# دخمس (د-خ-م-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%85%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D9%85%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - خ - م - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والسين
دخمس:
الدَّخْمَسةُ: الخِبُّ يُدَخْمِسُ عليك ولا يُبَيِّنُ لك محنة ما يريد.
تقول: يُدَخْمِسُ علي.
دنخس: والدَّنْخَسُ: الجسيم، الشديد اللحم. والدَّنْخَسُ أيضا: الذي لا خير فيه خرمس: اخْرَمَّسَ أي: ذَلَّ وخَضَعَ، قال:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا
سربخ: السَّرْبَخُ: مفازة لا يهتدى فيها.
سخبر: السَّخْبَرُ: شجرة من شجر الثمام، له قضب مجتمع، وجرثومة، وعيدانه كالكراث في الكثرة، وكأن ثمرته مكاسح القصب أو أدق منها. ومكاسح القصب رؤوسها.
خنفس: الخُنْفَساءُ: دويبة سوداء تكون في أصول الحيطان.
يقال: هو ألح من الخُنْفَساء. لرجوعها إليك كلما رميت بها.
وثلاث خنفساوات، والجميع خَنافِسُ.
وفي لغة: خُنْفَساء وخُنْفَساءة واحدة، وثلاث خُنْفَساوات.
خنبس: أسد خُنابِسٌ، وحَنْبَسَةُ: ترارة وغلظة. ويقال: بل مشيته.
تسخن: التَّساخينُ: الخفاف، الواحد تَسْخانٌ وتَسْخَنٌ.
فرسخ: الفَرْسَخُ ثلاثة أميال ويقالُ للذي لا فُرْجَةَ فيه من الأشياء: ما فيها فَرْسَخُ خنسر: قرأت في كتاب: الخَناسِرةُ، واحدُهم: خِنْيسرٌ، وهم الذين يُشَيِّعُونَ الجنائز.
خلبس: والخَلابيسُ: الكذب.
والخَلابيسُ: أن تروى الإبل، ثم تذهب ذهابا شديدا حتى تعني الراعي.
سملخ: السَّمالِخيُّ من الطَّعام: ما لم يكن له طعم، ومن اللبن أيضاً.
والسَّماليخُ: أماصيخُ من النَّصيِّ مثل القضيب، يقال له: أُمصُوخةُ. وأَماصِيخُ الزَّخْرِط: ما سالَ من أنف النَّعجة.
خسفج: الخَيْسَفوج: حب القطن.

##### Türkçe

الخاء والسين
دخمس:
**الدَّخْمَسةُ**: kurnaz olan; sana karşı **يُدَخْمِسُ** eder ve sana, istediği şeyin mihnetini (sıkıntısını/çetinliğini) açıklamaz.
dersin ki: **يُدَخْمِسُ** علي.

دنخس: ve **الدَّنْخَسُ**: iri cüsseli, eti şiddetli (çok etli). Ve **الدَّنْخَسُ** ayrıca: kendisinde hayır olmayan.

خرمس: **اخْرَمَّسَ** yani: zelil oldu ve boyun eğdi; dedi ki:
Ve düşman **دَخْدَخَ** etti, ta ki **اخْرمَّسَا**.

سربخ: **السَّرْبَخُ**: içinde yol bulunmayan (yol gösterilmeyen) bir çöl.

سخبر: **السَّخْبَرُ**: **الثمام** ağacından bir ağaç; onun birleşik dalları, bir kök kütüğü ve çubukları vardır; çoklukta pırasa gibidir; sanki meyvesi kamışın **مكاسح**’ları yahut ondan daha incedir. Kamışın **مكاسح**’ları onun başlarıdır.

خنفس: **الخُنْفَساءُ**: duvarların diplerinde bulunan siyah bir küçük canlı.
denir ki: o, **الخُنْفَساء**’dan daha ısrarlıdır; çünkü onu her ne zaman onunla atsan, sana geri döner.
Ve üç **خنفساوات**; ve hepsi **خَنافِسُ**’tir.
Ve bir dilde: bir **خُنْفَساء** ve bir **خُنْفَساءة**; ve üç **خُنْفَساوات**.

خنبس: **خُنابِسٌ** bir aslan; ve **حَنْبَسَةُ**: sertlik ve kalınlık. Ve denir ki: bilakis onun yürüyüşüdür.

تسخن: **التَّساخينُ**: mestler; teki **تَسْخانٌ** ve **تَسْخَنٌ**.

فرسخ: **الفَرْسَخُ** üç mildir; ve şeylerden içinde hiçbir açıklık bulunmayana denir ki: onda **فَرْسَخُ** yoktur.

خنسر: bir kitapta okudum: **الخَناسِرةُ**; onların teki: **خِنْيسرٌ**; ve onlar cenazeleri teşyi edenlerdir.

خلبس: ve **الخَلابيسُ**: yalan.
Ve **الخَلابيسُ**: develerin suya kandırılması, sonra çobanı yormaya varacak şiddetli bir gidişle gitmesidir.

سملخ: yemekten **السَّمالِخيُّ**: tadı olmayan şey; sütten de.
Ve **السَّماليخُ**: **النَّصيِّ**’den, çubuk gibi olan **أماصيخُ**’tur; ona **أُمصُوخةُ** denir. Ve **الزَّخْرِط**’ın **أَماصِيخُ**’u: koyunun burnundan akan şeydir.

