# دخر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: دخر

دخر
دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ) - دَاخِر - داخِرُوْن
دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ) + كائن + لـِ كائن: ينفذ ويفعل ما يؤمر بأقصى درجات الخضوع والاستسلام والانقياد والذل والصغار
دَاخِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " د َخَرَ - يَدْخَرُ "
دَاخِرُوْن: جمع " دَاخِر"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخضوع والإذعان والطاعة مرغماَ، قهراً ولو لم يقتنع"، وهي:
سَخَرَ - يَسْخَرُ، عَنَا - يَعْنُوْ، خَضَعَ - يَخْضَعُ، دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)، طَاعَ - يَطُوْعُ، ذَعِنَ - يَذْعَنُ
يفرق لفظاً:
دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)+ كائن + لـِ كائن: ينفذ ويفعل ما يؤمر بأقصى درجات الخضوع والاستسلام والانقياد والذل والصغار
ذَخَرَ - يَذْخَرُ - ادَّخَرَ - يَدَّخِرُ كائن + شيئاً + في مكان: يودعه فيه بكميات كبيرة حتى يتواجد الشيء فيه بشكل دائم بوفرة وكثرة: أصلها "اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ
دَاخِرُونَ
 	﴿أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنْ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّدًا لِلَّهِ وَهُمْ دَاخِرُونَ (48)﴾ النحل
 	﴿ويوم ينفخ في الصور ففزع من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله وكل أتوه داخرين (87)﴾ النمل ﴿أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(16)أوآباؤنا الأولون(17) قل نعم وأنتم داخرون (18)﴾ الصافات
 	﴿وقال ربكم ادعوني أستجب لكم إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم داخرين (60)﴾ غافر
جاء في التفسير : داخرون:  أي صاغرون ، أو: أي رغماً عنكم ولو كنتم كارهون، أو خاشعون صاغرون
الراغب
دخر
- قال تعالى: }وهم داخرون﴿[النحل/48]، أي: أذلاء، يقال: أدخرته فدخر، أي: أذللته فذل، وعلى ذلك قوله:﴾إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم داخرين{ [غافر/60]، وقوله: يدخر أصله: يذتخر، وليس من هذا الباب.
ملخص اللسان
1. دَخَرَ الرجلُ، بالفتح، يَدْخَرُ دُخُوراً، فهو دَاخِرٌ، ودَخِرَ  دَخَراً: ذَلَّ وصَغُرَ يَصْغُرُ صَغَاراً، وهو الذي يفعل ما يؤمر به، شاء  أَو أَبى صاغِراً قَمِيئاً.
2.     والدَّخَرُ: التحير.
3.     والدُّخُورُ:  الصَّغَارُ والذل، وأَدْخَرَهُ غيره.
4.     ومعنى الآية: أَو لم يروا إِلى ما خلق الله من شيء  يَتَفيَّأُ ظلاله عن اليمين والشمائل سُجَّداً لله وهم داخرون؛ إِن كل ما خلقه  الله من جسم وعظم ولحم وشجر ونجم خاضع ساجد لله، قال: والكافر وإِن كفر  بقلبه ولسانه فنفس جسمه وعظمه ولحمه وجميع الشجر والحيوانات خاضعة لله  ساجدة.
5.    قال في الحديث: الداخر الذليل المُهان.
لسان العرب
● - دخر: دَخَرَ الرجلُ، بالفتح، يَدْخَرُ دُخُوراً، فهو دَاخِرٌ، ودَخِرَ  دَخَراً: ذَلَّ وصَغُرَ يَصْغُرُ صَغَاراً، وهو الذي يفعل ما يؤمر به، شاء  أَو أَبى صاغِراً قَمِيئاً. والدَّخَرُ: التحير. والدُّخُورُ:  الصَّغَارُ والذل، وأَدْخَرَهُ غيره. قال الله تعالى: وهم داخرون؛ قال الزجاج: أَي  صاغرون، قال: ومعنى الآية: أَو لم يروا إِلى ما خلق الله من شيء  يَتَفيَّأُ ظلاله عن اليمين والشمائل سُجَّداً لله وهم داخرون؛ إِن كل ما خلقه  الله من جسم وعظم ولحم وشجر ونجم خاضع ساجد لله، قال: والكافر وإِن كفر  بقلبه ولسانه فنفس جسمه وعظمه ولحمه وجميع الشجر والحيوانات خاضعة لله  ساجدة. وروي عن ابن عباس أَنه قال: الكافر يسجد لغير الله وظله يسجد لله. قال  الزجاج: وتأُويلُ الظل الجِسْمُ الذي عنه الظل. وفي قوله تعالى: سيدخلون  جهنم داخرين؛ قال في الحديث: الداخر الذليل المُهان.
مقاييس اللغة:
(دخر) الدال والخاء والراء أصلٌ يدلُّ على الذُّل. يقال دَخَرَ الرّجُلُ، وهو داخِر، إذا ذَلَّ. وأَدْخَرَه غيرُه: أَذَلَّه. فأما الدَّخْدَار فالثَّوب الكريمُ يُصانُ. قال:‏
* ويَجْلُو صَفْحَ دَخْدارٍ قَشِيبِ(1) *‏
وليس هذا من الكلمة الأولى في شيءٍ؛ لأنَّ هذه مُعرّبة، قالوا: أصلها تَخْت دار، أي مَصُونٌ في تَخْت(2).‏
القاموس المحيط:
دَخَرَ، كمنع وفَرِحَ، دُخُوراً ودَخَراً صَغُرَ وذَلَّ، وأدْخَرَهُ.
تاج العروس:
دَخَرَ الرّجلُ كمَنَع وفَرِحَ دُخُوراً بالضَّمّ مصدر الأَوّل على غَيْرِ قِيَاس ودَخَراً محرّكةً مَصْدر الثّاني على القِيَاس : صَغُر وذَلَّ . والدّاخِر : الذَّلِيل المُهَان كما جاءَ في الحَدِيث . والدَّخَر : التَّحيُّر . والدُّخُورُ : الصَّغَارُ والذّل . وأَدْخَرَه غَيرهُ . وفي الكتاب العزيز " وَهُمْ داخِرُون " قال الزَّجَّاجُ : أَي صاغِرون . ومن سجَعات الأَساس : الأَوّل فاخِر والآخَرُ داخِرٌ

