# دحو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AD%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دحو

دَحَا
1 دَحَا دحا , (S, Msb, K,) first pers. دَحَوْتُ, (S,) aor. يَدْحُو, (Msb, K,) inf. n. دَحْوٌ, (S, Msb, K,) He spread; spread out, or forth; expanded; or extended; (S, Msb, K;) a thing; (S;) and, when said of God, the earth; (Fr, S, Msb, K;) as also دَحَى, (Msb, K,) first pers. دَحَيْتُ, (K in art. دحى,) aor. يَدْحَى, inf. n. دَحْىٌ: (Msb, and K in art. دحى:) or He (God) made the earth wide, or ample; as explained by an Arab woman of the desert to Sh: (TA:) also, said of an ostrich, (S, TA,) he expanded, and made wide, (TA,) with his foot, or leg, the place where he was about to deposit his eggs: (S, * TA:) and, said of a man, he spread, &c., and made plain, even, or smooth. (TA in art. دحى.) ― -b2- Also, said of a man, (K,) aor. يَدْحُو, inf. n. دَحْوٌ, (TA,) i. q. جَامَعَ; (K;) as also دَجَا; on the authority of IAar. (TA.) [You say, دَحَاهَا He compressed her; like as you say, دَجَاهَا.] ― -b3- Also He threw, or cast, and impelled, propelled, or removed from its place, a stone, with his hand. (TA.) One says also, to him who is playing with walnuts, أَبْعِدِ المَدَىوَادْحُهُ, meaning [Make thou the distance far, and] throw it. (S, TA.) See also مِدْحَاةٌ, in two places. And of a torrent, one says, دَحَا بِالْبَطْحَاءِ It cast along [the soft earth and pebbles in its course; or drove them along]. (TA.) And of rain, one says, دَحَا الحَصَى عَنْ وَجْهِ الأَرْضِ (S, Msb) It drove the pebbles from the surface of the earth; (Msb;) or removed them. (TA.) [See also دَحَى, in the next art.] And الدَّحْوُ بِالحِجَارَةِ also signifies The vying, one with another, in throwing stones, and striving to surpass [in doing so]; as also ↓ المُدَاحَاةُ [inf. n. of دَاحَى]. (TA.) ― -b4- مَرَّ يَدْحُو, inf. n. دَحْوٌ, said of a horse, He went along throwing out his fore legs without raising his hoofs much from the ground. (S, TA.) -A2- دَحَا البَطْنُ The belly was, or became, large, and hanging down; (Kr, K;) and ↓ اندحى it (the belly) was, or became, wide, or distended: (MF:) or both signify it (the belly) became swollen, or inflated, or big, and hung down, by reason of fatness or disease; as also دَاحَ and اِنْدَاحَ. (TA in art. دوح.)

داحى
3 داحى داحى داحي , inf. n. مُدَاحَاةٌ: see 1.

تدحّى
5 تدحّى دحا تدحى تدحي He spread out, or extended, himself; syn. تَبَسَّطَ. (K in art. دحى.) You say, نَامَ فُلَانٌ فَتَدَحَّى Such a one slept, and [extended himself so that he] lay upon a wide space of ground. (TA in that art.) ― -b2- And تَدَحَّتُ الاـِبِلُ فِى الأَرْضِ The camels made hollows in the ground where they lay down, it being soft; leaving therein cavities like those of bellies: thus they do only when they are fat. (El-'Itreefee, TA in art. دحى.)

7 اـِنْدَحَوَ see 1, last sentence.

اِدْحَوَى
9 اِدْحَوَى ادحوى ادحوي [of the measure اِفْعَلَلَ for اِفْعَلَّ, like اِرْعَوَى,] It (a thing, TA) was, or became, spread, spread out or forth, expanded, or extended. (K.)

دَاحٍ
دَاحٍ داح [act. part. n. of 1]. ↓ اَللّٰهُمَّ دَاحِىَ المَدْحُوَّاتِ, in a prayer of 'Alee, means O God, the Spreader and Expander of the [seven] earths: (TA:) المَدْحُوَّاتٌ [properly] signifies the things that are spread, &c.; as also ↓ المَدْحِيَّاتٌ. (TA in art. دحى.) ― -b2- المَطَرَ الدَّاحِى The rain that removes [or drives] the pebbles from the surface of the earth. (TA.)

