُّ** **أَبي زيْدٍ**’den nakletti.

( **والدُّجُنُّ**—**عُتُلَ** gibi—ve **الدُّجُنَّةُ**—**حُزُقَّةٍ** gibi—ve iki esre ile: karanlık )tır; fiili ondan **ادْجَوّجَن**’dir.
( ve ) **أَبو زَيْدٍ** dedi: **الدُّجُنَّةُ** ( buluttan: tamamen kaplayan )dır; tam bir kaplayışla; ( suya kanmış, karanlık )tır; ki ( onda yağmur yoktur ); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; (çoğulu **دُجُنٌّ**), **عُتُلَ** gibi. ( yahut **الدُّجُنَّةُ**: karanlık ) (—işte böyle, **خُرُقَّةٍ** gibi ضبط edilmiştir.
( ve **الدُجُنُّ** )—**عُتُلَ** gibi—( **الدَّجْنُ** )—fetha ile—( yahut **الدُّجُنَّةُ** )—**خُرُقَّةٍ** gibi—: ( karanlık/gece karası; ve hafifletilir ); ve bu, **سِيْبَوَيْه**’in kitabında böyledir; çünkü o dedi ki: **الدُّجْنةُ** ötre ile; çoğulu **دُجُنٌ**; ve **السِّيرافيّ** onu karanlık ile tefsir etti.
Ve **الصِّحاح**’ta: çoğulu **دُجَنٌ**, yani **صُرَدٍ** gibi; ve **دُجُنَّاتٍ** iki ötre ile ve ötre ile fetha ile; işte iki vecih ile böyle ضبط edilmiştir.
( ve ) **الدُّجُنَّةُ**—**خُرُقَّةٍ** gibi—: ( bulutun ) yeri bürüyüp kaplamasıdır, ( ve onun yoğunlaşmasıdır ).
( ve **ليلَةٌ مِدْجانُ** ), esre ile: yani ( karanlık ).
( ve ) mecazdan: ( **دَجَنَ بالمكانِ دُجُوناً** ), ötre ile: ( ikamet etti ) onda ve ona alıştı; ( ve ) ondan: **دَجَنَتِ** ( güvercinler ve koyunlar ve ikisi dışındakiler ) develer gibi: ( evlere alıştı ) ve onlara yapışıp kaldı; ( ve o **داجِنٌ**’dir ); **المُحْكَم**’de olduğu gibi. Denildi ki: **دَاجِنَةٌ** de; bunu **الجَوْهرِيُّ** nakletti; (çoğulu **دَواجِنُ**); ve **الهذليُّ** dedi:
رِجالٌ بَرَتْنا الحرْبُ حتى كأَنَّناجِذالُ حِكاكٍ لَوَّحَتْها الدَّواجِنأَرادَ أَنَّ نارَ الحربِ لوَّحَتْنا ، فَيِنا منها ما بهذا الجِذْل مِن آثارِ الإِبِلِ الجَرْبَى .
Ve hadiste: ( **لَعَنَ الّلهُ مَنْ مَثَّل بدَواجِنِه** ), **داجِنٍ**’in çoğuludur; o, insanların evlerinde yemlediği koyundur; ve onunla müsle, onun burnunu/kulağını kesmesi yahut onu hadım etmesidir.
Ve **عِمْران بنِ حُصَيْن** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: ( **كانت العَضْباءُ داجِناً لا تُمْنَع مِن حَوْض ولا نَبْت** ).
Ve **الصِّحاح**’ta: evlere alışıp ünsiyet ettiği zaman koyun **داجِنٌ**’dir;

