# دخض (د-خ-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - خ - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والضاد والدال معهما
خ ض د، د خ ض مستعملان فقط
خضد:
الخَضْدُ: نزع الشوك عن الشجر. وقال الله جل وعز: "في سدرٍ مَخْضُود"، أي: نزع شوكه.
وخَضَدْتُ العُودَ فانْخَضَدَت، أي: انكسر من غير بينونة.
والبعير يَخْضِدُ عنق البعير، إذا قاتله.
والخَضادُ: من شجر الجنبة، وهو مثل النصي، ولو رقه حروف كحروف الحلفاء يجز باليد كما يتجز الحلفاء. وخَضَدَ يَخْضِدُ خَضْداً إذا أكل شيئاً رطباً، نحو القثاء وغيرها.
دحض: الدَّخْضُ: سلاح السباع، وأكثر ما يوصف به سلاح الأسد. دَخَضَ يَدْخَضُ دَخْضاً، فهو داخِضٌ.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الضاد** و**الدال** معهما
**خ ض د**، **د خ ض** yalnızca kullanılmıştır.

**خضد**:
**الخَضْدُ**: ağaçtan dikeni söküp çıkarmaktır. Yüce ve aziz Allah dedi ki: “في سدرٍ **مَخْضُود**”، yani: dikeni sökülüp çıkarılmıştır.
Ve “**خَضَدْتُ** **العُودَ**” da “**فانْخَضَدَت**”, yani: ayrılma olmaksızın kırıldı.
Ve deve, deveyle dövüştüğü zaman devenin boynunu **يَخْضِدُ**.
Ve **الخَضادُ**: **الجنبة** ağacındandır; o, **النصي** gibidir; eğer incelirse, **الحلفاء**’nın harfleri gibi harfleri vardır; **الحلفاء** nasıl elle kesilip biçiliyorsa o da elle kesilip biçilir. Ve **خَضَدَ** **يَخْضِدُ** **خَضْداً**, **القثاء** ve başkaları gibi, taze bir şey yediği zaman (denir).

**دحض**: **الدَّخْضُ**: yırtıcıların silahıdır; en çok da aslanın silahı için vasfedilir. **دَخَضَ** **يَدْخَضُ** **دَخْضاً**; o hâlde o, **داخِضٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ض د
خضد ، دخض
استعمل من وجوهه : خضد ، دخض
خضد : قال الليث : الْخَضْدُ : نَزْعُ الشَّوك عن
الشجر ، وقال الله جلّ وعزّ : ( في سدر مخضود ( [ الواقعة : 28 ] وهو الذي
خُضِدَ شَوْكُهُ ، فلا شوكَ فيه .
قال : وإذا كسرتَ عوداً فلم تُبِنْه قلتَ :
خَضَدْتُه فانْخَضَدَ .
وقال الزَّجَّاج _ في قوله _ عزّ وجلَّ : ( في سدر مخضود ( : قد نزع شوكُه ونحْوَ
ذلك قال الفراء .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : انْخَضَدَ العُودُ
انْخِضَاداً ، وانْعَطَّ انْعطاطاً _ إذا تثنىّ من
غير كسر يَبِينُ .
وقال غَيْرُه : الْخَضَدُ : ما خُضِدَ من الشجر
ونُحِّيَ عنه .
وقال الليث : الفَحْل يَخْضِدُ عُنق البعير _ إذا
قاتله ، وقال رُؤْبَةُ :
وَلَفْتَ كَسَّارٍ لَهُنَّ خَضَّادْ
قال : والْخَضَادُ _ بفتح الخاء _ من شجر
الْجَنْبَة ، وهو مثل النَّصِيِّ ، ولِوَرَقِهِ حُروفٌ
كحروف الْحلْفاء ، يُجَزُّ باليد كما تجز
الحلْفاء .
وخَضَدَ الإنسانُ يَخْضِدُ خَضْداً _ إذا أكل
شيئاً رَطْباً نحو القِثَّاء والْجَزَرَ وما أشبههما .
وقال غَيْره : الْخَضْدُ : شِدَّة الأكل ورجلٌ
مِخْضَدٌ .
وفي الْخَبَرِ : أنَّ مُعاوية رأى رَجُلاً يُجيد
الأكل ، فقال : إنه لمِخْضَدٌ .
وقال امْرُؤُ القَيْسِ :
وَيَخْضِدُ في الآرِيِّ حَتَّى كَأَنَّما
به عُرَّةٌ أَوْ طَائِفٌ غَيْرُ مُعْقِبِ
ويقال : انْخَضَدَتِ الثِّمَارُ الرَّطْبة _ إذا
حُمِلت من موضع إلى موضع ، فتَشَّدَّخت .
ومنه قول الأحْنَفِ بن قَيْس _ حين ذَكَر
الكوفةَ وثمارَ أهلها فقال : ) ( تَأْتِيهم ثِمَارُهُمْ
لَمْ تُخْضَدْ ) ( ، أراد أَنَّها تأتيهم بِطَرَاءَتِها ، لم
يُصِبْها ذُبُول ولا انْعِصَارٌ ، لأنها تُحمل في
الأنهار الجارية فَتؤَدِّيها إليهم .
وقال شَمِر : الْخَضَادُ : وَجَعٌ يصيب
الإنسانَ في أعضائه ، لا يبلغ أن يكون
كسراً وهو الْخَضَدُ .
وقال الكُمَيْتُ :
حَتَّى غَدَا وَرُضَابُ المَاء يَتْبَعُه
طَيَّانَ لا سَأَمٌ فِيهِ وَلاَ خَضَدٌ
دخض : قال الليث : الدَّخْضُ : سُلاَحُ السِّباعِ ،
وأَكثر ما يُوصف به الأسد .
يقال : دَخَضَ دَخْضاً .