أُدْحِىٌّ
أُدْحِىٌّ ذ , (S, K,) [originally أُدْحُوىٌ, of the measure أُفْعُولٌ from دَحَيْتُ, but said in the S to be of that measure from دَحَوْتُ, the dial. var. دَحَيْتُ not being there mentioned,] and اـِدْحِىٌّ and ↓ أُدْحِيَّةٌ and ↓ أُدْحُوَّةٌ, (K,) The place of the laying of eggs, (S, K,) and of the hatching thereof, (S,) of the ostrich, (S, K,) in the sand; (K;) because that bird expands it, and makes it wide, with its foot, or leg; for the ostrich has no [nest such as is termed] عُشّ: (S:) pl. أَدَاحٍ (TA in the present art.) and اداحى [i. e., if not a mistranscription, أَدَاحِىٌّ, agreeably with the sing.]: (TA in art. دحى:) and ↓ مَدْحًى [likewise] signifies the place of the eggs of the ostrich. (S.) [Hence,] ↓ بِنْتُ أُدْحِيَّةٍ A female ostrich. (TA.) ― -b2- [Hence also,] الأُدْحِىٌّ and الاـِدْحِىٌّ (assumed tropical:) A certain Mansion of the Moon, (K, TA,) [namely, the Twenty-first Mansion,] between the نَعَائِم and سَعْد الذَّابِح; [more commonly] called البَلْدَةُ: likened to the ادحّى of the ostrich. (TA.)

أُدْحُوَّةٌ
أُدْحُوَّةٌ ذ and أُدْحِيَّةٌ: see the next preceding paragraph, in three places: ― -b2- and for the latter, see also مِدْحَاةٌ, below.

مَدْحًى
مَدْحًى مدح مدحى مدحي : see أُدْحِىٌّ.

مِدْحَاةٌ
مِدْحَاةٌ مدح مدحاه مدحاة مدحى A wooden thing with which a child is driven along (يُدْحَى), and which, passing over the ground, sweeps away everything against which it comes. (K, TA.) ― -b2- Accord. to Sh, A certain thing with which the people of Mekkeh play: he says, I heard El-Asadee describe it thus: المَدَاحِىّ and المَسَادِىّ signify stones like the [small round cake of bread called] قُرْصَة, according to the size of which a hole is dug, and widened a little: then they throw those stones (بِهَا ↓ يَدْحُونَ) to that hole; and if the stone fall therein, the person wins; but if not, he is overcome: you say of him, ↓ يَدْحُو and يَسْدُو when he throws the stones (اـِذَا دَحَاهَا) over the ground to the hole: and the hole is called ↓ أُدْحِيَّةٌ. (TA.) [Accord. to Freytag, on the authority of the Deewán El-Hudhaleeyeen, A round thing made of lead, by the throwing of which persons contend together.]

المَدْحُوَّاتُ
المَدْحُوَّاتُ المدحوات and المَدْحِيَّاتُ: see دَاحٍ.