dedi ki: Araplardan onu **الهاءِ** ile söyleyen vardır; ve bunun gibi koyun dışındakinde de; **لبيدٌ**, Allah Teâlâ ondan razı olsun, dedi:
حتى إذا يَئِسَ الرُّماةُ وأَرْسلواغُضُفاً دَاوِجِنَ قافِلاً أَعْصامُهاأَرادَ به كِلابَ الصَّيْد .
Onunla av köpeklerini kastetti.
( ve **جَمَلٌ دَجُونٌ** ve **داجِنٌ**: su çeken )dir; yani su çekmeye alıştırılmıştır; **ثَعْلَب** onlar için **هميان**’dan inşad etti:
بحسن في مَنْحاتِه الهَمالِجَايُدْعى هَلُمَّ داجِناً مُدامِجا
( ve **المَدْجُونَةُ**: su çekmeye alıştırılmış dişi devedir ), yani su çekmeye **دُجِنَت** edilmiştir.
( ve **الدَّجَّانَةُ**—**جبَّانَةٍ** gibi—: eşya )yı ve ticareti taşıyan ( develer )dir; ve o, **الجبَّانَةِ** gibi bir isimdir; ve onu **ابنُ سِيْدَه** **الرَّاءِ** ile irad etti; **رَجَنَ**’da geleceği üzere; ( **كالدَّيْدَجانِ** ) gibi; **ثَعْلَب**’dan; ve daha önce **الجيمِ**’de geçti.
( ve **الدُّجْنَةُ**—ötre ile— ) develerin renklerinde: ( siyahın en çirkini )dir; ve o **أَدْجَنُ**’dur; ve o (dişi) **دَجْناءُ**’dır; bunu **الجَوْهرِيُّ** nakletti.
( ve **دَاجَنَة** ) **مُداجَنَةً**: ( **دَاهَنَهُ** )dur.
Ve **الصِّحاح**’ta: **المُداجَنَةُ** **المُدَاهَنَةِ** gibidir.
Ve **المُحْكَم**’de: o, güzel geçinmedir.
( ve **الدَّاجِنَةُ**: **الدِّيمَةِ** gibi, tamamen kaplayan yağmur )dur.
Ve **الصِّحاح**’ta **أَبي زيْدٍ**’den: **الدَّاجِنَةُ**: **الدِّيمةِ** gibi tamamen kaplayan yağmurdur.
Ve **سَحابَةٌ دَاجِنَةٌ**.
( ve **داجُونُ**: **ة** ile, **الرَّمْلَةِ**’de )—**ابنُ السّمعانيّ**’nin zannettiği üzere—( ondan: **أَبو بكْرٍ** ) Muhammed b. Ahmed b. Ömer b. Osman b. Ahmed b. Süleyman **الدَّاجُونيُّ** **الرَّمْليُّ** ( **المُقْرِىءُ** )—den: Ebû Bekr Ahmed b. Osman b. Şeybân **الرَّازيّ**; ve ondan: Ebû’l-Kâsım Zeyd b. Ali **الكُوفيّ** ( ve **أبو دُجانَةَ**—**ثُمامَةَ** gibi—: künyesi )

( **سِمَاكِ بنِ خَرْشةَ** : ve **سِماكُ بنُ أَوْس بنِ خَرْشَةَ الخَزْرجيُّ البَيَاضِيُّ الأَنْصارِيُّ** ( **صَحابِيُّ** ) meşhur, denildi; Allah Teâlâ ondan razı olsun.

( **ودُجْنَى** , zamme ile yahut kesre ile, ve bazen uzatılır: Âdem’in, عليه السَّلامُ, ondan yaratıldığı bir yer ) ; onun zikri, İbn İshak’ın siyerinde, Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, Tâif’ten **دَجْناء** üzerine dönüşünde gelmiştir.
İbn Abbâs’ın, رَضِيَ الّلهُ تعالى عنهما, hadîsinde geldi: Allah Teâlâ Âdem’i **دجناء**’dan yarattı ve sırtını **بنعمان الأَرَاك** ile meshetti; sırtının meshi, rivayetlerin ittifakıyla, cennetten çıkışından sonra idi. Ve rivayet olundu ki bu, yeryüzüne inişinden önce dünya semasında idi; bu, **السّدي**’nin sözüdür; iki rivayeti de **الطَّبريُّ** zikretti; **السّهيليّ**’nin **الرَّوْضِ**’unda böyledir. ( yahut o, ihmâl edilmiş **الحاءِ** iledir ) , ve **الرَّوْضِ**’da ve siyer kitaplarında ضبط edilmiş olan da böyledir.

( **ودُجَيْنُ بنُ ثابِتٍ** , **زُبَيْرٍ** gibi: **أَبو الغُصْنِ** ) Basralı; **عبْدِ الرَّحْمِان بنِ مهْدِي**’den.
**الذَّهبيُّ** **الديوان**’da dedi: **أَسْلَم**’den, Ömer’in mevlası, رَضِيَ الّلهُ تعالى عنه, (rivayet eder); onu zayıf saydılar; lakabı ( **جُحَى** )’dır; **الجيمِ**’in zammesi ve **الحاءِ**’nın fethasıyla, maksûr olarak; **الدُّمَيْريُّ** bunu **حياةِ الحَيوانِ**’da, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, açıkça belirtti.
( **أَو جُحَى** ) : bir adam; (başkası) hikâyeler ona nisbet edilmiştir ve sahih olan budur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**دَجَنَ** günümüz **يَدْجُنُ**; **نَصَرَ** babından; **دَجْناً** ve **دُجُوناً**; ve **دَغَنَ** **دُغُوناً** da böyledir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yağmurlu olduğu zaman **ذَو دُجُنَّةٍ** ve **ذَو دُغُنّةٍ** olan bir gün.
**الدُّجُنَّاتُ** : **دُجُنَّةٍ**’nin cem‘i; ondan, hadîs:

يَجْلو دُجُنَّاتِ الدَّياجي والبُهَمْ ودَجَنَتِ السَّحابُ كأَدْجَنَتْ .

