# دحح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AD%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دحح

باب الحاء مع الدال
حد، دح مستعملان
حد:
فَصلُ ما بينَ كُلِّ شيئين حَدٌّ بينهما. ومُنْتَهَى كُلِّ شيءٍ حدُّه. وحَدَّ السيفُ واحتَدَّ. وهو جَلْدٌ حَديدٌ. وأحدَدْتُه. واستَحَدَّ الرجلُ واحتَدَّ حِدَّةً فهو حديد.
وحُدُودُ الله: هي الأشياء التي بيَّنَها وأَمَر أنْ لا يُتَعَدَّى فيها. والحَدُّ: حَدُّ القاذِف ونحوِه مما يُقامُ عليه من الجَزاء بما أتاه. والحديدُ معروف، وصاحبُه الحَدّاد. ورجل محدُود: مُحارِف في جدّه. وحَدُّ كلِّ شيءٍ: طَرَف شَباتِه كحَدِّ السِّنان والسَّيف ونحوِه. والحُدُّ: الرجلُ المَحدُودُ عن الخير.
والحَدُّ: بأْسُ الرجل ونَفاذه في نجدته، قال العجاج:
أُمْ كيفَ حَدَّ مُضَرَ القَطيمُ
وأحَدَّتِ المرأةُ على زَوجها فهي مُحِدٌّ، وحَدَّتْ بغير الألف أيضاً، وهو التَسليبُ بعد مَوته. وحادَدْتُه: عاصيَته، ومن يُحادِدِ الله، أي يُعاصيه.
وما عن هذا الأمرِ حَدَدٌ: أي مَعْدِل ولا مُحْتَدٌّ، مثله، قال الكُميت:
حَدَداً أن يكونَ سَيْبُكَ فينـا		رَزِماً أو مُجَبَّناً ممصوراً.
وحَدّان: حيٌّ من اليَمَن. والحَدُّ: الصَرْف عن الشيء من الخَير والشَرّ.
وتقول للرامِي: اللّهُم احدُدْه، أي لا تُوفِقّهْ للإصابة. وحَدَدْته عن كذا: مَنَعتُه والاستِحْداءُ: حَلْقُ الشيء بالحديد، وحَدُّ الشَّراب: صَلابتُه، قال الأعشى:
وكأسٍ كعَيْنِ الديكِ باكَرْتُ حَدَّها		بفِتْيانِ صِدق والنَّواقيسُ تُضْرَبُ
دح:
الدّحُّ: شِبْهُ الدَسِّ، وهو أن تضع شيئاً على الأرض ثمَّ تَدُقُّه وتَدُسُّه حتّى يَلْزَقَ، قال أبو النجم:
بيتاً خفّياً في الثَّرَى مَدحُوحا
والدَحُّ أن ترميَ بالشيءِ قُدُماً.
والدَحْداحُ والدَحْداحة من الرجال والنساء: المستديرُ المُلَمْلَم، قال:
أَغَرَّكِ أنَّني رجلٌ قصيرٌ		دُحَيْدِحةٌ وأَنَّكِ عَلْطَميسُ

### Türkçe

باب **الحاء** مع **الدال**
**حد**، **دح** kullanımdadırlar.

**حد**:
İki şeyin arasındaki her şeyin ayrımı, aralarında bir **حَدّ**dır. Her şeyin sonu, onun **حدّ**udur. Kılıç **حَدَّ** etti ve **احتَدَّ** etti. O, sert, keskin bir şeydir. Ben onu **أحدَدْتُه**. Adam **استَحَدَّ** etti ve **احتَدَّ** etti; bir **حِدَّةً** ile; o hâlde o **حديد**dir.

**حُدُودُ الله**: O, O’nun açıkladığı ve onda aşılmamasını emrettiği şeylerdir. Ve **الحَدُّ**: **حَدُّ القاذِف** ve benzeri; yaptığı şey sebebiyle kendisine ceza olarak ikame olunan şeylerdendir. Ve **الحديدُ** bilinen (şey)dir; ve onun sahibi **الحَدّاد**dır. Ve **محدُود** adam: ciddiyetinde uğursuz/mahrum bırakılmıştır. Ve her şeyin **حَدُّ**u: keskinliğinin ucu; **حَدِّ السِّنان** ve **السَّيف** ve benzeri gibi. Ve **الحُدُّ**: hayırdan alıkonmuş **المَحدُودُ** adamdır.

Ve **الحَدُّ**: adamın şiddeti ve yiğitliğinde nüfuzu/işlerliği; **العجاج** dedi ki:
أُمْ كيفَ حَدَّ مُضَرَ القَطيمُ

Ve kadın kocası üzerine **أحَدَّتِ**; o hâlde o **مُحِدٌّ**dur; ve elifsiz de **حَدَّتْ**; o, ölümünden sonra süsü bırakmadır. Ve ben onunla **حادَدْتُه**: ona isyan ettim; ve “ومن يُحادِدِ الله” yani O’na isyan eder.

Ve bu işten bir **حَدَدٌ** yoktur: yani bir sapma/kaçış yolu yoktur ve bir **مُحْتَدٌّ** da yoktur; onun benzeri; **الكُميت** dedi ki:
حَدَداً أن يكونَ سَيْبُكَ فينـا		رَزِماً أو مُجَبَّناً ممصوراً.

Ve **حَدّان**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **الحَدُّ**: hayırdan ve şerden bir şeyi çevirmek/uzaklaştırmaktır.

Ve okçuya dersin ki: “اللّهُم احدُدْه”، yani onu isabete muvaffak kılma. Ve onu şundan **حَدَدْته**: onu men ettim. Ve **الاستِحْداءُ**: demirle bir şeyi tıraş etmektir. Ve **حَدُّ الشَّراب**: onun sertliğidir; **الأعشى** dedi ki:
وكأسٍ كعَيْنِ الديكِ باكَرْتُ حَدَّها		بفِتْيانِ صِدق والنَّواقيسُ تُضْرَبُ

**دح**:
**الدّحُّ**: **الدَسِّ**e benzer; o, yere bir şey koyman, sonra onu dövmen ve bastırman; ta ki yapışsın; **أبو النجم** dedi ki:
بيتاً خفّياً في الثَّرَى مَدحُوحا

Ve **الدَحُّ**: bir şeyi öne doğru atmandır.

Ve erkeklerden ve kadınlardan **الدَحْداحُ** ve **الدَحْداحة**: yuvarlak, toplu (kimse)dir; dedi ki:
أَغَرَّكِ أنَّني رجلٌ قصيرٌ		دُحَيْدِحةٌ وأَنَّكِ عَلْطَميسُ