### Türkçe

دَحَا
1 **دَحَا** دحا , (S, Msb, K,) birinci şahıs **دَحَوْتُ**, (S,) muzâri‘ **يَدْحُو**, (Msb, K,) mastar ismi **دَحْوٌ**, (S, Msb, K,) O yaydı; yaydı, yahut ileriye doğru; genişletti; yahut uzattı; (S, Msb, K;) bir şeyi; (S;) ve, Allah hakkında söylendiğinde, yeri; (Fr, S, Msb, K;) bunun gibi **دَحَى** da, (Msb, K,) birinci şahıs **دَحَيْتُ**, (K, md. **دحى**’da,) muzâri‘ **يَدْحَى**, mastar ismi **دَحْىٌ**: (Msb, ve K md. **دحى**’da:) yahut O (Allah) yeri geniş, yahut bol yaptı; Sh’ye çölde yaşayan bir Arap kadın tarafından açıklandığı üzere: (TA:) ayrıca, devekuşu hakkında söylendiğinde, (S, TA,) o genişletti ve geniş yaptı, (TA,) ayağıyla yahut bacağıyla, yumurtalarını bırakmak üzere olduğu yeri: (S, * TA:) ve, bir adam hakkında söylendiğinde, o yaydı, vb., ve düz yaptı, düzgün, yahut pürüzsüz yaptı. (TA md. **دحى**’da.) ― -b2- Ayrıca, bir adam hakkında söylendiğinde, (K,) muzâri‘ **يَدْحُو**, mastar ismi **دَحْوٌ**, (TA,) **جَامَعَ** ile aynı (i. q.); (K;) bunun gibi **دَجَا** da; IAar’ın rivayetine göre. (TA.) [**دَحَاهَا** dersin: Onu sıktı; tıpkı **دَجَاهَا** dediğin gibi.] ― -b3- Ayrıca O, eliyle bir taşı attı, yahut fırlattı, ve itti, sevk etti, yahut yerinden uzaklaştırdı. (TA.) Cevizle oynayana da şöyle denir: **أَبْعِدِ المَدَىوَادْحُهُ**, yani [mesafeyi uzak kıl ve] onu at. (S, TA.) İki yerde **مِدْحَاةٌ**’ya da bak. Ve sel hakkında şöyle denir: **دَحَا بِالْبَطْحَاءِ** O, [yolunda yumuşak toprağı ve çakılları] sürükleyip götürdü [yahut onları sürüp götürdü]. (TA.) Ve yağmur hakkında şöyle denir: **دَحَا الحَصَى عَنْ وَجْهِ الأَرْضِ** (S, Msb) O, çakılları yerin yüzünden sürdü; (Msb;) yahut onları uzaklaştırdı. (TA.) [Sonraki maddede **دَحَى**’ya da bak.] Ve **الدَّحْوُ بِالحِجَارَةِ** ayrıca, taş atmada birbirine karşı yarışmayı ve [bunu yapmada] üstün gelmeye çalışmayı ifade eder; bunun gibi ↓ **المُدَاحَاةُ** da [**دَاحَى**’nın mastarı]. (TA.) ― -b4- **مَرَّ يَدْحُو**, mastar ismi **دَحْوٌ**, bir at hakkında söylendiğinde: O, ön ayaklarını ileri atarak, toynaklarını yerden pek kaldırmadan yürüdü. (S, TA.) -A2- **دَحَا البَطْنُ** Karın büyük oldu yahut büyüdü ve sarktı; (Kr, K;) ve ↓ **اندحى** o (karın) geniş oldu yahut genişledi: (MF:) yahut ikisi de, şişmanlık yahut hastalık sebebiyle, o (karın) şişti, yahut şişkin oldu, yahut büyük oldu ve sarktı anlamına gelir; bunun gibi **دَاحَ** ve **اِنْدَاحَ** da. (TA md. **دوح**’da.)

داحى
3 **داحى** داحى داحي , mastar ismi **مُدَاحَاةٌ**: 1’e bak.

تدحّى
5 **تدحّى** دحا تدحى تدحي O, kendini yaydı yahut uzattı; eş anlamlısı **تَبَسَّطَ**. (K md. **دحى**’da.) Şöyle dersin: **نَامَ فُلَانٌ فَتَدَحَّى** Falan kimse uyudu ve [kendini uzatıp] yerin geniş bir kısmı üzerine yattı. (TA aynı maddede.) ― -b2- Ve **تَدَحَّتُ الاـِبِلُ فِى الأَرْضِ** Develer, yattıkları yerde, yer yumuşak olduğundan, yerde çukurlar yaptılar; orada karınlarınkine benzer oyuklar bırakarak: bunu ancak semiz olduklarında yaparlar. (El-‘Itreefee, TA md. **دحى**’da.)

7 **اـِنْدَحَوَ**: 1’in son cümlesine bak.

اِدْحَوَى
9 **اِدْحَوَى** ادحوى ادحوي [**اِرْعَوَى** gibi, **اِفْعَلَّ** yerine **اِفْعَلَلَ** vezninde,] O (bir şey, TA) yayılmış oldu yahut yayıldı, yayılmış yahut ileriye doğru yayılmış oldu, genişlemiş oldu yahut uzamış oldu. (K.)

دَاحٍ
**دَاحٍ** داح [1’in ism-i fâili]. ↓ **اَللّٰهُمَّ دَاحِىَ المَدْحُوَّاتِ**, ‘Alee’nin bir duasında, şu demektir: Ey Allah, [yedi] yerlerin Yayıcısı ve Genişleticisi: (TA:) **المَدْحُوَّاتٌ** [aslında] yayılmış olan şeyler, vb. demektir; bunun gibi ↓ **المَدْحِيَّاتٌ** da. (TA md. **دحى**’da.) ― -b2- **المَطَرَ الدَّاحِى** Yerin yüzünden çakılları uzaklaştıran [yahut süren] yağmur. (TA.)

