# دحض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AD%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دحض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دحض

دحض برجله، كمنع: فحص بها  ، وكذلك دحض، بالصاد، قال أبو سعيد. وبهما روي قول معاوية لعمرو بن العاص -رضي الله عنهما- حين ذكر له ما رواه ابنه عنه، من قول النبي صلى الله عليه وسلم لعمار رضي الله عنه:  تقتلك الفئة الباغية  لا تزال تأتينا بهنة تدحض بها في بولك، أنحن قتلناه? إنما قتله الذي جاء به. دحض  عن الأمر: بحث  عنه، نقله الصاغاني. دحضت  رجله  تدحض دحضا ودحوضا:  زلقت  ، وقد دحضها وأدحضها: أزلقها. وفي حديث وفد مذحج:  نجباء غير دحض الأقدام  والدحض: جمع داحض، وهم الذين لا ثبات لهم ولا عزيمة في الأمور. من المجاز: دحضت  الشمس  عن كبد السماء، تدحض دحضا: ودحوضا:  زالت  إلى جهة المغرب، كأنها دحضت، أي زلقت. من المجاز: دحضت  الحجة دحوضا: بطلت  . قال الله تعالى:  حجتهم داحضة  . أي باطلة. ونقل ابن دريد عن أبي عبيدة، قال: أي مدحوضة.  وأدحضتها  ، أي أبطلتها دفعتها. ومنه قوله تعالى:  ليدحضوا به الحق  ، أي ليدفعوا به.  ودحيضة، كجهينة: ماء لبني تميم  . قال الأعشى:
  أتنسين أياما لنا بدحيضة                      وأيامنا بين البدي فثهمد  ومكان دحض  ، بالفتح،  ويحرك، ودحوض  ، كصبور، الأخير من العباب، والأولان من الصحاح:  زلق  . أنشد الجوهري في شاهد التحريك قول الراجز يصف ناقته:
  قد ترد النهي تنزى عومه
  فتستبيح ماءه فتلهمه
  حتى يعود دحضا تشممه العوم: جمع عومة لدويبة تغوص في الماء، كأنها فص أسود. وأنشد في العباب من شاهد التسكين قول طرفة:
  أبا منذر رمت الوفاء فـهـبـتـه                      وحدت كما حاد البعير عن الدحض  ج دحاض  ، كجبل وجبال. قال رؤبة يمدح بلال بن أبي بردة بن أبي موسى الأشعري:
  فأنت يا ابن القاضيين قاضي
  معتزم على الطريق الماضي
  بثابت النعل على الدحاض جعله ابن القاضيين، لأن أباه كان قاضيا، وجده قضى يوم الحكمين، وبلال أيضا كان قاضيا.  والمدحضة: المزلة  ، وقد جاء في حديث الصراط. يقال: مكان مدحضة، إذا كان لا تثبت عليه الأقدام. دحوض،  كصبور: ع، بالحجاز  قال سلمى بن المقعد:
  فيوما بأذناب الدحوض ومرة                      أنسئها في رهوه والسوائل أنسئها، أي أسوقها. ومما يستدرك عليه: دحضه وأدحضه: أزلقه. وفي صفة المطر: فدحضت التلاع، أي صيرتها مزلقة. والدحض: الدفع كالإدحاض: والماء الذي يكون عنه الزلق، والجمع الأدحاض. يقال: وقعوا على الأدحاض. ومزلة مدحاض: يدحض فيها كثيرا، والجمع مداحض.

### Türkçe

**دحض** ayağıyla, **منع** gibi: onunla eşeledi; yine **دحض** ( **الصاد** ile), Ebû Saîd dedi. Ve ikisiyle, Muâviye’nin Amr b. el-Âs’a -Allah ikisinden de razı olsun- oğlunun ondan rivayet ettiği şeyi kendisine zikrettiği vakit söylediği söz rivayet edilmiştir; Nebî صلى الله عليه وسلم’in Ammâr’a -Allah ondan razı olsun- sözü: “Seni azgın topluluk öldürecektir.” “Sen hâlâ bize, onunla idrarında kayıp durduğun bir ayıp getirip duruyorsun; biz mi onu öldürdük? Onu ancak onu getiren öldürdü.”