### Türkçe

دخر
**دَخَرَ** - **يَدْخَرُ** (**دَخِرَ** - **يَدْخَرُ**) - **دَاخِر** - **داخِرُوْن**
**دَخَرَ** - **يَدْخَرُ** (**دَخِرَ** - **يَدْخَرُ**) + bir varlık + bir varlığa için: boyun eğme, teslim olma, itaat, zillet ve küçüklüğün en uç dereceleriyle emrolunduğunu yerine getirir ve yapar
**دَاخِر**: "**دَخَرَ** - **يَدْخَرُ**"dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe
**دَاخِرُوْن**: "**دَاخِر**"in çoğulu
Ve lafız, “boyun eğme ve itaat etmeye zorlanma, kahren ve ikna olmamış olsa bile” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَخَرَ** - **يَسْخَرُ**، **عَنَا** - **يَعْنُوْ**، **خَضَعَ** - **يَخْضَعُ**، **دَخَرَ** - **يَدْخَرُ** (**دَخِرَ** - **يَدْخَرُ**)، **طَاعَ** - **يَطُوْعُ**، **ذَعِنَ** - **يَذْعَنُ**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**دَخَرَ** - **يَدْخَرُ** (**دَخِرَ** - **يَدْخَرُ**)+ bir varlık + bir varlığa için: boyun eğme, teslim olma, itaat, zillet ve küçüklüğün en uç dereceleriyle emrolunduğunu yerine getirir ve yapar
**ذَخَرَ** - **يَذْخَرُ** - **ادَّخَرَ** - **يَدَّخِرُ** bir varlık + bir şeyi + bir yerde: onu oraya büyük miktarlarla bırakır; ta ki şey orada daimî olarak bolluk ve çoklukla bulunsun: aslı "**اذْتَخَر - يَذْتَخِرُ**"

**دَاخِرُونَ**
 	﴿أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنْ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ سُجَّدًا لِلَّهِ وَهُمْ **دَاخِرُونَ** (48)﴾ النحل
 	﴿ويوم ينفخ في الصور ففزع من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله وكل أتوه **داخرين** (87)﴾ النمل ﴿أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(16)أوآباؤنا الأولون(17) قل نعم وأنتم **داخرون** (18)﴾ الصافات
 	﴿وقال ربكم ادعوني أستجب لكم إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم **داخرين** (60)﴾ غافر

Tefsirde geldi: **داخرون**: yani küçük düşmüşler; yahut: yani size rağmen, siz kerih görseniz bile; yahut huşû içinde küçük düşmüşler

الراغب
دخر
- Yüce Allah dedi: }**وهم داخرون**﴿[النحل/48]، yani: zeliller; denir: **أدخرته فدخر**، yani: onu zelil kıldım da zelil oldu. Ve bunun üzerine O’nun sözü:﴾إن الذين يستكبرون عن عبادتي سيدخلون جهنم **داخرين**{ [غافر/60]، ve O’nun sözü: **يدخر** aslı: **يذتخر**’dır; ve bu bapdan değildir.