أُدْحِىٌّ
**أُدْحِىٌّ** ذ , (S, K,) [aslında **أُدْحُوىٌ**, **دَحَيْتُ**’tan **أُفْعُولٌ** vezninde; fakat S’de, **دَحَوْتُ**’tan o vezinde olduğu söylenmiştir; lehçe varyantı **دَحَيْتُ** orada zikredilmemiştir,] ve **اـِدْحِىٌّ** ve ↓ **أُدْحِيَّةٌ** ve ↓ **أُدْحُوَّةٌ**, (K,) devekuşunun, (S, K,) kumdaki, (K;) yumurta bırakma yeri, (S, K,) ve onların çatlama yeri; (S,) çünkü o kuş onu ayağıyla yahut bacağıyla genişletir ve geniş yapar; zira devekuşunun **عُشّ** diye adlandırılan [türden bir] yuvası yoktur: (S:) çoğulu **أَدَاحٍ** (TA bu maddede) ve اداحى [yani, eğer bir yazım hatası değilse, tekile uygun olarak **أَدَاحِىٌّ**]: (TA md. **دحى**’da:) ve ↓ **مَدْحًى** da [aynı şekilde] devekuşunun yumurtalarının yeri anlamına gelir. (S.) [Bundan dolayı,] ↓ **بِنْتُ أُدْحِيَّةٍ** Dişi devekuşu. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı ayrıca,] **الأُدْحِىٌّ** ve **الاـِدْحِىٌّ** (mecazî kabul edilerek:) Ayın belli bir menzili, (K, TA,) [yani Yirmi birinci menzil,] **نَعَائِم** ile **سَعْد الذَّابِح** arasında; [daha yaygın olarak] **البَلْدَةُ** diye adlandırılır: devekuşunun ادحّى’sına benzetilmiştir. (TA.)

أُدْحُوَّةٌ
**أُدْحُوَّةٌ** ذ ve **أُدْحِيَّةٌ**: üç yerde, bir önceki paragrafa bak: ― -b2- ve ikincisi için, aşağıda **مِدْحَاةٌ**’ya da bak.

مَدْحًى
**مَدْحًى** مدح مدحى مدحي : **أُدْحِىٌّ**’ye bak.

مِدْحَاةٌ
**مِدْحَاةٌ** مدح مدحاه مدحاة مدحى Yerden geçerken karşılaştığı her şeyi süpürüp atan ve bir çocuğun onunla sürüldüğü (يُدْحَى) tahta bir şey. (K, TA.) ― -b2- Sh’ye göre, Mekke halkının onunla oynadığı belli bir şey: o şöyle der: El-Asadee’yi onu şöyle tasvir ederken işittim: **المَدَاحِىّ** ve **المَسَادِىّ**, büyüklüğüne göre bir çukur kazılan ve biraz genişletilen, [**قُرْصَة** denilen küçük yuvarlak ekmek] gibi taşlar demektir: sonra o taşları (بِهَا ↓ **يَدْحُونَ**) o çukura atarlar; taş onun içine düşerse kişi kazanır; ama değilse yenilir: taşları (اـِذَا **دَحَاهَا**) yer üzerinden çukura attığında onun hakkında ↓ **يَدْحُو** ve **يَسْدُو** dersin: ve çukura ↓ **أُدْحِيَّةٌ** denir. (TA.) [Freytag’a göre, El-Hudhaleeyeen Dîvânı’na dayanarak: kurşundan yapılmış yuvarlak bir şey; onu atmakla kişiler birlikte yarışırlar.]

المَدْحُوَّاتُ
**المَدْحُوَّاتُ** المدحوات ve **المَدْحِيَّاتُ**: **دَاحٍ**’a bak.

## Madde başı: دحى

دَحَى
1 دَحَى دحى دحي , first pers. دَحَيْتُ, aor. يَدْحَى, inf. n. دَحْىٌ: see 1 in art. دحو. ― -b2- دَحَيْتُ الاـِبِلَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) I drove the camels; (K;) as also ذَحَيْتُهَا. (TA.)

[ 4 أَدْحَىَ mentioned by Freytag as on the authority of the K is a mistake for 5.]

5 تَدَحَّىَ (mentioned in this art. in the K and TA): see art. دحو.

7 اـِنْدَحَىَ (mentioned in this art. by MF): see art. دحو.

دَحَيْتُهُ
دَحَيْتُهُ دحيته دحيتة A single act of دَحْىٌ, i. e. spreading, &c. (Msb.) -A2- A she-ape, or she-monkey. (K.)