Koyundan **الدَّجُونُ**: başkalarının yavrularını memesinden men etmeyen.
**دَجُونٌ** ve **داجِنٌ** bir köpek: evlere alışık.
**مِدْجانٌ** bir koyun: kuzuyu benimser ve onu sever; İbn Berrî’den.
**ودُجَيْنَةُ** , **جُهَيْنَةَ** gibi: bir kadının adı.
Fıskında **دَجَنَ**: devam etti.
Alçaklıklarında **ودجَنُوا**: ona alıştılar da onu terk etmezler; bu mecazdır.
**الصفيُّ أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ عبْدِ النبيِّ القشاشيُّ الدّجانيُّ** , kesre ile, Medîne-i Münevvere’nin sakini; üzerinde en faziletli salât ve selâm; aslı Beytü’l-Makdis’tendir; **الشِّيْن**’de zikredildi.
**والدُّجْنِيَّتان** , zamme ile: **تعْشَار**’ın solunda iki büyük su; birisi **بكْرِ بنِ سعْدِ بنِ ضبةَ**’nindir, diğeri **ثَعْلَبَةَ بنِ سعْدِ بنِ ضبَّةَ**’nindir; birisi **دُجَيْنة** , diğeri **القَيْصُومَة**; ikisi **الدَّهْناء**’nın arkasındadır; Nasr’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَجَنَ
1 دَجَنَ دجن دجنن , aor. دَجُنَ , inf. n. دَجْنٌ and دُجُونٌ, It (a day) was, or became, one in which the clouds covered the sky: (S:) and دَغَنَ, inf. n. دُغُونٌ, signifies the same, accord. to IAar. (TA. [See also 4.]) ― -b2- دَجَنَتِ السَّحَابُ i. q. ↓ ادجنت [meaning The clouds rained continually]: (TA:) [for] السَّمَآءُ ↓ ادجنت signifies the sky rained continually: (S, K:) [or دَجَنَتِ السَّحَابُ and ↓ ادجنت may mean the clouds covered the sky, or the regions of the sky, or the earth: for] ↓ الدَّجْنُ [is app. the inf. n. of the former verb, and] signifies the clouds' covering (S, M, K) the sky, (S,) or the regions of the sky, (M, K,) or the earth. (K.) ― -b3- دَجَنَ بِالمَكَانِ, (S, Msb, K,) aor. دَجُنَ , (Msb,) inf. n. دُجُونٌ (S, Msb, K) and دَجْنٌ, (Msb,) (tropical:) He remained, stayed, dwelt, or abode, in the place; (S, Msb, K, TA;) kept to it, or became accustomed to it: (TA:) and so ↓ ادجن. (S, Msb.) ― -b4- And hence, (TA,) دَجَنَ said of the pigeon, and the sheep or goat, &c., (K, TA,) as, for instance, the camel, (TA,) (tropical:) It kept to the house or tent. (K, TA.) ― -b5- And دَجَنَتْ لِلسِّنَاوَةِ (assumed tropical:) She (a camel) was, or became, accustomed to irrigating the land. (TA.) ― -b6- And دَجَنَ فِى فِسْقِهِ (tropical:) He continued in his transgression, or wickedness, or unrighteousness. (TA.) And دَجَنُوا فِى لُؤْمِهِمْ (tropical:) They kept to their baseness, or ungenerousness; not abandoning it. (TA.) And ↓ ادجن المَطَرُ, and الحُمَّى ↓ ادجنت, (tropical:) The rain, and the fever, continued (IAar, K) incessantly for some days. (IAar, TA.)

داجنهُ
3 داجنهُ داجن داجنه داجننه داجنة , (K,) inf. n. مُدَاجَنَةٌ, (S, M, TA,) He endeavoured to conciliate him; treated him with gentleness, or blandishment; soothed, coaxed, wheedled, beguiled, or deluded, him; syn. دَاهَنَهُ: (K:) in the S it is said that مُدَاجَنَةٌ is like مُدَاهَنَةٌ: in the M, that it signifies the mixing in familiar, or social, intercourse, or conversing, in a good manner. (TA.) [Golius assigns to داجن another signification of داهن; namely “ He held in contempt;” as on the authority of the KL; in my copy of which it is not mentioned; nor can I find it elsewhere.]

4 أَدْجَنَ see 1, in six places. ― -b2- ادجن also signifies It (a day) became one of much rain; and so ↓ اِدْجَوْجَنَ: (K:) or the latter has a more intensive meaning, i. e. it became cloudy with mist or vapour, and dark [with rain]; and [simply] it became dark, or obscure. (TA. [See also 1, first sentence.]) ― -b3- And ادجنو They entered into [or upon a time of] much rain. (AAF, K.)

