# دخن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AE%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دخن

باب الخاء والدال والنون معهما
خ د ن، د خ ن، د ن خ مستعملات خدن: خِدْنُ الجارية: محدثها، وكانوا لا يمتنعون من خِدْنُ يُحَدِّثُها فهدمه الإسلام، قال: "ولا مُتَّخِذَاتِ أخدان" .
والخِدانُ والخَدينُ: مُخادِنُكَ يكون معك في ظاهر أمرك وباطنه.
دخن: دَخَنَ الدُّخَانُ دُخْونا: سطع.
والداخِنةُ: كوى فيها إرْدَبَاتٌ تُتَّخَدُ على المقالي والأتونات، قال:
كمثل الدَّواخِن فوق الإرينا
ودَخَنَ الغبار أي سطع، قال:
أَهْوَجُ مِحضيرٌ إذا النَّقْعُ دَخَنْ
والدُّخْنَةُ: بخور يُدَّخَنُ به.
والدُّخْنُ: الجاورس، والحبة منه دُخْنة.
والدُّخْنَةُ من لون الأَدْخَنِ، وهو كدرة في سوادٍ كالدُّخان.
وشاة دَخْناءُ، وكبش أَدْخَنُ، قال:
مرت كظهر الصرصران الأَدْخَنِ
ومرت أي مستوٍ، والصرصران: سمك بحري.
وفي الحديث: "هدنة على دَخَنٍ" أي صلح واستقرار على أمورٍ مكروهةٍ. وليلة دَخْنانةٌ: كأنما يغشاها دُخان من شدة حرها وغمها.
ويوم دَخْنانٌ سخنانٌ.
والدُّخانُ يقال له الدَّخُّ.
وطعام دَخِنٌ: فاسد.
ندخ: رجل مُنَذَّخٌ أي: لا يبالي منا قال وما قيل له من الفحش.
دنخ: التَّدْنيخ: خضوع وذلة وتنكيس الرأس، ويقال: لما رآني دَنَّخَ.
والتَّدنيخ في البِطْيخة والقرعة أن يكون قد انهزم بعضها.
وخرجَ بعضها. ورجل مُدَنَّخ الرأس إذا كان يه ارتفاع وانخفاض في رأسه. ودَنْخَتْ ذفراه أي أشرفت قمحدوته عليها، ودَخَلَتِ الذفرى خلف الخششاوين فهو مُدَنَّحٌ.

### Türkçe

باب **الخاء** ve**الدال** ve**النون** onlarla birlikte

خ د ن، د خ ن، د ن خ kullanımdadır: **خدن**: **خِدْنُ** cariye: onun konuştuğu (kimse)dir; ve onlar, onunla konuşan bir **خِدْنُ**’dan çekinmezlerdi; sonra İslâm onu yıktı; dedi ki: "ولا مُتَّخِذَاتِ **أخدان**" .
Ve **الخِدانُ** ve**الخَدينُ**: senin **مُخادِنُكَ**; zahir işinde ve batınında seninle birlikte olur.

**دخن**: **دَخَنَ** **الدُّخَانُ** **دُخْونا**: yükseldi.
Ve **الداخِنةُ**: içinde **إرْدَبَاتٌ** bulunan bir dağlama (alet)i; tavalar ve fırınlar üzerine alınmak üzere **تُتَّخَدُ**; dedi ki:
كمثل **الدَّواخِن** فوق الإرينا
Ve **دَخَنَ** toz, yani yükseldi; dedi ki:
أَهْوَجُ مِحضيرٌ إذا النَّقْعُ دَخَنْ
Ve **الدُّخْنَةُ**: onunla tütsü yapılan bir buhur.
Ve **الدُّخْنُ**: darı; ondan bir tane **دُخْنة**’dir.
Ve **الدُّخْنَةُ**, **الأَدْخَنِ** rengindendir; o, siyahlık içinde bir bulanıklıktır, duman gibi.
Ve bir koyun **دَخْناءُ**, ve bir koç **أَدْخَنُ**; dedi ki:
مرت كظهر الصرصران الأَدْخَنِ
Ve **مرت** yani düz; ve **الصرصران**: deniz balığıdır.
Ve hadiste: "هدنة على **دَخَنٍ**" yani hoşlanılmayan işler üzerine bir sulh ve istikrar. Ve bir gece **دَخْنانةٌ**: sanki şiddetli sıcağı ve boğuculuğundan dolayı onu bir duman bürür.
Ve bir gün **دَخْنانٌ** **سخنانٌ**.
Ve **الدُّخانُ**’a **الدَّخُّ** denir.
Ve bir yiyecek **دَخِنٌ**: bozuk.

**ندخ**: bir adam **مُنَذَّخٌ** yani: bizden (gelen) şeye aldırmaz; ve ona çirkin sözden ne denildiyse (aldırmaz).

**دنخ**: **التَّدْنيخ**: boyun eğme ve zillet ve başı aşağı eğme; ve denir: beni görünce **دَنَّخَ**.
Ve **التَّدنيخ** karpuzda ve kabakta, bir kısmının yenilmiş olmasıdır.
Ve bir kısmı çıktı. Ve başı **مُدَنَّخ** bir adam: başında yükselme ve alçalma olduğunda. Ve onun iki şakağı **دَنْخَتْ** yani onun tepe çıkıntısı onların üzerine yükseldi; ve şakak, iki kulak arkasının gerisine girdi; o hâlde o **مُدَنَّحٌ**’dır.
