# دحص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AD%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دحص

دَحَصَ يَدْحَصُ: أَسرع. الأَزهري: ودَحَصَت الذبيحةُ بِرِجْلَيْها عند الذَّبْحِ إِذا فَحَصَتْ وارْتَكَضَتْ؛ قال علقمة بن عبدة: رَغا فَوقَهمْ سَقْبُ السماءِ فداحِصٌ
بِشكّتِه، لم يُسْتَلَبْ، وسَلِيبُ
يقال: أَصابَهم ما أَصابَ قومَ ثمود حين عَقَرُوا الناقة فرَغَا سَقْبُها وجعَلَه سَقْبَ السماء لأَنه رُفِع إِلى السماءِ لما عُقِرَت أُمُّه؛ والداحِصُ: الذي يبحث بيديه ورجليه وهو يَجُود بنفسه كالمذبوح. وقال ابن سيده: دحَصَت الشاةُ تَدْحَصُ برِجْلِها عند الذبح، وكذلك الوَعِل ونحوه، وكذلك إِن مات من غَرَقٍ ولم يُذْبَحْ فَضَرَبَ برجله؛ ومنه قول الأَعرابي في صِفَة المطر والسيل: ولم يَبْقَ في القِنَان إِلا فاحِصٌ مُجْرَنْثِمٌ أَو داحِصٌ مُتَجَرْجِمٌ. والدَّحْصُ: إِثارةُ الأَرض. وفي حديث إِسمعيل، عليه السلام: فَجَعل يَدْحَصُ الأَرضَ بِعَقِبَيْه أَي يَفْحَص ويَبْحَث ويُحَرِّك التراب.

### Türkçe

**دَحَصَ يَدْحَصُ**: acele etti, hızlandı. el-Ezherî: Kesilmiş hayvan, kesim sırasında iki ayağıyla **دَحَصَت**; **فَحَصَتْ** ve **ارْتَكَضَتْ** ettiği zaman; Alkame b. Abde dedi ki:

رَغا فَوقَهمْ سَقْبُ السماءِ فداحِصٌ
بِشكّتِه، لم يُسْتَلَبْ، وسَلِيبُ

Denilir ki: Semûd kavminin, dişi deveyi boğazladıkları zaman başlarına gelenin benzeri onlara isabet etti; onun yavrusu böğürdü; onu “göğün yavrusu” kıldı; çünkü annesi boğazlandığında o, göğe kaldırıldı; ve **الداحِصُ**: elleri ve ayaklarıyla eşeleyen, can verirken, boğazlanmış gibi olan kimsedir. İbn Sîde dedi: Koyun, kesim sırasında ayağıyla **دحَصَت** **تَدْحَصُ**; bunun gibi dağ keçisi ve benzeri de; yine, eğer boğazlanmayıp boğulmadan ölürse de ayağıyla vurdu; bundan, bedevînin yağmur ve selin niteliğinde sözü: Ve **القِنَان** içinde, ancak **فاحِصٌ** **مُجْرَنْثِمٌ** yahut **داحِصٌ** **مُتَجَرْجِمٌ** kaldı. Ve **الدَّحْصُ**: yerin kımıldatılmasıdır. İsmâil’in (aleyhisselâm) hadisinde: İki topuğuyla yeri **يَدْحَصُ** etmeye başladı; yani **يَفْحَص** ve **يَبْحَث** ve toprağı hareket ettirir.