اِدْجَوْجَنَ
12 اِدْجَوْجَنَ ادجوجن : see the next preceding paragraph.

دَجْنٌ
دَجْنٌ دجن دجنن : see 1, second sentence: and see also دُجُنَّةٌ [which has the same, or a similar, signification]. Accord. to Az, it signifies The shade of the clouds in a day of rain. (TA.) ― -b2- Also Much, or abundant, rain: (AZ, S, Msb, K:) pl. [of pauc.] أَدْجَانٌ and [of mult.] دُجُونٌ and دُجُنٌ and دِجَانٌ. (K.) You say يَوْمُ دَجْنٍ and يَوْمٌ دَجْنٌ and ↓ يَوْمُ دُجُنَّةٍ and يَوْمٌ دُجُنَّةٌ [app. meaning, accord. to the K, A day of much, or abundant, rain; but it seems to be indicated in the S that the meaning is a day of clouds covering the whole sky, full of moisture, and dark, but containing no rain]: and in like manner one says of the night [app. لَيلَةُ دَجْنٍ and لَيْلَةٌ دَجْنٌ as well as ↓ لَيْلَةٌ دُجُنَّةٍ and لَيْلَةٌ دُجُنَّةٌ]: using the latter word both as the complement of a prefixed noun and as an epithet. (AZ, S, K.)

دُجْنٌ
دُجْنٌ دجن دجنن : see دُجُنَّةٌ.

دُجْنَةٌ
دُجْنَةٌ دجن دجنه دجننه دجنة [or ↓ دُجُنَّةٌ ?] Rain: so in the phrase يَوْمٌ ذُو دُجْنَةٍ [or دُجُنَّةٍ ?] a day of rain; as also ذُو دُغْنَةٍ [or دُغُنَّةٍ]. (TA.) ― -b2- See also دُجُنَّةٍ. ― -b3- Also, (S, K,) in the colours of camels, (S,) The ugliest kind of blackness. (S, K.)

دُجُنٌّ
دُجُنٌّ دجن دجنن : see the next paragraph, in three places.

دُجُنَّةٌ
دُجُنَّةٌ دجن دجنه دجننه دجنة (AZ, S, K) and ↓ دِجِنَّةٌ and ↓ دُجُنٌّ (K) Clouds covering the whole sky, full of moisture, and dark, but containing no rain; (AZ, S, K;) pl. ↓ دُجُنٌّ [or this is a coll. gen. n. of which دُجُنَّةٌ is the n. un., though said to be syn. with this last, as well as a pl.]: (K:) and darkness; syn. ظُلْمَةٌ: or the first of these words (دُجُنَّةٌ) has this last signification; i. e. ظُلْمَةٌ, or ظَلْمَآءُ; [thus in some copies of the K and in the TA; but in other copies of the K ظَلْمَآءُ only;] and is also without teshdeed; (K;) i. e., it is also written ↓ دُجْنَةٌ, as in the “ Book ” of Sb: this is explained by Seer [and in the S] as syn. with ظُلْمَةٌ; and, accord. to Sb, its pl. [or rather coll. gen. n.] is ↓ دُجْنٌ; but in the S it is said that its pl. is دُجَنٌ, i. e. like صُرَدٌ, and دُجُنَاتٌ and دُجَنَاتٌ: (TA: [but in one copy of the S, I find دُجْنٌ and دُجْنَاتٌ; and in another, دُجَنٌ and دُجُنَاتٌ:]) and ↓ دُجُنٌّ is syn. with ↓ دَجْنٌ [q. v.]: (K, TA: [in the CK, الدُّجُنُ is erroneously put for الدُّجُنُّ; and الدَّجْنُ, which should immediately follow it, is omitted:]) the pl. of دُجُنَّةٌ is دُجُنَّاتٌ. (TA.) ― -b2- دُجُنَّةٌ also signifies The clouds' covering the earth, and being heaped; one upon another, and thick. (K, * TA.) ― -b3- See also دَجْنٌ, in two places: and see دُجْنَةٌ.

دِجِنَّةٌ
دِجِنَّةٌ دجن دجنه دجننه دجنة : see the next preceding paragraph.

دَجُونٌ
دَجُونٌ دجا دجون : see دَاجِنٌ, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) A ewe or she-goat that does not withhold her udder from the lambs or kids of another. (TA.)

