# دجي (د-ج-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AC%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ج - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: دجى

## Sözlükler (4)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ج ي
ليلة ذات دجًى وهي الظلم وهو أحسن من شمس الضحى وبدر الدجى وليل داج‏.‏
قال‏:‏ والليل داج كنفاً جلبابه وقد دجا الليل وأدجى‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ثوب داج‏:‏ سابغ غطى جسده كلّه‏.‏
ودجا عليه ثوبه‏:‏ سبغ‏.‏
ودجا عليه شعره‏.‏
وقيـل لأعرابـي‏:‏ بـم تعـرف حمـل شاتك‏.‏
قال‏:‏ إذا استفاضت خاصرتها ودجت شعرتها أي وفت فسترتها‏.‏
وما كان ذلك مذ دجا الإسلام‏.‏
وكان ذلك وثوب الإسلام داج‏.‏
ودجا عليهم الأمن والخصب‏.‏
وإنه لفي عيش داج‏.‏
وأدجيت البيت‏:‏ سدلت ستره‏.‏
وفلان يداجيك‏:‏ يساتـرك العداوة‏.‏

##### Türkçe

د ج ي
**ليلة ذات دجًى**: karanlık sahibi bir gece; ve o, karanlıktır; ve o, kuşluk güneşinden ve **بدر الدجى**’dan ve **ليل داج**’dan daha güzeldir.‏
Dedi ki: Ve gece, örtü olarak **داج**’dır; onun cübbesi; ve gece **دجا** etti ve **أدجى** etti.‏
Mecazdan: **ثوب داج**: bol, bütün bedenini örttü.‏
**ودجا عليه ثوبه**: bol oldu.‏
**ودجا عليه شعره**.‏
Bir bedevîye denildi: Koyununun gebeliğini ne ile bilirsin?‏
Dedi: Yanı yayıldığı ve tüyü **دجت** olduğu zaman; yani tamam oldu da onu örttü.‏
Ve bu, İslâm **دجا** ettiğinden beri olmadı.‏
Ve bu, İslâmın elbisesi **داج** iken idi.‏
Ve güvenlik ve bolluk onların üzerine **دجا** etti.‏
Ve o, gerçekten **عيش داج** içindedir.‏
**وأدجيت البيت**: onun perdesini saldım.‏
Ve falan sana **يداجيك**: düşmanlığı gizleyerek seni örter.‏

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ج ي * * الدُّجَى * الظلمة وقد * دَجَا * الليل من باب سما وليلة * دَاجِيةٌ * وكذا * أدْجَى * الليل و * تَدَجَّى * و * دَيَاجِي * الليل حنادسه كأنه جمع ديجاة قال الأصمعي * دَجَا * الليل إنما هو ألبس كل شيء وليس هو من الظلمة قال ومنه قولهم دجا الإسلام أي قوي وألبس كل شيء و * المُدَاجاةُ * المداراة ويقال * دَاجَاهُ * إذا داراه كأنه ساتره العداوة

##### Türkçe

* د ج ي * * **الدُّجَى** * karanlık; ve: * **دَجَا** * gece, **سما** babından (gelir); ve: * **لَيْلَةٌ دَاجِيةٌ** *; ve bunun gibi: * **أدْجَى** * gece ve * **تَدَجَّى** *; ve * **دَيَاجِي** * gecenin zifirî karanlıklarıdır; sanki **ديجاة**’nin çoğulu gibi. الأصمعي dedi ki: * **دَجَا** * gece, ancak her şeyi giydirdi (bürüdü) demektir; karanlıktan değildir. Dedi ki: ve ondan, onların “**دجا الإسلام**” sözleri (vardır); yani güçlendi ve her şeyi giydirdi (bürüdü). Ve * **المُدَاجاةُ** * idare etmedir; ve denilir: * **دَاجَاهُ** *; onu idare ettiğinde; sanki ona düşmanlığı örtmüş gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!الدُّجْيَةُ ، بالضَّمِّ : قُتْرَةُ الصَّائِدِ ) ؛ قالَ الطرمَّاحُ :
مُنْطَوٍ في مُسْتَوى *!دُجْيَةٍ
كانْطواءِ الحُرِّ بَيْنَ السّلام ْوالجَمْعُ *!الدُّجَى ؛ قالَ أُميَّةُ الهُذَليّ :
به ابنُ الدُّجى لاطِئاً كالطِّحال ( و ) الدُّجْيَةُ ( مِن القَوْسِ ) : جلْدَةٌ ( قَدْرُ إصْبَعَيْنِ يُوضَعُ في طَرَفِ السَّيْرِ الذي يُعَلَّقُ به القَوْسُ ) ، وفيه حَلْقة فيها طَرَفُ السَّيْر .
والذي ذَكَرَه ابنُ