##### Türkçe

خ ض د
**خضد** , **دخض**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خضد** , **دخض**

**خضد** : Leys dedi: **الْخَضْدُ**: ağaçtan dikeni söküp çıkarmaktır; Allah (celîl ve azîz) dedi: ( **في سدر مخضود** ( [ الواقعة : 28 ] ve o, dikeni **خُضِدَ** olan, artık onda diken bulunmayandır.

Dedi: Bir dalı kırdığında da onu ayırıp koparmadıysan şöyle dersin: **خَضَدْتُه** da o da **انْخَضَدَ**.

Zeccâc, Aziz ve Celîl olanın şu sözü hakkında: ( **في سدر مخضود** (: dikeni sökülüp çıkarılmıştır; buna benzerini Ferrâ da söyledi.

Ebû Ubeyd — Ebû Zeyd’den —: **انْخَضَدَ** dal, **انْخِضَاداً**; ve **انْعَطَّ** , **انْعطاطاً** — açıkça görünen bir kırılma olmaksızın bükülüp iki kat olduğunda.

Başkası dedi: **الْخَضَدُ**: ağaçtan **خُضِدَ** edilip ondan uzaklaştırılan şeydir.

Leys dedi: Erkek deve, devenin boynunu **يَخْضِدُ** — onunla dövüştüğünde. Rü’be dedi:
وَلَفْتَ كَسَّارٍ لَهُنَّ خَضَّادْ

Dedi: **الْخَضَادُ** — **الخاء**’ın fethiyle — **الْجَنْبَة** ağacındandır; o, **النَّصِيِّ** gibidir; yaprağının, **الْحلْفاء**’nın harfleri gibi harfleri vardır; **الْحلْفاء**’yı biçtiğin gibi elle biçilir.

İnsan **خَضَدَ** , **يَخْضِدُ** , **خَضْداً** — **القِثَّاء** ve **الْجَزَرَ** ve benzerleri gibi yaş bir şey yediğinde.

Başkası dedi: **الْخَضْدُ**: yemenin şiddetidir; ve adam **مِخْضَدٌ**’dur.

Haber’de: Muâviye, yemeyi iyi yapan bir adam gördü; dedi ki: O, elbette **لَمِخْضَدٌ**’dur.

İmru’ul-Kays dedi:
وَيَخْضِدُ في الآرِيِّ حَتَّى كَأَنَّما
به عُرَّةٌ أَوْ طَائِفٌ غَيْرُ مُعْقِبِ

Ve denilir: **انْخَضَدَتِ** yaş meyveler — bir yerden bir yere taşındığında, böylece ezilip parçalandığında.

Bundan, Ahnef b. Kays’ın sözü — Kûfe’yi ve halkının meyvelerini zikrettiği vakit —: ) ( **تَأْتِيهم ثِمَارُهُمْ لَمْ تُخْضَدْ** ) (; onların kendilerine tazeliğiyle geldiğini, ona ne solmanın ne de buruşup sıkışmanın isabet ettiğini kastetti; çünkü akan nehirlerde taşınır da onları kendilerine ulaştırır.

Şemir dedi: **الْخَضَادُ**: insana uzuvlarında isabet eden bir ağrıdır; kırık olacak dereceye varmaz; o, **الْخَضَدُ**’dur.

Kumeyt dedi:
حَتَّى غَدَا وَرُضَابُ المَاء يَتْبَعُه
طَيَّانَ لا سَأَمٌ فِيهِ وَلاَ خَضَدٌ

**دخض** : Leys dedi: **الدَّخْضُ**: yırtıcı hayvanların silahıdır; en çok da onunla aslan vasfedilir.

Denilir: **دَخَضَ** , **دَخْضاً**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّخْضُ: سِلاحُ السِّباعِ وقد يغلَّب على سلاح الأَسَد، وقد دَخَضَ دَخْضاً.

##### Türkçe

**الدَّخْضُ**: yırtıcı hayvanların silahı (pençesi); ve bazen aslanın silahına galip kılınır (ona daha çok kullanılır); ve (fiil olarak) **دَخَضَ** **دَخْضاً** (yaptı).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدخض  ، أهمله الجوهري. وقال الليث: هو  سلاح السباع  ، وقد يغلب على سلاح الأسد. قال ابن عباد: الدخص:  سلاح الصبيان  ، كما في العباب.  وقد دخض  الأسد،  كمنع  ، دخضا. والدخاض: الاسم منه.

##### Türkçe

**الدخض**: el-Cevherî onu ihmal etti. el-Leys dedi ki: o, yırtıcı hayvanların silahıdır; ve bazen aslanın silahına galip gelir (baskın olarak kullanılır). İbn Abbâd dedi ki: **الدخص**: çocukların silahıdır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve aslan **دخض** etti; **كمنع** (vezninde), **دخضا** (olarak). **الدخاض**: ondan olan isimdir.