دَاجِنٌ
[ دَاجِنٌ داجن داجنن act. part. n. of 1. Hence,] دَاجِنَةٌ A rain (مَطْرَةٌ, in two copies of the S مَاطِرَةٌ,) overspreading, or covering, [the earth,] like that which is termed دِيمَةٌ [i. e. lasting, or continuous, and still, &c.]. (AZ, S, K. [Freytag has written the word, as on the authority of the K, دَجْنَة.]) And سَحَابَةٌ دَاجِنَةٌ (S, Msb) and ↓ مُدْجِنَةٌ (S) A cloud raining (S, Msb) much, or continually. (S. [Which of these two meanings is intended in the S is not clearly shown.]) ― -b2- جَمَلٌ دَاجِنٌ and ↓ دَجُونٌ (assumed tropical:) A he-camel that irrigates land; or that is used for drawing water upon him for the irrigation of land; syn. سَانٍ [q. v.]: (K:) or that is accustomed to the irrigation of land, or to be used for drawing water upon him for that purpose: (TA:) and ↓ مَدْجُونَةٌ applied to a she-camel has this latter signification. (K, TA.) ― -b3- And دَاجِنٌ (S, Mgh, K) and رَاجِنٌ, and some of the Arabs say دَاجِنَةٌ, (ISk, S,) applied to a sheep or goat (شَاةٌ), (ISk, S, Mgh, K,) and a pigeon, (K,) &c., (ISk, S, K,) as, for instance, a camel, (TA,) (tropical:) That keeps to the houses or tents; (ISk, S, Mgh, K, TA;) domesticated, or familiar, or tame: (ISk, S:) the first (داجن) occurs in a trad. as meaning a sheep or goat home-fed; that is fed by men in their places of abode: (TA:) pl. دَوَاجِنُ; (S, Mgh, Msb, K;) applied to sheep or goats and pigeons and the like that keep to the houses or tents; (Msb; [in which it is added that some say دَاجِنَةٌ;]) by ElKarkhee said to be contr. of سَائِمَةٌ; (Mgh;) and applied by Lebeed to dogs used for the chase, (S,) in this instance meaning trained, or taught: (EM p. 164:) or دَاجِنٌ applied to a dog means that keeps to the houses or tents; and so ↓ دَجُونٌ. (TA)

أَدْجَنُ
أَدْجَنُ ذ A camel (S) of the colour termed دُجْنَةٌ: fem. دَجْنَآءُ. (S, K.)

مُدْجِنَةٌ
مُدْجِنَةٌ مدجن مدجنه مدجنة : see دَاجِنٌ.

لَيْلَةٌ مِدْجَانٌ
لَيْلَةٌ مِدْجَانٌ ليلة مدجان A dark night. (K.) ― -b2- شَاةٌ مِدْجَانٌ [A sheep or goat, or a ewe or she-goat,] that keeps to the lambs or kids, or is familiar with them, and affects them. (IB, TA.)

مَدْجُونَةٌ
مَدْجُونَةٌ مدجونه مدجونة : see دَاجِنٌ.

##### Türkçe

**دَجَنَ**
1 **دَجَنَ** دجن دجنن, muzâri‘ **دَجُنَ**, mastar ismi **دَجْنٌ** ve **دُجُونٌ**, O (bir gün) bulutların göğü örttüğü bir gün oldu, yahut öyle oldu: (S:) ve **دَغَنَ**, mastar ismi **دُغُونٌ**, aynı şeye delâlet eder, IAar’a göre. (TA. [Ayrıca 4’e de bak.]) ― -b2- **دَجَنَتِ السَّحَابُ** i. q. ↓ **ادجنت** [mânâsı: Bulutlar aralıksız yağmur yağdırdı]: (TA:) [çünkü] **السَّمَآءُ** ↓ **ادجنت** göğün aralıksız yağmur yağdırdığını ifade eder: (S, K:) [yahut **دَجَنَتِ السَّحَابُ** ve ↓ **ادجنت** bulutların göğü, yahut göğün bölgelerini, yahut yeri örttüğü mânâsına gelebilir: zira] ↓ **الدَّجْنُ** [görünüşe göre önceki fiilin mastar ismidir ve] bulutların (S, M, K) göğü, (S,) yahut göğün bölgelerini, (M, K,) yahut yeri örtmesi mânâsına gelir. (K.) ― -b3- **دَجَنَ بِالمَكَانِ**, (S, Msb, K,) muzâri‘ **دَجُنَ**, (Msb,) mastar ismi **دُجُونٌ** (S, Msb, K) ve **دَجْنٌ**, (Msb,) (mecaz:) O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti, yahut barındı; (S, Msb, K, TA;) ona bağlı kaldı, yahut ona alıştı: (TA:) ve böylesi ↓ **ادجن**. (S, Msb.) ― -b4- Ve bundan dolayı, (TA,) **دَجَنَ** güvercin hakkında ve koyun yahut keçi vb. hakkında, (K, TA,) meselâ deve hakkında, (TA,) (mecaz:) O, eve yahut çadıra bağlı kaldı. (K, TA.) ― -b5- Ve **دَجَنَتْ لِلسِّنَاوَةِ** (mecaz olduğu varsayılan:) O (dişi deve) araziyi sulamaya alıştı, yahut alışır oldu. (TA.) ― -b6- Ve **دَجَنَ فِى فِسْقِهِ** (mecaz:) O, taşkınlığında, yahut kötülüğünde, yahut haksızlığında devam etti. (TA.) Ve **دَجَنُوا فِى لُؤْمِهِمْ** (mecaz:) Onlar, alçaklıklarına yahut cömert olmayışlarına bağlı kaldılar; onu terk etmeyerek. (TA.) Ve ↓ **ادجن المَطَرُ**, ve **الحُمَّى** ↓ **ادجنت**, (mecaz:) Yağmur ve humma, (IAar, K) birkaç gün boyunca aralıksız devam etti. (IAar, TA.)