الأعْرابيِّ في هذا المعْنى *!الدُّجَة ، كما سَيَأْتي .
( و ) *!الدُّجْيَةُ : ( الظُّلْمَةُ ) ؛ يائيَّةٌ واوِيَّةٌ ؛ ( ج *!دُجًى ) ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُ أُمَيَّة الهُذَليّ أَيْضاً لأنَّه يُنامُ فيها ليلاً .
( ولَيْلٌ *!دَجِيٌّ ، كغَنِيَ : داجٍ ) ؛ أَنْشَدَ ابنْ الأعرابيِّ :
والصُّبْحُ خَلْفَ الفَلَق *!الدُّجِيِّ ( *!وَدَاجَى ) *!مُداجَاةً : ( ساتَر بالعَداوَةِ . ) فكأَنَّه أَتاه في *!دُجْيَةٍ أي : ظُلْمَةٍ . وذكر شاهِدُهُ .
ومما يستدرك عليه :
*!الدُّجْيَةُ ، بالضَّمِّ : الصُّوفُ الأَحْمَرُ ، والجَمْعُ : *!الدُّجَى . قال الشمّاخ :
عليها *!الدُّجَى المُسْتَنْشَآتُ كأَنَّها
هوادِجُ مَشْدُودٌ عليها الجزاجِزُ*!والدُّجَةُ على أَرْبَعِ أَصابعَ من عُنْتُوتِ القَوْسِ ، وهو الحَزُّ الذي تدخلُ فيه الغانَةُ ، والغانَةُ حَلْقَة رأْسِ الوَتَرِ .
ويقالُ : إنَّه لفِي عَيْشٍ *!دَاجٍ *!دَجِيٍّ ؛ كأَنَّه يُرادُ به الخفْضُ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ قالَ :
والعَيْشُ داجٍ كَنفاً جِلْبابُ هوقالَ ابنُ الأَعرابيِّ : *!الدُّجْيَةُ ، بالضمِّ : ولدُ النَّخْلَةِ ، والجَمْعُ *!الدُّجَى ؛ قالَ الشاعِرُ ، وهو الجميحُ :
يدِبُّ حُمَيَّا الكأْسِ فيهمْ إذا انْتَشَوْا
دَبِيبَ *!الدُّجَى وَسْطَ الضَّرِيبِ المُعَسَّلِوقد سَمَّوا داَجِيَة .
*!والدُّجْيةُ : عقبةٌ يُدَجَّى بها القَوْس في عجْسِها لئَلاَّ يَنْقَطعَ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

##### Türkçe

: ( ى ( **الدُّجْيَةُ** , zamme ile: avcının katresi ) ; الطرمّاح dedi ki:
**دُجْيَةٍ** düzlüğünde bükülmüş,
hür’ün selâm ile cem‘ arasında bükülmesi gibi; ve çoğulu **الدُّجَى**’dır; أُميّةُ الهُذَليّ dedi ki:
onda **الدُّجى**’nın oğlu, dalak gibi yapışmış ( idi ). ( ve ) **الدُّجْيَةُ** ( yaydan ): bir deri parçasıdır ( iki parmak miktarı; yayın asıldığı kayışın ucuna konur ), ve onda, kayışın ucunun içinde bulunduğu bir halka vardır.
İbnُ

الأعْرابيِّ’nin bu mânada zikrettiği **الدُّجَة**’dir; ileride geleceği üzere.
( ve ) **الدُّجْيَةُ**: ( karanlık ) ; يائيَّةٌ واوِيَّةٌ’dir; ( çoğulu **دُجًى** ) ; ve bununla أُمَيَّة الهُذَليّ’ün sözü de tefsir edilmiştir; çünkü onda geceleyin uyunur.
( ve **دَجِيٌّ** gece, غَنِيَ gibi: داجٍ ) ; İbnْ الأعرابيِّ inşâd etti:
sabah, yarığın arkasında **الدُّجِيِّ** ( ve **وَدَاجَى** ) **مُداجَاةً**: ( düşmanlıkla örtüp gizledi. ) Sanki ona bir **دُجْيَةٍ** içinde, yani: bir karanlıkta gelmiştir. Ve onun şâhidini zikretti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الدُّجْيَةُ** , zamme ile: kırmızı yün; ve çoğulu: **الدُّجَى**. الشمّاخ dedi ki:
üzerinde **الدُّجَى** (kırmızı yünler) yükseltilmişler; sanki onlar
üzerine الجزاجِزُ bağlanmış hevdec’lerdir. Ve **الدُّجَةُ** yayın عُنْتُوتِ’undan dört parmak üzerindedir; o, الغانَةُ’nun içine girdiği çentiktir; ve الغانَةُ, kirişin başının halkasıdır.
Ve denilir: muhakkak o, **دَاجٍ** **دَجِيٍّ** bir yaşayış içindedir; sanki onunla alçaklık kastedilir; الجَوهرِيُّ onu nakletti; dedi ki:
ve yaşayış, bir örtü olarak داجٍ’dir; onun cübbe’si. Ve İbnُ الأَعرابيِّ dedi ki: **الدُّجْيَةُ**, zamme ile: hurma ağacının yavrusu; ve çoğulu **الدُّجَى**; şair dedi ki, o الجميحُ’tir:
içtiklerinde sarhoş olduklarında, kadehin harareti onların içinde yürür,
bal ile tatlandırılmış darîb’in ortasında **الدُّجَى**’nın yürümesi gibi. Ve داجِيَة diye adlandırdılar.
Ve **الدُّجْيةُ**: yayın عَجْس’inde, kopmasın diye, yay onunla karartılan bir عقبة’dir; الصَّاغانيُّ onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AC%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: دجى