ملخص اللسان
1. **دَخَرَ** adam, fetih ile, **يَدْخَرُ** **دُخُوراً**; o hâlde o **دَاخِرٌ**’dir. Ve **دَخِرَ** **دَخَراً**: zelil oldu ve küçüldü; küçülür **يَصْغُرُ** **صَغَاراً**; ve o, emrolunduğunu yapan kimsedir; ister yahut istemez, küçük düşmüş, aşağılık.
2. Ve **الدَّخَرُ**: şaşkınlık.
3. Ve **الدُّخُورُ**: küçüklük ve zillet; ve onu başkası **أَدْخَرَهُ**.
4. Âyetin manası: “Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye bakmadılar mı; gölgeleri sağdan ve sollardan Allah’a secde eder hâlde meyleder, ve onlar **داخرون** iken”; şüphesiz Allah’ın yarattığı her cisim, kemik, et, ağaç ve yıldız boyun eğmiş, Allah’a secde edicidir. Dedi: ve kâfir, kalbi ve diliyle inkâr etse de, bizzat cisminin, kemiğinin, etinin ve bütün ağaçların ve hayvanların hepsi Allah’a boyun eğmiş, secde edicidir.
5. Hadiste dedi: **الداخر** zelil, horlanmış olandır.

لسان العرب
● - دخر: **دَخَرَ** adam, fetih ile, **يَدْخَرُ** **دُخُوراً**; o hâlde o **دَاخِرٌ**’dir. Ve **دَخِرَ** **دَخَراً**: zelil oldu ve küçüldü; küçülür **يَصْغُرُ** **صَغَاراً**; ve o, emrolunduğunu yapan kimsedir; ister yahut istemez, küçük düşmüş, aşağılık. Ve **الدَّخَرُ**: şaşkınlık. Ve **الدُّخُورُ**: küçüklük ve zillet; ve onu başkası **أَدْخَرَهُ**. Yüce Allah dedi: **وهم داخرون**; ez-Zeccâc dedi: yani küçük düşmüşler. Dedi: âyetin manası: “Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye bakmadılar mı; gölgeleri sağdan ve sollardan Allah’a secde eder hâlde meyleder, ve onlar **داخرون** iken”; şüphesiz Allah’ın yarattığı her cisim, kemik, et, ağaç ve yıldız boyun eğmiş, secde edicidir. Dedi: ve kâfir, kalbi ve diliyle inkâr etse de, bizzat cisminin, kemiğinin, etinin ve bütün ağaçların ve hayvanların hepsi Allah’a boyun eğmiş, secde edicidir. İbn Abbas’tan rivayet olundu ki dedi: kâfir Allah’tan başkasına secde eder, gölgesi ise Allah’a secde eder. ez-Zeccâc dedi: gölgenin te’vili, gölgenin kendisinden olduğu cisimdir. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: **سيدخلون جهنم داخرين**; hadiste dedi: **الداخر** zelil, horlanmış olandır.

مقاييس اللغة:
(**دخر**) **الدال** ve **الخاء** ve **الراء** bir asıldır; zillete delâlet eder. Denir: **دَخَرَ** adam, o **داخِر** iken, zelil olduğu zaman. Ve onu başkası **أَدْخَرَه**: onu zelil kıldı. Amma **الدَّخْدَار** ise, korunan değerli elbisedir. Dedi:
* ويَجْلُو صَفْحَ **دَخْدارٍ** قَشِيبِ(1) *
Ve bu, birinci kelimeden hiçbir şeyde değildir; çünkü bu, muarrabdır. Dediler: aslı **تَخْت دار**’dır; yani **مَصُونٌ** “**تَخْت** içinde korunmuş”(2).

القاموس المحيط:
**دَخَرَ**، **كمنع وفَرِحَ**، **دُخُوراً** ve **دَخَراً**: küçüldü ve zelil oldu; ve onu **أدْخَرَهُ**.

تاج العروس:
**دَخَرَ** adam **كمَنَع وفَرِحَ**; **دُخُوراً** damme ile, birincinin masdarı kıyasa aykırı olarak; ve **دَخَراً** harekeli olarak, ikincinin masdarı kıyasa göre: küçüldü ve zelil oldu. Ve **الدّاخِر**: zelil, horlanmış; hadiste geldiği gibi. Ve **الدَّخَر**: şaşkınlık. Ve **الدُّخُورُ**: küçüklük ve zillet. Ve onu başkası **أَدْخَرَه**. Ve Kitab-ı Aziz’de "**وَهُمْ داخِرُون**": ez-Zeccâc dedi: yani küçük düşmüşler. Ve **الأَساس**’ın secilerinden: birincisi **فاخِر** ve öteki **داخِر**.