**داجنهُ**
3 **داجنهُ** داجن داجنه داجننه داجنة, (K,) mastar ismi **مُدَاجَنَةٌ**, (S, M, TA,) O, onu uzlaştırmaya çalıştı; ona yumuşaklıkla yahut okşamayla muamele etti; onu yatıştırdı, kandırır gibi yaptı, ayarttı, aldatıp oyaladı, yahut aldattı; eş anlamlısı **دَاهَنَهُ**: (K:) S’de denilir ki **مُدَاجَنَةٌ**, **مُدَاهَنَةٌ** gibidir: M’de, onun iyi bir tarz üzere ünsiyet yahut içtimaî karışma, yahut konuşma mânâsına geldiği [denilir]. (TA.) [Golius, KL’nin otoritesine dayanarak **داجن** için **داهن**’in başka bir mânâsını nisbet eder; yani “O, hor gördü;” benim nüshamda bu zikredilmemiştir; başka yerde de bulamıyorum.]

4 **أَدْجَنَ** 1’e bak, altı yerde. ― -b2- **ادجن** ayrıca, O (bir gün) çok yağmurlu bir gün oldu mânâsına gelir; ve böylesi ↓ **اِدْجَوْجَنَ**: (K:) yahut ikincisi daha şiddetli bir mânâya sahiptir; yani sis yahut buhar ile bulutlandı ve karardı [yağmurla]; ve [sadece] karardı, yahut kapalı oldu. (TA. [Ayrıca 1’in ilk cümlesine de bak.]) ― -b3- Ve **ادجنو** Onlar çok yağmurlu [bir zamana] girdiler. (AAF, K.)

**اِدْجَوْجَنَ**
12 **اِدْجَوْجَنَ** ادجوجن: bir önceki paragraf’a bak.

**دَجْنٌ**
**دَجْنٌ** دجن دجنن: 1’in ikinci cümlesine bak: ve ayrıca **دُجُنَّةٌ**’ye de bak [ki aynı yahut benzer bir mânâya sahiptir]. Az’a göre, yağmurlu bir günde bulutların gölgesi mânâsına gelir. (TA.) ― -b2- Ayrıca Çok, yahut bol yağmur: (AZ, S, Msb, K:) cem‘ [kıllet] **أَدْجَانٌ** ve [kesret] **دُجُونٌ** ve **دُجُنٌ** ve **دِجَانٌ**. (K.) Sen **يَوْمُ دَجْنٍ** ve **يَوْمٌ دَجْنٌ** ve ↓ **يَوْمُ دُجُنَّةٍ** ve **يَوْمٌ دُجُنَّةٌ** dersin [görünüşe göre mânâsı, K’ye göre, çok yahut bol yağmurlu bir gün; fakat S’de mânânın, bütün göğü örten, rutubet dolu ve karanlık, fakat yağmur içermeyen bulutlu bir gün olduğu işaret olunmuş gibidir]: ve aynı şekilde gece hakkında da denir [görünüşe göre **لَيلَةُ دَجْنٍ** ve **لَيْلَةٌ دَجْنٌ** ile birlikte ↓ **لَيْلَةٌ دُجُنَّةٍ** ve **لَيْلَةٌ دُجُنَّةٌ**]: ikinci kelimeyi hem başına getirilen bir ismin tamamlayıcısı olarak hem de sıfat olarak kullanarak. (AZ, S, K.)

**دُجْنٌ**
**دُجْنٌ** دجن دجنن: **دُجُنَّةٌ**’ye bak.

**دُجْنَةٌ**
**دُجْنَةٌ** دجن دجنه دجننه دجنة [yahut ↓ **دُجُنَّةٌ** ?] Yağmur: **يَوْمٌ ذُو دُجْنَةٍ** [yahut **دُجُنَّةٍ** ?] terkibinde, yağmurlu bir gün; ve ayrıca **ذُو دُغْنَةٍ** [yahut **دُغُنَّةٍ**]. (TA.) ― -b2- Ayrıca **دُجُنَّةٍ**’ye bak. ― -b3- Ayrıca, (S, K,) develerin renklerinde, (S,) siyahlığın en çirkin türü. (S, K.)