**دحض** işten: onu araştırdı; es-Sâgânî onu nakletti.

**دحضت** ayağı **تدحض** **دحضا** ve **دحوضا**: kaydı; ve onu **دحضها** ve **أدحضها**: onu kaydırdı.

Madhic heyeti hadîsinde: “soylular; ayakları kaygan olmayan”; ve **الدحض**: **داحض**’ın çoğuludur; ve onlar, işlerde sebatları ve azimleri olmayan kimselerdir.

Mecazdan: **دحضت** güneş, göğün ortasından; **تدحض** **دحضا** ve **دحوضا**: batı tarafına kaydı; sanki o **دحضت**; yani kaydı.

Mecazdan: **دحضت** delil **دحوضا**: bâtıl oldu. Allah تعالى dedi: “**حجتهم داحضة**”. Yani bâtıl. İbn Düreyd, Ebû Ubeyde’den nakletti; dedi ki: yani **مدحوضة**. Ve onu **أدحضتها**: yani onu iptal ettim, onu defettim. Ve ondan Allah تعالى’nın sözü: “**ليدحضوا به الحق**”; yani onunla defetsinler diye.

Ve **دحيضة**, **جهينة** gibi: Benî Temîm’e ait bir su. el-A‘şâ dedi ki:
  “Bize **دحيضة**’de olan günleri mi unutuyorsun,
  ve günlerimizi **البدي** ile **ثهمد** arasında?”

Ve **دحض** mekânı, fetih ile; ve harekelenir; ve **دحوض**, **صبور** gibi; sonuncusu **العباب**’dandır, ilk ikisi **الصحاح**’dandır: kaygan. el-Cevherî, harekelemenin şahidi olarak, devesini vasfeden recez şairinin sözünü okuttu:
  “Nehyi geçer; **عومه** sıçrayarak,
  suyunu helâl sayar da onu yutar,
  ta ki **دحضا** olarak dönünceye kadar; **العوم** onu koklar.”

**العوم**: suda dalan küçük bir hayvancağın **عومة**’sının çoğuludur; sanki siyah bir fas taşıdır.

Ve **العباب**’da, sükûnun şahidi olarak, Tarafe’nin sözünü okuttu:
  “Ey Ebû Münzir, vefayı istedin de onu bağışladım;
  ve deve **الدحض**’dan saptığı gibi saptın.”

Çoğulu **دحاض**’dır; **جبل** ve **جبال** gibi. Ru’be, Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin oğlu Ebû Burde’nin oğlu Bilâl’i överken dedi ki:
  “Sen, ey iki kadının oğlu, kadısın;
  geçmiş yol üzerinde azimli;
  **الدحاض** üzerinde ayakkabısı sabit olan.”

Onu “iki kadının oğlu” yaptı; çünkü babası kadı idi, dedesi iki hakem günü hükmetti; Bilâl de kadı idi.

Ve **المدحضة**: kaydıran yer; ve sırat hadîsinde gelmiştir. Denir: **مكان مدحضة**; ayaklar üzerinde sabit durmaz ise.

**دحوض**, **صبور** gibi: Hicaz’da bir yer; Selmâ b. el-Muk‘ad dedi ki:
  “Bir gün **أذناب الدحوض**’da, bir kerre de
  onu, düzlüğünde ve akıntılarda sürerim.”

“**أنسئها**”: yani onu sürerim.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: onu **دحضه** ve **أدحضه**: onu kaydırdı.

Ve yağmurun vasfında: “**فدحضت التلاع**”; yani onları kaygan yaptı.

Ve **الدحض**: itmedir; **الإدحاض** gibi; ve kaymanın ondan olduğu sudur; çoğulu **الأدحاض**. Denir: “**وقعوا على الأدحاض**”.

Ve **مزلة مدحاض**: içinde çok kayılır; çoğulu **مداحض**.