داجى
3 داجى داجى داجي داجيي , mentioned in this art. in the K: see art. دجو.

دُجَةٌ
دُجَةٌ دج دجه دجة : see art. دجو: -A2- and see also the paragraph here following.

دُجْيَةٌ
دُجْيَةٌ دجيه دجية : see دُجًا, in art. دجو. -A2- Also The lurking-place, or covert, (قُتْرَة,) of a hunter: (S, K:) pl. دُجًى. (S.) ― -b2- And A bee-hive. (KL.) -A3- Of a bow, (K, TA,) A piece of skin (TA) of the measure of two fingers, put at the extremity of the thong, or strap, by which the bow is suspended, (K, TA,) having a ring in which is the extremity of the thong, or strap: but the word mentioned by IAar as having this meaning is ↓ دُجَةٌ, when he says that the دُجَة is at [the distance of] four fingers from the notch of the bow into which enters the ring that is at the end of the string. (TA.) ― -b2- And A sinew with which a bow is covered in the part of the stave that is held by the hand, lest it should break. (Sgh, TA.) [Golius says, as on the authority of the S, in which I find nothing of the kind, that it signifies A black patch, with which the extremity of a bow is covered for the sake of ornament.] ― -b3- Red wool: pl. as above. (TA.) -A4- The young one of the bee: pl. as above. (TA.) And [hence,] أُمُّ دُجْيَةٍ The bee. (T in art. ام.)

دَجِىٌّ
دَجِىٌّ دج دجى دجي : see art. دجو.

دَاجٍ
دَاجٍ داج داجي : see art. دجو.

##### Türkçe

داجى
3 **داجى** **داجى** **داجي** **داجيي**: bu maddede, K’da zikredilmiştir: **دجو** maddesine bak.

دُجَةٌ
**دُجَةٌ** دج دجه دجة: **دجو** maddesine bak: -A2- ve ayrıca burada onu izleyen paragrafa da bak.

دُجْيَةٌ
**دُجْيَةٌ** دجيه دجية: **دُجًا**’ya bak, **دجو** maddesinde. -A2- Ayrıca Bir avcının pusu yeri, yahut gizlenme yeri, (**قُتْرَة,**) (S, K:) çoğulu **دُجًى**. (S.) ― -b2- Ve Bir arı kovanı. (KL.) -A3- Bir yayın (K, TA) [hakkında], iki parmak ölçüsünde bir deri parçası (TA); yayın asıldığı kayışın, yahut bağın, ucuna konulur; (K, TA) içinde kayışın, yahut bağın, ucunun bulunduğu bir halkası vardır: fakat IAar’ın bu mânâya sahip olarak zikrettiği kelime ↓ **دُجَةٌ**’dir; o, **دُجَة**’nin, yayın kirişinin ucunda bulunan halkanın girdiği, yayın çentiğinden [uzaklık olarak] dört parmak [mesafesinde] olduğunu söylediğinde. (TA.) ― -b2- Ve Bir yayın, elde tutulan kısımda, kırılmasın diye, onunla kaplandığı bir sinir. (Sgh, TA.) [Golius, S’nin rivayetine dayanarak, bende onda bunun gibi bir şey bulunmadığı hâlde, bunun, süs için yayın ucunun onunla kaplandığı siyah bir yama mânâsına geldiğini söyler.] ― -b3- Kırmızı yün: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) -A4- Arının yavrusu: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) Ve [bundan dolayı,] **أُمُّ دُجْيَةٍ**: arı. (T, **ام** maddesinde.)

دَجِىٌّ
**دَجِىٌّ** دج دجى دجي: **دجو** maddesine bak.

دَاجٍ
**دَاجٍ** داج داجي: **دجو** maddesine bak.