**دُجُنٌّ**
**دُجُنٌّ** دجن دجنن: sonraki paragrafa bak, üç yerde.

**دُجُنَّةٌ**
**دُجُنَّةٌ** دجن دجنه دجننه دجنة (AZ, S, K) ve ↓ **دِجِنَّةٌ** ve ↓ **دُجُنٌّ** (K) Bütün göğü örten, rutubet dolu ve karanlık, fakat yağmur içermeyen bulutlar; (AZ, S, K;) cem‘i ↓ **دُجُنٌّ** [yahut bu, **دُجُنَّةٌ**’nin isim birimi olduğu bir cins isimdir; her ne kadar bununla da, bununla da eş anlamlı olduğu söylense de, ayrıca bir cem‘dir]: (K:) ve karanlık; eş anlamlısı **ظُلْمَةٌ**: yahut bu kelimelerin birincisi (**دُجُنَّةٌ**) bu son mânâya sahiptir; yani **ظُلْمَةٌ**, yahut **ظَلْمَآءُ**; [K’nin bazı nüshalarında ve TA’da böyledir; fakat K’nin başka nüshalarında yalnız **ظَلْمَآءُ**;] ve ayrıca teşdîdsizdir; (K;) yani ayrıca ↓ **دُجْنَةٌ** diye yazılır, Sb’nin “Kitap”ında olduğu gibi: bu, Seer tarafından [ve S’de] **ظُلْمَةٌ** ile eş anlamlı olarak açıklanır; ve Sb’ye göre onun cem‘i [daha doğrusu cins ismi] ↓ **دُجْنٌ**’dür; fakat S’de denilir ki onun cem‘i **دُجَنٌ**’dir, yani **صُرَدٌ** gibi, ve **دُجُنَاتٌ** ve **دُجَنَاتٌ**: (TA: [fakat S’nin bir nüshasında **دُجْنٌ** ve **دُجْنَاتٌ** buluyorum; bir diğerinde **دُجَنٌ** ve **دُجُنَاتٌ**:]) ve ↓ **دُجُنٌّ**, ↓ **دَجْنٌ** ile eş anlamlıdır [bk.]: (K, TA: [CK’de **الدُّجُنُ** yanlışlıkla **الدُّجُنُّ** yerine konmuştur; ve hemen onu takip etmesi gereken **الدَّجْنُ** düşürülmüştür:]) **دُجُنَّةٌ**’nin cem‘i **دُجُنَّاتٌ**’tır. (TA.) ― -b2- **دُجُنَّةٌ** ayrıca, bulutların yeri örtmesi ve yığılmış olması; birbiri üzerine, ve kalın olması mânâsına gelir. (K, * TA.) ― -b3- Ayrıca **دَجْنٌ**’e bak, iki yerde: ve **دُجْنَةٌ**’ye bak.

**دِجِنَّةٌ**
**دِجِنَّةٌ** دجن دجنه دجننه دجنة: bir önceki paragrafa bak.

**دَجُونٌ**
**دَجُونٌ** دجا دجون: **دَاجِنٌ**’e bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) Başka birinin kuzularından yahut oğlaklarından memesini esirgemeyen bir koyun yahut keçi. (TA.)