خسفج: **الخَيْسَفوج**: pamuk tohumu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّخْمَسَةُ والدَّخْمَسُ: الخَبُّ الذي لا يبين لك معنى ما يريد، وقد دَخْمَسَ عليه. وأَمر مُدَخْمَسٌ ومُدَهْمَسٌ إِذا كان مستوراً. وثناء مُدَخْمَسٌ ودِخْماسٌ: ليست له حقيقة، وهو الذي لا يُبَيَّنُ ولا يُجَدُّ فيه؛ أَنشج ابن الأَعرابي:
يَقْبَلُون اليَسِيرَ منكَ، ويُثْنُو
نَ ثَناءً مُدَخْمَساً دِخْماسا
ولم يفسره ابن الأَعرابي. والدُّخامِسُ من الشيء: الرديءُ منه؛ قال حاتم الطائي:
شَآمِيَةٌ لم تُتَّخَذْ لِدُخامِسِ الـ
ـطَّبِيخِ، ولا ذَمَّ الخَلِيطِ المُجاوِرِ
والدُّخامِسُ: الأَسْود الضخم كالدُّخامِسِ، وهي قبيلة.

##### Türkçe

**الدَّخْمَسَةُ** ve **الدَّخْمَسُ**: Sana ne istediğinin mânâsını belli etmeyen **الخَبُّ**; ve ona karşı **دَخْمَسَ** etmiştir. Ve bir iş **مُدَخْمَسٌ** ve **مُدَهْمَسٌ** (olur), gizli olduğu zaman.

Ve **ثناء مُدَخْمَسٌ** ve **دِخْماسٌ**: onun bir hakikati yoktur; ve o, açıklanmayan ve onda ciddî olunmayan şeydir; İbnü’l-A‘râbî, İbn Enşec’den (şu beyti) rivayet etti:
يَقْبَلُون اليَسِيرَ منكَ، ويُثْنُو
نَ ثَناءً مُدَخْمَساً دِخْماسا

Ve İbnü’l-A‘râbî onu tefsir etmedi. Ve şeyden **الدُّخامِسُ**: onun kötüsü; Hâtim et-Tâî dedi:
شَآمِيَةٌ لم تُتَّخَذْ لِدُخامِسِ الـ
ـطَّبِيخِ، ولا ذَمَّ الخَلِيطِ المُجاوِرِ

Ve **الدُّخامِسُ**: **الدُّخامِسِ** gibi iri siyah; ve o bir kabiledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%85%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدخامس، كعلابط، أهمله الجوهري. وقال ابن دريد: هو الأسود الضخم في الرجال، كالدحامس، الحاء. وقال الليث: الدخمسة: الخب الذي لا يبين لك معنى ما يريد، كالدخمس، وقد دخمس عليه. وفلان يدخمس عليك أي لا يبين لك محنة ما يريد. وقال ابن الفرج: أمر مدخمس ومدغمس ومدهمس ومرهمس ومنهمس، أي مستور، وقال ابن فارس: الدخمسة: منحوتة من كلمتين؛ من دخس، ومن دمس.
 ومما يستدرك عليه: ثناء مدخمس ودخماس: ليست له حقيقة، وهو الذي لا يبين ولا يجد فيه. وأنشد ابن الأعرابي:
  يقبلون اليسير منك ويثنو                      ن ثناء مدخمسا دخماسا ولم يفسره ابن الأعرابي. والدخامس من الشيء: الرديء منه. قال حاتم الطائي:
  شآمية لم تتخذ لدخامس الط                      بيخ ولاذم الخليط المجاور والدخامس: قبيلة. ودخميس: قرية بمصر من الغربية

##### Türkçe

**الدخامس**، **كعلابط**; el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: O, erkeklerde iri siyah olandır; **كالدحامس**; **الحاء**. Leys dedi ki: **الدخمسة**: sana ne istediğinin mânâsını açıklamayan söz; **كالدخمس**; ve ona karşı **دخمس** etti. Ve falan sana **يدخمس** eder; yani ne istediğinin mihnetini sana açıklamaz. İbnü’l-Ferec dedi ki: **أمر مدخمس ومدغمس ومدهمس ومرهمس ومنهمس**; yani örtülü. İbn Fâris dedi ki: **الدخمسة** iki kelimeden yontulmuştur; **دخس**’ten ve **دمس**’ten.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ثناء مدخمس ودخماس**: onun bir hakikati yoktur; o, açıklamayan ve onda (bir şey) bulunmayan kimsedir. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  senden azı kabul ederler ve **ثناء مدخمسا دخماسا** bir övgüyle överler; ve İbnü’l-A‘râbî onu tefsir etmedi. Ve **الدخامس** şeyden: onun kötüsü. Hâtim et-Tâî dedi ki:
  Şâmiyye; **لدخامس** pişirmeyi edinmedi ve komşu karışımın yapışığına sığınmadı. Ve **الدخامس**: bir kabiledir. Ve **دخميس**: Mısır’da Garbiyye’den bir köydür.