دِحْيَةٌ
دِحْيَةٌ دحيه دحية A mode, or manner, of دَحْىٌ, i. e. spreading, &c. (Msb.) -A2- A headman, or chief, (R, K, TA,) in an absolute sense, in the dial. of ElYemen, (R, TA,) and particularly, of an army, or a military force. (K, TA.) AA says that it originally signifies “ a lord, ” or “ chief, ” in Pers.; but seems to be from دَحَاهُ, aor. يَدْحُوهُ, meaning “ he spread it, and made it plain or even; ” because it is for the headman or chief to do this; the و being changed into ى as it is in صِبْيَةٌ and فِتْيَةٌ; and if so, it belongs to art. دحو. (TA.) [Accord. to Golius, the pl. is دِحَآءٌ; but I think that it is more probably دِحًى.] It is said in a trad. that what is called البَيْتُ المَعْمُورُ [q. v. in art. عمر] is entered every day by seventy thousand companies of angels, every one of these companies having with it a دِحْيَة and consisting of seventy thousand angels. (TA.)

أُدْحِىٌّ
أُدْحِىٌّ ذ and اـِدْحِىٌّ: see art. دحو.

أُدْحِيَّةٌ
أُدْحِيَّةٌ ذ : see أُدْحِىٌّ, in art. دحو, in two places.

مِدْحَاةٌ
مِدْحَاةٌ مدح مدحاه مدحاة مدحى (mentioned in this art. in the K): see art. دحو.

المَدْحِيَّاتٌ
المَدْحِيَّاتٌ المدحيات : see دَاحٍ, in art. دحو.

### Türkçe

**دَحَى**
1 **دَحَى** دحى دحي , birinci şahıs **دَحَيْتُ**, muzâri‘ **يَدْحَى**, mastar ismi **دَحْىٌ**: **دحو** maddesinde 1’e bak. ― -b2- **دَحَيْتُ الاـِبِلَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) develeri sürdüm; (K;) ve ayrıca **ذَحَيْتُهَا**. (TA.)

[ 4 Freytag tarafından K’nin otoritesine dayanarak zikredilen **أَدْحَىَ**, 5’in yerine bir hatadır.]

5 **تَدَحَّىَ** (K ve TA’da bu maddede zikredilmiştir): **دحو** maddesine bak.

7 **اـِنْدَحَىَ** (MF tarafından bu maddede zikredilmiştir): **دحو** maddesine bak.

**دَحَيْتُهُ**
**دَحَيْتُهُ** دحيته دحيتة **دَحْىٌ**’nın, yani yaymanın vb.’nin tek bir fiili. (Msb.) -A2- Dişi maymun. (K.)

**دِحْيَةٌ**
**دِحْيَةٌ** دحيه دحية **دَحْىٌ**’nın, yani yaymanın vb.’nin bir tarzı veya şekli. (Msb.) -A2- Mutlak anlamda, Yemen lehçesinde, (R, TA,) ve özellikle bir ordunun veya askerî bir kuvvetin (K, TA) reisi veya başı. (R, K, TA.) AA der ki: aslında Farsçada “bir efendi” veya “reis” anlamına gelir; fakat **دَحَاهُ**, muzâri‘i **يَدْحُوهُ**, “onu yaydı ve onu düz veya eşit yaptı” anlamındandır gibi görünür; çünkü bunu yapmak reis veya baş için olur; ve **صِبْيَةٌ** ve **فِتْيَةٌ**’de olduğu gibi **و**’nun **ى**’ya çevrilmesiyle; ve eğer böyle ise, **دحو** maddesine aittir. (TA.) [Golius’a göre çoğulu **دِحَآءٌ**’dur; fakat ben onun daha muhtemelen **دِحًى** olduğunu düşünüyorum.] Bir rivayette denilmiştir ki **البَيْتُ المَعْمُورُ** diye adlandırılan şeye [bk. **عمر** maddesinde] her gün yetmiş bin melek bölüğü girer; bu bölüklerin her birinin yanında bir **دِحْيَة** bulunur ve yetmiş bin melekten oluşur. (TA.)

**أُدْحِىٌّ**
**أُدْحِىٌّ** ذ ve **اـِدْحِىٌّ**: **دحو** maddesine bak.

**أُدْحِيَّةٌ**
**أُدْحِيَّةٌ** ذ : **دحو** maddesinde iki yerde **أُدْحِىٌّ**’ye bak.

**مِدْحَاةٌ**
**مِدْحَاةٌ** مدح مدحاه مدحاة مدحى (K’de bu maddede zikredilmiştir): **دحو** maddesine bak.

**المَدْحِيَّاتٌ**
**المَدْحِيَّاتٌ** المدحيات : **دحو** maddesinde **دَاحٍ**’ye bak.