**دَاجِنٌ**
[ **دَاجِنٌ** داجن داجنن, 1’in ism-i fâilidir. Bundan dolayı,] **دَاجِنَةٌ** Yayılan, yahut örten, [yeri,] **دِيمَةٌ** diye adlandırılan şeye benzer bir yağmur (**مَطْرَةٌ**, S’nin iki nüshasında **مَاطِرَةٌ**,). (AZ, S, K. [Freytag kelimeyi, K’nin otoritesine dayanarak, **دَجْنَة** diye yazmıştır.]) Ve **سَحَابَةٌ دَاجِنَةٌ** (S, Msb) ve ↓ **مُدْجِنَةٌ** (S) Çok, yahut sürekli yağmur yağdıran bir bulut. (S, Msb) (S. [Bu iki mânâdan hangisinin S’de kastedildiği açıkça gösterilmemiştir.]) ― -b2- **جَمَلٌ دَاجِنٌ** ve ↓ **دَجُونٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) Araziyi sulayan; yahut araziyi sulamak için üzerinde su çekilen erkek deve; eş anlamlısı **سَانٍ** [bk.]: (K:) yahut araziyi sulamaya, yahut bu maksatla üzerinde su çekilmeye alışmış olan: (TA:) ve ↓ **مَدْجُونَةٌ** dişi deveye uygulandığında bu son mânâya sahiptir. (K, TA.) ― -b3- Ve **دَاجِنٌ** (S, Mgh, K) ve **رَاجِنٌ**, ve Arapların bazısı **دَاجِنَةٌ** der, (ISk, S,) koyun yahut keçiye (**شَاةٌ**), (ISk, S, Mgh, K,) ve güvercine, (K,) vb.’ne, (ISk, S, K,) meselâ deveye, (TA,) (mecaz:) Evlere yahut çadırlara bağlı kalan; (ISk, S, Mgh, K, TA;) evcilleştirilmiş, yahut ünsiyetli, yahut uysal: (ISk, S:) birincisi (**داجن**) bir hadiste, evde beslenen bir koyun yahut keçi mânâsıyla vârid olmuştur; yani insanların ikamet yerlerinde insanlar tarafından beslenen: (TA:) cem‘i **دَوَاجِنُ**; (S, Mgh, Msb, K;) evlere yahut çadırlara bağlı kalan koyunlar yahut keçiler ve güvercinler ve benzerlerine uygulanır; (Msb; [orada, bazılarının **دَاجِنَةٌ** dediği de eklenir;]) ElKarkhee tarafından **سَائِمَةٌ**’nin zıddı olduğu söylenmiştir; (Mgh;) ve Lebeed tarafından av için kullanılan köpeklere uygulanmıştır, (S,) bu örnekte mânâsı eğitilmiş, yahut öğretilmiş: (EM s. 164:) yahut **دَاجِنٌ** köpeğe uygulandığında, evlere yahut çadırlara bağlı kalan demektir; ve böylesi ↓ **دَجُونٌ**. (TA)

**أَدْجَنُ**
**أَدْجَنُ** ذ **دُجْنَةٌ** diye adlandırılan renkte bir deve (S): müennesi **دَجْنَآءُ**. (S, K.)

**مُدْجِنَةٌ**
**مُدْجِنَةٌ** مدجن مدجنه مدجنة: **دَاجِنٌ**’e bak.

**لَيْلَةٌ مِدْجَانٌ**
**لَيْلَةٌ مِدْجَانٌ** ليلة مدجان Karanlık bir gece. (K.) ― -b2- **شَاةٌ مِدْجَانٌ** [kuzulara yahut oğlaklara bağlı kalan, yahut onlarla ünsiyet eden ve onları seven bir koyun yahut keçi, yahut dişi koyun yahut dişi keçi]. (IB, TA.)

**مَدْجُونَةٌ**
**مَدْجُونَةٌ** مدجونه مدجونة: **دَاجِنٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَجَنَ
دَجَنَ U ( n. ac. دَجْن 1 ,  دُجُوْن 27 ),
a.  Was gloomy, rainy ( weather ).

b.  [ Bi ], Stayed, remained in, became accustomed to ( place ).

c.  Became tame, domesticated ( pigeon ).

دَاْجَنَ
دَاْجَنَ III ,
a.  Duped, deceived; coaxed, wheedled.

أَدْجَنَ
أَدْجَنَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Was dark.

دُجْنَة
دُجْنَة 3t ,  دُجُنَّة 13t , ( pl. دُجَن 9 ),
a.  Dark & gloomy weather; dullness, darkness, gloom.

أَدْجَنُ
أَدْجَنُ 14 , ( pl. دُجْن 3 ),
a.  Dark, black.

دَاْجِنَة
دَاْجِنَة 21t ,
a.  Heavy raincloud.

مُدْجِنَة
مُدْجِنَة [ N. Ag.
a.  IVt ],  see 21t .

##### Türkçe

دَجَنَ
دَجَنَ U ( mastar: **دَجْن** 1, **دُجُوْن** 27 ),
a. (hava) kasvetli, yağmurlu oldu.

b. [ Bi ] (bir yerde) kaldı, durdu; (bir yere) alıştı.

c. (güvercin) ehlileşti, evcilleşti.

دَاْجَنَ
دَاْجَنَ III ,
a. aldattı, kandırdı; gönlünü aldı, tatlı dille kandırdı.

أَدْجَنَ
أَدْجَنَ IV ,
a. I (a)’ya bak.

b. karanlık oldu.

دُجْنَة
دُجْنَة 3t, **دُجُنَّة** 13t, (çoğulu: **دُجَن** 9 ),
a. karanlık ve kasvetli hava; donukluk, karanlık, kasvet.

أَدْجَنُ
أَدْجَنُ 14, (çoğulu: **دُجْن** 3 ),
a. karanlık, siyah.

دَاْجِنَة
دَاْجِنَة 21t ,
a. ağır yağmur bulutu.

مُدْجِنَة
مُدْجِنَة [ ism-i fâil
a. IVt ],  21t’ye bak.
