# دخل — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D9%84/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: دخل

* د خ ل * * دَخَلَ * يدخل * دُخُولا * و * مَدْخَلاً * بفتح الميم يقال دخل البيت والصحيح فيه أن تقديره دخل في البيت فلما حذف حرف الجر انتصب انتصاب المفعول به لأن الأمكنة على ضربين مبهم ومحدود فالمبهم كالجهات الست وما جرى مجراها مثل عند ووسط بمعنى بين وقبالة فهذا وما أشبهه يكون ظرفا لأنه مبهم ألا ترى أن خلفك قد يكون قداما لغيرك وكذا الباقي والمحدود الذي له شخص وأقطاره تحوزه كالجبل والوادي والسوق والدار والمسجد ونحوها لا يكون ظرفا فلا تقول قعدت الدار ولا صليت المسجد ولا نمت الجبل ولا قمت الوادي وما جاء من ذلك فانما هو بحذف حرف الجر مثل دخل البيت ونزل الوادي وصعد الجبل و * ادَّخَل * على افتعل مثل دخل وجاء في الشعر * انْدَخَلَ * وليس بالفصيح و * تَدَخَّلَ * دخل قليلا قليلا و * تَدَاخَلَنِي * منه شيء و * الدَّخْلُ * ضد الخرج و * الدَّخْلُ أيضا العيب والريبة ومنه كلامهم ترى الفتيان كالنخل وما يدريك بالدخل وكذا * الدَّخَلُ * بفتحتين يقال هذا الأمر فيه دخل ودغل بمعنى وقوله تعالى ﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم﴾ أي مكرا وخديعة و * المَدْخَلُ * بفتح الميم الدخول وموضع الدخول أيضا تقول دخل مدخلا حسنا ودخل مدخل صدق و * المُدْخَلُ * بضم الميم الإدخال والمفعول أيضا من أدخل تقول أدخله مدخل صدق و * دَخِيلُ * الرجل الذي يداخله في أموره ويختص به و * الدَّوْخَلَّةُ * ما ينسج من الخوص ويُجعل فيه الرطب بتشديد اللام وتخفيفها

### Türkçe

* **د خ ل** * * **دَخَلَ** * girer * **دُخُولا** * ve * **مَدْخَلاً** * (mîm’in fethiyle); “eve girdi” denir; bunun doğrusu, takdirinin “eve girdi” (yani “evin içine girdi”) olmasıdır. Cer harfi hazfedilince, mef‘ûl bih’in nasbı gibi nasb olundu; çünkü mekânlar iki kısımdır: müphem ve mahdûd. Müphem olan, altı cihet ve onların yürüdüğü şeyler gibidir; “yanında” ve “ortasında” (yani “arasında”) ve “karşısında” gibi. İşte bu ve benzerleri zarf olur; çünkü müphemdir. Görmez misin ki “arkanda” başkası için “önünde” olabilir; kalanlar da böyledir. Mahdûd olan ise, bir şahsı olan ve sınırları onu kuşatan şeydir; dağ, vadi, çarşı, ev, mescid ve benzerleri gibi; zarf olmaz. Bu sebeple “evde oturdum” demezsin; “mescidde namaz kıldım” demezsin; “dağda uyudum” demezsin; “vadide durdum” demezsin. Bundan gelen şey ise ancak cer harfinin hazfi iledir; “eve girdi”, “vadiye indi”, “dağa çıktı” gibi. Ve * **ادَّخَل** * “iftial” vezni üzerinedir; **دخل** gibi. Şiirde * **انْدَخَلَ** * gelmiştir; fasih değildir. Ve * **تَدَخَّلَ** *: az az girdi. Ve * **تَدَاخَلَنِي** *: ondan bana bir şey karıştı. Ve * **الدَّخْلُ** *: **الخرج**’ün zıddıdır. Ve * **الدَّخْلُ** * ayrıca ayıp ve şüphedir; ondan onların sözü: “delikanlıları hurma ağaçları gibi görürsün; **الدخل**’i nereden bilesin?”; ve yine * **الدَّخَلُ** * (iki fetha ile): “bu işte **دخل** ve **دغل** vardır” denir; yani. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم﴾ yani hile ve aldatma. Ve * **المَدْخَلُ** * (mîm’in fethiyle): girme ve giriş yeri de. “Güzel bir girişle girdi” ve “doğruluk girişiyle girdi” dersin. Ve * **المُدْخَلُ** * (mîm’in zammıyla): içeri sokma ve ayrıca **أدخل**’den mef‘ûl; “onu doğruluk girişiyle içeri soktu” dersin. Ve * **دَخِيلُ** *: adamın işlerinde kendisiyle içli dışlı olan ve ona mahsus kıldığı kimse. Ve * **الدَّوْخَلَّةُ** *: hurma yaprağından örülen ve içine yaş hurma konulan şeydir; lâm’ın şeddelenmesiyle ve hafifletilmesiyle.
