# دخل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: دخل

دَخَلَ دُخولاً: يقال: دَخَلْتُ البيت. والصحيح فيه أن تريد دَخَلْتُ إلى البيت وحذفت حرف الجرّ فانتصب انتصابَ المفعول به. وادَّخَلَ على افتعل، مثل دَخَلَ. وقد جاء في الشِعر انْدَخَلَ، وليس بالفصيح. ويُقال: تَدَخَّلَ الشيءُ، أي دَخَلَ قليلاً قليلاً. وقد تَداخَلَني منه شيءٌ. والدَخْلُ: خلافُ الخَرْجِ. والدَخْلُ: العيبُ والريبةُ. وكذلك الدَخَلُ بالتحريك. يقال: هذا الأمرُ فيه دَخَلٌ ودَغَلٌ، بمعنىً. وقوله تعالى: "وَلا تَتَّخِذوا أَيْمانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ" أي مَكراً وخديعةً. وهم دَخَلٌ في بني فلان، إذا انتسَبوا معهم وليسوا منهم. والمَدْخَلُ بالفتح:الدُخولُ، وموضعُ الدُخولِ أيضاً. تقول: دَخَلْتُ مَدْخَلاً حسناً، ودَخَلْتُ مَدْخَلَ صِدْقٍ. والمُدْخَلُ بضم الميم: الإدْخالُ. والمفعول من أَدْخَلَهُ، تقول: أَدْخَلْتُهُ مُدْخَلَ صدقٍ. وداخِلَةُ الإزارِ: أحد طرفيه الذي يَلي الجسدَ. وداخِلَةُ الرجلِ أيضاً: باطنُ أمره. وكذلك الدُخْلَةُ بالضم. يقال: هو عالمٌ بدُخْلَتِهِ. ودَخيلُ الرجل ودُخْلُلُهُ: الذي يُداخِلُهُ في أموره ويختصّ به. والدُخَّلُ: طائرٌ صغيرٌ، والجمع الدَخاليلُ. والدُخَّلُ من الكلأ: ما دخل منه في أصول الشجر. قال الشاعر:
تَباشيرُ أَحْوى دُخَّلٍ وحَميمِ
والدِخالُ في الوِرْدِ: أن يشرب البعير ثم يُرَدَّ من العَطَنِ إلى الحوض ويُدْخَلَ بين بعيرين عطشانين ليشرب منه ما عساه لم يكن شَرِب منه. ودُخِلَ فلانٌ فهو مَدْخولٌ، أي في عقله دَخَلٌ. ونَخْلَةٌ مدَخولَةٌ، أي عَفِنَةُ الجوفِ. والمَدْخولُ: المهزولُ. والدَوْخَلَةُ: هذا المنسوج من الخُوص يُجْعَلُ فيه الرُطَبُ، يشدَّد ويخفَّف.

### Türkçe

**دَخَلَ** **دُخولاً**: denir ki: **دَخَلْتُ البيت**. Ve bunun doğrusu, **دَخَلْتُ إلى البيت** kastetmendir; cer harfini hazfettin de mef‘ûl bih gibi mansûb oldu. Ve **ادَّخَلَ** ifti‘al vezni üzerinedir; **دَخَلَ** gibidir. Şiirde **انْدَخَلَ** gelmiştir; fasih değildir. Ve denir ki: **تَدَخَّلَ الشيءُ**; yani, az az girdi. Ve ondan bir şey bana **تَداخَلَ** etti. Ve **الدَخْلُ**: **الخَرْجِ**in zıddıdır. Ve **الدَخْلُ**: ayıp ve şüphedir. Keza hareke ile **الدَخَلُ**. Denir ki: Bu işte **دَخَلٌ** ve **دَغَلٌ** vardır; bir mânâ ile. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**وَلا تَتَّخِذوا أَيْمانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ**" yani hile ve aldatma. Ve onlar falan oğulları içinde **دَخَلٌ**dür; onlarla nesebe nisbet ettiklerinde, hâlbuki onlardan değillerdir. Ve fetha ile **المَدْخَلُ**: **الدُخولُ**dür; ve giriş yeri de. Dersin ki: **دَخَلْتُ مَدْخَلاً حسناً**, ve **دَخَلْتُ مَدْخَلَ صِدْقٍ**. Ve mîm’in zammı ile **المُدْخَلُ**: **الإدْخالُ**dır. Ve **أَدْخَلَهُ**’nun mef‘ûlü; dersin ki: **أَدْخَلْتُهُ مُدْخَلَ صدقٍ**. Ve **داخِلَةُ الإزارِ**: onun iki ucundan, bedene bitişik olanıdır. Ve **داخِلَةُ الرجلِ** de: işinin iç yüzüdür. Keza zamme ile **الدُخْلَةُ**. Denir ki: O, **دُخْلَتِهِ**ni bilendir. Ve **دَخيلُ الرجل** ve **دُخْلُلُهُ**: işlerinde ona içli dışlı olan ve onunla özelleşen kimsedir. Ve **الدُخَّلُ**: küçük bir kuştur; çoğulu **الدَخاليلُ**dür. Ve otlaktan **الدُخَّلُ**: ondan ağaçların köklerine giren şeydir. Şair dedi ki:
تَباشيرُ أَحْوى دُخَّلٍ وحَميمِ

Ve **الدِخالُ** **الوِرْدِ**de: devenin içmesi, sonra **العَطَنِ**den havuza geri çevrilmesi ve iki susuz devenin arasına sokulmasıdır ki, ondan, belki içmemiş olduğu şeyden içsin. Ve falan kimseye **دُخِلَ** denir; o da **مَدْخولٌ**dur; yani aklında **دَخَلٌ** vardır. Ve **نَخْلَةٌ مدَخولَةٌ**: yani içi çürük. Ve **المَدْخولُ**: zayıf düşmüş olandır. Ve **الدَوْخَلَةُ**: hurma lifinden dokunmuş olan bu şeydir; içine taze hurma konur; şeddeli de hafifletilmiş de söylenir.
