# دخخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دخخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دخخ

الدَّخُّ والدُّخُّ والطَّسْلُ والنُّحاسُ: الدُّخانُ، وحكاه ابن دريد بالضم فقط؛ وقال الشاعر:
لا خيرَ في الشَّيْخِ إِذا ما اجْلَخَّا،
وسالَ غَرْبُ عينِه فاطْلَخَّا،
والتْوَتِ الرِّجْلُ فصارتْ فَخَّا،
وصارَ وَصْلُ الغانِياتِ أَخّا،
عند سعُارِ النارِ يَغْشَى الدُّخَّا
أَراد الدُّخَانَ. وفي الحديث: قال لابن صَيَّادٍ ما خَبَأْتُ لك؟ قال: هو الدُّخُّ؛ الدَّخُّ، بفتح الدال وضمها: الدُّخَانُ؛ قال الشاعر: عند رِوَاق البيتِ يَغْشَى الدُّخَّا
وفسر في الحديث أَنه أَراد بذلك: يوم تأْتي السماء بدُخانٍ مبين. وقيل: إِن الدجال يقتله عيسى
بن مريم بجبل الدُّخَانِ فيحتمل أَن يكون أَراده تعريضاً بقتله، لأَن ابن صَيَّادٍ كان يظن أَنه الدجال.
والدَّخَخُ: سواد وكُدْرة.
والدَّخْدَخةُ: مثل التَّدْوِيخ؛ ودَخْدَخَهُم: دَوَّخهم. والدَّخْدَخة: تَقاربُ الخَطوِ في عَجَلةٍ.
وفي النوادر: مَرَّ فلان مُدَخْدِخاً ومُزَخْزِخاً إِذا مر مسرعاً. وتَدَخْدَخَ الليلُ إِذا اختلط ظَلامه. وتَدَخْدَخَتْ. والدُّخْدُخُ: دُوَيْبَّةٌ؛ قال المُؤَرِّج: الدَّخْداخ دويبة صفراء كثيرة الأَرجل؛ قال الفَقْعَسِيّ:
ضَحِكَتْ ثم أَغْرَبَتْ أَن رأَتني،
لاقْتِطاعِي قَوائمَ الدَّخْداخِ
ورجل دُخْدُخٌ ودُخادِخٌ: قصير. وتَدَخْدَخَ الرجلُ: انقبض، لغة مرغوبٌ عنها. ودُخْدُخْ ودُخْدُوخْ: كلمة يُسَكَّتُ بها الإِنسانُ ويُقْدَعُ، ومعناه قد أَقررت فاسكت.
ودَخْدَخْنا القومَ: ذللناهم ووَطِئناهم؛ قال الشاعر:
ودَخْدَخَ العَدُوَّ حتى اخَرَمّسَا
وكذلك دُخْنا البلادَ. والدَّخْدَخةُ: الإِعْياءُ. ودَخْدَخ البعيرُ إِذا رُكِبَ حتى أَعيا وذَلَّ؛ قال الراجز:
والعَوْدُ يشكو ظَهْرَه قد دَخْدَخا

### Türkçe

**الدَّخُّ** ve **الدُّخُّ** ve **الطَّسْلُ** ve **النُّحاسُ**: **الدُّخانُ**; ve bunu İbn Düreyd yalnızca zamme ile hikâye etti; ve şair dedi ki:
Hayır yoktur ihtiyarda, ne vakit ki **اجْلَخَّا**,
ve gözünün pınarı aktı da **فاطْلَخَّا**,
ve bacak burkuldu da **فَخَّا** oldu,
ve cilveli kadınların kavuşması **أَخّا** oldu,
ateşin alevlenmesi yanında **الدُّخَّا**’yı kaplar
**الدُّخَانَ**’ı kastetti. Ve hadiste: İbn **صَيَّادٍ**’a dedi: “Senin için ne gizledim?” Dedi ki:
O **الدُّخُّ**; **الدَّخُّ**, **الدال**’ın fethası ve zammı ile: **الدُّخَانُ**; şair dedi ki:
Evin revakı yanında **الدُّخَّا**’yı kaplar
Ve hadiste, bununla kastettiği şöyle tefsir edildi: “Gök, apaçık bir duman ile geldiği gün.” Ve denildi ki:
Şüphesiz Deccal’i Îsâ
b. Meryem **الدُّخَانِ** dağı yanında öldürür; böylece onu, öldürülmesine üstü kapalı bir işaret olarak kastetmiş olması muhtemeldir; çünkü
İbn **صَيَّادٍ** onun Deccal olduğunu zannediyordu.

**والدَّخَخُ**: siyahlık ve bulanıklık.

**والدَّخْدَخةُ**: **التَّدْوِيخ** gibidir; ve **دَخْدَخَهُم**: onları **دَوَّخهم**. Ve **الدَّخْدَخة**: acele içinde adımın yaklaşmasıdır.

Ve **النوادر**’de: “Falan **مُدَخْدِخاً** ve **مُزَخْزِخاً** geçti” denir; hızlı geçtiği zaman.

Ve **تَدَخْدَخَ** gece: karanlığı karıştığı zaman. Ve **تَدَخْدَخَتْ**. Ve **الدُّخْدُخُ**: bir küçük canlıdır; **المُؤَرِّج** dedi: **الدَّخْداخ** çok ayaklı sarı bir küçük canlıdır; **الفَقْعَسِيّ** dedi ki:
Güldü, sonra beni gördüğünde uzaklaştı,
**الدَّخْداخِ**’ın bacaklarını koparmamdan dolayı

Ve bir adam **دُخْدُخٌ** ve **دُخادِخٌ**: kısa. Ve **تَدَخْدَخَ** adam: büzüldü; rağbet edilmeyen bir lugattır. Ve **دُخْدُخْ** ve **دُخْدُوخْ**: insanın susturulduğu ve azarlanıp menedildiği bir kelimedir; manası: “İkrar ettin, öyleyse sus.”

Ve **دَخْدَخْنا** kavmi: onları zelil kıldık ve onları çiğnedik; şair dedi ki:
Ve düşmanı **دَخْدَخَ** etti, ta ki **اخَرَمّسَا**
Ve bunun gibi: “Ülkeleri **دُخْنا**.” Ve **الدَّخْدَخةُ**: bitkinliktir. Ve deve **دَخْدَخ** eder: binildiği zaman, ta ki bitkin düşüp zelil oluncaya kadar; **الراجز** dedi ki:
Ve yaşlı deve sırtından şikâyet eder; gerçekten **دَخْدَخا** etti
